|
14. Quaerenda vera religio. In eis quaerenda qui excellunt famae
celebritate et omnium occupatione populorum. Objectari frustra, apud
paucos esse veritatem, nec quaerendam in multitudine Catholicorum.
Temere visum Honorato, absurda quaedam tradi in catholica religione.
A religione quaerenda apud Catholicos nihil prohibebat. Cum
inquiritur vera religio, sumendum exordium a catholica Ecclesia. Sed
nunc quod institui peragam, si possum, et sic apud te agam, ut fidem
catholicam non interim aperiam, sed ad scrutanda ejus magna mysteria,
eis quorum animae sibi curae sunt, spem divini fructus et inveniendae
veritatis ostendam. Nemo dubitat eum qui veram religionem requirit,
aut jam credere immortalem esse animam cui prosit illa religio, aut
etiam idipsum in eadem religione velle invenire. Animae igitur causa
omnis religio: nam corporis natura quoquo modo se habeat, nullam curam
ac sollicitudinem incutit ei, praesertim post mortem, cujus anima
tenuerit quo beata sit. Animae igitur causa vel solius vel maxime
vera, si qua est, religio constituta est. Haec autem anima, videro
quam ob causam, et obscurissimum esse confiteor, errat tamen ac stulta
est, ut videmus, donec adipiscatur percipiatque sapientiam, et
fortasse ipsa est vera religio. Num te ad fabulas mitto? num aliquid
cogo te temere credere? Animam nostram dico errore ac stultitia
irretitam et demersam, viam, si qua est, quaerere veritatis. Si hoc
in te non est, da veniam, et participare mecum, quaeso, sapientiam
tuam: sin id quod dico agnoscis in te, simul, obsecro, quaeramus
verum.
15. Puta nos adhuc neminem audisse cujuspiam religionis
insinuatorem. Ecce res nova est a nobis negotiumque susceptum.
Quaerendi sunt, credo, hujus rei, si ulla est , professores. Fac
nos reperisse alios aliud opinantes, et diversitate opinionum ad se
quemque trahere cupientes; sed inter hos excellere famae interim
celebritate quosdam, atque omnium pene occupatione populorum. Utrum
isti verum teneant, magna quaestio est: sed nonne prius sunt ex
plorandi, ut quamdiu erramus, si quidem homines sumus, cum ipso
genere humano errare videamur?
16. At enim apud paucos quosdam est veritas. Scis ergo jam quae
sit, si scis apud quos sit. Nonne dixeram paulo ante, ut quasi rudes
quaereremus? Sed si ex ipsa vi veritatis paucos eam tenere conjectas,
qui vero sint, nescis; quis si ita pauci sunt qui verum sciunt, ut
auctoritate sua multitudinem teneant, unde se in illa secreta expedire
et quasi eliquare paucitas possit? Nonne videmus quam pauci summam
eloquentiam consequantur, cum per totum orbem rhetorum scholae
adolescentium gregibus perstrepant? Numquidnam imperitorum perterriti
multitudine, quicumque boni oratores evadere volunt, Caecilii sibi
potius, aut Erucii orationibus, quam Tullianis navandam operam
existimant? Haec appetunt omnes, quae majorum auctoritate firmata
sunt. Eadem imperitorum turbae discere moliuntur, quae a paucis
doctis discenda recepta sunt: assequuntur autem perpauci, agunt
pauciores, clarescunt paucissimi. Quid, si tale quiddam est vera
religio? Quid, si multitudo imperitorum frequentat ecclesias, sed
nullum argumentum est, ideo neminem illis mysteriis factum esse
perfectum? Et tamen si tam pauci studerent eloquentiae, quam pauci
sunt eloquentes, nunquam nos parentes nostri magistris talibus
commendandos putarent. Cum igitur ad haec studia nos multitudo
invitaverit, quae imperitorum parte copiosa est, ut id quod pauci
adipisci possunt adamaremus; cur nobis esse similem in religione
nolumus causam, quam cum magno animae discrimine fortasse contemnimus?
Si enim verissimus et sincerissimus Dei cultus, quamvis sit apud
paucos, apud eos tamen est quibus multitudo, quanquam cupiditatibus
involuta et a puritate intelligentiae remota, consentit; quod fieri
posse quis dubitet? quaero, si quis temeritatem vecordiamque nostram
arguat, quod non apud ejus magistros eam diligenter investigamus,
cujus inveniendae nobis magna cura inest, quid respondere possimus?
Deterruit me multitudo? Cur ab studio artium liberalium, vix huic
praesenti vitae aliquid commodi afferentium; cur ab inquirenda
pecunia; cur ab honore adipiscendo; cur denique a comparanda et
retinenda bona valetudine, postremo cur ab ipsa beatae vitae
appetitione; cum his omnes occupentur, pauci excellant, nulla
deterruit multitudo?
17. At absurda ibi dici videbantur. Quibus asserentibus? Nempe
inimicis, qualibet causa, qualibet ratione, non enim hoc nunc
quaeritur, tamen inimicis. Cum legerem, per me ipse cognovi. Itane
est? Nulla imbutus poetica disciplina Terentianum Maurum sine
magistro attingere non auderes; Asper, Cornutus, Donatus et alii
innumerabiles requiruntur, ut quilibet poeta possit intelligi, cujus
carmina et theatri plausus videntur captare: tu in eos Libros, qui
quoquo modo se habeant, sancti tamen divinarumque rerum pleni, prope
totius generis humani confessione diffamantur, sine duce irruis, et de
his sine praeceptore audes ferre sententiam; nec si tibi aliqua
occurrunt quae videantur absurda, tarditatem tuam et putrefactum tabe
hujus mundi animum, qualis omnium stultorum est, accusas potius, quam
eos qui fortasse a talibus intelligi nequeunt! Quaereres aliquem pium
simul et doctum, vel qui talis esse multis consentientibus diceretur,
cujus et praeceptis melior et doctrina peritior fieres. Non facile
reperiebatur? Cum labore investigaretur. Deerat in ea terra quam
incolebas? Quae causa utilius cogeret peregrinari? In continenti
prorsus latebat, aut non erat? Navigaretur. Si in propinquo trans
mare non inveniebatur, progredereris usque ad illas terras, in quibus
ea quae illis Libris continentur, gesta esse dicuntur. Quid tale
fecimus, Honorate? Et tamen religionem fortasse sanctissimam (adhuc
enim quasi dubitandum sit loquor), cujus opinio totum jam terrarum
orbem occupavit, miserrimi pueri pro nostro arbitrio judicioque
damnavimus. Quid, si illa quae nonnullos imperitos in eisdem
Scripturis videntur offendere, eo sunt ita posita, ut cum res
abhorrentes a sensu qualiumcumque hominum, nedum prudentium atque
sanctorum, legerentur, secretam significationem multo studiosius
quaereremus? Nonne cernis, ut Catamitum Bucolicorum , cui pastor
durus effluxit, conentur homines interpretari, et Alexim puerum, in
quem Plato etiam carmen amatorium fecisse dicitur, nescio quid magnum
significare, sed imperitorum judicium fugere affirment; cum sine ullo
sacrilegio poeta uberrimus videri possit libidinosas cantiunculas
edidisse?
18. Sed revera revocabat nos atque prohibebat a quaerendo, aut
alicujus legis sanctio, aut adversantium potentia, aut sacratorum
persona vilis, aut fama turpis, aut institutionis novitas, aut
occulta professio? Nihil horum est. Omnia divina et humana jura
permittunt quaerere catholicam fidem; tenere autem et colere, per
humanum certe jus licet, si de divino quamdiu erramus, incertum est:
nemo imbecillitatem nostram terret inimicus (quanquam veritas atque
animae salus si diligenter quaesita, ubi tutissime licet, inventa non
fuerit, cum quovis discrimine quaeri debeat); omnium dignitatum et
potestatum gradus, huic divino cultui devotissime inserviunt;
honestissimum est religionis nomen, et praeclarissimum. Quid impedit
tandem perscrutari atque discutere pia et sedula investigatione, utrum
hic sit illud quod sincerissime nosse et custodire paucos necesse est,
etiamsi omnium in id gentium voluntas favorque conspiret?
19. Quae cum ita sint, fac nos, ut dixi, nunc primum quaerere
cuinam religioni animas nostras purgandas instaurandasque tradamus:
procul dubio a catholica Ecclesia sumendum exordium. Plures enim jam
Christiani sunt, quam si Judaei simulacrorum cultoribus adjungantur.
Eorumdem autem Christianorum, cum sint haereses plures, atque omnes
se catholicos velint videri, aliosque praeter se haereticos nominent,
una est Ecclesia, ut omnes concedunt; si totum orbem consideres,
refertior multitudine; ut autem qui noverunt affirmant, etiam veritate
sincerior caeteris omnibus. Sed de veritate alia quaestio est: quod
autem quaerentibus satis est, una est Catholica, cui haereses aliae
diversa nomina imponunt, cum ipsae singulae propriis vocabulis, quae
negare non audeant, appellentur. Ex quo intelligi datur,
judicantibus arbitris quos nulla impedit gratia, cui sit catholicum
nomen, ad quod omnes ambiunt, tribuendum. Sed ne id loquacissime aut
superfluo quispiam disserendum putet, una est certe, in qua ipsae
quodam modo etiam humanae leges christianae sunt. Nullum ego hinc
praejudicium fieri volo, sed exordium quaerendi opportunissimum
judico. Non enim metuendum est ne verus Dei cultus nullo proprio
robore innixus, ab eis quos fulcire debeat, fulciendus esse videatur:
sed certe perfectae felicitatis est, si potuerit ibi verum inveniri,
ubi et inquisitio ejus et retentio securrissima est: si non potuerit,
tum demum alio, quocumque periculo, adeundum atque rimandum.
|
|
