|
94. Jam vero cuncta spectacula, et omnis illa quae appellatur
curiositas, quid aliud quaerit quam de rerum cognitione laetitiam?
Quid ergo admirabilius, quid speciosius ipsa veritate, ad quam omnis
spectator pervenire se cupere confitetur, cum vehementer ne fallatur
invigilat, et inde se jactat si quid acutius caeteris, et vivacius in
spectando cognoscat et judicet? Ipsum denique praestigiatorem, nihil
aliud quam fallaciam profitentem, diligenter intuentur, et cautissime
observant; et si eluduntur, quia sua non possunt, illius delectantur
scientia qui eos eludit. Nam si et ille nesciret quibus causis
fallantur intuentes, vel nescire crederetur, pariter erranti nullus
plauderet. Si quis autem de populo unus eum deprehenderit, majorem
illo laudem se mereri putat, non ob aliud, nisi quia decipi fallique
non potuit. Si autem multis apertus sit, non ille laudatur; sed
irridentur caeteri qui talia deprehendere nequeunt. Ita omnis palma
cognitioni datur, et artificio, et comprehensioni veritatis: ad quam
nullo modo perveniunt qui foris eam quaerunt.
95. Itaque in tantas nugas et turpitudines mersi sumus, ut cum
interrogati quid sit melius, verum an falsum, ore uno respondeamus,
verum esse melius; jocis et ludis tamen, ubi nos utique non vera, sed
ficta delectant, multo propensius quam praeceptis ipsius veritatis
haereamus. Ita nostro judicio et ore punimur, aliud ratione
approbantes, aliud vanitate sectantes. Tamdiu autem est ludicrum et
joculare aliquid, quamdiu novimus in cujus veri comparatione rideatur.
Sed diligendo talia excidimus a vero, et non jam invenimus quarum
rerum imitamenta sint, quibus tanquam primis pulchris inhiamus, et ab
eis recedentes amplexamur nostra phantasmata. Nam redeuntibus nobis ad
investigandam veritatem, ipsa in itinere occurrunt, et nos transire
non sinunt, nullis viribus, sed magnis insidiis latrocinantia, non
intelligentibus quam late pateat quod dictum est: Cavete a simulacris
(I Joan. V, 21).
96. Itaque alii per innumerabiles mundos vaga cogitatione volutati
sunt. Alii Deum esse non posse, nisi corpus igneum putaverunt.
Alii candorem lucis immensae per infinita spatia usquequaque
porrectum, ex una tamen parte quasi nigro quodam cuneo fissum, duo
adversa regna opinantes, et talia rebus constituentes principia, cum
suis phantasmatibus fabulati sunt. Quos si jurare cogam utrum haec
vera esse sciant, fortasse non audeant, sed vicissim dicant: Tu
igitur ostende quid verum sit. Quibus si nihil respondeam, nisi ut
illam lucem quaerant, qua eis apparet et certum est aliud esse
credere, aliud intelligere; jurarent et ipsi, nec oculis videri posse
istam lucem, nec cum aliqua locorum vastitate cogitari, et nusquam non
praesto esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius
inveniri.
97. Quae rursus omnia, quae de hac luce mentis nunc a me dicta
sunt, nulla alia quam eadem luce manifesta sunt. Per hanc enim
intelligo vera esse quae dicta sunt, et haec me intelligere per hanc
rursus intelligo. Et hoc rursus et rursus cum quisque se aliquid
intelligere intelligit, et idipsum rursus intelligit, in infinitum
pergere intelligo, et nulla hic esse spatia cujusquam tumoris aut
volubilitatis intelligo: intelligo etiam non me posse intelligere,
nisi vivam, et me vivaciorem intelligendo fieri, certius intelligo.
Aeterna enim vita vitam temporalem vivacitate ipsa superat: nec quid
sit aeternitas, nisi intelligendo conspicio. Mentis quippe aspectu
omnem mutabilitatem ab aeternitate sejungo, et in ipsa aeternitate
nulla spatia temporis cerno; quia spatia temporis praeteritis et
futuris rerum motibus constant. Nihil autem praeterit in aeterno, et
nihil futurum est; quia et quod praeterit, esse desinit, et quod
futurum est, nondum esse coepit: aeternitas autem, tantummodo est;
nec fuit, quasi jam non sit; nec erit, quasi adhuc non sit. Quare
sola ipsa verissime dicere potuit humanae menti, Ego sum qui sum; et
de illa verissime dici potuit, Misit me, qui est (Exod. III,
14).
|
|
