|
1. [vers. 121.] Istos magni psalmi hujus versus considerandos
nunc suscepimus atque tractandos: Feci judicium et justitiam; ne
tradas me nocentibus me. Non mirum est eum fecisse judicium et
justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto,
configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae
solent, quominus rectum sit, nostrum impedire judicium. Quamvis
autem sive rectum, sive pravum, in nostri sermonis usu judicium
nuncupetur unde hominibus in Evangelio dicitur, Nolite judicare
personaliter, sed rectum judicium judicate (Joan. VII, 24):
tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit,
non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, Feci
judicium, sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus
est Dominus Jesus, ubi ait: Reliquistis graviora Legis;
judicium, et misericordiam, et fidem (Matth. XXIII, 23).
Et hic enim judicium sic positum est, tanquam non sit judicium, si
perversum est. Et multis divinarum Scripturarum locis ita ponitur,
quale illud est: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine
(Psal. C, 1). Et illud apud Isaiam: Exspectavi ut faceret
judicium; fecit autem iniquitatem (Isai. V, 7). Non ait,
Exspectavi ut faceret judicium justum, fecit autem iniquum: sed
tanquam ideo jam judicium sit, quia justum est; nec sit judicium,
quod injustum est. Justitia vero non solet dici bona justitia, vel
mala justitia, sicut aliquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo
ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo
loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium;
quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus judex: sic
autem non dicitur bona justitia, vel mala justitia, sicut non
dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque,
si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque
laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas.
Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi
ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte
judicat: imo secundum istam locutionem, qui habet justitiam,
judicat; quia nec judicat, si non recte judicat. Et justitiae nomine
hoc loco, non ipsa virtus, sed opus ejus significatum est. Quis enim
facit in homine justitiam, nisi qui justificat impium, hoc est, per
gratiam suam ex impio facit justum? Unde ait Apostolus: Justificati
gratis per gratiam ipsius (Rom. III, 24). Facit ergo
justitiam, id est, opus justitiae, qui habet in se justitiam, id est
opus gratiae.
2. Feci, inquit, judicium et justitiam: ne tradas me nocentibus
me: id est, Feci judicium justum; ne tradas me illis qui propterea
me persequuntur. Nam etiam quidam codices habent, Ne tradas me
persequentibus me: quod enim graece dictum est, TOIS
ANTIDIKOYSI, quidam interpretati sunt, nocentibus;
quidam, persequentibus; quidam, calumniantibus. Miror autem omnium
quos in promptu habere potui codicum nusquam me legisse adversantibus;
cum sine controversia quod graece ANTIDIKOS, hoc latine
adversarius appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino
adversantibus sibi, quid orat, nisi quod oramus cum dicimus, Ne nos
inferas in tentationem (Matth. VI, 13)? Adversarius est enim
de quo dicit Apostolus, Ne forte tentaverit vos qui tentat (I
Thess. III, 5). Ei tradit Deus quem deserit. Eum quippe
ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans
decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua,
Non movebor in aeternum, avertit faciem suam, et factus est
conturbatus (Psal. XXIX, 7, 8), sibique monstratus.
Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et
nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae,
orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti
mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit
victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab illo etiam
robur patientiae, ne dolore frangatur: quoniam de quo dicitur,
Dominus dabit suavitatem (Psal. LXXXIV, 13); de illo
etiam dicitur, Ab ipso est enim patientia mea (Psal. LXI,
6).
3. [vers. 122, 123.] Denique sequitur: Excipe servum
tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi. Illi impellunt, ut
cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt,
Non calumnientur me, graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae
minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur, Non calumnientur
me, quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando?
4. Multae autem possunt intelligi calumniae superborum, a quibus
humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines
hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli.
Humilitas quippe ipsa christiana, Christi morte insinuatur,
commendaturque divinitus. Haec autem calumnia utrisque infidelibus,
id est, Judaeis Gentibusque communis est. Habent calumnias suas
etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: habent et
schismatici, quos omnes superbia de membrorum Christi compage
praecidit. Ipsius autem diaboli calumnia quanta vel qualis est, qua
calumniatus est justo, dicens, Numquid gratis colit Job Dominum
(Job I, 9)? Quorum omnium calumniae superborum tanquam
colubrorum venena vincuntur, cum vigilantissima et diligentissima
pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum
Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem
serpentis in ligno (Num. XXI, 9; Joan. III, 14), ut
similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo.
Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus
expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens,
ait, Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae
tuae. Christum quippe ipsum Deus propter similitudinem carnis peccati
(Rom. VIII, 3), peccatum pro nobis fecit, ut nos simus
justitia Dei in ipso (II Cor. V, 21). In hujus igitur
eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et
sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, divinam in
Christo desiderat gratiam.
5. [vers. 124.] Propter quod sequitur, Fac cum servo tuo
secundum misericordiam tuam: non utique secundum justitiam meam. Et
justificationes, inquit, tuas doce me: illas procul dubio, quibus
Deus facit justos, non ipsi se.
6. [vers. 125.] Servus tuus ego sum. Neque enim bene mihi
cessit, quando esse volui liber meus, non servus tuus. Da mihi
intellectum, et sciam testimonia tua. Nunquam intermittenda est ista
petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia
didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de
fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque
intelligentior, tanto magis magisque sciuntur.
7. [vers. 126.] Tempus, inquit, faciendi Domino. Id enim
plures codices habent; non, ut quidam, Domine. Quod ergo tempus,
vel quid faciendi voluit intelligi Domino? Illud quidem quod paulo
ante dixerat, Fac cum servo tuo secundum misericordiam tuam: hoc
faciendi tempus Domino. Quid est autem, nisi gratia quae in Christo
suo tempore revelata est? De quo tempore ait Apostolus, Cum autem
venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum (Galat. IV,
4). Propter quod alibi etiam testimonium propheticum adjungens, ubi
dixit, Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te;
Ecce nunc, inquit, tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis
(Isai. XLIX, 8; II Cor. VI, 2). Sed quid est quod
tanquam volens ostendere tempus Domino esse faciendi, continuo
subjunxit, Dissipaverunt legem tuam: velut propterea tempus esset
faciendi Domino, quia ejus legem dissipaverunt superbi, qui
ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei
non sunt subjecti (Rom. X, 3)? Quid est enim, Dissipaverunt
legem tuam, nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non
custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii
praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti
humiliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad subvenientem
currerent gratiam. Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum
Filium Dei misericordia mitteretur. Lex enim subintravit, ut
abundaret delictum: quo delicto lex dissipata est; et opportuno jam
tempore Christus advenit, ut ubi abundavit delictum, superabundaret
gratia (Id. V, 20).
8. [vers. 127.] Ideo, inquit, dilexi mandata tua super aurum
et topazion. Id agit gratia, ut dilectione impleantur mandata Dei,
quae timore non poterant. Gratia quippe Dei diffunditur charitas in
cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Ibid.
5). Propter quod et ipse Dominus dicit, Non veni legem solvere,
sed implere (Matth. V, 17); et idem apostolus, Plenitudo
legis charitas (Rom. XIII, 10). Ideo, super aurum et
topazion. Hoc enim et in alio psalmo legitur: Super aurum et lapidem
pretiosum multum (Psal. XVIII, 11). Topazion quippe
lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri
latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod
significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant (Exod.
XXXIV, 33-35; II Cor. III, 13-16), propter
mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque
faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant
opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata
diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis
mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur
quaecumque alia hominis bona, his bonis quibus ipse homo fit bonus.
9. [vers. 128.] Propterea, inquit, ad omnia mandata tua
corrigebar. Utique corrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut
etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod
adjungit, consequens erat: Omnem, inquit, viam iniquam odio habui.
Unde enim fieri poterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam?
Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto
quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei
mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod
immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse
est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat,
qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat.
|
|
