|
Honorabili et dilectissimo filio PUBLICOLAE,
AUGUSTINUS, in Domino salutem.
1. Aestus animi tui posteaquam didici litteris tuis, etiam mei
continuo facti sunt, non quo me omnia talia permoverent, qualibus
indicasti te esse permotum: sed quomodo tibi auferrentur hi aestus,
fateor, aestuavi; maxime quia petis ut definitive tibi rescriberem,
ne in majores dubitationes incideres, quam antequam interrogasses.
Hoc enim video non esse in mea potestate. Nam quomodolibet scripsero
quae mihi videntur esse certissima, si tibi non persuasero,
proculdubio eris incertior. Non autem sicut mihi adjacet suadere, eo
modo adjacet etiam persuadere cuilibet. Verumtamen ne tuae dilectioni
negarem operulam meam, post aliquantam deliberationem rescribendum
putavi.
2. Movet te certe utrum ejus fide utendum sit, qui ut eam servet per
daemonia juraverit. Ubi te volo prius considerare, utrum si quispiam
per deos falsos juraverit se fidem servaturum, et eam non servaverit,
non tibi videatur bis peccasse. Si enim tali juratione promissam
custodiret fidem, ideo tantum peccasse judicaretur, quia per tales
deos juravit; illud autem nemo recte reprehenderet, quia fidem
servavit. Nunc vero, quia et juravit per quos non debuit, et contra
pollicitam fidem fecit quod non debuit, bis utique peccavit; ac per
hoc qui utitur fide illius quem constat jurasse per deos falsos, et
utitur non ad malum, sed ad licitum et bonum, non peccato ejus se
sociat quo per daemonia juravit, sed bono pacto ejus quo fidem
servavit. Neque hic eam fidem dico servari, qua fideles vocantur qui
baptizantur in Christo. Illa enim longe alia est longeque discreta a
fide humanorum placitorum atque pactorum. Verumtamen sine ulla
dubitatione minus malum est per deum falsum jurare veraciter, quam per
Deum verum fallaciter. Quanto enim per quod juratur magis est
sanctum, tanto magis est poenale perjurium. Alia ergo quaestio est,
utrum non peccet qui per falsos deos sibi jurari fecit, quia ille qui
ei jurat, deos falsos colit. Cui quaestioni possunt illa testimonia
suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen
Abimelech per deos suos juravit, sicut Laban per Deum Nachor .
Haec, ut dixi, alia quaestio est, quae me merito fortassis moveret,
nisi illa exempla occurrissent de Isaac et Jacob, et si qua alia
possunt inveniri. Si tamen illud non adhuc movet quod in Novo
Testamento dictum est, ne omnino juremus (Matth. V, 34,
36). Quod quidem mihi propterea dictum videtur, non quia verum
jurare peccatum est, sed quia pejerare immane peccatum est; a quo nos
longe esse voluit, qui omnimodo ne juremus admonuit. Sed tibi aliud
videri scio; unde nunc disputandum non est, ut illud potius agamus
unde me consulendum putasti. Proinde sicut non juras, ita nec alium,
si hoc placet, jurare compellas: quamvis dictum sit ne juremus;
nusquam autem in Scripturis sanctis legi meminerim, ne ab alio
jurationem accipiamus. Alia vero quaestio est, utrum ea pace debeamus
uti, quae inter alios invicem jurantes facta est. Quod si nolumus,
ubi vivamus in terris, nescio utrum invenire possimus. Neque enim
tantummodo limiti, sed universis provinciis pax conciliatur juratione
barbarica. Unde et illud sequetur, ut non fruges tantum quae ab eis
custodiuntur, qui per deos falsos juraverunt, sed ubique inquinata
sint omnia quae ipsa pace muniuntur, quam juratio illa confirmat.
Quod si absurdissimum est dicere, nec illa te moveant quae movebant.
3. Item si de area vel torculari tollatur aliquid ad sacrificia
daemoniorum sciente christiano, peccat si fieri permittit, ubi
prohibendi potestas est. Quod si factum comperit, aut prohibendi
potestatem non habuit, utitur mundis reliquis fructibus unde illa
sublata sunt; sicut fontibus utimur, de quibus hauriri aquam ad usum
sacrificiorum certissime scimus. Eadem est etiam ratio lavacrorum.
Neque enim spiritum deducere de aere dubitamus, in quem scimus ire
fumum ex aris omnibus et incensis daemoniorum. Unde apparet illud esse
prohibitum, ne in honorem alienorum deorum aliqua re utamur, aut uti
existimemur, sic eam accipiendo, ut quamvis animo contemnamus, eos
tamen qui nostrum animum ignorant, ad haec honoranda aedificemus. Et
cum templa, idola, luci, et si quid hujusmodi, data potestate
evertuntur, quamvis manifestum est cum id agimus, non ea nos
honorare, sed potius detestari, ideo tamen in usus nostros privatos
duntaxat et proprios non debemus inde aliquid usurpare, ut appareat nos
pietate ista destruere, non avaritia. Cum vero in usus communes, non
proprios ac privatos, vel in honorem Dei veri convertuntur, hoc de
illis fit quod de ipsis hominibus, cum ex sacrilegis et impiis in veram
religionem mutantur. Hoc Deus intelligitur docuisse illis testimoniis
quae ipse posuisti, cum de luco alienorum deorum jussit ligna ad
holocaustum adhiberi; et de Jericho, ut omne aurum, argentum, et
aeramentum inferretur in thesauros Domini. Quapropter etiam illud
quod in Deuteronomio scriptum est: Non concupisces argentum vel aurum
illorum, nec accipies inde tibi, ne excedas propter illud: quoniam
abominatio est Domino Deo tuo: et non conferes exsecramentum in domum
tuam, et eris anathema, sicut et illud est, et offensione offendes,
et coinquinatione inquinaberis abominatione illa, quia anathema est
(Deut. VII, 25, 26); satis apparet aut ipsos privatos usus
in talibus esse prohibitos, aut ne sic inde aliquid inferatur in domum
ut honoretur: tunc est enim abominatio et exsecratio; non cum talium
sacrilegus honor apertissima destructione subvertitur.
4. De escis autem idolorum nihil amplius nos debere observare, quam
quod praecepit Apostolus, certus esto. Et ideo de hac re verba ejus
recole, quae si obscura essent, pro modulo nostro exponeremus. Non
autem peccat, qui cibum postea nesciens manducaverit, quem prius
tanquam idolothytum respuit. Olus vel quilibet fructus in quolibet
agro natus, ejus est qui creavit; quia Domini est terra, et
plenitudo ejus; et omnis creatura Dei bona est (Psal. XXIII,
1; I Cor. X, 25, 26, et I Tim. IV, 4). Sed si
illud quod in agris nascitur, consecratur idolo, vel sacrificatur,
tunc inter idolothyta deputandum est. Cavendum est enim, ne si
putaverimus non vescendum olere quod nascitur in horto templi idoli,
consequens sit ut existimemus non debuisse Apostolum apud Athenas
cibum sumere, quia civitas erat Minervae ejusque numini consecrata.
Hoc et de puteo responderim vel fonte qui in templo est. Plus autem
movet revera, si aliquid sacrificiorum in fontem vel puteum
projiciatur. Sed eadem ratio est aeris, qui omnem eum fumum recipit,
de quo supra diximus: aut si hoc ideo putatur distare, quia illud
sacrificium de quo fumus aeri confunditur, non fit ipsi aeri, sed
idolo alicui vel daemonio, aliquando autem sic mittuntur sacrificia in
aquas, ut ipsis aquis sacrificetur; non ideo utique solis hujus luce
non utimur, quia ei sacrilegi ubi possunt sacrificare non cessant.
Sacrificatur etiam ventis, quibus tamen utimur ad tantas nostras
commoditates, cum eorumdem sacrificiorum fumum ipsi quodammodo haurire
et vorare videantur. Si quis dubitat de aliqua carne, utrum
immolatitia sit, et non est immolatitia, si eam cognitionem tenuerit
quod immolatitia non sit, et ea vescatur, non utique peccat; quia nec
est, nec jam putatur immolatitia, etsi antea putabatur. Neque enim
non licet corrigere cogitationes a falsitate in veritatem. Si quis
autem bonum putaverit esse quod malum est, et fecerit, hoc putando
utique peccat. Et ea sunt omnia peccata ignorantiae, quando quisque
bene fieri putat, quod male fit.
5. De occidendis hominibus ne ab eis quisque occidatur, non mihi
placet consilium ; nisi forte sit miles, aut publica functione
teneatur, ut non pro se hoc faciat, sed pro aliis, vel pro civitate,
ubi etiam ipse est, accepta legitima potestate, si ejus congruit
personae. Qui vero repelluntur aliquo terrore ne male faciant, etiam
ipsis aliquid fortasse praestatur. Hinc autem dictum est, non
resistamus malo (Matth. V, 39), ne nos vindicta delectet, quae
alieno malo animum pascit; non ut correctionem hominum negligamus.
Unde nec reus est mortis alienae, qui suae possessioni murum
circumduxerit, si aliquis ex ipsius ruinis percussus intereat . Neque
enim reus est christianus, si bos ejus aliquem feriendo, vel equus
calcem jaciendo aliquem occidat; aut ideo non debent christiani boves
habere cornua, aut equus ungulas, aut dentes canis; aut vero quoniam
apostolus Paulus satis egit ut in tribuni notitiam perferretur,
insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores
accepit armatos (Act. XXIII, 17-24), si in illa arma
scelerati homines incidissent, Paulus in effusione sanguinis eorum
suum crimen agnosceret. Absit ut ea quae propter bonum ac licitum
facimus, aut habemus, si quid per haec praeter nostram voluntatem
cuiquam mali acciderit, nobis imputetur. Alioquin nec ferramenta
domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis vel se vel alterum
interimat; nec arbor aut restis, ne quis se inde suspendat; nec
fenestra facienda est, ne per hanc se quisque praecipitet. Quid plura
commemorem, cum ea commemoranda finire non possim? Quid enim est in
usu hominum bono ac licito, unde non possit etiam pernicies irrogari?
6. Restat, ni fallor, ut dicamus aliquid de illo viatore
christiano, quem commemorasti victum famis necessitate, si nihil
uspiam invenerit nisi cibum in idolio positum, ubi nullus alius est
hominum, utrum ei satius sit fame emori, quam illud in alimentum
sumere: in qua quaestione, quoniam non est consequens, ut cibus ille
idolothytum sit; potuit enim vel ab eis qui ibi ab itinere divertentes
corpus refecerant, oblivione seu voluntate dimitti, vel illic ob aliam
causam quamlibet poni; breviter respondeo. Aut certum est esse
idolothytum, aut certum est non esse, aut ignoratur: si ergo certum
est esse, melius christiana virtute respuitur; si autem vel non esse
scitur, vel ignoratur, sine ullo conscientiae scrupulo in usum
necessitatis assumitur.
|
|
