|
CAPUT PRIMUM.
1. Lectis litteris tuis, ubi me commonuisti ut debitum redderem de
residuis enodandis quaestionibus, quas jam longe ante quaesiveras,
gratissimum mihi atque charissimum desiderium studii tui amplius
differri, tolerare non potui; et quamvis in mediis acervis
occupationum mearum, hanc feci praecipuam, ut ad ea quae interrogasti
responderem tibi. Diutius autem de tua epistola disputare nolo, ne
hoc ipsum me impediat jam tandem neddere quod debeo.
2. Quaeris quae causa sit, cur anniversarius dies celebrandae
dominicae passionis, non ad eumdem redeat anni diem, sicut dies qua
traditur natus: et deinde subjungis, si hoc fit propter sabbatum et
lunam, quid sibi velit in hac re observatio sabbati et lunae. Hic
primum oportet noveris diem Natalem Domini non in sacramento
celebrari, sed tantum in memoriam revocari quod natus sit, ac per hoc
nihil opus erat, nisi revolutum anni diem, quo ipsa res acta est,
festa devotione signari. Sacramentum est autem in aliqua
celebratione, cum rei gestae commemoratio ita fit, ut aliquid etiam
significari intelligatur, quod sancte accipiendum est. Eo itaque modo
agimus Pascha, ut non solum in memoriam quod gestum est revocemus, id
est quod mortuus est Christus et resurrexit, sed etiam caetera quae
circa ea attestantur, ad sacramenti significationem non omittamus .
Quia enim, sicut dicit Apostolus, Mortuus est propter delicta
nostra, et resurrexit propter justificationem nostram (Rom. IV,
25); transitus quidam de morte ad vitam in illa passione Domini et
resurrectione sacratus est. Nam etiam vocabulum ipsum quod Pascha
dicitur, non graecum, sicut vulgo videri solet , sed hebraeum esse
dicunt qui linguam utramque noverunt. Neque enim a passione, quoniam
graece PASKEIN dicitur pati, sed ab eo quod transitur, ut
dixi, de morte ad vitam, hebraeo verbo res appellata est: in quo
eloquio Pascha transitus dicitur, sicut perhibent qui hoc sciunt.
Quod voluit et ipse Dominus tangere cum dicit: Qui credit in me,
transiet de morte ad vitam (Joan. V, 24). Et maxime idem
evangelista hoc exprimere voluisse intelligitur, cum de celebraturo
Domino Pascha cum discipulis suis, ubi coenam eis mysticam dedit,
Cum vidisset, inquit, Jesus quia venit ejus hora ut transiret de
mundo ad Patrem (Id. XIII, 1). Transitus ergo de hac vita
mortali in aliam vitam immortalem, hoc est enim de morte ad vitam, in
passione et in resurrectione Domini commendatur.
CAPUT II.
3. Hic transitus a nobis modo agitur per fidem, quae nobis est in
remissionem peccatorum, in spem vitae aeternae, diligentibus Deum et
proximum; quia fides per dilectionem operatur (Gal. V, 6), et
justus ex fide vivit (Habac. II, 4). Spes autem quae videtur,
non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non
videmus speramus, per patientiam exspectamus (Rom. VIII,
24): secundum hanc fidem, et spem, et dilectionem, qua coepimus
esse sub gratia, jam commortui sumus cum Christo, et consepulti illi
per baptismum in mortem (Coloss. III), sicut dicit Apostolus:
Quia et vetus homo noster simul crucifixus est cum illo; et
resurreximus cum illo (Rom. VI, 6): quia simul nos excitavit,
et simul sedere fecit in coelestibus. Unde est et illa exhortatio:
Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi
Christus est ad dexteram Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non
quae super terram. Sed quod sequitur et dicit, Mortui enim estis,
et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus
apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria
(Coloss. III, 1-4); satis indicat quid velit intelligi,
quia nunc transitus noster de morte ad vitam, qui fit per fidem, spe
peragitur futurae in fine resurrectionis et gloriae, cum corruptibile
hoc, id est caro ista in qua gemimus modo, induet incorruptionem, et
mortale hoc induet immortalitatem (I Cor. XV, 53). Nunc enim
quidem jam habemus primitias spiritus per fidem, sed adhuc in nobis
ipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis
nostri: spe enim salvi facti sumus. In hac spe cum sumus, corpus
quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter
justitiam. Sed vide quid sequitur: Si autem Spiritus ejus,
inquit, qui suscitavit Jesum a mortuis habitat in vobis; qui
suscitavit Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra
per inhabitantem Spiritum ejus in vobis (Rom. VIII, 23,
24, 10, 11). Hoc igitur universa Ecclesia, quae in
peregrinatione mortalitatis inventa est, exspectat in fine saeculi quod
in Domini nostri Jesu Christi corpore praemonstratum est, qui est ex
mortuis primogenitus, quia et corpus ejus cui caput est ipse, non nisi
Ecclesia est (Coloss. I, 18).
CAPUT III.
4. Nonnulli enim attendentes verba quae assidue dicit Apostolus,
quia et mortui sumus cum Christo, et resurreximus cum eo, nec
intelligentes quatenus dicantur, arbitrati sunt jam factam esse
resurrectionem, nec ullam ulterius in fine temporum esse sperandam:
Ex quibus est, inquit, Hymenaeus et Philetus, qui circa veritatem
aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem
quorumdam subverterunt (II Tim. II, 17). Idem apostolus eos
arguens detestatur, qui tamen dicit nos resurrexisse cum Christo.
Unde, nisi quia hoc per fidem, et spem, et dilectionem factum esse
dicit in nobis, secundum primitias Spiritus? Sed quia spes quae
videtur non est spes, et ideo si quod non videmus speramus, per
patientiam exspectamus; restat utique redemptio corporis nostri, quam
exspectantes in nobismetipsis ingemiscimus. Unde est et illud: Spe
gaudentes, in tribulatione patientes (Rom. XII, 12).
5. Haec igitur innovatio vitae nostrae est quidam transitus de morte
ad vitam, qui primo fit per fidem, ut in spe gaudeamus, et in
tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior noster homo
corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem (II Cor. IV,
16). Propter ipsum initium novae vitae, propter novum hominem quem
jubemur induere , et exuere veterem (Coloss. III, 9, 10);
expurgantes vetus fermentum, ut simus nova conspersio, quoniam Pascha
nostrum immolatus est Christus (I Cor. V, 7): propter hanc
ergo vitae novitatem, primus mensis in anni mensibus celebrationi huic
attributus est. Nam et ipse dicitur mensis novorum (Exod.
XXIII, 15). Quia vero in toto tempore saeculi nunc tertium
tempus apparuit, ideo resurrectio Domini triduana est. Primum enim
tempus est ante Legem, secundum sub Lege, tertium sub Gratia, ubi
jam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate.
Hoc ergo et in lunari numero significatur; quia enim septenarius
numerus solet in Scripturis ad quamdam perfectionem mysticus apparere,
tertia hebdomada lunae Pascha celebratur, qui dies occurrit a quarta
decima in vicesimam primam.
CAPUT IV.
6. Est illic et aliud Sacramentum, quod si tibi obscurum fuerit,
quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, non contristeris;
nec ideo me putes meliorem, quia haec in studiis puerilibus didici:
Qui enim gloriatur, in eo glorietur, inquit, scire et intelligere
quoniam ego sum Dominus (Jer. IX, 24). Nonnulli ergo
studiosi talium rerum quaesiverunt multa de numeris et motibus siderum.
Et qui subtilius ista scrutati sunt, incrementa et decrementa lunaria
ex conversione globi ejus conjecerunt, non quod aliquid substantiae vel
accedat ei cum augetur, vel decedat cum minuitur, quod delira
imperitia Manichaei opinantes, repleri eam dixerunt, sicut repletur
navis, ex fugitiva Dei parte, quam commixtam principibus tenebrarum
et eorum sordibus inquinatam, corde atque ore sacrilego et credere et
loqui non dubitant. Hinc ergo impleri lunam dicunt, cum eadem pars
Dei magnis laboribus ab inquinamento purgata, de toto mundo atque
omnibus cloacis fugiens, redditur Deo lugenti dum redeat; repleri
vero per mensem dimidium, et alio dimidio in solem refundi, velut in
aliam navem. Nec tamen inter istas anathematizandas blasphemias
aliquid unquam fingere potuerunt, cur vel incipiens lucere vel
desinens, corniculato lumine fulgeat, aut cur a dimidio mense incipiat
minui, et non ad refundendum plena perveniat.
7. Illi autem qui haec certis numeris indagarunt, ita ut et defectus
solis et lunae non solum cur fierent, sed etiam quando futuri essent
longe ante praedicerent, et eos determinatis intervallis temporum
canonica supputatione praefigerent, litterisque mandarent, quas modo
qui legunt atque intelligunt, nihilominus eos praedicunt, nec aliter
aut alias accidunt quam praedicunt. Tales ergo (quibus non est
ignoscendum, sicut sancta Scriptura dicit; quia cum tantum valerent
ut possent aestimare saeculum, Dominum ejus, quem supplici pietate
possent, non facilius invenerunt [Sap. XIII, 9]), ex ipsis
cornibus lunae quae a sole aversa sunt, sive crescentis sive
decrescentis, conjecerunt eam vel a sole illustrari, et quanto magis
ab eo recederet, tanto magis ab ea parte quae terris apparet, radios
ejus excipere; quanto autem ad eum magis post dimidium mensem ex alio
semicirculo propinquaret, tanto magis a superiori parte illustratam,
ab ea parte quam terris adverteret non posse excipere radios, et
propterea videri decrescere: vel si haberet suum lumen, id habere ex
una parte in hemisphaerio, quam partem cum recedens a sole paulatim
terris ostenderet , donec totam ostenderet, quasi augmenta monstrare,
dum non addatur quod deerat, sed prodatur quod inerat; ac rursus
paulatim abscondere quod patebat, et ideo videri decrescere. Sed
quodlibet horum sit duorum, illud certe manifestum est, et cuivis
advertenti facile cognitum, quod luna non augeatur ad oculos nostros,
nisi a sole recedendo, neque minuatur, nisi ad solem ex parte alia
propinquando.
CAPUT V.
8. Attende nunc quod in Proverbiis legitur: Sapiens sicut sol
permanet; stultus autem sicut luna mutatur (Eccli. XXVII,
12). Et quis est sapiens qui permanet, nisi sol ille justitiae de
quo dicitur, Ortus est mihi sol justitiae, et quem sibi non fuisse
ortum in die novissima plangentes impii dicturi sunt: Et justitiae
lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis? (Sap. V,
6.) Nam istum carnis oculis visibilem solem oriri facit super bonos
et malos Deus, qui etiam pluit super justos et injustos (Matth.
V, 45). Ducuntur autem saepe ex rebus visibilibus ad invisibilia
congruae similitudines. Quis est ergo ille stultus, qui tanquam luna
mutatur, nisi Adam in quo omnes peccaverunt? Anima quippe humana
recedens a sole justitiae, ab illa scilicet interna contemplatione
incommutabilis veritatis, omnes vires suas in externa convertit, et eo
magis magisque obscuratur in interioribus ac superioribus suis: sed cum
redire coeperit ad illam incommutabilem sapientiam, quanto magis ei
appropinquat affectu pietatis, tanto magis exterior homo corrumpitur,
sed interior renovatur de die in diem, omnisque lux illa ingenii, quae
ad inferiora vergebat, ad superiora convertitur, et a terrenis
quodammodo aufertur, ut magis magisque huic saeculo moriatur, et vita
ejus abscondatur cum Christo in Deo.
9. Mutatur ergo in deterius ad exteriora progrediens, et in vita sua
projiciens intima sua; et hoc terrae, id est eis qui terrena sapiunt,
melius videtur, cum laudatur peccator in desideriis animae suae, et
qui iniqua gerit, benedicitur (Psal. IX, 3). Mutatur autem in
melius, cum intentionem suam et gloriam a terrenis, quae in hoc
saeculo apparent, paulatim avertit, et ad superiora atque interiora
convertit; et hoc terrae id est eis qui terrena sapiunt, deterius
videtur. Unde illi impii postremo infructuosam agentes poenitentiam,
etiam hoc inter multa dicturi sunt: Ii sunt quos aliquando habuimus in
derisum et in similitudinem improperii: nos insensati vitam illorum
aestimabamus insaniam (Sap. V, 3, 4). Ac per hoc Spiritus
sanctus de visibilibus ad invisibilia, et de corporalibus ad
spiritualia sacramenta similitudinem ducens, transitum illum de alia
vita in aliam vitam, quod Pascha nominatur, a quarta decima luna
voluit observari, ut non solum propter tempus tertium, quod supra
commemoravi, quia inde incipit hebdomada tertia; sed etiam propter
ipsam conversionem ab exterioribus ad interiora, de luna similitudo
assumeretur: usque ad vicesimam vero et primam, propter ipsum numerum
septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur, qui etiam
ipsi Ecclesiae tribuitur, propter instar universitatis.
CAPUT VI.
10. Ideo Joannes apostolus in Apocalypsi, ad septem scribit
Ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitate carnis
constituta, propter ipsam mutabilitatem, lunae nomine in Scripturis
signatur. Unde est illud: Paraverunt sagittas suas in pharetra, ut
sagittent in obscura luna rectos corde (Psal. X, 3, secundum
LXX). Prius enim quam fiat illud quod dicit Apostolus, Cum
Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in
gloria (Coloss. III, 4), obscura videtur Ecclesia in tempore
peregrinationis suae, inter multas iniquitates gemens; et tunc sunt
timendae insidiae fallacium seductorum quas nomine sagittarum intelligi
voluit. Unde alio loco propter nuntios fidelissimos veritatis, quos
ubique parit Ecclesia, dicitur: Luna testis in coelo fidelis
(Psal. LXXXVIII, 38). Et cum de regno Domini
Psalmista cantaret, Orietur, inquit, in diebus ejus justitia et
abundantia pacis, donec interficiatur luna (Psal. LXXI, 7):
id est, abundantia pacis in tantum crescet, donec omnem mutabilitatem
mortalitatis absumat. Tunc novissima inimica destruetur mors, et
quidquid nobis resistit ex infirmitate carnis, unde nobis perfecta pax
nondum est, consumetur omnino, cum corruptibile hoc induerit
incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem (I Cor.
XV, 26, 53, 54). Unde et illius civitatis muri, quae
Jericho appellatur, quae in hebraeo eloquio Luna interpretari
dicitur, septimo circuitu circumacta Testamenti arca corruerunt
(Josue VI, 20). Quid enim nunc aliud agit annuntiatio regni
coelorum, quam circumactio arcae significavit, nisi ut omnia munimenta
mortalis vitae, id est, omnis spes hujus saeculi, quae resistit spei
futuri saeculi, in dono septenario Spiritus sancti per liberum
arbitrium destruatur? Ob hoc enim circumeunte arca, non impulsu
violento illi muri ceciderunt, sed sponte. Sunt et alia testimonia
Scripturarum, quae nobis ingerunt per commemorationem lunae Ecclesiae
significationem, quae in ista mortalitate ab illa Jerusalem, cujus
cives sancti Angeli sunt, in aerumnis et laboribus peregrinatur.
11. Non ideo tamen putare debent stulti, qui nolunt in melius
commutari, adoranda esse illa luminaria, quia ducitur ex eis aliquando
similitudo ad divina mysteria figuranda; ex omni enim creatura
ducitur. Nec ideo debemus in sententiam damnationis irruere, quae ore
apostolico de quibusdam profertur, qui coluerunt, et servierunt
creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula (Rom.
I, 25). Sicut enim non adoramus pecora, quamvis dictus sit
Christus et agnus (Joan. I, 29) et vitulus (Ezech.
XLIII, 19); nec feram, quia dictus est leo de tribu Juda
(Apoc. V, 5); nec lapidem, quia petra erat Christus (I
Cor. X, 4); nec montem Sion, quia in ipso figuratur Ecclesia
(I Petr. II, 4): sic nec solem nec lunam, quamvis ex ea
coelesti creatura, sicut ex multis terrestribus, sacramentorum figurae
ad informationes mysticas assumantur.
CAPUT VII.
12. Quapropter mathematicorum deliramenta cum detestatione irridenda
sunt; quibus cum objecerimus vana commenta, unde homines in errorem
praecipitant, quo prius praecipitati sunt, garruli sibi videntur, cum
dicunt nobis: Cur et vos ad solis et lunae computationem Pascha
celebratis? quasi nos ordines siderum, aut vicissitudines temporum a
summo atque optimo Deo conditas arguamus, et non eorum perversitatem,
quae rebus sapientissime conditis ad stultissimas opiniones abutitur.
Nam si mathematicus nobis contradicturus est de sideribus et
luminaribus coeli ad sacramenta mystice figuranda similitudines ducere,
contradicant et augures ne dicatur nobis, Estote simplices ut
columbae: contradicant et Marsi, ne dicatur nobis, Astuti sicut
serpentes (Matth. X, 16): contradicant histriones, ne in
Psalmis citharam nominemus. Aut quia ex his rebus ad mysteria verbi
Dei, similitudinum signa sumuntur, dicant, si placet, vel auspicia
nos captare, vel venena conficere, vel theatricas affectare luxurias,
quod dementissimum est dicere.
13. Non igitur nos de sole et luna, annuis menstruisve temporibus
actionum nostrarum eventa conjicimus, ne in vitae humanae
periculosissimis tempestatibus tanquam in scopulos miserae servitutis
illisi, a libero arbitrio naufragemus: sed ad rem sacrate
significandam similitudines aptas religiosissima devotione suscipimus,
sicut de caetera creatura, de ventis, de mari, de terra, de
volatilibus, de piscibus, de pecoribus, de arboribus, de hominibus,
ad sermonem quidem multipliciter, ad celebrationem vero Sacramentorum
jam christiana libertate parcissime; sicut de aqua, de frumento, de
vino, de oleo. In servitute autem veteris populi etiam multa
celebrari imperata sunt, quae nobis tantummodo intelligenda traduntur.
Non itaque dies observamus et annos et menses et tempora, ne audiamus
ab Apostolo: Timeo vos ne forte sine causa laboraverim in vos
(Gal. IV, 11). Eos enim culpat qui dicunt: Non proficiscar
hodie, quia posterus dies est, aut quia luna sic fertur; vel,
Proficiscar ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum:
Non agam hoc mense commercium, quia illa stella mihi agit mensem;
vel, Agam, quia suscepit mensem: Non plantem hoc anno vineam, quia
bissextus est. Non autem quisquam sapiens arbitretur observatores
temporum reprehendendos, qui dicunt, Non proficiscar hodie, quia
tempestas exorta est; aut, Non navigem, quia adhuc sunt hibernae
reliquiae; aut, Tempus seminandi est, quia imbribus autumnalibus
terra satiata est; vel si qui forte alii naturales effectus circa motum
aeris et humores ad variandas temporum qualitates in siderum
ordinatissima conversione notati sunt, de quibus dictum est cum
conderentur: Et sint in signis et temporibus et in diebus et in annis
(Gen. I, 14). Si quae autem figurae similitudinum non tantum
de coelo et de sideribus, sed etiam de inferiori creatura ducuntur ad
dispensationem sacramentorum, eloquentia quaedam est doctrinae
salutaris, movendo affectui discentium accomodata, a visibilibus ad
invisibilia, a corporalibus ad spiritualia, a temporalibus ad
aeterna.
CAPUT VIII.
14. Nec quisquam nostrum attendit quod eo tempore, quo Pascha
celebramus, sol in ariete est, sicut illi appellant quemdam siderum
locum, ubi revera mense novorum sol invenitur: sed sive illi arietem,
sive aliquid aliud eamdem partem coeli vocare voluerint, nos de
Scripturis sanctis hoc didicimus, quod omnia sidera Deus condidit,
et locis coelestibus quibus voluit, ordinavit; quae stellis distincta
et ordinata in quaslibet partes dividant, quibuslibet vocabulis
notent, ubicumque sol esset mense novorum, illic eum reperiret haec
celebratio, propter similitudinem sacramenti renovandae vitae, de qua
satis supra disseruimus. Quod si etiam locus ille siderum aries vocari
posset, propter aliquam figurae congruentiam, neque de hujusmodi
timeret sermo divinus aliquam sacramenti similitudinem ducere, sicut de
aliis non solum coelestibus, sed etiam terrestribus creaturis; sicut
de Orione et Pleiadibus, sicut de monte Sina et de monte Sion,
sicut de fluminibus quae vocantur, Geon, Phison, Tigris,
Euphrates, sicut de ipso toties in sanctis mysteriis nominato fluvio
Jordane, rerum figurate insinuandarum mysticas similitudines adduxit.
15. Sed quantum intersit inter siderum observationes ad aerias
qualitates accomodatas, sicut agricolae vel nautae observant; aut ad
notandas partes mundi cursumque aliquo et alicunde dirigendum, quod
gubernatores navium faciunt, et ii qui per solitudines arenosas in
interiora Austri nulla semita certa vel recta gradiuntur; aut cum ad
aliquid in doctrina utili figurate significandum, fit nonnullorum
siderum aliqua commemoratio; quantum ergo intersit inter has
utilitates, et vanitates hominum ob hoc observantium sidera, ut nec
aeris qualitates, nec regionum vias, nec solos temporum numeros, nec
spiritualium similitudines, sed quasi fatalia rerum jam eventa
perquirant, quis non intelligat?
CAPUT IX.
16. Sed jam deinceps videamus cur etiam id observetur, cum Pascha
celebratur, ut sabbatum occurrat: hoc enim proprium christianae
religionis est. Nam Judaei mensem novorum tantummodo et lunam
observant a quartadecima usque ad vicesimam primam. Sed quia illud
eorum Pascha quo passus est Dominus, ita occurrit ut inter mortem
ejus et resurrectionem medius esset sabbati dies, addendum patres
nostri censuerunt, ut et nostra festivitas a Judaeorum festivitate
distingueretur; et quod non frustra factum esse credendum est ab illo
qui est ante tempora, et per quem facta sunt tempora, et qui venit in
plenitudine temporum, et qui potestatem habebat ponendi animam suam et
iterum recipiendi eam et ideo non fatalem, sed opportunam sacramento
quod commendare instituerat, horam exspectabat, cum diceret, Nondum
venit hora mea (Joan. II, 4), in anniversaria passionis ejus
celebratione a posteris servaretur .
17. Quod enim nunc, ut superius dixi, fide ac spe gerimus, atque
ut ad id perveniamus dilectione satagimus, requies est quaedam ab omni
labore omnium molestiarum sancta atque perpetua: in eam nobis ex hac
vita fit transitus, quem Dominus noster Jesus Christus sua passione
praemonstrare ac consecrare dignatus est. Inest autem in illa requie
non desidiosa segnitia, sed quaedam ineffabilis tranquillitas actionis
otiosae. Sic enim ab hujus vitae operibus in fine requiescitur, ut in
alterius vitae actione gaudeatur. Sed quia talis actio in Dei laude
agitur, sine labore membrorum, sine angore curarum; non ad eam sic
transitur per quietem, ut ipsi labor succedat, id est non sic esse
actio incipit, ut esse desinat quies: neque enim reditur ad labores et
curas; sed permanet in actione quod ad quietem pertinet, nec in opere
laborare, nec in cogitatione fluctuare . Quia ergo per requiem ad
primam vitam reditur, unde anima lapsa est in peccatum, propterea
sabbato requies significatur. Illa autem vita prima, quae de
peregrinatione redeuntibus, et primam stolam accipientibus redditur,
per unam sabbati, quem diem dominicum dicimus, figuratur. Quaere
septem dies Genesim legens, invenies septimum sine vespera, quia
requiem sine fine significat. Prima ergo vita non fuit sempiterna
peccanti: requies autem ultima sempiterna est, ac per hoc et octavus
sempiternam beatitudinem habebit, quia requies illa, quae sempiterna
est, excipitur ab octavo, non exstinguitur; neque enim esset aliter
sempiterna. Ita ergo erit octavus qui primus, ut prima vita non
tollatur, sed reddatur aeterna.
CAPUT X.
18. Sabbatum tamen commendatum est priori populo in otio
corporaliter celebrandum , ut figura esset sanctificationis in requie
Spiritus sancti. Nusquam enim legimus in Genesi sanctificationem per
omnes priores dies; sed de solo sabbato dictum est: Et sanctificavit
Deus diem septimum (Gen. II, 3). Amant enim requiem, sive
piae animae, sive iniquae; sed qua perveniant ad illud quod amant,
plurimae nesciunt: nec aliquid appetunt etiam ipsa corpora ponderibus
suis, nisi quod animae amoribus suis . Nam sicut corpus tandiu
nititur pondere, sive deorsum versus, sive sursum versus, donec ad
locum quo nititur veniens conquiescat; pondus quippe olei si dimittatur
in aere, deorsum; si autem sub aquis, sursum nititur: sic animae ad
ea quae amant propterea nituntur, ut perveniendo requiescant. Et
multa quidem per corpus delectant, sed non est in eis aeterna requies,
nec saltem diuturna; et propterea magis sordidant animam, et aggravant
potius, ut sincerum ejus pondus, quo in superna fertur, impediant.
Cum ergo anima seipsa delectatur, nondum re incommutabili delectatur;
et ideo adhuc superba est, quia se pro summo habet, cum superior sit
Deus. Nec in tali peccato impunita relinquitur, quia Deus superbis
resistit, humilibus autem dat gratiam (Jacobi IV, 6). Cum
autem Deo delectatur, ibi veram, certam, aeternam invenit requiem,
quam in aliis quaerebat, nec inveniebat. Proinde admonetur in
Psalmo: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui
(Psal. XXXVI, 4).
19. Quia ergo charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per
Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. V, 5), ideo
sanctificatio in septimo die commemorata est, ubi requies commendatur.
Quia vero nec bene operari possumus, nisi dono ejus adjuti, sicut
dicit Apostolus, Deus enim est qui operatur in vobis et velle et
operari, pro bona voluntate (Philipp. II, 13), nec
requiescere poterimus post omnia bona opera nostra quae in hac vita
gerimus, nisi ejus dono ad aeternitatem sanctificati atque perfecti ;
propterea de ipso Deo dicitur quia cum fecisset omnia opera valde
bona, septimo die requievit ab omnibus operibus suis quae fecit
(Gen. I, 31, et II, 2). Futuram enim requiem
significabat, quam post bona opera daturus erat nobis hominibus.
Sicut enim cum bene operamur, ipse dicitur operari in nobis, cujus
munere bene operamur: ita cum requiescimus, ipse requiescere dicitur,
quo donante requiescimus.
CAPUT XI.
20. Hinc est quod etiam in tribus primis praeceptis Decalogi quae
ad Deum pertinent (caetera enim septem ad proximum pertinent, id est
ad hominem, quia in duobus praeceptis tota lex pendet [Matth.
XXII, 40]), tertium ibi de observatione sabbati positum est:
ut in primo praecepto Patrem intelligamus, ubi prohibetur coli aliqua
in figmentis hominum Dei similitudo; non quia non habet imaginem
Deus, sed quia nulla imago ejus coli debet, nisi illa quae hoc est
quod ipse; nec ipsa pro illo, sed cum illo. Et quia creatura
mutabilis est, ac propterea dicitur omnis creatura vanitati subjecta
(Rom. VIII, 20), quoniam natura universi etiam in parte
monstratur; ne quisquam Filium Dei, Verbum per quod facta sunt
omnia, putaret esse creaturam, sequitur aliud praeceptum: Non
accipies in vanum nomen Domini Dei tui (Exod. XX, 7; Deut.
V, 11). Spiritus autem sanctus, in quo nobis illa requies
tribuitur, quam ubique amamus, sed nisi Deum amando non invenimus,
cum charitas ejus diffunditur in cordibus nostris per Spiritum sanctum
qui datus est nobis (Rom. V, 5), quia sanctificavit Deus diem
septimum in quo requievit, tertio praecepto legis insinuatur, quod
scriptum est de observatione sabbati; non ut jam in ista vita nos
quiescere existimemus, sed ut omnia quae bene operamur non habeant
intentionem, nisi in futuram requiem sempiternam. Memento enim
maxime, quod jam supra commemoravi, quia spe salvi facti sumus; spes
autem quae videtur, non est spes (Rom. VIII, 24).
21. Ad ipsum autem ignem amoris nutriendum et flatandum quodammodo,
quo tanquam pondere sursum vel introrsum referamur ad requiem, ista
omnia pertinent quae nobis figurate insinuantur; plus enim movent et
accendunt amorem, quam si nuda sine ullis sacramentorum similitudinibus
ponerentur. Cujus rei causam difficile est dicere. Sed tamen ita se
habet, ut aliquid per allegoricam significationem intimatum plus
moveat, plus delectet, plus honoretur, quam si verbis propriis
diceretur apertissime. Credo quod ipse animae motus quandiu rebus
adhuc terrenis implicatur, pigrius inflammatur: si vero feratur ad
similitudines corporales, et inde referatur ad spiritualia, quae illis
similitudinibus figurantur, ipso quasi transitu vegetatur, et tanquam
in facula ignis agitatus accenditur, et ardentiore dilectione rapitur
ad quietem.
CAPUT XII.
22. Ideoque inter omnia illa decem praecepta solum ibi quod de
sabbato positum est, figurate observandum praecipitur; quam figuram
nos intelligendam, non etiam per otium corporale celebrandam
suscepimus. Cum enim sabbato significetur spiritualis requies, de qua
dictum est in Psalmo, Vacate et videte, quoniam ego sum Deus
(Psal. XLV, 11), et quo vocantur homines ab ipso Domino
dicente, Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego
vos reficiam: tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis
sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris (Matth.
XI, 28, 29); caetera tamen ibi praecepta proprie sicut
praecepta sunt, sine ulla figurata significatione observamus. Nam et
idola non colere manifeste didicimus; et non accipere in vanum nomen
Domini Dei nostri, et honorare patrem et matrem, et non moechari,
non occidere, non furari, non falsum testimonium dicere, non
concupiscere uxorem proximi, non concupiscere ullam rem proximi
(Exod. XX, 1-17, et Deut. V, 6-21), non figurate
aliud praetendunt, et mystice aliud significant; sed sic observantur
ut sonant. Observare tamen diem sabbati non ad litteram jubemur,
secundum otium ab opere corporali, sicut observant Judaei: et ipsa
eorum observatio quae ita praecepta est, nisi aliam quamdam spiritualem
requiem significet, ridenda judicatur. Unde non inconvenienter
intelligimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimus, valere
omnia quae figurate in Scripturis dicuntur; quandoquidem id solum in
Decalogo figurate praecipitur, ubi requies commendatur, quae ubique
amatur, sed in solo Deo certa et sancta invenitur.
CAPUT XIII.
23. Dies tamen dominicus non Judaeis, sed Christianis
resurrectione Domini declaratus est, et ex illo habere coepit
festivitatem suam. Animae quippe omnium sanctorum ante resurrectionem
corporis sunt quidem in requie, sed in ea non sunt actione qua corpora
recepta vegetantur. Talem quippe actionem significat dies octavus,
qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. Non
enim redit cum corpore difficultas ex corpore, quia nec corruptio:
Oportet enim corruptibile hoc indui incorruptionem, et mortale hoc
indui immortalitatem (I Cor. XV, 53). Quapropter ante
resurrectionem Domini, quamvis sanctos patres plenos prophetico
spiritu octavi sacramentum nequaquam lateret, quo significatur
resurrectio (nam et pro octavo Psalmus inscribitur [Psal. VI et
XI], et octavo die circumcidebantur infantes, et in Ecclesiaste ad
duorum Testamentorum significationem dicitur, Da illis septem, et
illis octo [Eccle. XI, 2]); reservatum est tamen et
occultatum, et solum celebrandum sabbatum traditum est: quia erat
antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius erat , qui
resurgens ex mortuis, jam non moreretur, et mors illi ultra non
dominaretur; ut postquam facta est talis resurrectio in corpore Domini
(ut praeiret in capite Ecclesiae, quod corpus Ecclesiae speraret in
fine), jam etiam dies dominicus, id est octavus, qui et primus,
inciperet celebrari. Ipsa etiam causa intelligitur, cur observandum
Pascha, ubi ovem occidere et comedere jubentur, quod manifestissime
passionem Domini praefigurat, non eis ita praeceptum est, ut
attenderent occurrere sabbatum, et cum mense novorum ad tertiam lunae
hebdomadam concurrere, ut eumdem quoque diem Dominus potius sua
passione signaret, qui etiam dominicum, id est, octavum, qui et
primus est, declaraturus advenerat.
CAPUT XIV.
24. Attende igitur sacratissimum triduum crucifixi, sepulti,
suscitati. Horum trium quod significat crux, in praesenti agimus
vita: quod autem significat sepultura et resurrectio, fide ac spe
gerimus. Nunc enim dicitur homini: Tolle crucem tuam et sequere me
(Matth. XVI, 24). Cruciatur autem caro, cum mortificantur
membra nostra, quae sunt super terram, fornicatio, immunditia,
luxuria, avaritia, et caetera hujusmodi, de quibus idem dicit: Si
secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis
mortificaveritis, vivetis (Rom. VIII, 13). Hinc etiam de
seipso dicit: Mundus mihi crucifixus est, et ego mundo (Gal.
VI, 14). Et alio loco: Scientes, inquit, quia vetus homo
noster simul crucifixus est cum illo, ut evacuetur corpus peccati, ut
ultra non serviamus peccato (Rom. VI, 6). Quandiu ergo id
agunt opera nostra, ut evacuetur corpus peccati, quandiu exterior homo
corrumpitur, ut interior renovetur de die in diem, tempus est crucis.
25. Haec sunt etiam bona opera quidem, tamen adhuc laboriosa,
quorum merces est requies: sed ideo dicitur, Spe gaudentes, ut
cogitantes requiem futuram, cum hilaritate in laboribus operemur.
Hanc hilaritatem significat crucis latitudo in transverso ligno, ubi
figuntur manus. Per manus enim opera intelligimus; per latitudinem,
hilaritatem operantis, quia tristitia facit angustias; per altitudinem
vero cui caput adjungitur, exspectationem retributionis de sublimi
justitia Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua, iis quidem qui
secundum tolerantiam boni operis gloriam, et honorem, et
incorruptionem quaerentibus vitam aeternam (Id. II, 6, 7).
Itaque longitudo, qua totum corpus extenditur, ipsam tolerantiam
significat, unde longanimes dicuntur qui tolerant. Profundum autem
quod terrae infixum est, secretum sacramenti praefigurat. Recordaris
enim, nisi fallor, quae verba Apostoli in ista designatione crucis
expediam, ubi ait: In charitate radicati atque fundati, ut possitis
comprehendere cum omnibus sanctis quae sit longitudo, latitudo,
altitudo et profundum (Eph. III, 17, 18). Ea vero quae
nondum videmus, et nondum tenemus, sed fide et spe gerimus, in alio
biduo figurata sunt. Haec enim quae nunc agimus, tanquam clavis
praeceptorum in Dei timore confixi, sicut scriptum est, Confige
clavis a timore tuo carnes meas (Psal. CXVIII, 120), in
necessariis deputantur, non in eis quae per seipsa appetenda et
concupiscenda sunt. Unde illud optimum se dicit concupiscere,
dissolvi, et esse cum Christo: manere autem in carne necessarium,
inquit, propter vos (Philipp. I, 23, 24). Quod ergo
inquit, dissolvi, et esse cum Christo, inde incipit requies, quae
non interrumpitur resurrectione, sed clarificatur; quae tamen nunc
fide retinetur, quia justus ex fide vivit (Habac. II, 4). An
ignoratis, inquit, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo
Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Consepulti ergo illi sumus
per baptismum in mortem (Rom. VI, 3, 4). Unde, nisi fide?
Neque enim jam in nobis perfectum est, adhuc in nobismetipsis
ingemiscentibus, et adoptionem exspectantibus, redemptionem corporis
nostri: Spe enim salvi facti sumus; spes autem quae videtur, non est
spes: quod enim videt quis, quid sperat? si autem quod non videmus
speramus, per patientiam exspectamus (Id. VIII, 24, 25).
26. Quod memento quam saepe commemorem, ne jam nunc in ista vita
nos beatos fieri debere arbitremur, et ab omnibus difficultatibus
liberos; ac sic in angustiis rerum temporalium adversus Deum ore
sacrilego murmuremus, quasi non exhibeat quod promisit. Promisit
quidem etiam huic vitae necessaria; sed alia sunt solatia miserorum,
alia gaudia beatorum. Domine, inquit, secundum multitudinem dolorum
meorum in corde meo, exhortationes tuae jucundaverunt animam meam
(Psal. XCIII, 19). Non ergo murmuremus in
difficultatibus, ne perdamus latitudinem hilaritatis, de qua dicitur,
Spe gaudentes; quia sequitur, in tribulatione patientes (Rom.
XII, 12). Nova ergo vita in fide nunc inchoatur, et spe
geritur: nam tunc perfecta erit, cum absorbebitur mortale a vita, cum
absorbebitur mors in victoriam, cum illa novissima inimica destruetur
mors, cum immutati fuerimus, et aequales Angelis effecti: Omnes
enim, inquit, resurgemus; sed non omnes immutabimur (I Cor.
XV, 54, 26, 51). Et Dominus: Erunt, inquit, aequales
Angelis Dei (Luc. XX, 36). Apprehensi enim sumus modo in
timore per fidem, tunc autem apprehendemus in charitate per speciem.
Quandiu enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino: per fidem enim
ambulamus, non per speciem (II Cor. V, 6). Ipse itaque
Apostolus qui dicit, ut apprehendam, sicut apprehensus sum, aperte
se non apprehendisse confitetur: Fratres, inquit, ego me non
arbitror apprehendisse (Philipp. III, 12, 13). Sed tamen
quia ipsa spes ex promissione veritatis certa nobis est, cum diceret,
Consepulti igitur sumus illi per baptismum in mortem, subjunxit et
ait, ut quomodo surrexit Christus ex mortuis per gloriam Patris, ita
et nos in novitate vitae ambulemus (Rom. VI, 4). Ambulamus
ergo in re laboris, sed in spe quietis; in carne vetustatis, sed in
fide novitatis. Dicit enim, Corpus quidem mortuum est propter
peccatum; spiritus autem vita est propter justitiam. Si autem
Spiritus ejus qui suscitavit Jesum Christum a mortuis habitat in
vobis; qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et
mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis (Id.
VIII, 10, 11).
27. Haec et ex autoritate divinarum Scripturarum et universae
Ecclesiae, quae toto orbe diffunditur, consensione, per
anniversarium Pascha celebrantur,
CAPUT XV.
In magno utique sicut jam intelligis, sacramento. Et in Scripturis
quidem veteribus ad agendum Pascha non est praeceptum tempus, nisi ex
mense novorum, a luna quarta decima usque ad vicesimam primam: ex
Evangelio tamen, quia manifestum est, quo etiam die Dominus
crucifixus sit, et in sepultura fuerit, et resurrexerit, adjuncta est
etiam ipsorum dierum observatio per patrum concilia, et orbi universo
christiano persuasum est eo modo Pascha celebrari oportere.
28. Quadragesima sane jejuniorum habet auctoritatem, et in
veteribus Libris ex jejunio Moysi (Exod. XXXIV, 28) et
Eliae (III Reg. XIX, 8); et ex Evangelio, quia totidem
diebus Dominus jejunavit (Matth. IV, 2), demonstrans
Evangelium non dissentire a Lege et Prophetis. In persona quippe
Moysi, Lex; in persona Eliae, Prophetae accipiuntur, inter quos
et in monte gloriosus apparuit; ut evidentius emineret quod de illo
dicit Apostolus: Testimonium habens a Lege et Prophetis (Rom.
III, 21). In qua ergo parte anni congruentius observatio
Quadragesimae constitueretur, nisi confini atque contigua dominicae
passioni? Quia in ea significatur haec vita laboriosa, cui opus est
continentia, ut ab ipsius mundi amicitia jejunetur; quae utique
fallaciter blandiri, et illecebrarum fucos circumspargere atque jactare
non cessat. Numero autem quadragenario vitam istam propterea figurari
arbitror, quia denarius in quo est perfectio beatitudinis nostrae,
sicut in octonario, quia redit ad primum, ita in hoc mihi videtur
exprimi: quia creatura, quae septenario figuratur, adhaeret
Creatori, in quo declaratur unitas Trinitatis per universum mundum
temporaliter annuntianda; qui mundus et a quatuor ventis delimatur, et
quatuor elementis erigitur, et quatuor anni temporum vicibus variatur.
Decem autem quater in quadraginta consummantur, quadragenarius autem
partibus suis computatus, addit ipsum denarium et fiunt quinquaginta
tanquam merces laboris et continentiae. Neque enim frustra ipse
Dominus et quadraginta dies post resurrectionem in hac terra et in hac
vita cum Discipulis conversatus est, et posteaquam ascendit in
coelum, decem diebus interpositis promissum misit Spiritum sanctum,
completo die Pentecostes: qui dies quinquagenarius habet alterum
sacramentum, quod septies septem quadraginta novem fiunt; et cum
reditur ad initium, qui est octavus, qui et primus dies, quinquaginta
complentur; qui celebrantur post Domini resurrectionem, jam in figura
non laboris, sed quietis et laetitiae. Propter hoc et jejunia
relaxantur, et stantes oramus, quod est signum resurrectionis. Unde
etiam omnibus diebus dominicis id ad altare observatur, et Alleluia
canitur, quod significat actionem nostram futuram non esse nisi laudare
Deum, sicut scriptum est: Beati qui habitant in domo tua, Domine;
in saecula saeculorum laudabunt te (Psal. LXXXIII, 5).
CAPUT XVI.
29. Sed dies quinquagesimus et in Scripturis commendatur; et non
tantum in Evangelio, quia tunc Spiritus sanctus advenit, sed etiam
in veteribus Libris. Nam et ibi posteaquam Pascha occiso agno
celebraverunt, dies quinquaginta numerantur usque ad diem quo Lex data
est in monte Sina famulo Dei Moysi, digito Dei scripta (Exod.
XII, XIX, XX, XXXI): in libris autem Evangelii
apertissime declaratur, digitum Dei significare Spiritum sanctum.
Cum enim unus evangelista dixisset, In digito Dei ejicio daemonia
(Luc. XI, 20); alius hoc idem ita dixit, In spiritu Dei
ejicio daemonia (Matth. XII, 28). Quis hanc laetitiam
divinorum sacramentorum, cum sanae doctrinae luce clarescunt , non
praeferat universis mundi hujus imperiis, etiam inusitata felicitate
pacatis? Nonne tanquam duo Seraphim clamant ad invicem concinentia
laudes Altissimi: Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Deus
sabaoth (Isai. VI, 3); ita duo Testamenta fideliter
concordantia sacratam concinunt veritatem? Occiditur ovis, celebratur
Pascha, et interpositis quinquaginta diebus datur Lex ad timorem
scripta digito Dei. Occiditur Christus, qui tanquam ovis ad
immolandum ductus est, sicut Isaias testatur (Isai. LIII,
7), celebratur verum Pascha, et interpositis quinquaginta diebus
datur ad charitatem Spiritus sanctus, qui est digitus Dei,
contrarius hominibus sua quaerentibus, et ideo jugum asperum et
sarcinam gravem portantibus, nec invenientibus requiem animabus suis;
quia charitas non quaerit quae sua sunt (I Cor. XIII, 5).
Ideo animositas haereticorum semper inquieta est, quos magorum
Pharaonis habere conatum declarat Apostolus, dicens: Sicut enim
Jamnes et Mambres restiterunt Moysi, sic et isti resistunt
veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem: sed ultra non
proficient; dementia enim eorum erit manifesta omnibus, sicut et
illorum fuit (II Tim. III, 8). Quia enim per ipsam
corruptionem mentis inquietissimi fuerunt, in signo tertio defecerunt,
fatentes sibi adversum esse Spiritum sanctum qui erat in Moyse. Nam
deficientes dixerunt: Digitus Dei est hic (Exod. VIII,
19). Sicut autem conciliatus et placatus Spiritus sanctus requiem
praestat mitibus et humilibus corde, ita contrarius et adversus immites
ac superbos inquietudine exagitat. Quam inquietudinem muscae illae
brevissimae significaverunt, sub quibus magi Pharaonis defecerunt,
dicentes: Digitus Dei est hic.
30. Exodum lege, et vide ubi Pascha celebraverunt, post quot dies
data sit Lex. Loquitur Deus ad Moysen in eremo Sina die primo
mensis tertii. Nota ergo unum diem ex ingressu ipsius tertii mensis,
et vide quid dicat inter caetera: Descende, inquit, testare populo,
et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta sua, et sint
parati in diem tertium. Tertia enim die descendet Dominus in montem
Sina coram omni populo (Id. XIX, 10, 11): tunc data est
Lex tertio scilicet die tertii mensis. Numera itaque a quartodecimo
primi mensis die, quo factum est Pascha, usque ad diem tertium tertii
mensis, et invenies decem et septem dies primi mensis, triginta
secundi, tres tertii, qui fiunt quinquaginta. Lex in arca est
sanctificatio in corpore Domini, per cujus resurrectionem nobis
requies futura promittitur, ad quam percipiendam Spiritu sancto
charitas inspiratur. Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus
nondum erat clarificatus (Joan. VII, 39.) Unde prophetia
illa cantata est: Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca
sanctificationis tuae (Psal. CXXXI, 8). Ubi requies, ibi
sanctificatio. Unde nunc ut amemus et desideremus, pignus accepimus.
Vocantur autem ad requiem alterius vitae, quo ab ista vita transitur,
quod Pascha significat, omnes in nomine Patris, et Filii, et
Spiritus sancti.
CAP. XVII.
31. Propterea quinquagenarius numerus ter multiplicatus, addito ad
eminentiam sacramenti ipso ternario, et in illis magnis piscibus
invenitur, quos jam Dominus post resurrectionem novam vitam
demonstrans, a dextera parte levari imperavit; nec retia rupta sunt
(Joan. XXI, 6, 11), quia tunc haereticorum inquietudo non
erit. Tunc homo perfectus et quietus, purgatus in animo et in corpore
per eloquia Domini casta, argentum igne examinatum terrae, purgatum
septuplum (Psal. XI, 7), accipiet mercedem denarium, ut sint
decem et septem. Nam et in hoc numero sicut in aliis multiplices
figuras exhibentibus, sacramentum mirabile reperitur. Nec immerito
etiam Psalmus septimus decimus in Regnorum libris solus integer
legitur (II Reg. XXII, 2-51); quia regnum illud
significat, ubi adversarium non habebimus. Titulus enim ejus est:
In die qua eruit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de
manu Saül. Quis enim figuratur in David, nisi ille qui venit
secundum carnem ex semine David? (Rom. I, 3.) Qui utique in
corpore suo, quod est Ecclesia adhuc patitur inimicos. Unde illi
persecutori quem voce mactavit, et in suum corpus trajiciens quodammodo
manducavit, sonuit de coelo: Saule, Saule, quid me persequeris?
(Act. IX, 4.) Quando autem eruetur hoc corpus ejus de manu
omnium inimicorum ejus, nisi cum et illa novissima inimica destruetur
mors? Ad hoc tempus pertinuit numerus ille centum quinquaginta trium
piscium. Nam et ipse numerus septimus decimus surgens in trigonum,
centum quinquaginta trium summam complet. Ab uno quippe usque ad decem
et septem surgens, omnes medios adde, et invenies: ad unum scilicet
adde duo, fiunt utique tria; adde tria, fiunt sex; adde quatuor,
fiunt decem; adde quinque, fiunt quindecim; adde sex, fiunt viginti
unum; adde ita caeteros, et ipsum decimum septimum, fiunt centum
quinquaginta tria.
32. Haec de Scripturis firmissime tenentur, id est Pascha et
Pentecostes. Nam ut quadraginta illi dies ante Pascha observentur,
Ecclesiae consuetudo roboravit; sic etiam ut octo dies Neophytorum
distinguantur a caeteris, id est, ut octavus primo concinat. Ut
autem Alleluia per illos solos dies quinquaginta in Ecclesia
cantetur, non usquequaque observatur: nam et aliis diebus varie
cantatur alibi atque alibi; ipsis autem diebus ubique. Ut autem
stantes in illis diebus et omnibus dominicis oremus, utrum ubique
servetur ignoro: tamen quid in eo sequatur Ecclesia, dixi ut potui,
et arbitror esse manifestum.
CAP. XVIII.
33. De lavandis vero pedibus, cum Dominus hoc propter formam
humilitatis, propter quam docendam venerat, commendaverit, sicut ipse
consequenter exposuit, quaesitum est quonam tempore potissimum res
tanta etiam facto doceretur, et illud tempus occurrit, quo ipsa
commendatio religiosius inhaereret. Sed ne ad ipsum sacramentum
Baptismi videretur pertinere, multi hoc in consuetudinem recipere
noluerunt. Nonnulli etiam de consuetudine auferre non dubitaverunt.
Aliqui autem ut hoc et sacratiore tempore commendarent, et a Baptismi
sacramento distinguerent, vel diem tertium octavarum, quia et
ternarius numerus in multis sacramentis maxime excellit, vel etiam
ipsum octavum ut hoc facerent elegerunt.
34. Miror sane quid ita volueris, ut de iis quae varie per diversa
loca observantur, tibi aliqua scriberem, cum et non sit necessarium,
et una in his saluberrima regula retinenda sit, ut quae non sunt contra
fidem, neque contra bonos mores, et habent aliquid ad exhortationem
vitae melioris, ubicumque justini videmus, vel instituta cognoscimus,
non solum non improbemus, sed etiam laudando et imitando sectemur, si
aliquorum infirmitas non ita impedit, ut amplius detrimentum sit. Si
enim eo modo impediat ut majora studiosorum lucra speranda sint, quam
calumniatorum detrimenta metuenda, sine dubitatione faciendum est,
maxime id quod etiam de Scripturis defendi potest; sicut de hymnis et
psalmis canendis, cum et ipsius Domini et Apostolorum habeamus
documenta et exempla et praecepta . De hac re tam utili ad movendum
pie animum, et accendendum divinae dilectionis affectum, varia
consuetudo est, et pleraque in Africa Ecclesiae membra pigriora
sunt: ita ut Donatistae nos reprehendant, quod sobrie psallimus in
ecclesia divina cantica Prophetarum, cum ipsi ebrietates suas ad
canticum psalmorum humano ingenio compositorum, quasi ad tubas
exhortationis inflamment. Quando autem non est tempus, cum in
ecclesia fratres congregantur, sancta cantandi, nisi cum legitur aut
disputatur, aut antistes clara voce deprecatur, aut communis oratio
voce diaconi indicitur?
CAPUT XIX.
35. Aliis vero particulis temporum quid melius a congregatis
Christianis fiat, quid utilius, quid sanctius omnino non video.
Quod autem instituitur praeter consuetudinem, ut quasi observatio
sacramenti sit, approbare non possum, etiamsi multa hujusmodi propter
nonnullarum vel sanctarum vel turbulentarum personarum scandala
devitanda, liberius improbare non audeo. Sed hoc nimis doleo, quod
multa quae in divinis libris saluberrime praecepta sunt, minus
curantur; et tam multis praesumptionibus sic plena sunt omnia, ut
gravius corripiatur qui per octavas suas terram nudo pede tetigerit,
quam qui mentem vinolentia sepelierit. Omnia itaque talia, quae neque
sanctarum Scripturarum auctoritatibus continentur, nec in conciliis
episcoporum statuta inveniuntur, nec consuetudine universae Ecclesiae
roborata sunt, sed pro diversorum locorum diversis moribus
innumerabiliter variantur, ita ut vix aut omnino nunquam inveniri
possint causae, quas in eis instituendis homines secuti sunt, ubi
facultas tribuitur, sine ulla dubitatione resecanda existimo. Quamvis
enim neque hoc inveniri possit, quomodo contra fidem sint; ipsam tamen
religionem, quam paucissimis et manifestissimis celebrationum
sacramentis misericordia Dei esse liberam voluit, servilibus oneribus
premunt, ut tolerabilior sit conditio Judaeorum, qui etiamsi tempus
libertatis non agnoverunt, legalibus tamen sarcinis, non humanis
praesumptionibus subjiciuntur. Sed Ecclesia Dei inter multam paleam
multaque zizania constituta, multa tolerat, et tamen quae sunt contra
fidem vel bonam vitam non approbat, nec tacet, nec facit.
CAPUT XX.
36. Itaque illud quod scripsisti, quosdam fratres ita temperare se
a carnibus edendis, ut immundas arbitrentur, apertissime contra fidem
sanamque doctrinam est. Ex hinc ergo si diutius disputare voluero,
potest putari a nonnullis obscure hinc Apostolum praecepisse; qui
etiam inter multa quae de hac re dixit, sic detestatus est haereticorum
impiam opinionem, ut diceret: Spiritus autem manifeste dicit quia in
novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus
seductionis et doctrinis daemoniorum, in hypocrisi mendaciloquorum,
cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere, abstinere
a cibis quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione
fidelibus, et iis qui cognoverunt veritatem: quia omnis creatura Dei
bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur;
sanctificatur enim per verbum Dei et orationem (I Tim. IV,
1-5). Et alio loco de his rebus loquitur: Omnia munda mundis;
immundis autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum
et mens et conscientia (Tit. I, 15). Tu ipse, lege caetera,
et recita quibus potes, ut ne in se irritam faciant gratiam Dei, quia
in libertatem vocati sunt; tantum ne libertatem in occasionem carnis
assumant, et ideo jam nolint refrenandae carnis concupiscentiae causa a
quibuslibet cibis temperare, quia non eis permittitur superstitiose
atque infideliter facere.
37. Hi vero qui de paginis evangelicis sortes legunt , etsi
optandum est ut hoc potius faciant, quam ad daemonia consulenda
concurrant; tamen etiam ista mihi displicet consuetudo, ad negotia
saecularia, et ad vitae hujus vanitatem, propter aliam vitam loquentia
oracula divina velle convertere.
CAPUT XXI.
38. Haec tibi si satis esse ad ea quae requisisti non putaveris,
nimis ignoras et vires et occupationes meas. Tantum enim absum ab eo
quod putasti nihil me latere, ut nihil in epistola tua legerim
tristius, quia et apertissime falsum est; et miror quia hoc te latet,
quod non solum in aliis innumerabilibus rebus multa me latent, sed
etiam in ipsis sanctis Scripturis multo nesciam plura quam sciam. Sed
ideo spem in nomine Christi non infructuosam gero, quia non solum
credidi Deo meo, in illis duobus praeceptis totam Legem Prophetasque
pendere (Matth. XXII, 40), sed etiam expertus sum,
experiorque quotidie; quandoquidem nullum mihi sacramentum, aut
aliquis sermo admodum obscurior de sacris Litteris aperitur, ubi non
eadem praecepta reperiam: Finis enim praecepti est charitas de corde
puro, et conscientia bona et fide non ficta (I Tim. I, 5); et
plenitudo legis charitas (Rom. XIII, 10).
39. Itaque et tu, charissime, sive ista, sive alia, sic lege,
sic disce, ut memineris verissime dictum: Scientia inflat, charitas
aedificat (I Cor. VIII, 1). Charitas autem non aemulatur,
non inflat. Sic itaque adhibeatur scientia tanquam machina quaedam,
per quam structura charitatis assurgat quae maneat in aeternum, etiam
cum scientia destruetur (Id. XIII, 4, 8); quae ad finem
charitatis adhibita multum est utilis; per se autem ipsa sine tali
fine, non modo superflua, sed etiam perniciosa probata est. Scio
autem quam te cogitatio sancta custodiat sub umbraculo alarum Domini
Dei nostri. Sed ideo haec, etsi breviter, monui, quoniam novi
eamdem ipsam charitatem tuam, quae non aemulatur, hanc epistolam
multis daturam atque lecturam.
|
|
