|
Domino eximio meritoque suscipiendo atque honorabili fratri
EUSEBIO, AUGUSTINUS.
1. Scit Deus, cui manifesta sunt arcana cordis humani, quantum
pacem diligo christianam, tantum me moveri sacrilegis eorum factis,
qui in ejus dissensione indigne atque impie perseverant; eumque motum
animi mei esse pacificum, neque me id agere ut ad communionem
catholicam quisquam cogatur invitus, sed ut omnibus errantibus aperta
veritas declaretur, et per nostrum ministerium, Deo juvante,
manifestata se amplectendam atque sectandam satis ipsa persuadeat.
2. Quid enim exsecrabilius, quaeso te, ut alia taceam, quam id
quod nunc accidit? Corripitur ab episcopo suo juvenis, crebris
caedibus matris insanus, et impias manus nec illis diebus, cum etiam
severitas legum sceleratissimis parcit, a visceribus unde natus est
revocans. Minatur eidem matri se in partem Donati transiturum, et
eam quam incredibili furore solet caedere perempturum. Minatur ei,
transit ad partem Donati, rebaptizatur furens, et in maternum
sanguinem fremens albis vestibus candidatur. Constituitur intra
cancellos eminens atque conspicuus, et omnium gementium oculis
matricidii meditator tanquam renovatus opponitur.
3. Haeccine tandem tibi placent, vir gravissime? Nequaquam hoc de
te crediderim: novi considerationem tuam. Caeditur mater carnalis in
membris quibus genuit et nutrivit ingratum; prohibet hoc Ecclesia
mater spiritualis, caeditur et ipsa in Sacramentis quibus genuit et
nutrivit ingratum. Nonne tibi videtur dixisse parricidaliter
frendens: Quid faciam Ecclesiae quae me prohibet caedere matrem
meam? inveni quid faciam: injuriis quibus potest etiam ipsa feriatur;
fiat in me aliquid unde membra ejus doleant. Vadam mihi ad eos qui
noverunt exsufflare gratiam in qua illi natus sum, destruere formam
quam in utero ejus accepi. Ambas matres meas saevis cruciatibus
torqueam: quae me posterior peperit, efferat prior. Ad hujus
dolorem, spiritualiter moriar; ad illius caedem, carnaliter vivam.
Quid aliud exspectamus, vir honorabilis Eusebi; nisi ut in miseram
mulierem, senectute decrepitam, viduitate destitutam, a cujus
caedibus in Catholica prohibebatur, jam donatista securus armetur?
Quid enim aliud furibundo corde concepit, cum diceret matri:
Transferam me in partem Donati, et bibam sanguinem tuum? Ecce jam
conscientia cruentus, veste dealbatus perfecit partem pollicitationis
suae; restat pars altera, ut matris sanguinem bibat. Si ergo placent
ista, urgentur a clericis et sanctificatoribus suis, ut intra octavas
suas totum quod vovit exsolvat.
4. Potens est quidem dextera Domini, quae furorem illius a misera
vidua et desolata compescat, et eum, quibus modis novit, a tam
scelerata dispositione deterreat; verumtamen ego tanto animi dolore
percussus, quid facerem nisi saltem loquerer? An vero ista illi
faciunt, et mihi dicitur, Tace? Avertat a me Dominus hanc
amentiam, ut cum ipse mihi imperet per Apostolum suum, et dicat ab
episcopo refelli oportere docentes quae non oportet (Tit. I, 9),
ego illorum indignationibus territus taceam? Quod enim publicis
Gestis haerere volui tam sacrilegum nefas, ad hoc utique volui, ne me
quisquam, maxime in aliis civitatibus ubi opportunum fuerit, ista
deplorantem fingere aliquid arbitretur, quando etiam apud ipsam
Hipponem jam dicitur, non hoc Proculeianum mandasse quod publicum
renuntiavit officium.
5. Quid autem modestius agere possumus, quam ut tam gravem causam,
per te tamen agam, virum et clarissima dignitate praeditum, et
considerantissima voluntate tranquillum? Peto igitur, sicut jam
petivi per fratres nostros bonos atque honestos viros, quos ad tuam
Eximietatem misi, ut quaerere digneris utrum Proculeiani presbyter
Victor non hoc ab episcopo suo mandatum acceperit, quod officio
publico renuntiavit; an forte cum et ipse Victor aliud dixerit,
falsum illi apud Acta prosecuti fuerint, cum sint communionis
ejusdem. Aut si consentit, ut ipsam totam quaestionem dissensionis
nostrae placide pertractemus, ut error qui jam manifestus est,
manifestius innotescat, libenter amplector. Audivi enim quod
dixerit, ut sine tumultu populari adsint nobiscum deni ex utraque parte
graves et honesti viri, et secundum Scripturas, quid in vero sit,
perquiramus. Nam illud quod rursus eum dixisse nonnulli ad me
pertulerunt, cur non ierim Constantinam, quando ibi plures ipsi
erant, vel me debere ire Milevim , quod illic, sicut perhibent,
concilium proxime habituri sunt, ridiculum est dicere, quasi ad me
pertineat cura propria, nisi Hipponensis Ecclesiae. Mihi tota hujus
quaestionis ratio maxime cum Proculeiano est. Sed si forte imparem se
putat, cujus voluerit collegae sui imploret auxilium. In aliis enim
civitatibus tantum agimus, quod ad Ecclesiam pertinet, quantum vel
nos permittunt, vel nobis imponunt earumdem civitatum episcopi,
fratres et consacerdotes nostri.
6. Quanquam et iste qui se tot annorum episcopum dicit, quid in me
tirone timeat, quominus mecum velit conferre sermonem, non satis
intelligo: si doctrinam liberalium litterarum, quas forte ipse aut non
didicit, aut minus didicit, quid hoc pertinet ad eam quaestionem,
quae vel de sanctis Scripturis, vel documentis ecclesiasticis aut
publicis discutienda est, in quibus ille per tot annos versatur, unde
in eis deberet esse peritior? Postremo est hic frater et collega
meus, Samsucius episcopus Turrensis ecclesiae, qui nullas tales
didicit, quales iste dicitur formidare: ipse adsit, agat cum illo.
Rogabo eum, et, ut confido in nomine Christi, facile mihi
concedet, ut suscipiat in hac re vicem meam, et eum Dominus pro
veritate certantem, quamvis sermone impolitum, tamen vera fide
eruditum, sicut confidimus, adjuvabit. Nulla ergo causa est, cur ad
alios nescio quos deferat , ne inter nos quod ad nos pertinet
peragamus. Nec tamen, ut dixi, etiam illos defugio, si eorum ipse
poscit auxilium.
|
|
