|
Dilectissimo et desiderantissimo fratri et compresbytero
CASULANO, AUGUSTINUS, in Domino salutem.
CAPUT PRIMUM.
1. Nescio unde sit factum, ut primis tuis litteris meas non
redderem: non tamen contemptu id me fecisse scio. Nam et studiis tuis
et ipso sermone delector, teque in ista aetate juvenili proficere in
verbo Dei et abundare ad aedificationem Ecclesiae, et opto et
exhortor. Nunc vero scriptis tuis alteris sumptis, quibus tibi tandem
aliquando responderi jure charitatis, in qua unum sumus, fraterno et
aequissimo flagitas, differendum tuae dilectionis ulterius desiderium
non putavi, et inter arctissimas occupationes meas suscepi isto me
debito apud te absolvere .
2. Quod ergo me consulis, utrum liceat sabbato jejunare:
respondeo, si nullo modo liceret, profecto quadraginta continuos dies
nec Moyses, nec Elias, nec ipse Dominus jejunasset. Verum ista
ratione concluditur, etiam dominico die non illicitum esse jejunium.
Et quisquis tamen hunc diem jejunio decernendum putaverit, sicut
quidam jejunantes sabbatum observant, non parvo scandalo erit
Ecclesiae, nec immerito. In his enim rebus de quibus nihil certi
statuit Scriptura divina, mos populi Dei, vel instituta majorum pro
lege tenenda sunt. De quibus si disputare voluerimus, et ex aliorum
consuetudine alios improbare, orietur interminata luctatio, quae
labore sermocinationis cum certa documenta nulla veritatis insinuet,
utique cavendum est, ne tempestate contentionis serenitatem charitatis
obnubilet. Quod periculum vitare neglexit, cujus mihi prolixam
disputationem, ut ei responderem, cum tuis prioribus litteris
existimasti esse mittendam.
CAPUT II.
3. Non autem usque adeo mihi spatia temporum larga sunt, ut ea
refellendis singulis sententiis ejus impendam, quae aliis operibus
magis urgentibus explicandis habeo necessaria. Sed eo quo te mihi in
tuis epistolis ostendis ingenio, quod in te donum Dei admodum diligo,
eumdem sermonem cujusdam, ut scribis, Urbici , paulo diligentius
ipse considera, et videbis eum pene universam Ecclesiam Christi, ab
ortu solis usque ad occasum, verbis injuriosissimis nequaquam lacerare
timuisse. Nec dixerim pene universam, sed plane universam. Nam
neque ipsis, quorum consuetudinem sibi videtur defendere, invenitur
pepercisse Romanis; sed quomodo in eos quoque redundet conviciorum
ejus impetus nescit, quoniam non advertit. Nam cum ei argumenta
deficiunt, quibus probet sabbato jejunandum, in luxurias epularum et
temulenta convivia et nequissimas ebrietates insultabundus invehitur,
quasi non jejunare, hoc sit inebriari. Quod si hoc est, quid ergo
prodest Romanis sabbato jejunare? quandoquidem aliis diebus quibus non
jejunant, necesse est eos, secundum disputationem hujus, ebriosos et
ventricolas judicari. Porro, si aliud est gravare corda in crapula et
ebrietate, quod semper est malum, aliud est autem modestia et
temperantia custodita relaxare jejunium, quod certe cum fit die
dominico, reprehensorem non habet christianum; prandia prius sanctorum
a voracitate et ebriositate ventricolarum iste discernat, ne Romanos
ipsos quando non jejunant ventricolas faciat, et tunc inquirat, non
utrum liceat inebriari sabbato, quod nec die dominico licet; sed utrum
nec sabbato jejunandum sit, sicut dominico non solet.
4. Quod utinam sic quaereret, aut sic affirmaret, ut toto terrarum
orbe diffusam, exceptis Romanis et adhuc paucis Occidentalibus,
apertissime non blasphemaret Ecclesiam. Nunc vero quis ferat per
omnes orientales, et multos etiam occidentales populos christianos de
tot tantisque famulis famulabusque Christi, sabbato sobrie modesteque
prandentibus, ab isto dici quod in carne sint, et Deo placere non
possint, et quod de illis sit scriptum, Recedant iniqui a me, viam
eorum nosse nolo; et quod sint ventricolae, Judaeam Ecclesiae
praeponentes, et ancillae filios; et lege non justa, sed voluptaria,
consulentes ventri, non disciplinae succumbentes; et quod caro sint,
et mortem sapiant, et caetera hujusmodi: quae si de uno quopiam Dei
famulo diceret, quis eum audire, quis non devitare deberet? Cum vero
his opprobriis atque maledictis insectatur Ecclesiam per totum mundum
fructificantem atque crescentem et die sabbati pene ubique prandentem,
admoneo quisquis est, ut sese cohibeat. Nam cujus me nomen ignorare
voluisti, profecto de illo me judicare noluisti.
CAPUT III.
5. Filius hominis, inquit, sabbati Dominus est: in quo maxime,
bene, quam male facere licet (Matth. XII, 8-12). Si ergo
male facimus, quando prandemus; nullo die dominico bene vivimus.
Quod autem fatetur Apostolus sabbato manducasse, et dicit, ut tunc
jejunaretur temporis non fuisse, propter quod ait Dominus, Venient
dies ut auferatur sponsus ab eis, et tunc jejunabunt filii sponsi
(Id. IX, 15), quia tempus gaudii, et tempus est luctus
(Eccle. III, 4), primum attendere debuit, quod illic Dominus
de jejunio, non de sabbati jejunio loquebatur. Deinde cum vult
intelligi luctum jejunio, cibo gaudium deputandum, cur non cogitat,
quidquid est illud quod significare Deus voluit in eo quod scriptum
est, eum die septimo requievisse ab omnibus operibus suis (Gen.
II, 2), non ibi luctum significatum fuisse, sed gaudium? Nisi
forte dicturus est, in illa requie Dei et sanctificatione sabbati
gaudium Judaeis, luctum significatum esse Christianis. Et tamen nec
quando sanctificavit Deus diem septimum, quia in illo requievit ab
omnibus operibus suis, aliquid de jejunio vel prandio sabbati
expressit; nec cum postea populo Hebraeo de ipsius diei observatione
mandavit, aliquid de alimentis vel sumendis vel non sumendis locutus
est. Vacatio tantum homini a suis, vel a servilibus operibus
imperatur: quam prior populus in umbra accipiens futurorum, sic
vacavit ab operibus, quemadmodum nunc Judaeos vacare conspicimus;
non, ut putatur, Judaeis carnalibus non recte intelligentibus quod
recte intelligunt Christiani. Neque enim melius hoc intelligimus quam
Prophetae, qui tamen eo tempore, quo ita fieri oportuit, servaverunt
hanc sabbati vacationem, quam Judaei putant adhuc esse servandam.
Unde illud est, quod lapidare Deus hominem jussit, qui sabbato ligna
collegerat (Num. XV, 35); nusquam autem legimus lapidatum,
vel aliquo dignum supplicio judicatum, sive jejunantem sabbato, sive
prandentem. Quid tamen horum duorum quieti conveniat, quid labori,
iste ipse viderit, qui gaudium manducantibus, luctum jejunantibus
deputavit, vel a Domino deputari intellexit, ubi de jejunio
respondens ait: Non possunt lugere filii sponsi, quamdiu cum eis est
sponsus (Matth. IX, 15).
6. Quod autem propterea dicit sabbato Apostolos manducasse, quia
nondum erat tempus ut sabbato jejunarent; quod scilicet veterum
traditio prohibebat: numquid ergo jam erat tempus ut sabbato non
vacarent? Nonne et hoc traditio veterum prohibebat, et vacare
cogebat? et tamen eo ipso sabbati die, quo Christi legimus manducasse
discipulos, vulserunt utique spicas (Id. XII, 1); quod
sabbato non licebat, quia veterum traditio prohibebat. Videat igitur
ne forte congruentius ei respondeatur ideo Dominum die illo a
discipulis haec duo fieri voluisse; unum de spicis vellendis, alterum
de alimentis sumendis; ut illud esset adversus eos qui sabbato volunt
vacare, hoc autem adversus eos qui cogunt sabbato jejunare: cum illud
mutato tempore jam superstitiosum esse significasset, hoc autem utroque
tempore liberum esse voluisset. Neque id confirmando dixerim, sed
quid ei multo aptius, quam sunt ea quae loquitur, responderi possit
ostenderim.
CAPUT IV.
7. Quomodo, inquit, non cum Pharisaeo damnabimur, bis in sabbato
jejunantes? tanquam Pharisaeus ideo damnetur, quia bis in sabbato
jejunabat, et non quia super Publicanum se tumidus extollebat (Luc.
XVIII, 11, 12). Potest autem iste dicere etiam illos, qui
omnium fructuum suorum decimas dant pauperibus, cum Pharisaeo
damnari, quia hoc quoque ille inter sua opera praedicabat; quod
cupimus a multis fieri christianis, et vix paucissimos invenimus: aut
vero qui non fuerit injustus, adulter et raptor, cum Pharisaeo
damnabitur; quia ille se talem non esse jactabat; quod certe quisquis
sentit, insanit. Porro si haec sine dubio bona, quae sibi
Pharisaeus inesse commemorabat, non habenda sunt cum superbiente
jactantia quae in illo apparebat; sed tamen habenda sunt cum pietate
humili quae in illo non erat: sic et bis in sabbato jejunare, in
homine qualis fuerat ille Pharisaeus, infructuosum est; in homine
autem humiliter fideli, vel fideliter humili, religiosum est: quamvis
evangelica Scriptura non dixerit damnatum Pharisaeum, sed magis
justificatum dixit Publicanum.
8. Verum si hoc modo putat iste intelligendum quod ait Dominus,
Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et
Pharisaeorum, non intrabilis in regnum coelorum (Matth. V,
21), et nisi amplius quam bis in sabbato jejunemus, hoc praecepto
non possimus implere; bene quod septem dies sunt qui volumine temporum
per sua vestigia revocantur. Cum ergo ex his biduum quisque
detraxerit, ne sabbato dominicoque jejunet, remanent dies quinque in
quibus Pharisaeum superare possit bis in sabbato jejunantem. Puto
enim quod si ter in sabbato quis jejunat, jam superat Pharisaeum, qui
bis in sabbato jejunabat. Quod si et quater, vel etiam ut nullus
dierum, excepto sabbato et dominico, praetermittatur, in hebdomade
quinquies jejunetur, quod multi tota vita sua faciunt, maxime in
monasteriis constituti; non solum Pharisaeus qui bis in sabbato
jejunabat, verum etiam christianus qui quarta et sexta et ipso sabbato
jejunare consuevit, quod frequenter Romana plebs facit, in labore
jejunii superabitur: et tamen nescio quis iste, ut dicis, Urbicus
disputator, etiamsi quis quinque continuis praeter sabbatum et
dominicum diebus ita jejunet, ut nullo die omnino reficiat corpus, eum
carnalem vocat, quasi cibus et potus caeteris diebus non pertineat ad
carnem; et ventricolam judicat, quasi solius sabbati prandium
descendat in ventrem.
CAPUT V.
9. Huic sane non sufficit quod ad vincendum Pharisaeum jam
sufficit, ut ter in sabbato jejunetur; sed excepto dominico sex
caeteris diebus ita jejunare compellit, ut dicat: Antiqua remota
labe, duo in carne una, Christi jam sub disciplina manentes, non
debent cum filiis sine lege et cum principibus Sodomorum, et cum plebe
Gomorrhae sabbatorum voluptaria convivia exercere; sed cum
sanctimoniae incolis ac Deo devotis solemni et ecclesiastico jure magis
ac magis legitime jejunare, ut sex dierum vel levis error, jejunii,
orationis et eleemosynae fontibus abluatur, quo possimus dominica
alogia refecti omnes aequali corde digne cantare: Saturasti,
Domine, animam inanem, et potasti animam sitientem. Ista dicens et
a frequentia jejunandi solum diem dominicum excipiens, non tantum
Orientis et Occidentis populos christianos, in quibus sabbato nemo
jejunat; verum et ipsam Romanam Ecclesiam improvidus et incautus
accusat. Cum enim dicit, sub disciplina Christi manentes, non
debere cum filiis sine lege, cum principibus Sodomae, cum plebe
Gomorrhae voluptaria sabbatorum exercere convivia, sed cum
sanctimoniae incolis ac Deo devotis, solemni et ecclesiastico jure
magis ac magis legitime jejunare; ac deinde definiens quid sit legitime
jejunare, subjungit et dicit, ut sex dierum vel levis error,
jejunii, orationis et eleemosynae fontibus abluatur: profecto eos qui
minus quam sex diebus in hebdomade jejunant, non putat legitime
exercere jejunium, nec Deo esse devotos, nec maculas erroris, quae
de ista mortalitate contrahuntur, abluere. Videant ergo Romani quid
agant, quia etiam ipsi nimium contumeliose hujus disputatione
tractantur; apud quos omnibus istis sex diebus, praeter paucissimos
clericos aut monachos, quotusquisque invenitur, qui frequentet
quotidiana jejunia? maxime quia ibi jejunandum quinta sabbati non
videtur.
10. Deinde quaero: si uniuscujusque diei vel levis error ipsius
diei jejunio solvitur vel abluitur; sic enim dicit, ut sex dierum vel
levis error, jejunii quoque fontibus abluatur; quid faciemus de illo
errore qui subrepserit dominico die, in quo scandalum est jejunare?
Aut si die ipso nullus Christianis error obrepit, videat homo iste
qui ventricolas tanquam magnus jejunator accusat, quantum honoris et
utilitatis ventribus tribuat, si tunc non erratur, quando prandetur.
An forte in jejunio sabbati tantum bonum constituit, ut aliorum sex
dierum, hoc est, ipsius etiam dominici vel levem, sicut dicit,
errorem, solum jejunium sabbati possit abolere, et solo ipso die non
erretur, quo toto utique jejunatur? Quid est ergo quod diem dominicum
sabbato, velut christiano jure, praeponit? Ecce secundum ipsum dies
sabbati multo sanctior invenitur, in quo et non erratur, cum ejus toto
spatio jejunatur, et eodem jejunio sex caeterorum dierum, ac per hoc
ipsius dominici error abluitur: puto quod tibi non placet ista
praesumptio.
11. Jamvero cum se hominem spiritualem videri velit, et tanquam
carnales, pransores sabbati accuset, attende quemadmodum dominici diei
non parco prandio reficiatur, sed alogia delectetur. Quid est autem
alogia, quod verbum ex graeca lingua usurpatum est, nisi cum epulis
indulgetur, ut a rationis tramite devietur? Unde animalia ratione
carentia dicuntur aloga, quibus similes sunt ventri dediti: propter
quod, immoderatum convivium, quo mens, in qua ratio dominatur,
ingurgitatione vescendi ac bibendi quodammodo obruitur, alogia
nuncupatur. Insuper etiam propter cibum ac potum, non mentis, sed
ventris alogia diei dominici dicit esse cantandum: Saturasti,
Domine, animam inanem, et potasti animam sitientem. O virum
spiritualem! o carnalium reprehensorem! o magnum jejunatorem, et non
ventricultorem! Ecce qui nos admonet ne lege ventris legem Domini
corrumpamus, ne panem coeli vendamus esca terrena, et adjungit: Quia
esca Adam paradiso periit, esca Esau primatum amisit. Ecce qui
dicit: Est enim Satanae usitata calumnia, tentatio ventris, qui
modicum suadet ut auferat totum. Et horum, inquit, interpretatio
praeceptorum ventricolas minus incurvat.
12. Nonne his verbis suis id agere videtur, ut etiam die dominico
jejunetur? Alioquin sanctior erit sabbati dies, quo Dominus in
monumento requievit, quam dominicus, quo a mortuis resurrexit.
Sanctius est enim profecto sabbatum, si secundum verba hujus, in
sabbato per jejunium peccatum omne vitatur, et quod diebus aliis
contractum est, aboletur: in dominico autem per escam ventris tentatio
non cavetur, et diabolicae calumniae locus datur, et paradiso
peritur, et primatus amittitur. Quid ergo est, quod rursus sibi ipse
contrarius admonet, ut non prandio modesto, sobrio, christiano,
reficiamur dominico die, sed in alogia laetantes plaudentesque
cantemus: Saturasti, Domine, animam inanem, et potasti animam
sitientem? Nempe si tunc non erramus, quando jejunamus, et aliorum
sex dierum errores tunc abluimus, cum sabbato jejunamus; nullus erit
die dominico deterior, nullus sabbato melior. Crede, dilectissime
frater, nemo legem, sicut iste, intelligit, nisi qui non
intelligit. Si enim Adam non cibus, sed prohibitus cibus perdidit
(Gen. III, 6), et Esau nepotem sancti Abrahae non esca, sed
usque ad contemptum sacramenti quod in primatu suo habuit, concupita
esca damnavit (Gen. XXV, 33, 34): sic a sanctis et
fidelibus pie prandetur, quemadmodum a sacrilegis et incredulis impie
jejunatur. Praeponitur autem dies dominicus sabbato fide
resurrectionis, non consuetudine refectionis, aut etiam vinolentae
licentia cantionis.
CAP. VI.
13. Moyses, inquit, quadraginta diebus panem non manducavit, nec
bibit aquam. Cur autem hoc dixerit, subjungit atque ait: Ecce
Moyses amicus Dei, nubis inquilinus, delator Legis, et populi
dux, ter bina sabbata jejunio celebrans non offensam, sed meritum
collocavit. Numquid attendit quid hinc possit consequenter opponi?
Quia utique si Moysi jejunantis propterea ponit exemplum, quoniam in
illis quadraginta diebus ter bina, sicut loquitur, sabbata jejunavit,
et ex hoc vult persuadere ut sabbato jejunetur; ex hoc ergo persuadeat
ut et dominico jejunetur, quia in illis quadraginta diebus nihilominus
Moyses ter binos dominicos jejunavit. Sed addit ac dicit, Et adhuc
cum Christo dominicus dies imminenti Ecclesiae servabatur. quod cur
dixerit, nescio. Si enim propterea quia multo magis jejunandum est,
posteaquam venit cum Christo dominicus dies; ergo, quod absit, etiam
ipso dominico jejunetur. Si autem timuit ne propter dierum quadraginta
jejunium objiceretur etiam dominico jejunandum, et ideo addidit quod
adhuc cum Christo imminenti Ecclesiae dies dominicus servabatur, ut
videlicet ea causa intelligatur jejunasse Moyses etiam die qui sequitur
sabbatum, quia nondum venerat Christus, per quem factus est ipse dies
dominicus, quo non expediat jejunari; cur ipse Christus quadraginta
diebus similiter jejunavit? cur non in illis diebus quadraginta, ter
binis qui sequebantur sabbatum, jejunium solvit, ut jam dominici diei
prandium commendaret etiam ante resurrectionem suam, sicut sanguinem
suum potandum dedit ante passionem? Vides certe dierum quadraginta
jejunium, quod iste commemorat, sic ad rem non pertinere ut sabbato
jejunemus, quomodo ad rem non pertinet ut dominico jejunemus.
14. Prorsus non attendit, quid ei de die dominico possit opponi,
quando sicut accusanda sunt ebriosa convivia, et omnis vorax ac
temulenta luxuries, sic accusat prandia sabbatorum, cum possint et
ipsa esse modestorum atque sobriorum. Et ideo non est illi ad singula
respondendum, quoniam pro sabbati prandio vitia luxuriae
reprehendendo, eadem atque eadem saepe dicit; aliud non inveniendo
quod dicat, nisi quod inaniter et ad rem non pertinens dicit. Utrum
non sit sabbato jejunandum quaeritur, non utrum sabbato non sit
luxuriandum; quod nec dominico faciunt qui Deum timent, quamvis in
illo utique non jejunent. Quis autem diceret quod iste ausus est
dicere? Quomodo, inquit, pro nobis, aut per nos rata erunt Deo,
aut digna, quae nos sanctificata die ad peccatum cogant?
Sanctificatam diem sabbati confitetur, et ad peccatum dicit cogi
homines, quia prandetur. Ac per hoc secundum istum, aut dies
dominicus sanctificatus non est, et incipit esse sabbatum melius; aut
si est et dominicus dies sanctificatus, ad peccatum cogimur, quia
prandemus.
CAP. VII.
15. Et conatur testimoniis probare divinis sabbato jejunandum: sed
unde hoc probet omnino non invenit. Manducavit, inquit, et bibit
Jacob vinum, et satiatus est, et recessit a Deo salutari suo, et
ceciderunt una die viginti tria millia (Exod. XXXII, 6, 8,
28): quasi dictum sit, Prandit sabbato Jacob, et recessit a Deo
salutari suo. Et Apostolus quando commemoravit cecidisse tot millia,
non ait: Neque prandeamus sabbato, sicut illi pranderunt; sed ait:
Neque fornicemur, sicut quidam eorum fornicati sunt, et ceciderunt
una die viginti tria millia. Quid sibi etiam vult quod ait: Sedit
autem populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere? (I Cor.
X, 8, 7.) Posuit quidem et Apostolus hoc testimonium, sed ut a
servitute idolorum, non a sabbati prandio prohiberet. Sabbato autem
illud factum esse, iste non probat, sed ut libitum est suspicatur.
Sicut autem fieri potest ut jejunetur, et cum jejunium solvitur, si
quis ebriosus est, tunc inebrietur; ita fieri potest ut non
jejunetur, et si temperantes sunt homines, modestissime prandeatur.
Quid est ergo quod sabbati volens persuadere jejunium, adhibet
Apostolum testem dicentem, Nolite inebriari vino, in quo est omnis
luxuria (Eph. V, 18); quasi diceret: Nolite prandere
sabbato, quia ibi est omnis luxuria. Sicut autem hoc praeceptum
apostolicum ne inebrientur vino, in quo est omnis luxuria, observatur
a christianis Deum timentibus, quando prandetur die dominico, ita
observatur quando prandetur et sabbato.
16. Ut expressius, inquit, errantibus contradicam, nemo jejunio
Deum, etsi non promeretur, offendit; porro et non offendere
promereri est. Quis hoc diceret, nisi qui nollet considerare quid
diceret? Ergo Pagani quando jejunant, non ideo magis offendunt
Deum: aut si de christianis voluit quod dixit intelligi, quis non
Deum offendet, si velit cum scandalo totius quae ubique dilatatur
Ecclesiae, die dominico jejunare? Deinde subjicit testimonia de
Scripturis ad causam quam suscepit nihil valentia. Jejunio, inquit,
Elias paradiso donatus in corpore regnat: quasi jejunium non
praedicent qui sabbato non jejunant, sicut jejunium praedicant, qui
tamen die dominico non jejunant; aut Elias eo tempore jejunaverit,
quo populus Dei etiam sabbato jejunabat. Quod autem respondimus de
quadraginta diebus jejunii Moysi, hoc deputa esse responsum et de
quadraginta diebus Eliae. Jejunio, inquit, Daniel leonum siccam
rabiem illaesus evasit: quasi legerit quod sabbato jejunaverit, aut
etiam cum ipsis leonibus sabbato fuerit; ubi tamen legimus quod et
pranderit. Jejunio, inquit, trium fida germanitas ignibus coruscanti
carceri dominata, rogi hospitio susceptum Dominum adoravit. Haec
exempla sanctorum, nec ad persuadendum cujuscumque diei jejunium
valent; quanto minus sabbati? Quandoquidem non solum non legitur tres
viros sabbato fuisse missos in caminum ignis ardentem; sed ne illud
quidem legitur, tamdiu illic eos fuisse ut possit quisquam dicere eos
jejunasse, imo vero vix unius horae spatium est, quo eorum confessio
hymnusque cantatur: nec amplius inter illas flammas innoxias
deambulaverunt, quam canticum illud terminaverunt. Nisi forte ab isto
etiam unius horae spatium jejunio deputatur. Quod si ita est, non
habet quod succenseat pransoribus sabbati: usque ad horam enim
prandii, multo quam in illo camino prolixius jejunatur.
17. Adhibet et illud Apostoli testimonium, ubi ait: Non est
regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax, et gaudium in Spiritu
sancto (Rom. XIV, 17); et regnum Dei, Ecclesiam vult
intelligi, in qua Deus regnat. Obsecro te, numquid hoc agebat
Apostolus, cum ista loqueretur, ut sabbato a christianis
jejunaretur? Sed nec de ipso cujuscumque diei jejunio loquebatur, cum
haec diceret. Dictum est enim adversus eos qui, more Judaeorum,
secundum veterem Legem in observatione quorumdam ciborum putabant esse
munditiam, et ad eorum fratrum admonitionem, per quorum escam et potum
indifferenter acceptum scandalizabantur infirmi. Ideo cum dixisset:
Noli illum in esca tua perdere, pro quo Christus mortuus est
(Ibid., 15); et, Non ergo blasphemetur bonum nostrum
(Ibid., 16); tunc adjunxit: Non enim est regnum Dei esca et
potus. Nam sicut iste verba haec Apostoli intelligit, ut regnum
Dei, quod est Ecclesia, non sit in esca et potu, sed in jejunio;
non dico, sabbatis jejunare, sed nunquam omnino cibum ac potum sumere
deberemus, ne de isto Dei regno unquam recederemus. Puto autem quia
isto confitente, aliquanto religiosius die dominico ad Ecclesiam
pertinemus, quando tamen et ipso concedente prandemus.
CAP. VIII.
18. Cur, inquit, sacrificium potiori Domino charum murmuramus
offerre, quod spiritus desiderat et angelus laudat? deinde adjungit
angeli testimonium dicentis: Bona est oratio cum jejunio et eleemosyna
(Tob. XII, 8). Quid dixerit, potiori Domino, nescio, nisi
forte scriptor erravit, et te fugit, ut quod mihi legendum misisti non
emendares. Sacrificium ergo Domino charum, jejunium vult intelligi,
quasi de jejunio versetur haec quaestio, et non de jejunio sabbati.
Neque enim dominicus dies sine sacrificio, quod Deo charum est,
peragitur, quia non jejunatur. Sequitur adhuc et ingerit testimonia a
causa, quam defendendam suscepit, penitus aliena. Immola, inquit,
Deo sacrificium laudis (Psal. XLIX, 14); et istam vocem
divini psalmi volens ad quod agitur nescio quomodo connectere:
Utique, inquit, non sanguinis aut ebrietatis convivium, quo non
laudes debitae Deo, sed blasphemiae diabolo suffragante silvescunt.
O improvidam praesumptionem! Non ergo immolatur sacrificium laudis
dominico die, quia non jejunatur; sed agitur ebrietatis convivium, et
blasphemiae diabolo suffragante silvescunt. Quod si nefas est dicere;
intelligat non jejunium significari in eo quod scriptum est: Immola
Deo sacrificium laudis. Jejunium quippe certis diebus, et maxime
festis non agitur. Sacrificium vero laudis ab Ecclesia toto orbe
diffusa diebus omnibus immolatur. Alioquin quod nullus, non dico
christianus, sed nec insanus dicere auderet, dies illi quinquaginta
post Pascha usque ad Pentecosten quibus non jejunatur, erunt secundum
istum a sacrificio laudis alieni, quibus tantummodo diebus in multis
ecclesiis, in omnibus autem maxime cantatur Alleluia; quam vocem
laudis esse nullus christianus, quamlibet imperitus, ignorat.
19. Confitetur tamen etiam ipso die dominico non in ebrietate, sed
in jucunditate pranderi, cum dicit debere nos ex Judaeis et Gentibus
multos christianos nomine, fide paucos electos, vespertino sabbatorum
incenso, pro pecudum victimis jejunium Deo placitum laudibus
immolare, cujus fervore cremata deficiant opera delictorum. Et mane,
inquit, exaudiat nos a nobis auditus, et erunt nobis domus ad
manducandum et bibendum, non in ebrietate, sed in jucunditate,
dominica celebritate perfecta. Tunc ergo eulogia, non ut superius
ait, alogia celebratur. Sed quid eum offendit sabbati dies, quem
Dominus sanctificavit, ignoro, ut in eo non putet posse manducari et
bibi cum tali jucunditate quae careat ebrietate; cum sic ante sabbatum
jejunare possimus, quomodo dicit ante dominicum sabbato jejunandum: an
continuo biduo pranderi nefas esse arbitratur? Videat ergo quanta
afficiat contumelia ipsam quoque Romanam Ecclesiam, ubi et his
hebdomadibus, in quibus quarta et sexta et sabbato jejunatur, tribus
tamen diebus continuis, dominico scilicet ac deinde secunda et tertia
prandetur.
20. Ovium vitam certum est, inquit, arbitrio pendere pastorum:
sed
|
“Vae qui dicunt quod bonum malum, et tenebras lucem, et lucem
tenebras, et amarum dulce, et dulce amarum”
|
|
(Isai. V, 20).
Quid sibi velint haec verba ejus, non satis intelligo. Si enim
haec, ut scribis, sic Urbicus dicit; in Urbe plebs pendens ex
pastoris arbitrio cum episcopo suo jejunat sabbato. Si autem sic ad te
ista scripsit, quia in epistola tua et ipse quiddam tale scripsisti;
non tibi persuadeat urbem christianam sic laudare sabbato jejunantem,
ut cogaris orbem christianum damnare prandentem. Cum enim dicit: Vae
qui dicunt quod bonum malum, et tenebras lucem, et lucem tenebras, et
amarum dulce, et dulce amarum, jejunium sabbati volens intelligi bonum
et lucem et dulce, prandium vero, malum et tenebras et amarum; quis
eum dubitat in omnibus christianis sabbato prandentibus universum orbem
damnare terrarum? Nec se ipse respicit, nec quid dicat attendit, ut
scriptis suis ab ista praecipiti cohibeatur audacia. Continuo quippe
subjunxit, Nemo ergo vos judicet in esca aut in potu (Coloss.
II, 16): quod ipse utique facit, qui sabbato sumentes escam
potumque sic arguit. Quantum erat, ut hinc ei veniret in mentem etiam
illud quod idem apostolus alibi dicit: Qui manducat, non manducantem
non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet? (Rom.
XIV, 3.) Istum modum, hoc temperamentum, quo scandala
devitaret, inter jejunantes sabbato et manducantes teneret, ut et
ipsum non manducantem manducans quisque non sperneret, et ipse non
manducans manducantem non judicaret.
CAPUT IX.
21. Petrus etiam, inquit, Apostolorum caput, coeli janitor, et
Ecclesiae fundamentum, exstincto Simone qui diaboli fuerat nonnisi
jejunio vincendi figura, idipsum Romanos edocuit, quorum fides
annuntiatur universo orbi terrarum. Numquid ergo caeteri Apostoli
prandere Christianos contra Petrum docuerunt in universo orbe
terrarum? Sicut itaque inter se vixerunt concorditer Petrus et
condiscipuli ejus, sic inter se concorditer vivant sabbato jejunantes
quos plantavit Petrus, et sabbato prandentes quos plantaverunt
condiscipuli ejus. Est quidem et haec opinio plurimorum, quamvis eam
perhibeant esse falsam plerique Romani, quod apostolus Petrus cum
Simone mago die dominico certaturus, propter ipsum magnae tentationis
periculum, pridie cum ejusdem urbis Ecclesia jejunaverit, et
consecuto tam prospero gloriosoque successu, eumdem morem tenuerit,
eumque imitatae sint nonnullae Occidentis Ecclesiae. Sed si, ut
iste dicit, Simon magus figura erat diaboli, non plane sabbatarius
aut dominicarius, sed quotidianus est ille tentator; nec tamen
adversus eum quotidie jejunatur, quando et diebus dominicis omnibus, e
quinquaginta post Pascha, et per diversa loca diebus solemnibus
martyrum et festis quibusque prandetur: et tamen diabolus vincitur, si
oculi nostri sint semper ad Dominum, ut ipse evellat de laqueo pedes
nostros (Psal. XXIV, 15); et sive manducamus sive bibimus,
sive quodcumque facimus, omnia in gloriam Dei faciamus; et quantum in
nobis est, sine offensione simus Judaeis et Graecis et Ecclesiae
Dei (I Cor. X, 31, 32). Quod parum cogitant, qui cum
offensione manducant, vel cum offensione jejunant, et per utramlibet
intemperantiam scandala concitant, quibus non superatur diabolus, sed
laetatur.
22. Quod si respondetur, hoc docuisse Jacobum Jerosolymis,
Ephesi Joannem, caeterosque aliis locis, quod docuit Romae
Petrus, id est ut sabbato jejunetur, sed ab hac doctrina terras
caeteras deviasse, atque in ea Romam stetisse: et e contrario
refertur Occidentis potius aliqua loca in quibus Roma est, non
servasse quod Apostoli tradiderunt; Orientis vero terras, unde
coepit ipsum Evangelium praedicari, in eo quod ab omnibus simul cum
ipso Petro Apostolis traditum est, ne sabbato jejunetur, sine aliqua
varietate mansisse: interminabilis est ista contentio, generans
lites, non finiens quaestiones. Sit ergo una fides universae quae
ubique dilatatur Ecclesiae, tanquam intus in membris, etiamsi ipsa
fidei unitas quibusdam diversis observationibus celebratur, quibus
nullo modo quod in fide verum est impeditur. Omnis enim pulchritudo
filiae regis intrinsecus (Psal. XLIV, 14): illae autem
observationes quae variae celebrantur, in ejus veste intelliguntur;
unde ibi dicitur, In fimbriis aureis circumamicta varietate
(Ibid., 15). Sed ea quoque vestis ita diversis celebrationibus
varietur, ut non adversus contentionibus dissipetur.
CAPUT X.
23. Postremo, inquit, si Judaeus sabbatum colendo dominicum
negat, quomodo Christianus observat sabbatum? Aut simus
Christiani, et dominicum colamus; aut simus Judaei, et sabbatum
observemus:
|
“Nemo enim potest duobus dominis servire”
|
|
(Matth.
VI, 24). Nonne ita loquitur, tanquam sabbati alius dominus
sit, alius dominici? Nec illud audit quod et ipse commemoravit:
Dominus est enim sabbati Filius hominis (Luc. VI, 5). Quod
autem ita nos vult esse a sabbato alienos, sicut Judaei sunt a
dominico alieni, nonne tantum errat ut possit etiam dicere, ita nos
non debere accipere Legem nec Prophetas, sicut Judaei non accipiunt
Evangelium nec Apostolos? Quod qui sapit, quid mali sapiat utique
intelligis. Sed vetera, inquit, omnia transierunt, et in Christo
facta sunt nova (II Cor. V, 17): hoc verum est. Nam
propterea sicut Judaei sabbatis non vacamus, etiamsi ad significandam
requiem quae illo die significata est, christiana sobrietate et
frugalitate servata, jejunii vinculum relaxamus. Et si aliqui fratres
nostri requiem sabbati, relaxatione jejunii significandam esse non
putant, nequaquam de vestis regiae varietate litigamus, ne ipsius
reginae, ubi unam fidem etiam de ipsa requie retinemus, interiora
membra vexemus. Etsi enim quia vetera transierunt, cum eis transiit
etiam carnalis vacatio sabbati; non tamen quia sabbato et dominico sine
superstitiosa vacatione prandemus, ideo duobus dominis servimus, quia
et sabbati et dominici unus est dominus.
24. Iste autem qui vetera transisse sic dicit, ut in Christo
cederet ara altari, gladius jejunio, precibus ignis, pani pecus,
poculo sanguis, nescit altaris nomen magis Legis et Prophetarum
Litteris frequentatum, et altare Deo prius in tabernaculo, quod per
Moysen factum est, collocatum (Exod. XL, 24); aram quoque in
apostolicis Litteris inveniri, ubi Martyres clamant sub ara Dei
(Apoc. VI, 9, 10). Dicit cessisse jejunio gladium, non
recordans illum quo milites evangelici armantur ex utroque Testamento,
gladium bis acutum (Eph. VI, 17, et Hebr. IV, 12).
Dicit cessisse precibus ignem, quasi non et tunc preces deferebantur
in templum, et nunc a Christo ignis est missus in mundum (Luc.
XII, 49). Dicit cessisse pani pecus, tanquam nesciens et tunc
in Domini mensa panes propositionis poni solere (Exod. XXV,
30), et nunc se de agni immaculati corpore partem sumere. Dicit
cessisse poculo sanguinem, non cogitans etiam nunc se accipere in
poculo sanguinem (Luc. XXII, 7-20). Quanto ergo melius et
congruentius vetera transisse, et nova in Christo facta esse sic
diceret, ut cederet altare altari, gladius gladio, ignis igni, panis
pani, pecus pecori, sanguis sanguini. Videmus quippe in his omnibus
carnalem vetustatem spirituali cedere novitati. Sic ergo intelligendum
est, sive in isto die volubili septimo prandeatur, sive a quibusdam
etiam jejunetur, tamen sabbato spirituali sabbatum carnale cessisse;
quando in isto sempiterna et vera requies concupiscitur, in illo
vacatio temporalis jam superstitiosa contemnitur.
CAP. XI.
25. Caetera quae sequuntur, quibus suam disputationem iste
concludit, sicut alia quaedam quae inde commemoranda non arbitratus
sum, multo magis ad causam non pertinent, in qua de jejunio sabbati
vel prandio disputatur. Sed ea tibi ipsi, maxime si ex iis quae a me
dicta sunt aliquid adjuvaris, advertenda et judicanda dimitto. Si
autem quoniam huic quantum potui sufficienter respondisse me puto, de
hac re sententiam meam quaeris, ego in evangelicis et apostolicis
Litteris, totoque instrumento quod appellatur Testamentum Novum,
animo id revolvens, video praeceptum esse jejunium. Quibus autem
diebus non oporteat jejunare, et quibus oporteat, praecepto Domini
vel apostolorum non invenio definitum. Ac per hoc sentio, non quidem
ad obtinendam, quam fides obtinet atque justitia in qua est pulchritudo
filiae regis intrinsecus, sed tamen ad significandam requiem
sempiternam ubi est verum sabbatum, relaxationem quam constrictionem
jejunii aptius convenire.
26. Verumtamen in hujus sabbati jejunio sive prandio, nihil mihi
videtur tutius pacatiusque servari, quam ut qui manducat, non
manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non
judicet; quia neque si manducaverimus abundabimus, neque si non
manducaverimus egebimus (Rom. XIV, 3): custodita scilicet
eorum inter quos vivimus, et cum quibus Deo vivimus , in his rebus
inoffensa societate. Sicut enim quod ait Apostolus verum est, malum
esse homini qui per offensionem manducat (Ibid., 20, et I Cor.
VIII, 8); ita malum est homini qui per offensionem jejunat.
Non itaque simus eis similes, qui videntes Joannem non manducantem
nec bibentem, dixerunt: Daemonium habet. Sed nec rursus eis, qui
videntes Christum manducantem et bibentem, dixerunt: Ecce homo vorax
et vinosus, amicus publicanorum et peccatorum (Matth. XI,
19). Rem quippe valde necessariam his dictis Dominus ipse subjecit
atque ait: Et justificata est sapientia in filiis suis (Ibid.).
Qui sint autem isti, si requiris, lege quod scriptum est: Filii
sapientiae Ecclesia justorum (Eccli. III, 1): ii sunt qui
quando manducant, non manducantes non spernunt; quando non manducant,
manducantes non judicant; sed eos plane qui per offensionem non
manducant sive manducant, vel spernunt vel judicant.
CAPUT XII.
27. Et de die quidem sabbati facilior causa est, quia et Romana
jejunat Ecclesia, et aliae nonnullae, etiamsi paucae, sive illi
proximae sive longinquae: die autem dominico jejunare scandalum est
magnum, maxime posteaquam innotuit detestabilis multumque fidei
catholicae Scripturisque divinis apertissime contraria haeresis
Manichaeorum, qui suis auditoribus ad jejunandum istum tanquam
constituerunt legitimum diem; per quod factum est, ut jejunium diei
dominici horribilius haberetur. Nisi forte aliquis idoneus sit nulla
refectione interposita ultra hebdomadem perpetuare jejunium, ut jejunio
quadraginta dierum, quantum potuerit, appropinquet, sicut aliquos
fecisse cognovimus. Nam et ad ipsum quadragenarium numerum pervenisse
quemdam, a fratribus fide dignissimis nobis asseveratum est.
Quemadmodum enim veterum patrum temporibus, Moyses et Elias nihil
contra prandia sabbatorum fecerunt, cum diebus quadraginta
jejunaverunt; ita qui potuerit septem dies jejunando transire, non
sibi ad jejunandum elegit dominicum diem, sed in iis eum invenit, quos
jejunaturum se vovit plurimos dies. Jejunium tamen etiam continuatum
si in hebdomade solvendum est, nullo congruentius quam dominico die
solvitur. Si autem post hebdomadem corpus reficitur, non utique ad
jejunandum dies dominicus eligitur; sed in numero, quem voveri
placuit, invenitur.
28. Nec illud moveat quod Priscillianistae, Manichaeorum
simillimi, ad jejunandum die dominico solent testimonium de
Apostolorum Actibus adhibere, cum esset apostolus Paulus in
Troade. Sic enim scriptum est: In una autem sabbati congregatis
nobis frangere panem, Paulus disputabat illis, exiturus alia die,
produxitque sermonem usque ad medium noctis (Act. XX, 7).
Deinde cum descendisset de coenaculo, ubi congregati erant, ad
resuscitandum adolescentem, qui gravatus somno de fenestra ceciderat et
mortuus ferebatur, de ipso Apostolo Scriptura sic loquitur:
Ascendens autem, inquit, cum fregisset panem atque gustasset,
satisque esset allocutus usque ad diluculum, sic profectus est
(Ibid., 11). Absit ut hoc sic accipiatur, tanquam solerent
Apostoli dominico die solemniter jejunare. Una enim sabbati tunc
appellabatur dies, qui nunc dominicus appellatur, quod in Evangeliis
apertius invenitur. Nam dies resurrectionis Domini, prima sabbati a
Matthaeo, a caeteris autem tribus una sabbati dicitur (Matth.
XXVIII, 1; Marc. XVI, 2; Luc. XXIV, 1; et
Joan. XX, 1); quem constat eum esse, qui dominicus postea
appellatus est. Aut ergo post peractum diem sabbati, noctis initio
fuerant congregati, quae utique nox jam ad diem dominicum, hoc est ad
unam sabbati pertinebat; et ita eadem nocte fracturus panem, sicut
frangitur in sacramento corporis Christi, produxit sermonem usque ad
medium noctis, ut post sacramenta celebrata, rursus usque ad diluculum
alloquens congregatos, quoniam multum festinabat, ut lucescente
proficisceretur dominico die: aut certe si in una sabbati non per
noctem, sed per diem hora dominici fuerant congregati; eo ipso quo
dictum est, Paulus disputabat illis, exiturus alia die, expressa est
causa producendi sermonis, quia fuerat exiturus, et eos sufficienter
instruere cupiebat. Non ergo solemniter die dominico jejunabant, sed
necessarius sermo, qui studii ferventissimi audiebatur ardore,
reficiendi corporis causa interrumpendus esse non visus est profecturo
Apostolo, qui eos, propter alios suos usquequaque discursus, vel
alias nunquam, vel rarissime visitabat; praesertim quia tunc ex illis
terris sicut consequentia docent, ita discessurus erat, ut jam non
esset eos in carne visurus. Ac per hoc magis ostenditur dominicis
diebus solita illis non fuisse jejunia, quia ne hoc crederetur,
curavit scriptor libri causam producendi sermonis exponere; ut sciremus
si aliqua necessitas oriatur, urgentiori actioni non esse prandium
praeferendum: quamvis ab istis avidissime audientibus, et ipsum fontem
cogitantibus profecturum, atque ideo magna siti non aquae, sed verbi
sine satietate quidquid influebat haurientibus, non tantum carnale
prandium, verum etiam coena contempta est.
29. Sed tunc quamvis dominico die solita illis jejunia non
fuissent, non erat tamen Ecclesiae tam insignis offensio, si aliqua
tali necessitate, qualem apostolus Paulus habuit, die toto dominico
usque ad medium noctis, vel etiam usque ad diluculum reficere corpora
non curarent. Nunc vero posteaquam haeretici, maxime impiissimi
Manichaei , jejunia diei dominici non aliqua necessitate occurrente
peragere, sed quasi sacra solemnitate statuta dogmatizare coeperunt et
innotuerunt populis christianis; profecto nec tali necessitate, qualem
Apostolus habuit, existimo faciendum esse quod fecit, ne majus malum
incurratur in scandalo, quam bonum percipiatur ex verbo. Quidquid
tamen causae vel necessitatis exstiterit, cur homo christianus die
dominico jejunare cogatur, sicut etiam illud in Actibus Apostolorum
invenimus, in naufragii periculo, ubi et ipse Apostolus navigabat,
quatuordecim diebus, ac per hoc duobus dominicis jejunatum (Act.
XXVII, 33); nullo modo dubitare debemus, dominicum diem,
quando non plures dies sine ulla refectione continuandi voventur, inter
jejuniorum dies non esse ponendum.
CAPUT XIII.
30. Cur autem quarta et sexta maxime jejunet Ecclesia, illa ratio
reddi videtur, quod considerato Evangelio, ipsa quarta sabbati, quam
vulgo quartam feriam vocant, consilium reperiuntur ad occidendum
Dominum fecisse Judaei. Intermisso autem uno die, cujus vespera
Dominus Pascha cum discipulis manducavit, qui finis fuit ejus diei
quem vocamus quintam sabbati, deinde traditus est ea nocte quae jam ad
sextam sabbati, qui dies passionis ejus manifestus est, pertinebat.
Hic dies primus azymorum fuit a vespera incipiens. Sed Matthaeus
evangelista quintam sabbati dicit fuisse primam diem azymorum; quia
ejus vespera sequente, futura erat coena paschalis, qua coena
incipiebat azymum et ovis immolatio manducari. Ex quo colligitur
quartam sabbati fuisse, quando ait Dominus: Scitis quia post biduum
Pascha fiet, et Filius hominis tradetur ut crucifigatur (Matth.
XXVI, 2): ac per hoc dies ipse jejunio deputatus est, quia,
sicut Evangelista sequitur et dicit, Tunc congregati sunt principes
sacerdotum et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui
dicebatur Caiphas, et consilium fecerunt ut Jesum dolo tenerent et
occiderent (Ibid, 3, 4). Intermisso autem uno die, de quo
dicit Evangelium, Prima autem azymorum accesserunt discipuli ad
Jesum dicentes: Ubi vis paremus tibi comedere pascha (Ibid.,
17)? hoc ergo die intermisso, passus est Dominus, quod nullus
ambigit, sexta sabbati; quapropter et ipsa sexta recte jejunio
deputatur: jejunia quippe humilitatem significant. Unde dictum est:
Et humiliabam in jejunio animam meam (Psal. XXXIV, 13).
31. Sequitur sabbatum, quo die caro Christi in monumento
requievit, sicut in primis operibus mundi requievit Deus die illo ab
omnibus operibus suis. Hinc exorta est ista in reginae illius veste
varietas, ut alii, sicut maxime populi Orientis, propter requiem
significandam mallent relaxare jejunium, alii propter humilitatem
mortis Domini jejunare, sicut Romana et nonnullae Occidentis
Ecclesiae. Quod quidem uno die, quo Pascha celebratur propter
renovandam rei gestae memoriam, qua discipuli humanitus mortem Domini
doluerunt, sic ab omnibus jejunatur, ut etiam illi sabbati jejunium
devotissime celebrent, qui caeteris per totum annum sabbatis prandent;
utrumque videlicet significantes, et in uno anniversario die luctum
discipulorum, et caeteris sabbatis quietis bonum. Duo quippe sunt,
quae justorum beatitudinem, et omnis miseriae finem sperari faciunt,
mors et resurrectio mortuorum. In morte requies est, de qua dicitur
per Prophetam: Plebs mea intra in cellaria tua; abscondere pusillum
donec transeat ira Domini (Isai. XXVI, 20). In
resurrectione autem in homine toto, id est, in carne et spiritu
perfecta felicitas. Hinc factum est ut horum duorum utrumque non
significandum putaretur labore jejunii, sed potius refectionis
hilaritate, excepto paschali uno sabbato, quo discipulorum, sicut
diximus, luctus propter rei gestae memoriam fuerat jejunio prolixiore
signandus.
CAPUT XIV.
32. Sed quoniam non invenimus, ut jam supra commemoravi, in
evangelicis et apostolicis Litteris, quae ad Novi Testamenti
revelationem proprie pertinent, certis diebus aliquibus evidenter
praeceptum observanda esse jejunia, et ideo res quoque ista, sicut
aliae plurimae quas enumerare difficile est, invenit in veste illius
filiae regis, hoc est Ecclesiae, varietatis locum; indicabo tibi
quid mihi de hoc requirenti responderit venerandus Ambrosius, a quo
baptizatus sum, Mediolanensis episcopus. Nam cum in eadem civitate
mater mea mecum esset, et nobis adhuc catechumenis parum ista
curantibus, illa sollicitudinem gereret utrum secundum morem nostrae
civitatis sibi esset sabbato jejunandum, an Ecclesiae Mediolanensis
more prandendum, ut hac eam cunctatione liberarem, interrogavi hoc
supradictum hominem Dei. At ille: Quid possum, inquit, hinc
docere amplius quam ipse facio? Ubi ego putaveram nihil eum ista
responsione praecepisse, nisi ut sabbato pranderemus; hoc quippe ipsum
facere sciebam: sed ille secutus adjecit, Quando hic sum, non jejuno
sabbato; quando Romae sum, jejuno sabbato: et ad quamcumque
Ecclesiam veneritis, inquit, ejus morem servate, si pati scandalum
non vultis aut facere. Hoc responsum retuli ad matrem, eique
suffecit, nec dubitavit esse obediendum: hoc etiam nos secuti sumus.
Sed quoniam contingit, maxime in Africa, ut una Ecclesia vel unius
regionis Ecclesiae, alios habeant sabbato prandentes, alios
jejunantes; mos eorum mihi sequendus videtur, quibus eorum populorum
congregatio regenda commissa est. Quapropter si consilio meo,
praesertim quia in hac causa plus forte quam satis fuit, te petente
atque urgente, locutus sum, libenter acquiescis; episcopo tuo in hac
re noli resistere, et quod facit ipse, sine ullo scrupulo vel
disceptatione sectare.
|
|
