|
Domino beatissimo et venerabiliter charissimo fratri et consacerdoti
ALYPIO, et qui tecum sunt fratribus, AUGUSTINUS, et
qui mecum sunt fratres, in Domino salutem.
1. Dolemus quidem graviter, nec fieri potest ut parvipendamus quod
in injurias Sanctitatis tuae populus Hipponensis tanta clamavit; sed
multo gravius dolendum est, frater bone, talia de nobis existimari,
quam illa clamari. Quando enim nos credimur cupiditate pecuniae, non
dilectione justitiae servos Dei velle retinere, nonne optandum est ut
qui hoc credunt, occultum cordis sui voce testentur, ac sic aliqua,
si fieri potest, tanto majora remedia requirantur, quam ut taciti
pereant perniciosis suspicionibus venenati? Quapropter magis
satagendum est, unde etiam priusquam hoc fieret locuti sumus, quomodo
persuadeatur hominibus, quibus nos ad exemplum bonorum operum praebere
praecipimur, falsum esse quod suspicantur, quam quomodo arguendi
sint, qui suspiciones suas vocibus verbisque declarant.
2. Proinde ego sanctae Albinae non succenseo, nec arguendam
judico, sed a tali suspicione sanandam. Quae, quia non in meam
personam eadem verba direxit , sed tanquam de Hipponensibus questa
est, quod aperuerint cupiditatem suam, se non clericatus, sed
pecuniae causa hominem divitem, atque hujusmodi pecuniae contemptorem
et largitorem apud se tenere voluisse; tamen quod de nobis senserit,
pene clamavit: nec ipsa tantum, verum etiam sancti filii ejus, qui
hoc etiam ipsa die in abside dixerunt. Hos ergo, ut dixi, magis
sanandos ab hujusmodi suspicionibus, quam propter has arguendos
existimo. Ubi enim nobis a spinis talibus securitas et requies
praeparari vel praeberi potest, si adversus nos in tam sanctis nobisque
charissimis cordibus nostris pullulare potuere? De te quippe imperitum
vulgus hoc sensit; de nobis, lumina Ecclesiae: unde quid magis
dolendum sit, vides. Utrumque autem non accusandum censeo, sed
sanandum: homines enim sunt, et de hominibus talia, licet falsa, non
tamen incredibilia suspicantur. Nam utique non usque adeo desipiunt
tales homines, ut credant populum suam desiderare pecuniam; praesertim
jam experti quod nihil ex ea populus Thagastensis accepit: sic ergo et
Hipponensis. Verum omnis haec invidia non nisi in clericos aestuat,
maximeque in episcopos, quorum videtur praeminere dominatus, qui uti
fruique rebus Ecclesiae tanquam possessores et domini existimantur.
Ad istam cupiditatem tam noxiam atque mortiferam, si fieri potest, mi
Alypi, non aedificentur per nos infirmi. Recordare quid locuti
fuerimus, antequam ista tentatio, quae plus ad hoc cogit, accideret.
Ex hoc potius conferendo, adjuvante Domino, providere conemur; nec
nobis sufficiat nostra conscientia, quia non talis causa est ubi debeat
sola sufficere. Si enim servi Dei non reprobi sumus, si aliquid
viget in nobis illius igniculi quo charitas non quaerit quae sua sunt;
providere utique debemus bona, non solum coram Deo, sed etiam coram
hominibus, ne tranquillam aquam bibentes in nostra conscientia,
pedibus incautis agere convincamur, ut oves dominicae turbidam bibant.
3. Nam quod scripsisti, de genere jurationis violenter extortae, ut
inter nos requiramus, obsecro te ne res lucidissimas disputatio nostra
faciat obscuras. Si enim certa mors intentaretur, ut aliquid
illicitum ac nefarium servus Dei se juraret esse facturum, mori malle
quam jurare debuerat, ne jurationem scelere impleret. Nunc vero cum
tantummodo populi perseverantissimus clamor, ad nullum nefas hominem
cogeret, sed ad id quod si fieret, licite fieret; cumque metueretur
quidem ne aliqui perditi, qui multitudini etiam bonorum plerumque
miscentur, occasione seditionis et quasi justae indignationis inventa,
in aliquam vim sceleratam rapinarum cupiditate prorumperent, sed tamen
illud quod metuebatur esset incertum; quis censeat propter incerta,
non dico damna et quaslibet injurias corporales, sed propter ipsam
mortem cavendam, certum perjurium debere committi? Nescio quis ille
Regulus nihil in Scripturis sanctis de impietate falsae jurationis
audierat, nihil de Zachariae falce didicerat, et nimirum
Carthaginensibus non per sacramenta Christi, sed per daemonum
inquinamenta juraverat; et tamen certissimos cruciatus et horrendi
exempli mortem, non ut juraret necessitate pertimuit, sed libera
voluntate quia juraverat, ne pejeraret excepit. Et Romana tunc illa
censura noluit habere, non in numero sanctorum, sed in numero
senatorum, nec in coelesti gloria, sed in terrestri curia, non solum
eos qui metu mortis crudeliumque poenarum apertissime pejerare, quam ad
immanes hostes remeare maluerant; sed etiam illum qui reatu perjurii se
putaverat absolutum, quia post jurationem ficta nescio qua necessitate
redierat. Ita non attenderunt, qui eum senatu pepulerunt, quid ipse
jurando cogitasset, sed quid ab illo quibus juraverat exspectarent.
Nec legerant quod nos usquequaque cantamus: Qui jurat proximo suo,
et non decipit (Psal. XIV 4). Solemus haec, quamvis in
hominibus a Christi gratia et nomine alienis, cum ingenti admiratione
laudare; et adhuc in Libris divinis inquirendum putamus, utrum
aliquando licite pejeremus, ubi nobis, ne jurandi facilitate in
perjurium prolabamur, etiam praeceptum est ne juremus!
4. Illud sane rectissime dici non ambigo, non secundum verba
jurantis, sed secundum exspectationem illius cui juratur, quam novit
ille qui jurat, fidem jurationis impleri. Nam verba difficillime
comprehendunt, maxime breviter, sententiam cujus a jurante fides
exigitur. Unde perjuri sunt, qui servatis verbis, exspectationem
eorum quibus juratum est deceperunt; et perjuri non sunt, qui etiam
verbis non servatis, illud quod ab eis cum jurarent exspectatum est,
impleverunt. Proinde quia Hipponenses sanctum Pinianum non sicut
damnatum, sed sicut charissimum inhabitatorem suae civitatis habere
voluerunt, etsi verbis ejus non satis comprehendi potuit, usque adeo
tamen in promptu est quid ab illo exspectaverint, ut quod nunc post
jurationem absens est, neminem moveat eorum qui audire potuerunt,
certa eum causa profecturum esse, cum voluntate redeundi. Ac per hoc
perjurus nec erit, nec ab eis putabitur, nisi eorum exspectationem
deceperit: non autem decipiet, nisi aut voluntatem mutaverit apud eos
habitandi, aut aliquando discesserit sine dispositione redeundi; quod
absit ab ejus moribus et fide, quam Christo et Ecclesiae debitam
servat. Nam, ut omittam quod mecum nosti, quam sit tremendum de
perjurio divinum judicium; illud certe scio, nulli nos deinceps
succensere debere qui nobis jurantibus non crediderit, si talis viri
perjurium non modo aequo animo ferendum, verum etiam defendendum
putabimus. Quod et a nobis et ab illo avertat illius misericordia,
qui eruit a tentatione sperantes in se. Sicut ergo in commonitorio
rescripsisti, impleat promissum quo ita se promisit ab Hippone non
recessurum, quemadmodum ego vel ipsi Hipponenses non recedimus,
quibus tamen et abeundi et redeundi facultas est libera: nisi quod his
qui juratione non detinentur, etiam omnino et migrandi et non redeundi
sine perjurii reatu potestas est.
5. Clericos sane nostros vel fratres in monasterio constitutos,
participes vel hortatores fuisse contumeliarum tuarum, utrum probari
possit, ignoro. Nam cum hoc quaesissem, dictum est unum tantummodo
Carthaginensium de monasterio clamasse cum populo, cum illum
presbyterum peterent, non cum in te indigna jactarent. Adjunxi huic
epistolae ipsius promissionis exemplum, ex chartula eadem translatum,
quam ipse subscripsit, et me inspiciente emendatum.
|
|
