CAPUT II. Quis sit finis oratoris.

Finis est, ut opinor, in omnibus rebus, ad quem cuncta referuntur, cujus causa fiunt reliqua omnia: a Graecis TELOS dicitur. Quod etiam in philosophorum pene omnibus disputationibus quaeritur, quis sit finis bene vivendi; virtus, an voluptas? Finem igitur proprium oratoris officii alius alium probaverunt. Quibusdam enim visum est, summam oratoris officii in bene dicendo esse, quibusdam in recte dicendo, quibusdam in persuadendo consistere. Quinetiam illi qui bene aut vere dicere finem oratoris officii putaverunt, non abnuunt tamen horum ipsorum finem esse, persuadere: ut sit finis oratoris officii, bene dicere; finis bene dicendi, persuadere. Ergo quasi consensu omnium finis est oratoris officii, persuadere. Hoc quia in calumniam videbatur posse recedere (non enim semper persuadet orator; nec si aliquando persuadere non possit, facultatem et nomen oratoris amittit), addidit Hermagoras, quo calumniam effugeret, finem esse oratoris officii, persuadere, quatenus conditio rerum personarumque patitur. Alia subinde ex eodem verbo persuadendi calumnia nascitur, inventa sane a Platone, tractata multum in Gorgia; sed post ac multo impudentius a quibusdam technicis obtrectantibus Hermagorae frequentata . Negant quippe proprium esse finem oratoris officii persuadere, sed communem pene cum universis: nam et mathematicos de iis, quae in notitiam ipsorum ceciderunt, persuadere; et medicos de iis, quae in arte ipsorum contineantur, persuadere; opifices etiam et tabernarios, fabros, et si qui hujusmodi sunt, posse de eo, quod agant, cuivis probabiliter persuadere, quasi ratione faciant: ergo non esse integrum finem, qui solam communitatem habeat, careat proprietate: esse actum persuadendi communem cum multis, et idcirco non esse persuadere proprium finem oratoris officii. Huic quoque calumniae Hermagoras percommode obsistit. Dicit enim esse oratoris officium, persuadere, quatenus rerum et personarum conditio patitur, duntaxat in civilibus quaestionibus: nam medicorum et philosophorum et caeterae hujusmodi quaestiones extra regulam civilem, quam POLITIKEN Graeci vocant, collocantur.