|
Subinde dicendum puto, quemadmodum et quot modis
controversia ASYSTATOS fiat. Tametsi ne dici
quidem controversias oportet, quae statum non habent, sed
PLEGMATA irrationabilia, id est ALOGA.
Fiunt autem ASYSTATA modis quatuor: unum cum
aliquid deest ex circumstantia: quae autem vis sit
circumstantiae, ut supra diximus; id est cum
quaestionibus, aut causa, aut persona, aut locus, aut
aliquid eorum deest, quibus effici circumstantiam
diximus. Hoc autem genus asystati in scholasticam
materiam non potest cadere, idcirco quia esse non poterit
ullum thema deficiente circumstantia. In veritate tamen
nonnunquam evenit, ut aliquid horum desit, et per
imprudentiam actoris profligata causa veniatur ad judicem.
Alter est modus asystati, quem KAT ISOTETA
appellant. Nos tamen si nomen latinum dare non possumus,
tamen vim intelligere debemus: nam cum eadem utrinque
dicuntur, et nulla re, ne parva quidem, discernuntur,
tamen hujusmodi PLEGMA, propter aequalitatem
utriusque partis, statum implicat. Ut vicini
adolescentuli, qui speciosas uxores habebant, noctu alter
alterum obvium habuerunt, accusant invicem adulterii: nam
quidquid altera pars dixerit, hoc altera dicat necesse
est. Veri simile est te adulterium voluisse committere,
quia adolescens es. Te quoque veri simile est voluisse,
quia adolescens es. Veri simile est, quia speciosam
uxorem habeo. Te quoque veri simile est, quia et ego
speciosam uxorem habeo. Facultatem tibi vicinitas
praebuit. Et tibi eadem vicinitas praebuit facultatem.
Cur nocte in me? Cur tu autem in me incidisti? Nihil
est quod distinguatur; et idcirco uter eorum sive accusat
alterum, se criminatur; sive se purgat, defendit eum
quem criminari videtur. Tertium est asystati genus, quod
Graeci KAT ETEROMERIAN appellant, id est
secundum alteram partem, cum reo nulla defensio est, et
aut color in facto non invenitur, aut parum probabilis
color invenitur. Unde etiam Democrates praeceptor meus
solitus erat dicere, eas etiam controversias, in quibus
color diu quaeritur, statum non habere. Verum ille
constantius; nos, si afferatur aliquid ad defensionem vel
mediocriter probabile, admittimus. Sed si evidenter
confessa causa est, ut oportet secundum heteromeriam
explodemus. Nonnunquam incidunt quaestiones, maxime in
veritate, quae summam accusatori, nullam reo largiuntur
facultatem: verum eas non controversias, sed communes
locos dicimus: quippe est in his non probatio criminis,
sed ut in expressum atque evidens facinus expressio.
Quartus est modus asystati vel caliginosissimus, adeo ut
nonnunquam doctis etiam hominibus soleat obrepere. Habet
enim nonnullam speciem probabilis consistentisque
materiae. Ea est hujusmodi, in qua judex ferendae
sententiae rationem explorare non potest: hoc Graeci
APORON vocant. Sed subjiciamus exemplum: Petebat
ab alio usuram quasi pecuniae creditae: ille accepisse se
pecuniam confitebatur, sed depositam; et idcirco velle se
restituere sortem sine usura. Pendente interea judicio,
lex de novis tabulis lata est: repetit ille quasi
depositam, ille retinet quasi creditam. Non enim video
quid sit hic, quod in sententia ferenda judex sequi
possit, cum petitor idem interdum credidisse, interdum
deposuisse se dicat; et ille alter interdum depositam
accepisse, interdum creditam: et neuter sua priore, sed
uterque alter alterius praeterita sententia utatur.
|
|
