|
Non furtum facietis neque
mentiemini, neque calumniam faciet unusquisque proximo. Illud de
furto positum est in Decalogo. Quod autem dicit, Neque mentiemini,
neque calumniam faciet unusquisque proximo, mirum si non eo praecepto
continetur, quod ibi positum est, Neque falsum testimonium dices
adversum proximum tuum (Exod. XX, 15, 16); quoniam neque
calumnia sine mendacio fieri potest, quod falsi testimonii generalitate
concluditur. Sed utrum haec aliqua compensatione admittenda sint,
magna quaestio est: sicut de mendacio pene omnibus videtur, quod ubi
nemo laeditur, pro salute mentiendum est. Utrum ergo ita et de
furto? an furtum fieri non potest, ubi nullus laeditur? Quinimo
fieri potest, etiam quando ei cui fit consulitur, tanquam si quisquam
homini volenti se occidere, gladium furetur. Nam calumnia nescio
utrum cuiquam ad ejus utilitatem fieri possit: nisi forte quod ad majus
gaudium fiebat, quo postea fruerentur, quod Joseph de scypho
calumniabatur fratribus suis, quibus etiam explorationis falsum crimen
intenderat (Gen. XLIV, 5, et XLII, 9, 14).
Quanquam si definitionibus ista determinare tentemus, fortasse furtum
non est, nisi quando alieno occulte ablato proximus laeditur; et
calumnia non est, nisi quando falsi criminis objectione proximus
laeditur: mendacium autem non possumus dicere tunc tantummodo esse,
quando proximus laeditur; cum enim falsum ab sciente dicitur, procul
dubio mendacium est, sive illo quisquam, sive nemo laedatur. Proinde
magna quaestio de mendacio, utrum possit aliquando justum esse
mendacium, facile solveretur fortasse, si sola praecepta intueremur,
non et exempla. Nam quid isto praecepto absolutius, Non mentiemini?
Sic enim dictum est, quomodo, Non facies tibi idolum; quod factum
non potest aliquando justum esse; et quomodo dictum est, Non
moechaberis: quis autem dicat aliquando moechiam justam esse posse?
Et, Non furaberis: secundum enim definitionem illam furti, justum
esse furtum nunquam potest. Et, Non occides (Exod. XX, 4,
14, 15, 13); quoniam cum homo juste occiditur, lex eum
occidit, non tu: numquid ita dici potest, Cum homo juste mentitur,
lex mentitur? Sed exempla faciunt difficillimam quaestionem.
Mentitae sunt obstetrices Aegyptiae, et bona illis Deus retribuit
(Id. I, 19, 20): mentita est Raab pro exploratoribus
terrae, et ideo liberata est (Josue II, 4, et VI, 23).
An ex quo dictum est in Lege, Non mentiemini, ex illo intelligendum
est nec in tali causa licere mendacium, in quali causa legitur Raab
esse mentita? Sed magis credibile est, quia injustum erat mendacium,
ideo prohibitum; non quia prohibitum, ideo factum injustum.
Fortassis ergo, sicut de obstetricibus diximus, non hoc in eis
remuneratum quod mentitae sunt, sed quod infantes Hebraeos
liberaverunt, ut propter hanc misericordiam illud peccatum veniale sit
factum, non tamen existimetur non fuisse peccatum: sic etiam de Raab
intelligendum est, remuneratam in illa liberationem exploratorum, ut
propter eamdem liberationem venia sit data mendacio. Ubi autem venia
datur, manifestum est esse peccatum. Sed illud cavendum est, ne ita
quisque existimet etiam caeteris peccatis, si propter liberationes
hominum fiant, ita veniam posse concedi. Multa enim mala
intolerabilia et nimium detestanda istum sequuntur errorem.
|
|
