|
1. Terram judicare quid.---Erudimini, omnes qui judicatis
terram. Terram judicare, est corpus domare. Audiamus Apostolum
judicantem terram: Non sic pugno, inquit, tanquam aerem caedens;
sed castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte aliis
praedicans ipse reprobus efficiar (I Cor. IX, 26 et 27).
Audi ergo, terra, judicantem terram; et judica terram, ne sis
terra. Si enim terram judicaveris, coelum eris, et in te factam
gloriam Domini enarrabis. Coeli enim enarrant gloriam Dei (Psal.
XVIII, 2). Si autem terram non judicaveris, terra eris. Si
autem terra fueris, ad eum pertinebis cui dictum est, Terram
manducabis (Gen. III, 14). Audiant ergo judices terrae:
corpus castigent, libidines frenent, ament sapientiam, vincant
concupiscentiam: et ut hoc faciant, erudiantur.
2. Praesumens de propriis viribus, perit de via justa. Fidendum in
Dominum. Inordinate humilis. Haec est autem summa eruditionis:
Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore. Exsulta ei,
non tibi: ei a quo es quod es, et quod homo es. et quod justus es;
si tamen jam justus es. Si autem putaveris quod ab illo quidem homo
es, a te autem justus es; non servis Domino in timore, nec exsultas
ei in tremore, sed tibi in praesumptione. Et quid tibi fiet, nisi
quod sequitur? Ne quando irascatur Dominus, et pereatis, inquit,
de via justa. Non enim ait, Ne quando irascatur Dominus, et non
intretis in viam justam; sed, pereatis de via justa. Jam enim
videris tibi justus non rapiendo alienum, non adulterando, non
homicidium faciendo, non falsum testimonium adversus proximum dicendo,
patrem et matrem honorando, unum Deum colendo, idolis et daemoniis
non serviendo: de hac via peribis, si tibi ista praesumpseris, si
tibi ista a te ipso esse putaveris. Infideles enim non intrant in viam
justam, superbi pereunt de via justa. Quid enim ait? Erudimini,
omnes qui judicatis terram. Et ne forte vires et potentiam, qua
judicatis terram, vobis tribuatis, et a vobis ipsis eam vobis esse
credatis; nolite sic: Servite Domino in timore; exsultate, non
vobis in praesumptione, sed ei in tremore. Ne quando irascatur
Dominus, et pereatis de via justa, cum exarserit cito ira ejus.
Quid ergo faciendum est, ne pereamus de via justa? Beati omnes qui
confidunt in eum (Psal. XI, 10-13). Si beati qui confidunt
in eum; miseri qui confidunt in se. Maledictus enim omnis homo qui
spem suam ponit in homine (Jerem. XVII, 5). Ergo nec in te,
quia et tu homo es. Si enim spem tuam posueris in alio homine,
inordinate humilis eris: si autem spem tuam posueris in te, periculose
superbis. Quid autem interest? Utrumque perniciosum: nihil horum
eligendum. Inordinate humilis non levatur: periculose superbus
praecipitatur.
3. Voluntas bona a Deo data, a Deo excitata. Denique ut noverit
Sanctitas vestra, propter istum sensum redarguendum et consumendum,
quod in se quisque confidit, dicta esse ista verba, Servite Domino
in timore, et exsultate ei cum tremore; Apostolum audite haec ipsa
verba dicentem, et sententiam cur dicta sint, explanantem. Ecce
Apostoli verba sunt: Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem
operamini. Quare ergo cum timore et tremore meam salutem operor, cum
sit in potestate mea operari salutem meam? Vis audire quare cum timore
et tremore? Deus est enim qui operatur in vobis. Ideo cum timore et
tremore: quia quod impetrat humilis, amittit superbus. Si ergo Deus
est qui operatur in nobis, quare dictum est, Vestram ipsorum salutem
operamini? Quia sic in nobis operatur, ut et nos operemur: Adjutor
meus esto (Psal. XXVI, 9). Designat et se operatorem, qui
invocat adjutorem. Sed voluntas, inquit, bona, mea est. Fateor,
tua. Sed et ipsa a quo data, a quo excitata? Noli me ipsum audire:
Apostolum interroga. Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis
et velle et operari pro bona voluntate (Philipp. II, 12,
13). Quid est ergo quod tibi arrogabas? Quid est quod superbus
ibas, et peribas? Redi ad cor tuum, inveni te malum; et ut sis
bonus, invoca bonum. Non enim in te placet Deo, nisi quod habes ex
Deo: quod autem habes ex te, displicet Deo. Si bona tua cogitas,
quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris,
quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? Solus est ille qui non
novit nisi dare. Non habet datorem, qui non habet meliorem. Quo tu
si inferior es, imo quia inferior es, gratulare quod ad ejus imaginem
factus es; ut in illo inveniaris, qui in te peristi. Non enim
potuisti in te, nisi perdere te; nec scis invenire te, nisi ille qui
fecit te, quaerat te.
4. Ad judices. De muliere adultera. Alloquamur tamen et eos qui
secundum istam visibilem et popularem intelligentiam judicant terram.
Judicant enim terram reges, duces, principes, judices : unusquisque
pro munere quod accepit in terra, judicat terram. Quid est autem quod
dicitur, Judicat terram, nisi, Judicat homines qui sunt in terra?
Nam si terram proprie non accipias, nisi quam calcas; agricolis ergo
dictum est, Qui judicatis terram. Porro autem si reges judicant
terram, et quisquis sub regibus potestatem accepit a regibus;
erudiantur et ipsi: quia terra judicat terram; et timere debet eum qui
est in coelo terra judicans terram. Parem quippe suum judicat, homo
hominem, mortalis mortalem, peccator peccatorem. Si enim procedat in
medium dominica illa sententia, Qui sine peccato est, prior in illam
lapidem mittat; nonne omnis judicans terram terrae motum patitur?
Evangelicum capitulum recolamus. Pharisaei tentantes Dominum,
adduxerunt ante eum mulierem in adulterio deprehensam; de quo peccato
poena fuerat Lege definita, Lege scilicet data per Moysen famulum
Dei (Levit. XX, 10). Hac ergo complexione dolosa et
fraudulenta ad Dominum Pharisaei accesserunt, ut si juberet lapidari
mulierem diffamatam, perderet mansuetudinem; si autem quod Lex
jusserat prohiberet, peccasse teneretur in Legem. Sicut autem
interrogantes de tributo Caesari reddendo, ore suo cepit, vicissim
interrogans cujus esset prolatus nummus, cujus haberet imaginem et
superscriptionem. Respondentes enim ipsi qui interrogaverant, in
nummo esse imaginem Caesaris; respondit eis secundum os ipsorum,
Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt (Luc.
XX, 22-25); ut admoneret sic reddendam Deo in homine imaginem
Dei, quemadmodum in nummo imago sua redditur Caesari. Ita et in
ista adultera interrogatores interrogavit, et ideo judices judicavit.
Non prohibeo, inquit, lapidari quam lapidari Lex jussit; sed quaero
a quibus. Non enim resisto, sed Legis ministrum requiro. Denique
audite: Lapidare vultis secundum Legem? Qui sine peccato est,
prior in illam lapidem mittat.
5. Misericordiam consequitur. Quando autem haec audivit, digito
scribebat in terra, ut erudiret terram. Quando autem hoc dixit
Pharisaeis, levavit oculos suos ipse, et inspexit terram, et fecit
eam tremere. Proinde cum hoc dixisset, iterum coepit scribere in
terra. At illi compuncti et tremefacti, unus post alterum
discesserunt. O terrae motum, ubi sic terra mota est, ut etiam
mutaret locum!
Illis ergo discedentibus, remansit peccatrix et Salvator: remansit
aegrota et medicus: remansit misera et misericordia. Et aspiciens
mulierem, dixit: Nemo te condemnavit? Et illa: Nemo, Domine.
Sed tamen adhuc sollicita erat. Peccatores enim damnare non ausi
sunt: non ausi sunt lapidare peccatricem, qui se ipsos intuentes
similes invenerunt. Sed adhuc mulier erat in magno periculo: quia et
ille ei judex remanserat, qui erat sine peccato. Nemo, inquit, te
damnavit? At illa, Nemo, Domine: si nec tu, secura sum. Cui
sollicitudini cita Dominus voce respondit : Nec ego te damnabo
(Joan. VIII, 3-11). Nec ego, quamvis sim sine peccato,
nec ego te damnabo. Illos a vindicta repressit conscientia: me ad
subveniendum inclinat misericordia.
6. Verba Pauli de potestate. Haec attendite, et erudimini, omnes
qui judicatis terram. Omnes scilicet, quia etiam sic intelligendum
est, quomodo de quibus Apostolus dicit: Omnis anima potestatibus
sublimioribus subdita sit. Non est enim potestas, nisi a Deo. Quae
autem a Deo sunt, ordinatae sunt. Qui resistit potestati, Dei
ordinationi resistit. Principes enim non sunt timori boni operis, sed
mali. Vis autem non timere potestatem? Bonum fac, et habebis laudem
ex illa (Rom. XIII, 1-3). Et si non ab illa, tamen ex
illa. Aut enim juste agis, et justa potestas laudabit te: aut juste
agentem, etiamsi potestas injusta damnet te, Deus justus coronabit
te. Ac per hoc tu justitiam tene, tu bene vive: et sive damnet,
sive absolvat, habebis laudem ex illa. Beatus ille, cujus hic
sanguis fusus est, nonne ex ipsa potestate, antequam et a qua visus
est judicari, laudem invenit? Confessionem prompsit, in fide
permansit: mortem non timuit, sanguinem fudit, diabolum vicit.
7. Judex in se primum, tum in alios jus dicat. Ut ergo non sitis
iniquae potestatis, quicumque homines vultis habere in homines
potestatem; erudimini, ne perverse judicetis, et ante in anima
pereatis, quam quemquam in carne perdatis. Judex esse vis (non potes
meritis), vel pecunia; nondum reprehendo. Fortasse enim prodesse
cupis rebus humanis, et emis ut prosis; ut servias justitiae, non
parcis pecuniae. Prius propter te esto judex in te: prius judica de
te, ut de penetrali conscientiae securus procedas ad alterum. In te
ipsum redi, te attende, te discute, te audi. Ibi te volo probare
integrum judicem, ubi non quaeris testem. Procedere vis cum
potestate, ut alter tibi dicat de altero quod tu nescis; prius intus
judica. Nihil tibi de te dixit conscientia tua? Si nolis negare,
utique dixit. Nolo audire quid dixerit: tu judica qui audisti.
Dixit tibi de te quid feceris, quid acceperis, quid peccaveris.
Vellem scire qualem sententiam protulisti. Si bene audisti, si recte
audisti, si in audiendo te justus fuisti, si tuae mentis tribunal
ascendisti, si te ipsum ante te ipsum in equuleum cordis suspendisti,
si graves tortores adhibuisti timoris; bene audisti si sic audisti; et
procul dubio poenitendo peccatum punisti. Ecce et discussisti, et
audisti, et punisti; et tamen tibi pepercisti. Sic audi et proximum
tuum, si erudiaris sicut admonuit Psalmus, Erudimini, omnes qui
judicatis terram.
8. Peccata persequatur, non peccantem. Si sic audis proximum
tuum, quomodo audis et te; peccata persequeris, non peccantem: et si
forte quisquam durus est ad corrigenda peccata, aversus a timore Dei;
hoc ipsum in eo persequeris, hoc ipsum corrigere conaberis, hoc
perdere et tollere laborabis, ut servetur homo peccato damnato. Duo
enim nomini sunt, homo et peccator: hominem Deus fecit, peccatorem
se ipse homo fecit: pereat quod fecit homo, liberetur quod fecit Deus.
Noli ergo usque ad mortem, ne cum persequeris peccatum, perdas
hominem. Noli usque ad mortem, ut sit quem poeniteat: homo non
necetur, ut sit qui emendetur. Hanc in corde retinens homo in homines
dilectionem, esto judex terrae, et ama terrere, sed dilige. Si
superbis, superbi in peccata, non in hominem. In illud saevi quod
tibi displicet et in te; non in eum qui factus est sicut tu. De una
officina existis, unum artificem habuistis, unus limus est vestra
materies. Quid perdis non amando quem judicas? Quoniam justitiam
perdis, perdis non amando quem judicas. Adhibeantur poenae, non
recuso, non interdico; sed animo amantis, animo diligentis, animo
corrigentis.
9. Disciplina et correctio non negligenda. Feriens, pius;
parcens, crudelis. Non enim filium tuum non erudis. Et prius agis,
ut, si fieri potest, pudore et liberalitate erudiatur, erubescat
patrem offendere, non tanquam severum judicem timeat; gaudes ad talem
filium: sed si fuerit forte ista contemnens, adhibes et verbera;
incutis poenam, ingeris dolorem, sed quaeris salutem. Multi amore,
multi timore correcti sunt: sed per tremorem timoris ad amorem
pervenerunt. Erudimini, qui judicatis terram. Diligite et
judicate. Non enim sic quaeritur innocentia, ut pereat disciplina.
Scriptum est, Disciplinam qui abjicit, infelix est (Sap. III,
11). Bene potest addi ad istam sententiam, Sicut disciplinam qui
abjicit, infelix est: sic disciplinam qui negat, crudelis est.
Ausus sum aliquid dicere, fratres mei, quod vobis aliquanto plenius
exponere ipsius rei obscuritate compellor. Repeto quod dixi,
Disciplinam qui abjicit, infelix est: hoc manifestum est.
Disciplinam qui non dat, crudelis est: teneo prorsus, teneo et
ostendo feriendo pium, parcendo crudelem; exemplum ante oculos pono.
Ubi invenio feriendo pium? Non eo ad alios, ad patrem et filium eo:
pater et quando ferit, amat; et non vult puer caedi: contemnit
voluntatem, consulit ad utilitatem. Quare? Quia pater est, quia
haereditatem parat, quia successorem nutrit. Ecce feriendo pius est
pater, feriendo misericors est. Da mihi hominem parcendo crudelem.
Non recedo a personis, eos ipsos ante oculos pono. Sed puer
impunitus et indisciplinatus si sic vivat, ut pereat, et pater
dissimulet; pater parcat, pater perditum filium disciplinae asperitate
offendere timeat, nonne parcendo crudelis est? Erudimini ergo, omnes
qui judicatis terram: et bene judicando non a terra praemium, sed ab
illo exspectate qui fecit coelum et terram.
|
|
