|
1. Deus corde laudandus et amore. Laus sine amore, nec vera, nec
Deo accepta. Cantavimus, et diximus, Benedicam Dominum: utinam
corde, non ore tantum: nam si ore et non corde, sordescit laus
Domini in ore peccatoris (Eccli. XV, 9); nec sibi prodest oris
confessio, si non sit intus charitatis professio. Videte, fratres:
non est charitas virtus oris; ibi sedem figit, ubi pulchra est amica
sponsi. Ubi autem haec pulchritudo? Omnis gloria filiae regis ab
intus (Psal. XLIV, 14). Non est aliud ea gloria quam
pulchritudo, non est aliud ea pulchritudo quam charitas, non est aliud
charitas quam vita. Ergo ut vivas, ama. Si amas, pulcher es: amor
bonum, amor pulchrum. Si absit illud pulchrum, non vivis; speciem
quidem habes, sed non intus. Recludatur sepulcrum illud tantis fultum
columnis, effringatur marmor; quid aliud occurret quam horrendum
cadaver, ossa fetida, cineres, vermes? Est itaque species, sed
tegit mortuum, ad aspectum cujus horrescis, fremis. Putas autem
mortuus dicat, Benedicam Dominum? Imo teste Scriptura, Non
mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum
(Psal. CXIII, 17). Aperi Evangelium, audies Dominum
increpantem et dicentem diabolo, Obmutesce (Marc. I, 25).
Quare? Quia non mortui laudabunt te, neque omnes qui descendunt in
infernum. Nemo eum laudat quem non amat; aut si inimicus laudat,
virtutem amat quam in inimico laudat. Qui peccat, inimicitias exercet
cum Deo: neque igitur Deum laudat, nec virtutem Dei laudat; quia
laus aliquod bonum est, quod non cadit in peccatum. Qui aliquem
laudat et mentitur, calumniatur, aut irridet potius quam laudat.
Aufer a corde charitatem, solum superat mendacium. Vis ut mendacium
laudet veritatem, et inde Deus sumat elogium, unde proficiscitur
blasphemia? Non magni ducunt sapientes, qui ab insanis et malis
laudantur: laudabitur Deus ab impuro et impudentissimo corde, a
blasphema et amentissima mente? Dic ergo, Benedicam Dominum, qui
tribuit mihi intellectum. Insanus non es, sanatus es, intellectum
habes; lauda Deum tuum, qui tribuit tibi intellectum, qui praestat
oculum: intellectum, ut capias; oculum, ut aspicias; capias quanta
sit latitudo et longitudo amoris Dei, aspicias in auctorem et
consummatorem fidei; capias charitatem, aspicias Christum;
charitatem, ut ames; Christum, ut benedicas, et amando et
benedicendo cognoscas Dominum, qui tibi tribuit intellectum; et
cognoscendo vivas: quia, Haec est vita aeterna, ut cognoscant te
solum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII,
3).
2. Contra haereticos, intellectum bonum, quo benedicitur Deus,
habere se a natura jactantes. Sed unde, quaeso, tibi intellectus
iste? Veniet aliquis de transverso, et dicet: Qui naturam dedit,
dedit intellectum; bona natura, bonus intellectus; hanc bonam
sortiar, sufficit: neque enim intellectus erit degener; et inde
benedicam Dominum, unde mihi tribuit intellectum, hoc est, a
natura. O haeretice, ergo bonam sortitus es naturam? Taceat
Apostolus et confundatur: Non quod volo, inquit, bonum, hoc facio
(Rom. VII, 19); et tamen bonam sortitus est naturam, et in
hac bona natura, bonum quod vult agere, non potest agere. Vult,
desiderat, conatur: vult infirme, desiderat incassum; conatur
frustra; et contra quod vult, quod desiderat, quod conatur, bonum
hoc non perficit. O bonam naturam, cujus imbecilla voluntas, irritum
desiderium, conatus inutiles! Partes suas agant philosophi, et
maximam tibi gratiam habebunt, qui tam gratuito bonam eis naturam
indulges. Quid inde? Noverunt coelum, noverunt terram, noverunt
mare, abyssos rimantur, abstrusa naturae scrutantur, sciunt rerum
discrimina, differentias, essentias; de his omnibus rationem
reddunt; quid inde? Perge, dic amplius. Post tot tantaque
deficiunt, nec sicut Deum glorificaverunt, et in cogitationibus suis
evanuerunt, et insipientes facti sunt, cum se sapientes
arbitrarentur, et mutaverunt similitudinem Dei in similitudinem vituli
comedentis fenum, et effusi sunt in errore Baalim; et obcaecavit eos
Deus saeculi, et traditi sunt in ignominiosas passiones, et similes
facti sunt iis quae adorabant (Id. I, 21-28). Et tamen bona
natura gaudebant, et per naturam intellectu. O insane, vides an haec
natura tribuat intellectum, quo Deum benedicant? Quin potius tribuat
intellectum, quo Deo maledicant, et adversus Creatorem exsurgant?
Dicite potius, fratres, Benedicam Dominum, qui tribuit mihi
intellectum: nisi tribuisset, non intellexissem; nisi intellexissem,
nunquam benedixissem: intellectum tribuit, oculum dedit. Caeca
natura, quo ipsa caret non praestat. Fac tibi intellectum, et te
facies caecum. Lumen quod in te est, tenebrae sunt. Dic ergo,
Illumina tenebras meas, ne unquam obdormiam in morte (Psal.
XII, 4). Quid est obdormire in morte? Aliquid a natura
sperare, brachium suum carnem facere, sibi ipsi intellectum fingere:
haec qui fecerit, non tantum in morte est, sed obdormit in morte,
plusquam quatriduanus est, plusquam foetet (Joan. XI, 39).
Si tantum in morte esset, suscitari posset: sed in ipsa morte
plusquam ferreum somnum dormit, in ea requiescit. Actum est de eo.
3. Rursus confutantur verbis Salomonis. Sed vis scire quid egerit
is qui bonam sortitus erat naturam? Dixitne ut tu: In bona natura,
bonus mihi est intellectus, et qui unum tribuit, alterum non negavit?
Allidamus scorpium, conteramus, obstruatur iniquitati os suum.
Lege: Sortitus sum animam bonam. Perge, audiamus qualem nactus
fueris thesaurum, qui fortasse vertetur in carbones, et utinam in
carbones qui super caput tuum congesti absumant superflua. Et cum
essem magis bonus, veni ad corpus incoinquinatam: et ut scivi quod non
aliter continere possem, nisi Deus det; et hoc ipsum erat
sapientiae, cujus esset donum cognoscere; conveni Dominum, et
deprecatus sum (Sap. VIII, 19-21). Verissime sortitus es
naturam bonam, quis neget? Nam et diaboli natura bona est, et omnia
quae Deus fecit, bona sunt: sed in hac natura licet bona, tu
sapientem intellectum habebis, quo possis abstinere a concupiscentiis
et desideriis, quae militant adversus animam, si Deus non dederit?
Disce, haeretice, disce tandem. Et scivi quod non aliter continere
possem, nisi Deus det: et in hoc praecipuum sapientiae, quae tota
est intellectus, scire unde contineas, et non aliter contineas nisi a
solo Deo. O egregiam naturam quae a nullo abstinere potest, nec
aliter potest, nisi ut ruat, si Deus non dederit intellectum, quo
non ruat! Cantemus ergo, fratres, cantemus, Benedicam Dominum,
qui tribuit mihi intellectum: dedit naturam, dedit intellectum;
sanavit naturam, sanavit intellectum. In utroque pius Samaritanus
misericordiam exhibuit; descendit, alligavit vulnera, vino quod
intelligimus, tersit, curavit, in stabulum tulit, hoc est in
Ecclesiam, hospiti commendavit (Luc. X, 33-35). Quali
hospiti? Spiritui sancto Ecclesiae sanctae inhabitatori. Is accepta
moneta, sed quam conscisso sacco effudit qui pro miseris solvit, oleo
suo, unguento suo, vulnera naturae jacentis et exspirantis sanavit,
et eodem oleo quod accendit, tenebras meas illuminavit, et intellectum
lucidum fecit. Hoc si non credideris, non tibi erit Samaritanus, et
peribis in vulnere, qui medentis manum renuis admittere.
4. Intellectus bonus a Spiritu sancto. Spiritus sanctus donum
nobis Christi passione emptum. Interrogentur Apostoli, et dicant
quis in illo quinquagesimo a resurrectione Domini die tribuit illis
intellectum? An fortassis excitaverant illi strepitum terribilem, quo
concussus est locus, in quo exspectabant promissa Patris? Fortassis
accenderunt illum supernum ignem, quo toti ardebant? Fortassis
linguas illas ignitas ipsi creaverunt? Fortassis ipsi divina illa
munera, ex quibus est intellectus, sibi procuraverunt, et in se
secundum desideria cordis effuderunt? Hoc qui ait, nullam in hoc
sacro quinquagenario partem habet; nec accipit intellectum, qui
secundum naturam dari putat intellectum. Quando ergo datus est
intellectus, nisi quando et datus est Spiritus? Agamus simul, jam
confunderis, jam erubescis; et utinam ita confundaris ut aedificeris,
ita erubescas ut glorificeris. Quid est Spiritus sanctus, nisi
promissum Patris munus, nisi Filii donum? Si promittitur, habes a
quo promittitur, nam quae promittuntur, extra nos sunt; et
promitteretur frustra quod aut in potestate nostra esset cum
promittitur, aut cum liberet possideretur. Hoc tibi promitto quod non
habes, et in me est cum promitto, ut in te descendat quod promitto.
Est etiam Spiritus sanctus donum, et super omne donum, et quod nulli
debetur donum, et quod gratis tribuitur donum. Natus est Christus,
et in praesepio qui piorum jumentorum esca fieret, reclinatus: tamen
sitim, lassitudines passus est, a suis venditus, a Judaeis traditus
et accusatus, a Gentibus flagellatus, spinis coronatus, crucifixus,
saxo tandem inclusus: quorsum haec omnia? Ut hoc tibi emeret donum,
quod postea credenti dispensaret; aut potius dispensaret, ut
crederes. Nam nisi prius dedisset, neque ante, neque post
credidisses. Unde si a natura donum hoc habes, inanem reddis mortem
Christi, passionem, crucem. Frustra enim moritur, ut tibi acquirat
quod in te est, et donet quod possides. Redde Domino praesepii
humilitatem, redde crucis maledictionem, redde profusi sanguinis
copiam, incassum haec omnia: tibi sufficis, inania haec omnia; dives
es, et in divitis naturae bonis computas intellectum, quem dedit
natura, non gratia, et cujus non es debitor Creatori, nisi in
quantum naturam tribuit, quae tibi intellectum fecit.
5. Convincuntur postremo experientia propriae infirmitatis et
concupiscentiae. Agnoscis, ut puto, errorem: et utinam emendetit te
renes tui (Psal. XV, 7), ut melius agnoscas, et agnoscendo
petas, et petendo obtineas spiritum intellectus et consilii et
timoris, quo sapientior evadas, quo fias cautior et Domino
subjectior. Haec, fratres, etsi non tractarem, alius tamen esset
qui vos erudiret: et apud vosmetipsos tractatores essetis. Si enim,
quod avertat Deus, in tam crassum et stupidum errorem prolapsi
essetis, ut a natura vobis intellectum tribui putaretis, quem a sola
gratia et misericordia Dei habetis, emendarent vos renes vestri, et
clamarent, Quare ascendunt cogitationes hujusmodi in cor vestrum
(Luc. XXIV, 38)? Unusquisque se ipsum consulat, se ipsum
palpet, scrutetur, nec se quaesierit extra; interroget renes suos,
et dicent illi, fuisse legem in membris meis contrariam legi mentis
meae (Rom. VII, 23); pronus sum ad omne flagitium, ita me
obruunt concupiscentiae fluctus, ut quotidie mergar, et in profundum
peccatorum ruam. Ascendit invidia, ascendit superbia, ascendit
luxuria, agmine facto miserum petunt: si Charybdim declinaverim,
Scyllam incurro; si libidinem propulso, irae succumbo; si non me
domat avaritia, caedit ebrietas; si rapinis abstineo, manum et
viscera pauperibus claudo; si calumniis aures obduco, mors intrat per
fenestras, hoc est, per oculos libidinum et voluptatum incentiva
haurio; denique si rimam unam obturo, centum patent, quibus accipiam
inimicum imbrem, et tandem fatiscam. Haec sunt quae apud te tractant
renes tui, et propria infirmitate conscii erudiunt te, increpant te,
emendant te, et usque in noctem. Qualem noctem? Conscientiae tuae
caliginosae, cujus tenebris involutus velles, si posses, his quasi
clypeum adversus lumen veritatis obtendere, et de fortitudine tua bene
sperare. Sed emendant te renes tui. In renibus et in lumbis robur,
ut est alicubi in Scriptura (Job XL, 11): sed quandoquidem
adeo elumbes sint lumbi tui, adeo flaccessentes renes tui, erudiunt et
dicunt, Si in renibus, unde est fortitudo, tanta est debilitas,
tanta infirmitas, quid de caeteris fiet? Cum nos ergo erudierint
lumbi nostri, et docuerint quam vana sit salus hominum; quid
superest, nisi ut succingamus lumbos nostros, ut non diffluant?
Quando apud nos tabulata nostra, aut nimia vetustate, aut nimio
calore, aut tempestatum impulsione, vel alia quapiam de causa
dehiscunt, illa statim clavis et nervis compingimus: hoc fiat de
lumbis tuis, hoc est, de fortitudine tua; laxantur, ruunt,
fatiscunt, solvitur tota compago; habes clavos in crucifixo, fortiter
impinge, et tanto melius, quanto profundius; noli ponere labanti, ut
sustentetur; sic firmabitur compago resoluta. Habent clavi crucis,
quo jacentes erigant, quo debiles restituant, quo labentes retineant.
Impelle, tunde, usque ad medullas, usque ad ipsam animam, ex hac
emendatione sanaberis, et sanatus dices ad Dominum, Fortitudinem
meam ad te custodiam (Psal. LVIII, 10): ex te fortitudo
mea, ad te fortitudo mea. Conversi ad Dominum, etc.
|
|
