|
1. Homini duo praecipue meditanda. Plangendus casus.
Duo sunt, charissimi, quae principaliter attendere debet
humana circumspectio; et dignitatem suae conditionis, et
excellentiam suae reformationis: dignitatem suae
conditionis, ut peccare timeat; excellentiam
redemptionis, ut gratiae redimentis ingratus non existat.
Sola quippe voluntate Redemptoris homo de terrae vilitate
sublevatus est, et ad Dei similitudinem privilegio
rationis sublimatus est. Hanc miser homo perdidit, cum
diabolica persuasione seductus, a Conditoris sui
instituto superbiendo recessit. Quem lapsum Psalmista
considerans, quasi dolendo dicebat: Homo cum in honore
esset, non intellexit; comparatus est jumentis
insipientibus, et similis factus est illis (Psal.
XLVIII, 13). De summa erectione proprio
arbitrio corruens, merito ultima dejectione damnatus est,
qui per se cadere potuit, sed per se resurgere non
valuit. Hunc casum plangere habet quotidianis lamentis
humana fragilitas; quatenus eo redeat per quotidiana
lamenta, unde corruit per vana oblectamenta; et quae
cecidit pede superbiae, resurgere studeat pede
obedientiae. Hoc attendens Psalmista dicebat, Non
veniat mihi pes superbiae; et, Ibi ceciderunt qui
operantur iniquitatem; expulsi sunt, nec potuerunt stare
(Psal. XXXV, 12 et 13). Expulsi sunt, ab
intima quiete; nec potuerunt stare, id est,
perseverare, sicut per eumdem Psalmistam de eisdem
dicitur, Quia caro sunt, spiritus vadens, et non
rediens (Psal. LXXVII, 39).
2. Necessaria medicinalis gratia Redemptoris.
Christus verbo et exemplo docuit. Ad hanc ergo
reversionem sive resurrectionem necessaria fuit medicinalis
gratia Redemptoris, quae sanaret humilitate, quod
corruptum fuerat elatione superbiae. Assumpsit ergo
Verbum Dei formam servi, in qua posset conservos verbo
instruere, et ad exemplum vitae suae morum disciplina
informare. Humilitatem quippe et obedientiam verbo et
exemplo insinuabat, quando discipulis exhortando dicebat:
Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis
sum et humilis corde: jugum enim meum suave est, et onus
meum leve (Matth. XI, 29 et 30). Jugum enim
ejus obedientiae merito est suave, cui servire est
regnare; et onus praeceptorum leve, quod non premendo
gravat, sed adimplendo per gratiam adjuvat. Insinuavit
etiam verbo sobrietatem, ubi dixit, Non graventur corda
vestra in crapula et ebrietate (Luc. XXI, 34):
docuit exemplo, qui turbam se comitantem non refecit
sumptuosis deliciis, sed panibus hordeaceis (Joan.
VI, 5-13). Docuit etiam intentionem nostram ad
interna bona dirigens, qualiter esset jejunandum, quando
dixit, Cum jejunatis, nolite fieri, sicut hypocritae,
tristes: illos notans, qui luctuosis sordibus rigorem
simulant abstinentiae, ut videantur hominibus jejunantes.
Qualiter etiam sit facienda eleemosyna, silentio
praeterire noluit, ubi dixit: Cum facis eleemosynam,
nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Hoc
documento insinuans quia eleemosynam et omne opus
misericordiae quod facimus, non venando laudes hominum,
sed propter intentionem vitae aeternae, quae per dexteram
significatur, facere admonemur. Qualiter quoque esset
orandum, admonuit, ubi ait, Tu autem cum oraveris,
intra in cubiculum; id est, habeto cor quietum, et ab
omni tumultu exteriorum liberum: et clauso ostio, id
est, exclusa phantasmatum turba, ora Patrem tuum.
3. Petendorum quorumlibet compendium. Tria petuntur ad
aeternam vitam, quatuor ad temporalem. Ecce dictum est
qualiter sit orandum: addit etiam quid sit orandum, ita
subjungens, Sic autem orabitis: Pater noster, qui es
in coelis, etc. Haec oratio compendiosis verbis, id
est, septem petitionibus, omnes species orationis
comprehendit, quibus Deum interpellamus, aut pro
appetendis bonis, aut pro vitandis malis, aut pro
delendis commissis. Harum septem petitionum tres prius
positae pertinent ad aeternitatem; quatuor sequentes, ad
vitae praesentis necessitatem. Nam nominis Dei
sanctificationem, et adventum ejus quo in claritate
venturus est, et completam voluntatem ejus sicut in coelo
et in terra, sive justos et peccatores, sive animam et
corpus, sive Christum et Ecclesiam intelligamus,
quamvis ab humili adventu Christi exordium sumant, tamen
nonnisi saeculi terminatione complebuntur. Et omnia tria
in aeternum manebunt. Reliqua autem quatuor ad hanc vitam
temporalem pertinere videntur: quia et panis quotidianus
et spiritualis, licet sit sempiternus, ad hoc tantum
tempus pertinet, in quantum ministratur animae quibusdam
signis et dictis vel scriptis; et ideo panis dicitur,
quia laborando et disserendo discitur, et ita quasi
mandendo glutitur. Nunc quoque peccata dimittuntur
nobis, et nos dimittimus aliis, quae est inter quatuor
secunda petitio. Et nunc tentationes vitam nostram
infestant; et ipsa liberatio a malo ad hanc vitam
pertinet; quia Dei justitia mortem incurrimus, unde
ipsius misericordia liberandi sumus. Quae cum ita sint,
ipsarum petitionum verba diligentius pertractanda sunt, ut
intellecta et majorem generent cordis affectum, et quod
petitur, ad velociorem perducatur effectum.
4. Unde Christiani a Judaeis distincti, inde inter se
indistincti. Charitatis excitatio. Fiducia impetrandi.
Cur orantes convertimur ad orientem. Dicamus ergo,
Pater noster, cui non timore, sed amore famulamur. Non
hoc populo priori dictum est, ut Patrem oraret: sed
Dominus insinuatus est eis, cui non filiali obediebant
amore; sed servili subjiciebantur timore. Admonentur
autem hoc verbo divites et nobiles, cum christiani facti
fuerint, quatenus se non extollant adversus pauperes et
ignobiles: quoniam simul dicunt, Pater noster, quod
vere ac pie dicere non possunt, nisi se fratres esse
cognoscant. Hoc nomine et charitas excitatur; quia
filiis nihil charius debet esse, quam pater: et supplex
affectus, cum homines dicunt, Pater noster: et quaedam
impetrandi praesumptio, quod petitur; cum etiam ante
petitionem tam magnum donum accepimus, ut possimus
dicere, Pater noster. Quid enim jam non det filiis
petentibus Pater, qui jam hoc ipsum dedit, ut essent
filii? Postremo quanta cura animum ejus tangit qui
dicit, Pater noster, ut tanto Patre non sit indignus?
Utatur ergo populus Novi Testamenti voce, populus novus
ad aeternitatem vocatus, Pater noster. Oratio fraterna
est: non dicit, Pater meus, tanquam pro se tantum
orans; sed, Pater noster; omnes videlicet una oratione
complectens, qui se in Christo fratres esse cognoscunt.
Qui habitas in coelis, id est, in his quorum conversatio
est in coelis. Et accommodatissima est ista similitudo,
ut tantum spiritualiter distare credatur inter justum et
peccatorem, quantum distat corporaliter inter coelum et
terram. Peccatori enim dictum est, Terra es, et in
terram ibis (Gen. III, 19). Cujus rei
significandae gratia cum ad orandum stamus, ad orientem
vertimur, unde coelum surgit: non ideo, quod ibi sit
Deus, tanquam caeteris mundi partibus relictis; sed ut
admoneatur animus ad excellentiorem naturam consurgere, id
est, ad Deum.
5. Enumerantur beatitudines. Timor Dei. Jam quid
petendum sit, attendamus. Sanctificetur nomen tuum.
Quod non sic petitur, quasi non sit sanctum Dei nomen;
sed ut sanctum habeatur ab hominibus, et ita innotescat
illis Deus, ut existiment aliquid sanctius non esse: quo
magis timeant eum offendere, quia justum est nomen Dei
sanctificare, et Deum timere, de quo dicitur, Dominus
nomen illi (Amos IX, 6). Hic timor primo gradu est
inter beatitudines, de quo dicitur, Initium sapientiae
timor Domini (Eccli. I, 16); et alibi, Timor
Domini sanctus, permanens in saeculum saeculi (Psal.
XVIII, 10).
6. Pietas. Sequitur, Adveniat regnum tuum, id est,
manifestetur mundo. Sicut praesens lux absens est
caecis; ita Dei regnum, quamvis ubique sit, deest tamen
ignorantibus: vel ita, ut tu in nobis, et nos in te, te
donante, regnamus. Haec petitio ad pietatem pertinet,
quae est secundo gradu inter beatitudines. Si enim pietas
est, qua beati sunt mites, petamus ut veniat regnum Dei
in nos, id est, mitescamus, et non resistamus.
7. Scientia. Sequitur, Fiat voluntes tua, sicut in
coelo et in terra: id est, sicut in Angelis, ita et in
hominibus; et sicut in justis, ita et in peccatoribus:
vel, ita consentiat caro tuae voluntati, sicut consentit
spiritus. Haec petitio ad scientiam pertinet, quae
tertio gradu est inter beatitudines. Nam si scientia
est, qua beati sunt qui lugent; oremus ut fiat voluntas
Dei, sicut in coelo, ita et in terra: id est, ut
consentiat caro spiritui; quia non aliunde tantum dolere
debet humana miseria, quantum inde quod caro concupiscit
adversus spiritum, et spiritus adversus carnem (Galat.
V, 17): ut cum Apostolo exclamare cogamur, Infelix
ego homo, quis me liberabit de corpore hujus mortis
(Rom. VII, 24)?
8. Fortitudo. Sequitur quarta petitio, Panem nostrum
quotidianum da nobis hodie. Potest et simpliciter
intelligi de corporali cibo, et spiritualiter de pane
divini verbi. Si de corporali agitur, non extendit
petitionem suam in longum iste orator; praeceptum sequitur
evangelicum, ubi dicitur, Nolite cogitare de crastino.
Crastinus enim dies ipse cogitabit sibi (Matth. VI,
34). Sic et beatus Apostolus monet, Habentes victum
et legumentum, his contenti simus (I Tim. VI,
8). Si vero spiritualiter accipias panem istum, vel
ipsum Christum intellige, qui est supersubstantialis
animae panis; quia omnem superat substantiam, qui de se
ipso ait, Ego sum panis vivus qui de coelo descendi
(Joan. VI, 41): vel ipsum intellectum verbi
divini, qui nobis necessarius est ad reficiendas ruinas
animae, donec cognominatur hodie. Haec petitio ad
fortitudinem pertinet, quae quarto loco ponitur
ascendentibus ad summam beatitudinem. Si enim fortitudo
est, qua beati fiunt qui esuriunt et sitiunt justitiam;
orandum nobis est, ut detur nobis iste panis quotidianus,
quo confertati ad illam perfectam saturitatem venire
possimus.
9. Consilium. Sequitur, Et dimitte nobis debita
nostra. Forte peccavit in te aliquis, dimitte illi
veniam a te petenti; ne dum fratri negas misericordiam,
tibi claudas Patris indulgentiam, dicente Jacobo
apostolo, Judicium enim sine misericordia ei qui non
fecit misericordiam (Jacobi II, 13). Petitio haec
refertur ad consilium, quod quinto loco ponitur inter
gradus beatitudinum. Si enim consilium est, quo beati
sunt misericordes; dimittamus ergo debitoribus nostris
debita sua; et sic oremus, ut dimittantur nobis debita
nostra, id est, peccata nostra, propter quae differimur
ab impetranda venia, nisi eam acceleret fratrum
indulgentia.
10. Intellectus. Sequitur, Et ne nos inducas in
tentationem; id est, ne patiaris nos induci in
tentationem. Aliud est enim tentari, sine quo nullus
probatus est justus; aliud in tentationem induci, id
est, a tentatore induci. Hoc est ergo quod oramus, ut
non permittat nos Deus tentari supra id quod possumus;
sed faciat cum tentatione proventum, ut possimus sustinere
(I Cor. X, 13). Petitio haec pertinet ad
intellectum, qui sexto loco ponitur in numero
beatitudinum. Si enim intellectus est, quo beati sunt
mundo corde, id est, qui purgatum habent oculum mentis a
terreno pulvere; oremus non induci in tentationem; id
est, non habere duplex cor, sed unum et simplex appetere
bonum.
11. Sapientia. Sequitur, Sed libera nos a malo;
non tantum in quod induci possumus, sed etiam ab illo in
quo inducti sumus, quo peracto nihil restabit lugendum.
Huic petitioni congruit sapientia, quae septimum inter
beatitudines obtinet locum. Nam si sapientia est, qua
beati sunt pacifici, id est, qui ordinatis moribus suis
cogunt omnia servire spiritui; orandum est itaque nobis,
ut liberemur a malo. Ipsa enim liberatio liberos nos
facit, id est, filios Dei, ut spiritu adoptionis
clamemus, Abba, Pater (Rom. VIII, 15).
Amen autem in his petitionibus significat indubitanter a
Domino conferri quod petitur, si ultimae conditionis
pactum firmiter teneatur.
12. Tria peccatorum remedia. Triplex peccandi ratio.
Haec tria remediorum genera spiritualiter commendavit
nobis coelestis Medicus, eleemosynam videlicet et
jejunium et orationem, quibus tanquam medicinalibus
antidotis, possemus inveterata mala curare, praesentanea
pellere, et servando salutem futura cavere. Et congrue
tria sunt genera curationis, sicut tria praecedunt genera
corruptionis. Omne enim peccatum aut fit in anima per
consensum pravae suggestionis ad violandum Dei templum:
aut fit male utendo corpore ad laedendum proximum, quod
est facinorosum: aut fit male utendo corpore ad
corrumpendum se ipsum, quod est flagitiosum. Facinora
enim licet per corpus fiant, qualia sunt homicidia,
rapinae, furta; non tamen corpus facientis afficiunt vel
corrumpunt. De quibus dixit Apostolus, Omne peccatum
quodcumque fecerit homo, extra corpus est. Flagitia vero
et per corpus fiunt, et corpus afficiunt et inficiunt.
De quibus dicit Apostolus, Qui autem fornicatur, in
corpus suum peccat (I Cor. VI, 18). Merito ergo
facinora quae extra corpus fiunt, eleemosyna tanquam
exteriori purgantur medicina: quia sicut facinus nocuit
proximo, sic eleemosyna quae extra nos est, et per corpus
tamen datur, prodesse debet proximo. Flagitia vero
congrue medicinali mundantur parcimonia; quia sicut caro
laeta traxit ad culpam, sic afflicta reducere debet ad
veniam. Si qui vero sunt quibus haec medicamenta non
congruant, ut vel eleemosynam dare non possint propter
nimiam paupertatem, aut jejunare propter stomachi
imbecillitatem, habent tertium genus medicinae, a quo se
excusare non poterunt, nisi qui morbos animae suae sanare
contempserint. Hoc ergo medicamentum, quod nulli sanae
menti deesse potest, studiose et pie frequentemus,
implentes illud apostolicum praeceptum, Sine
intermissione orate (I Thess. V, 17). Hoc enim
antidotum ita omnibus morbis occurrit, ut assiduatum
morbos omnes depellat, et omnia corrupta integritati
restituat, praestante Domino nostro Jesu Christo; cui
est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.
|
|
