|
Agit in hoc capite de phantasia et facit tria: Primo reicit
antiquorum philosophorum opinionem, qui confundebant sensum et
intellectum. Secundo ostendit, quod phantasia neque est intellectus
neque sensus. Tertio ostendit, quid sit.
CIRCA PRIMUM excludit opinionem Empedoclis et Homeri, qui
non distinguebant intellectum a sensu, eo quod intelligere putabant
esse aliquid corporeum sicut et sentire, existimantes utrumque fieri
similitudine corporea, quia terram dicebant intelligi terra et aquam
aqua. - Refutat autem hanc sententiam dupliciter: primo quia
intelligere solum convenit hominibus, sentire pluribus aliis
animalibus; ergo non sunt idem. Secundo, quia intellectu contingit
saepe nos falli et errare, sensus autem non errat circa proprium
sensibile; ergo aliud est sensus ab intellectu.
CIRCA SECUNDUM probat phantasia non esse opinionem neque
sensum neque intellectum, licet non sit sine sensu. Non est opinio,
quia opinari non possumus cum volumus, phantasiari autem sic. Ut enim
opinemur, requiritur fundamentum et ratio, ut imaginemur sufficit
fictio. Item opinionem sequitur fides et fidem persuasio, haec autem
irrationalibus non convenit, quibus tamen convenit phantasiari. Non
est sensus, neque in potentia, quia hic semper adest animali,
phantasiari autem et imaginari non semper, quia non semper aliquid
apparet. Neque est sensus in actu, tum quia sensus semper est verus
circa proprium obiectum, phantasiam autem decipi contingit; tum quia
quae sensu tenemus et tangimus, certo cognoscimus, quae imaginamur,
non certo semper tenemus; tum denique, quia in dormientibus datur
imaginatio, sensus vero non operatur, sed ligatur. Non est
intellectus, quia intellectus est circa prima principia, circa quae
non est falsitas, imaginatio vero saepe fallitur nec primis principiis
innititur.
CIRCA TERTIUM concludit, quid sit phantasia, quam definit
per proprium actum dicens, quod phantasia est motus factus a sensu
secundum actum, id est esse actum internum, qui causatur a motione
obiecti sensibilis actu cogniti per sensum. Imaginatio enim non
versatur circa obiecta ad extra immediate, sed ut cognita seu sensata a
sensibus externis, indeque alia non sensata elicit, obiecta autem
sensata et cognita possunt potentiam interiorem movere. Et sic
phantasia, quae interior potentia est, ab exteriori sensu, non a
sensibili ipso immediate movetur. Dicitur tamen phantasia quasi
apparitio, sumpto nomine a praecipuo sensu movente, qui est visus, et
ab eius lumine.
|
|
