|
DIFFICULTAS oritur ex eo, quod in anima rationali duo
coniungenda sunt, quae inter se non videntur cohaerere, scilicet esse
veram et substantialem formam corporis, et in se esse spiritum; et
esse illi connaturale, quod informet corpus, et similiter esse
connaturale, quod sit extra corpus, quando est separata.
NIHILOMINUS utrumque certissimum est convenire animae
rationali, licet status informandi corpus sit connaturalior animae,
status autem separationis non ita connaturalis est; nec tamen est
violentus, sed praeternaturalis.
Prima pars constat ex dictis supra q. 1. et 1. Phys. q. 4.
Definita est enim in Concilio Viennensi, ut refertur in Clementina
unica de Summa Trinitate § Porro, ubi sic dicitur: "Doctrinam
seu propositionem asserentem aut vertentem in dubium, quod substantia
animae rationalis seu intellectivae vere et per se humani corporis non
sit forma, ut erroneam et veritati catholicae inimicam praedicto
approbante Concilio reprobamus".
ET RATIO EST MANIFESTA, quia homo componitur ex
anima et corpore, siquidem homo non est substantia simplex, alias non
posset separari anima a corpore, in quo consistit mors. Hoc autem
compositum, quod vocamus hominem, intrinsece et essentialiter est
rationale. Id enim pertinet ad eius definitionem, quod est animal
rationale, et manifestat eius operatio, quae est discurrere et
ratiocinari. Ergo oportet, quod constituatur intrinsece per formam
rationalem, siquidem rationalitas ista seu gradus rationalitatis et
operationis eius non possunt provenire ab aliquo principio materiali seu
ab ipsa materia, quia haec est communis aliis rebus irrationalibus, ut
patet in corpore, quod manet separata anima. Ergo provenit a forma,
et sic ipsa anima est forma corporis, et oportet, quod sit forma
excedens omnes conditiones materiae, quia operatio eius propria, quae
est intelligere et ratiocinari, non limitatur et deprimitur ad
conditiones materiae, ut dictum est art. praec.
Quodsi dicas, quod ipsa anima est totus et integer homo, corpus autem
solum est mobile ab ipsa anima, non informabile ab illa, contra hoc
est, quia sic homo non esset animal nec proprie haberet operationes
animales et vegetativas, siquidem animal essentialiter est corpus et
operationes eius essentialiter sunt corporeae et sensibiles, ergo
oportet, quod corpus in hoc animali non solum se habeat ut mobile, sed
ut pertinens essentialiter ad eius constitutionem, et consequenter quod
sit informabile ab anima, per quam constituitur corpus illud animale.
Si autem homo non sit animal, sed anima, praeter quam quod est
contra eius definitionem, quia dicitur "animal rationale", non autem
"anima", sequitur, quod homo in quantum homo non sit mortalis et
corruptibilis, quia non esset res composita, sed simplex, scilicet
sola anima, quae cum sit subsistens et non informans, non potest
corrumpi per ablationem formae, quia non componitur ex forma et
materia, neque per resolutionem in materiam, quia non educitur de
potentia materiae nec in ea continetur, ergo neque in eam resolvitur;
id enim resolvitur in materiam, quod educitur ex illa.
At vero, quod anima sit spiritualis et taliter informet materiam,
quod materialis non sit nec dependens a materia, in art. praec. manet
probatum ex ipsa operatione talis animae, quae est intelligere.
Excedit enim omnia corpora, tam ex parte obiecti attacti quam ex parte
modi operandi, ut ibi probatum est. Suffragantur denique Scriptura
et Concilia, in quibus dicitur animas nostras esse spirituales, ut
Ecclesiastes 12.: "Et spiritus revertatur ad eum, qui fecit
illum". Psalm. 30. et Luc. 23.: "In manus tuas commendo
spiritum meum". Et in Concilio Lateranensi cap. Firmiter et in
Clementina I de Summa Trinitate, ubi definitur, quod "Deus
utramque de nihilo condidit creaturam, angelicam et mundanam,
corporalem et spiritualem, deinde humanam quasi communem ex spiritu et
corpore constitutam".
Secunda vero pars, quod scilicet status separationis non ita sit
connaturalis animae, nec tamen sit violentus, sed praeternaturalis,
ex eo constat, quia anima naturaliter est forma corporis, ergo
connaturalis actus eius est informare et communicari per modum formae,
ergo connaturali modo non petit separationem, sed statum
coniunctionis.
Ad haec, ille est connaturalis status animae, sub quo creatur a Deo
modo ordinario et conformiter ad naturas rerum. Constat autem animas
non creari a Deo separatas, sed infusas corporibus iuxta illud
Genes. 2.: "Inspiravit in faciem eius spiraculum vitae", quia
proprium est animae esse partem hominis, et pars connaturaliter sit in
suo toto. De quo videri potest D. Thomas 1. p. q. 90. art.
4. Ergo connaturalis eius status est status coniunctionis ad corpus.
Quod vero status separationis non sit omnino violentus animae, sed
solum praeternaturalis, ex eo patet, quia violentum est, quod fit ab
exteriori principio non conferente vim passo. Seu constat, quod anima
in seipsa habet principium subsistendi et permanendi extra corpus; ergo
ad hoc, ut permaneat separata, non fit illi aliqua vis, sed iuxta
propria principia statum illum sustinet. Dicitur autem
praeternaturalis ille status, quia non oritur per se et connaturaliter
ex ipsa anima, vel ex modo, quo creatur a Deo, sed tamquam
accidens extraneum supposita actione corruptiva corporis ei provenit.
EX DICTIS COLLIGITUR animas rationales multiplicari ad
multiplicationem corporum, quia anima est forma substantialis.
Multiplicatis autem corporibus multiplicantur individua hominis.
Ergo et formae substantiales individualiter multiplicantur, quia duo
individua substantialia differunt secundum esse substantiale, ergo
etiam secundum formam, quae est principium dandi esse; alioquin si
unam formam haberent, unum esse haberent. Et haec est ratio D.
Thomae, 1. p. q. 76. art. 2.
SOLVUNTUR ARGUMENTA. Primo arguitur ex
auctoritatibus. Nam Ecclesiastes 3. dicitur: "Unus est interitus
hominis et iumentorum et aequa utriusque conditio. Sicut moritur
homo, sic et illa moriuntur. Similiter spirant omnia, et nihil habet
homo iumento amplius". Quae verba maximam continent difficultatem et
saltem probare videntur, quod ex natura sua anima nostra corruptibilis
sit, licet beneficio Dei duret post mortem. Quod aperte dicitur in
6. Synodo generali in epistola Sophronii ab eodem Concilio
approbata.
Item Aristoteles libro 1. de Anima textu 12. et 13. dicit:
"Quodsi intelligere est phantasia vel non sine phantasia, non
continget sine corpore esse". Sed in hoc 3. libro textu 30.
dicit, quod intelligere nostrum non est sine phantasia. Ergo clare
colligitur, quod intelligere non est sine corpore. Similiter in 3.
de Anima cap. 5. dicit intellectum passibilem esse corruptibilem.
Sed intellectus passibilis est, per quem anima intelligit; ergo
anima, in quantum intellectiva, est corruptibilis. Alia loca omitto
ex aliis libris, quae minus clare loquuntur aut eandem continent
difficultatem.
RESPONDETUR, quod in illo loco Ecclesiastes loquitur
Salomon in persona insipientium, ut interpretatur S. Thomas 1.
q. 75. art. 6. ad 1. Quae interpretatio vera est, tum quia
ibi Salomon praemittit: "Dixi in corde meo de filiis hominum, ut
probaret eos Deus et ostenderet similes esse bestiis. Idcirco unus
est interitus hominis et iumentorum etc.". Quasi dicat: Hoc dico
in corde meo, non de meo sensu, sed de filiis hominum, quibus
probandis Deus ordinavit, quod simili modo moriantur homines et
iumenta, et inde seducuntur ipsi, ut dicant nihil esse homini iumento
amplius. Tum etiam quia haec eadem repetuntur Sap. 2. et expresse
ponuntur esse dicta in persona impiorum, ibi: "Dixerunt impii apud
se non recte etc.". Itaque quaedam affirmant impii ut vera,
scilicet quod idem est interitus iumentorum et hominum quantum ad
corpus, et similis est processus vitae quantum ad indigentiam
spirationis, sed male inferunt, quod nihil habet homo iumento
amplius, et quod spiritus iumentorum descendit etc.
Ad auctoritatem 6. Synodi dicitur animas nostras esse immortales
beneficio Dei creantis et conservantis sicut angelos, non beneficio
speciali aut miraculoso, sed connaturali ad ipsam animam.
Ad Aristotelem licet possemus ab eo nos expedire dicendo in hac
materia fuisse lubrice locutum nec aperte suam declarasse sententiam,
ob rationem art. praec. insinuatam tamen, quia S. Thomas ipsum
defendit 2. Contra Gent. cap. 79., respondemus ad primam
auctoritatem, quod ibi loquitur Aristoteles sub conditione, si
intelligere sit phantasia vel non sine phantasia tamquam sine organo,
in quo sit, tunc intellectus non esset separabilis, sed corporeus;
quae conditionalis verissima est. At vero in 3. de Anima, quando
determinate dicit, quod intelligere non est sine phantasmate, loquitur
de phantasmate ut obiecto seu ut ministrante obiecta intellectui, non
tamquam actu proprio vel organo operationis intellectivae; et sic omnia
consonant.
Ad alium locum ex 3. de Anima respondetur ibi passibilem intellectum
non sumi pro potentia intelligente, quam communiter vocamus intellectum
passibilem, sed sumitur pro anima passionibus subiecta, quae vocatur
intellectus, quia intellectui deservit, et una ex passionibus eius est
reminisci. Ita interpretatur D. Thomas ibi lect. 20. in fine.
Et est valde textualis interpretatio. Nam paulo antea praemiserat
Philosophus, quod intellectus separatus solum est, quod vere est, et
hoc est immortale et perpetuum. Subdit autem immediate: "Non
reminiscitur autem, quia hoc quidem impassibile est, passivus autem
intellectus est corruptibilis, et sine hoc nihil intelligit anima".
Sensus ergo Philosophi est, quod anima intellectiva licet sit
immortalis et perpetua, non tamen reminiscitur separata, quia tunc est
expers passionum, caret enim imaginationibus corporeis; passivus autem
intellectus, id est cognitio cum passione corporea desinit esse, et
consequenter iam non reminiscitur, quia reminiscentia est actus
memoriae, quae est in parte sensitiva cum aliquo discursu, quae
desinit corrupto corpore. Et hic est passivus intellectus, id est
discursus cum passione reminiscentiae, qui omnino desinit esse, et
sine eo non intelligit anima, scilicet eo modo, quo nunc intelligit
per conversionem ad phantasmata.
Secundo arguitur ratione, quia anima est dependens a corpore in
subsistendo et dat formaliter esse corporeum et vegetativum corpori, et
ab ea dimanant proprietates corporeae, ut quantitas, calor, potentia
sensitiva etc. Ergo nihil ei deest, quominus sit corporea
entitative.
Antecedens probatur per suas partes: Nam imprimis anima unita non
subsistit per se, quia subsistentia reddit incommunicabilem naturam,
anima autem existit communicabiliter ad corpus, et sic non subsistit in
illo. Unde infirmatur illa consequentia: Anima habet operationem,
cui non communicat corpus, ergo habet esse independens a corpore.
Negat enim Scotus consequentiam in 4. dist. 43. q. 2., quia
habere operationes sine corpore stat dupliciter: uno modo sine corpore
ut organo, alio modo sine corpore ut supposito operante. Primo modo
antecedens est verum, sed consequens falsum; secundo vero modo
antecedens est falsum, quia non intelligit anima, sed homo.
Similiter unio animae non est spiritualis, quia est corruptibilis, et
tamen est in ipsa anima, quia vere unitur et immutatur in unione ad
corpus. Quod vero anima det gradum corporeum formaliter, et quod ab
ea dimanent illae proprietates corporeae, constat ex supra dictis q.
1., quia in homine non est nisi una forma, a qua ille gradus
praebeatur et illae proprietates dimanent; ergo ab ipsa anima hoc
praestari debet.
RESPONDETUR ad primam partem argumenti quantum ad
subsistentiam animae, quod subsistentia importat duo: Primum est esse
per se, ut opponitur modo inhaerentiae. Secundo importat existentiam
per se, ut opponitur omni communicabilitati in alio. Anima ergo dum
est in corpore, habet esse subsistens priori modo in actu et secundo
modo in aptitudine, quia licet de facto communicetur corpori, est
tamen potens separari et in illo statu separationis actu erit subsistens
sine communicatione, sed in aptitudine erit communicabilis. Semper
tamen, sive in corpore sive extra, habet in se ipsum esse independens
a corpore, licet actu sit communicatum corpori. In quo differt ab
aliis formis etiam substantialibus, quae licet negent inhaerentiam,
quae solum est propria accidentium, tamen non habent prius in se
existentiam et deinde illam communicant corpori, sed solum sunt
principium existendi ut quo, formaliter autem existentia non est in
ipsa forma, sed in composito ut in recipiente, ipsa vero forma se
habet ut ratio seu principium quo habendi illam, sicut albedo non habet
in se esse album, sed esse album convenit primo et per se subiecto,
albedo vero est ratio habendi esse album. At vero anima rationalis
illud esse substantiale, quod opponitur inhaerentiae, non solum habet
ut principium quo, sed etiam ut res existens formaliter in esse, licet
communicabiliter ad corpus, sicut si albedo haberet in se esse album,
ideoque anima dicitur in se subsistens quoad rationem habendi esse
independens a composito, licet non quoad incommunicabilitatem. Et hac
ratione vocatur a D. Thoma esse animae, etiam ut est in corpore,
subsistens, id est independens a corpore et habens in se prius ipsum
esse quam in composito, quia ab anima communicatur composito, ita quod
est idem esse animae et esse compositi, ut affirmat 1. p. q. 76.
art. 1. ad 5 et 1. 2. q. 4. art. 5. ad 2. Aliquando
vero dicit, quod anima quamdiu est in corpore, convenit ei subsistere
aptitudine, non actu, ut patet in 4. ad Annibaldum dist. 12.
q. 1. art. 1. ad 3. Quod intelligitur de subsistentia quoad
rationem incommunicabilitatis, quam solum explicat in statu
separationis, saltem quoad exercitium non communicandi, quod non habet
in statu coniunctionis nisi in aptitudine. Unde valet illa
consequentia, quod si anima habet operationem independentem a corpore
ut ab organo, cui inhaeret, oportet, quod etiam esse ipsius animae
sit independens a corpore, licet tam operatio quam esse communicentur
ipsi composito ut suppositaliter subsistenti. Nec enim ex
independentia operationis probamus animam subsistere suppositaliter,
sed subsistere independenter a corpore, licet communicabiliter ad
corpus, ideoque etiam remoto corpore poterit operari operatione illa
non dependente ab organo in esse.
Solum potest esse difficultas, quomodo existentia animas, quae
spiritualis est et incorruptibilis, communicetur corpori seu
composito, quod existit modo corporeo et corruptibili, praesertim in
sententia D. Thomae, quae non ponit aliam existentiam in composito
quam in ipsa forma, ut patet in locis allegatis et ex his, quae
diximus libro 1. Phys. q. 7. art. 5. Ceterum in hoc eadem
restat difficultas in sententia opposita, quae ponit plures existentias
partiales in materia et forma, ut ex illis resultet una tertia
composita, quae ipsi toti conveniat; ideo enim partiales sunt, quia
faciunt unam totalem. Quomodo ergo existentia spiritualis animae
potest commisceri existentiae materiae, ut resultet ua existentia
tertia, quae conveniat ipsi toti? Nec enim una existentia informat
aliam ut materiam. Quare sicut ipsa entitas animae cum spiritualis
sit, tamen quia eminenter est corporea, formaliter unitur materiae in
ratione formae et praebet ei gradum vegetativum et sensitivum et
rationalem, ita ipsa existentia animae, quia eminenter est corporea,
potest communicari ipsi composito et reddere illud existens; sicut
etiam subsistentia Verbi licet in se spiritualis sit et divina, tamen
quia eminenter continet omnem perfectionem subsistentiae corporeae,
potest per seipsam immediate terminare et reddere subsistentem naturam
corpoream et in sententia D. Thomae etiam existentem. Id ergo habet
anima nostra tamquam forma, quod Verbum divinum tamquam persona quoad
hoc, quod est reddere rem corpoream existentem.
Neque ex hoc sequitur, quod separata anima adhuc manet compositum,
quia manet esse ipsius compositi in ipsa anima, vel quod esse animae
sit generabile aut corruptibile sicut ipsum esse compositi, siquidem
esse animae est esse compositi, et hoc corrumpitur et generatur, imo
cum omne ens habeat esse proprium, aliud esse habebit compositum quam
anima. Sed respondetur facile, quod separata anima non manet esse
compositi, quia non manet esse animae ut communicatum, sed ut
communicabile, et sic generatur aut corrumpitur quantum ad ipsam
communicationem et in ratione esse communicati, qua ratione est esse
compositi, non in ratione esse absolute, sicut etiam Persona Verbi
de novo incoepit esse persona hominis, non persona absolute. Omne
autem ens habet esse proprium, ut distinguitur contra extraneum seu
alienum, non contra commune seu communicatum. Potest enim ipsum esse
proprium totius communicari partibus vel esse partis communicari toti,
et tamen manet proprium, quia illa pars seu forma propria est totius.
Ad id vero, quod obicitur de unione, an sit materialis vel
spiritualis, respondetur quod ut ostendimus q. 6. Phys., non
datur unio, quae sit modus distinctus per modum medii et rationis
formalis uniendi, sed ipsae partes seipsis uniuntur quantum ad rationem
formalem uniendi, sed non seipsis applicantur seu immutantur, ut se
communicent et ex ipsis unitas illa resultet. Sed haec applicatio est
ab efficiente ipsam unionem seu communicationem et unitatem extremorum,
et ideo talis applicatio debet esse superaddita extremis unibilibus
potestque esse modus, et de novo fit in illis, quando de novo uniuntur
et communicantur inter se. Ipsa autem unio non est novus modus tamquam
ratio formalis uniendi, quia formalis ratio unionis est formalis ratio
unitatis resultantis ex unione, unitas autem resultans non est
modalis, sed substantialis; ergo et ratio formalis est ipsa
substantialis ratio extremorum secundum se, solumque illis deest
applicatio, ut resultet unitas et fiat unio.
Nec est putandum nullam omnino perfectionem et immutationem acquirere
animam ex eo, quod sic applicatur, ut sit in corpore et uniatur illi,
ut putavit Scotus in 4. dist. 43. q. 2. Nam saltem acquirit
modum aliquem et statum connaturalem essendi et operandi in corpore et
cum communicatione ad corpus, quem statum amittit in separatione a
corpore. Et licet non haberet in corpore aliquid amplius quam
communicare se et perfectionem suam corpori, ut Scotus putat, tamen
hoc ipsum perfectionem aliquam et immutationem debet ponere in ipsa
anima, quia hanc communicationem facit tamquam causa formalis et
tamquam pars constituens totum. Omnis autem causa creata, perfectior
est, cum actu causat, quam cum cessat causare, et aliquo modo
immutatur in causando, et omnis pars connaturali modo existit, cum
communicatur ipsi toti in actu, sicut lapis ex eo, quod est in
centro. Haec autem immutatio, prout in anima subiectatur, aliquid
spirituale est, non proveniens ab ipso generante, quod tantum unit
animam ex parte corporis, coaptando et disponendo illud ad animam, sed
ex parte Dei infundentis animam corpori vel reunientis illam; sic enim
ordinat illam ad corpus et facit, quod actu communicet et extendat suum
esse ad corpus. Et talis applicatio producit in anima modum aliquem
spiritualem respicientem corpus, quo dicitur in se applicata et
communicata, sicut etiam angelus ex eo, quod per modum operantis
applicatur corpori, resultat in ipso ubi quoddam seu praesentia erga
illud corpus, quae est modus spiritualis in ipso angelo, qui amittitur
et acquiritur motu locali. Sic multo melius ex eo, quod anima non per
modum operantis, sed per modum informantis uniatur corpori, aliquis
modus resultat in anima, quo dicitur applicata et communicata corpori
ab agente spirituali eam infundente vel reuniente, qui modus subiective
est in ipsa anima. Sed cum respiciat pro extremo corpus, cui facit
praesentem animam, potest desinere ab anima sicut ubi angelicum
desinit, quia est circa corpus, licet utrumque spiritualis modus sit.
Denique ad id, quod dicitur de communicatione gradus corporei et
sensitivi, nullo modo probat entitatem corpoream in anima, quia non
praebet illos gradus limitate, modo inferiori, sicut aliae formae,
sed eminenter et secundum quod continentur in gradu rationali, qui
etiam communicatur corpori, non ut dependens ab ipso, sed ut sibi
ministret corpus et deserviat in ordine ad operationem intellectivam,
et ideo eminenter debet continere illos gradus sensitivos et corporeos
tamquam ministrantes et deservientes intellectivo, eo quod non
intelligit nisi accipiendo ex corpore obiecta, quae intelligit,
ideoque requirit potentias corporeas ut ministrantes sibi. Et sic bene
possunt eminenter praeberi gradus corporei et potentiae corporeae
dimanare ab entitate animae spirituali, ut est eminenter corporea sine
ulla dependentia in esse a corpore. De quo iam supra diximus q.
2., et videri potest Caietanus 1. p. q. 76. art. 1 circa
responsionem ad 1.
|
|
