|
Celebris valde est apud antiquos philosophos et recentiores divisio
haec intellectus in agentem et possibilem, nec solum ab Aristotele
stabilita fuit in 3. de Anima cap. 5. textu 18., sed etiam ab
aliis Graecis, licet in eius explicatione non parum erraverint.
IGITUR TRIA ad eius exactam explicationem in hoc articulo
facienda sunt: Primum explicare proprium munus intellectus agentis,
propter quod ponitur a philosophis. Secundum, an sit aliquid extra
animam vel propria ipsius facultas. Tertium, an sit potentia
distincta ab intellectu possibili.
Circa primum constans sententia est philosophorum ad hoc requiri
intellectum agentem, ut species impressas intellectui possibili
tribuat, quas requiri ad omnem cognitionem supra late probavimus q.
4. et 6. Igitur distinctio intellectus agentis et possibilis
quantum ad formalitatem istam agendi et patiendi non sumitur per ordinem
ad ipsam cognitionem, quae est operatio elicita ab intellectu
vitaliter, et ita erga illam intellectus active se habere debet, sed
sumitur ista divisio penes formationem intellectus in ordine ad suum
obiectum intelligibile. Quia enim intellectus eliciens cognitionem
prius debet actuari specie impressa repraesentante obiecta, si careat
illa, dicitur esse in potentia, ut formetur et actuetur, et sic
vocatur intellectus possibilis vel passibilis, quia pati debet seu
formari a specie ipsa et obiecto in ea repraesentato. Et quia omni
passivo, ut reducatur de potentia ad actum, correspondet aliquod
activum, necesse est, quod si intellectus noster reducitur de potentia
ad actum, ut formetur per specie intelligibiles, detur aliquod
activum, per quod talis reductio fiat et tales species producantur in
intellectu; et hoc vocamus intellectum agentem, id est producentem
species et formantem per illas intellectum ad intelligendum.
Totus hic discursus fere ab omnibus admittitur loquendo in generale,
et nondum determinando, an istud principium activum producens species
sit in anima vel extra. Solum Durandus, qui negavit requiri species
impressas ad cognoscendum, consequenter negavit necessarium esse
intellectum agentem, qui illas producat, ut docet in 1. dist. 3.
q. 5. n. 4. Sed tamen addit, adhuc si darentur istae species,
non requiri intellectum agentem tamquam potentiam animae, quae illas
species producat, sed sufficere ipsam animam cum phantasia, ut
producat illas. Sed nos fatemur illo discursu non probari, nisi quod
detur tale principium agens species et active immutans intellectum.
Quod vero sit potentia animae, statim probabimus in secundo puncto.
Et quod species impressae necessariae sint ad intellectionem et ad
omnem cognitionem, supra q. 6. probatum est. Quod vero
substantia animae seipsa non operetur, sed mediante potentia,
q.12. Phys. probatum est. Mediante autem phantasia, quae est
potentia corporea, non potest anima spirituales species producere,
nisi elevet illam ultra suam virtutem, et haec elevatio ab alia virtute
et potentia debet provenire.
Circa secundum punctum celebris fuit aliquorum antiquorum sententia
ponentium intellectum agentem separatum ab ipsa anima in alia
intelligentia infundente species. Contra quam disputat D. Thomas
1. p. q. 79. art. 4. et q. 84. art. 4. et 2. Contra
Gent. cap. 77. et 78. et locis aliis. Fuit autem haec
controversia inter eos, qui intellectum distinguebant a sensu. Nam
qui ponebant intellectum esse sensum, non distinguebant species
sensibiles ab intelligibilibus neque aliud principium, a quo istae
species effluerent, ponebant quam ipsa obiecta externa, ut ex
Democrito reffert Aristoteles libro de Divinatione per Somnium et
D. Thomas 1. p. q. 84. art. 6.
Qui autem agnoverunt intellectum esse virtutem spiritualem et
immaterialem, a sensu et distinctum, non facile inveniebant
principium, a quo species spirituales fierent, cum ipsa obiecta
sensibilia ad hoc non sufficerent. Unde divisi sunt in TRES
OPINIONES: Quidam, ut Plato, posuerunt ideas separatas,
id est quidditates rerum extra individua, a quibus dicebant ut ab
exemplaribus participari formas entitativas in materia ad essendum et
intelligibiles in intellectu ad repraesentandum, ut refert D. Thomas
1. p. q. 79. art. 3. et q. 84. art. 3., 4. et 6.
Alii negabant istas ideas exemplariter causantes species, sed ponebant
substantiam separatam seu intelligentiam effective infundentem illas
tunc solum, quando homo intelligit et habet phantasmata proposita, ut
determinant ad intelligendum. Quae fuit opinio Avicennae, ut refert
S. Thomas citata q. 84. art. 4. et 2. Contra Gent. cap.
76.
Tertia sententia fuit Aristotelis 3. de Anima textu 17. et
18., lect. 10. apud D. Thomam, quod intellectus agens est
potentia animae ex phantasmatibus producens species intelligibiles in
intellectu possibili.
HAEC SENTENTIA ARISTOTELIS de intellectu agente
communiter recepta est ab omnibus philosophis et, omissa illa opinione
Platonicorum de ideis separatis, quae omnino fabulosa est, cum non
posit dari in rerum natura aliqua substantia, quae singularis non sit,
ut ostendimus in Logica q. 3. art. 2., contra Avicennam et
alios ponentes intellectum agentem esse substantiam separatam probatur
sententia Aristotelis:
Quia vel illa substantia separata infundit species intelligibiles a
sensibus abstractas et connotantes obiecta sensibilia, vel non
abstractas a sensibus, sed pure participatas a spiritualibus
substantiis, sicut sunt in angelis. Hoc secundum nullo modo dici
potest, cum satis constet pro isto statu animam nostram non intelligere
obiecta pure spiritualia et nihil de sensibilitate connotando, sed
solum obiecta sensibilia. Si dicatur primum, talis potentia activa et
factiva specierum per abstractionem a sensibus non excedit vim animae
nostrae nec requirit spiritualem activitatem omnino abstractam a
sensibus, sicut est illa substantia separata, cum operatio illa abstrahens species a sensibilibus non operetur independenter a
phantasmatibus neque efficiat species repraesentantes sine connotatione
ad illa, ut in nobis experimus. Ergo non requiritur ad talem
operationem virtus spiritualis separata ab omni corpora, sed potius
corpori communicans, et sic ista virtus magis connaturalis est animae
coniunctiae corpori quam substantiae separatae.
Quodsi dicatur illam virtutem separatam concurrere ad abstrahendum
istas species modo perfecto et eminentiori, utpote cum sit causa
aequivoca et universalis, ex modo tamen animae nostrae imperfici et
reddi species illas sic imperfecte et connotative repraesentantes.
Contra hoc urgetur rationibus D. Thomae 1. p. q. 79. art.
4. et 2. Contra Gent. cap. 76. et quaest. de Anima art.
5., quia causa universalis non producit se sola effectum proprium
causae particularis, nisi supponendo in ipsa causa inferiori propriam
et peculiarem virtutem respectu talis effectus, ut patet in coelo,
quod est causa aequivoca respectu horum inferiorum, et tamen supponit
in causis inferioribus proprias virtutes, quibus producit determinatos
effectus, nisi forte sit generatio rei tam imperfectae, quod ad illam
sufficiat virtus coeli, sicut in animalibus, quae ex putrefactione
generantur. Quod in praesenti applicari non potest, cum species
intelligibiles et cognitio intellectualis sint perfectissimi effectus,
qui in his inferioribus fiunt. Ergo oportet, quod praeter virtutem
superioris intelligentiae, quae ut causa universalis concurrit,
detur virtus particularis et propria animae, quae talem abstractionem a
sensibilibus faciat modo particulari et sibi proprio, et hanc vocamus
intellectum agentem. Unde Aristoteles comparavit intellectum agentem
non ipsi soli, qui est causa universalis, sed lumini recepto in aere,
quod est virtus particularis. Id autem, a quo participatur virtus
intellectus agentis in anima nostra, est Deus, de quo dicitur Ps.
4.: "Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine", quia
solus Deus est creator animae et lumen ipsi praebens, sicut solus
infundit species angelis et intra intellectum operatur.
Denique experimur nos posse intelligere, cum volumus, et abstrahere a
sensibilibus intelligibilia, alias si hoc non experiremur, non
possemus habere notitiam harum actionum. Omnis autem actio non fit
modo connaturali ab aliquo agente, nisi per virtutem in eo existentem,
nec utitur aliquo, cum vult, nisi habeat potentiam operativam illius.
Ergo connaturale est, ut habeamus vim et potentiam abstrahendi tales
species, et non solum ab intelligentia separata fiant; et haec virtus
vocatur intellectus agens.
Circa tertium punctum, scilicet an sit intellectus agens potentia
distincta ab intellectu possibili, aliqui dixerunt intellectum agentem
esse habitum primorum principiorum, ut refert S. Thomas quaest. de
Anima art. 5. et 3. de Anima lect. 10. Quod tamen ex eo
reicit D. Thomas, quia etiam ipsa principia cognoscimus per species
abstractas a singularibus. Ergo oportet antequam generetur ipse
habitus, praeexistere tales species abstractas, ergo et intellectum
agentem abstrahentem illas, ut omnia obiecta intellectus agens redderet
intelligibilia in actu. Deinde quia habitus principiorum est
cognoscitivus. Sicut enim per scientiam cognoscimus conclusiones, ita
per habitum principiorum principia. Ergo non potest iste habitus esse
factivus specierum impressarum pro potentia cognoscitiva, quia ipse
cognoscitivus est et sic aliquas species debet supponere, quibus primo
cognoscat, non autem illas facere. Quando autem Aristoteles 3. de
Anima textu 17. et 18. dicit, quod intellectus agens est sicut
habitus et ars, loquitur solum per modum comparationis, quia sicut ars
inducit formam artificialem in materiam rudem et in potentia, ita
intellectus agens per species impressas tamquam per formas perficit et
actuat intellectum possibilem. Et dicitur habitus, ut contraponitur
privationi, per quam aliquid est in potentia, intellectus autem agens
non est in potentia ad recipiendum, sed in actu ad agendum. Ita
explicat D. Thomas ibidem lect. 10.
Qui ergo fatentur intellectum agentem esse potentiam, actum illius
negant esse cognitionem, quia cognitio oritur a potentia et obiecto,
prout mediante specie repraesentatur potentiae. Unde si operatio
propria intellectus agentis esset cognitio, deberet procedere a specie
et potentia et consequenter speciem ipsam supponere. Ergo non faceret
talem speciem, et sic non faceret omnes species intelligibiles, sed
aliqua deberet fieri per actum non cognoscitivum, et illum dicimus esse
proprium intellectus agentis, ut distinguitur ab actu procedente a
potentia actuata per speciem et recipiente illam.
DIFFICULTAS ergo est, an iste actus factivus specierum, et
non cognoscitivus, ita adaequatus sit potentiae, ut exigat illam esse
distinctam ab intellectu possibili cognoscente. Et aliqui auctores
negant distingui has duas potentias, sed esse eandem cum duplici vi seu
efficientia, quod probabile reputat P. Suarez libro 4. de Anima
cap. 8. n. 13. citatque Niphum, Maiorem et Abulensem.
Oppositum tamen tenet D. Thomas 1. p. q. 79. art. 7. et
10., et 3. de Anima lect. 10. et in 2. dist. 17. q.
2. art. 1. Sumiturque ex Aristotele, qui in hoc 3. de Anima
textu 17. dicit, quod "necesse est in anima differentias has easdem
inesse; atque quidam intellectus est talis, ut omnia fiat, quidam
talis, ut omnia agat". Loquitur ergo de illis tamquam de diversis
intellectibus et differentias istas ponentibus in anima.
RATIO AUTEM EST, quia intellectus vel essentialiter est
potentia cognoscitiva, ita quod adaequatus eius actus sit cognitio,
vel habet duplicem actum inadaequatum, alterum non cognoscitivum et
factivum specierum, alterum cognoscitivum et non factivum earum. Nam
uno et eodem actu non potest fieri; cognitio enim procedit elicitive a
potentia actuata per species, et consequenter illa elicientia supponit
aliquam speciem iam factam et actuantem potentiam, ut procedat ab
illa.
Si primum, manifestum est intellectum agentem esse distinctam
potentiam, siquidem si adaequatus actus intellectus cognoscentis est
cognitio, non potest alium actum elicere, qui cognitio non sit, et
sic formatio specierum, quibus primo fit cognitio, non potest per
cognitionem ipsam fieri, sed supponi debet ad cognitionem. Si
secundum, imprimis non potest uterque ille actus convenire uni et eidem
potentiae, nisi detur aliqua ratio communis, sub qua conveniant illi
duo actus et a qua specificetur illa unica potentia habens illos.
Ratio autem faciendi species sine cognitione et ratio eliciendi
cognitionem per species non conveniunt in aliqua ratione communi
constituente unam potentiam, sed sunt rationes ita distantes, quod ex
se sufficiunt fundare distinctas potentias, ut patet in sensu
cognoscente et virtute emittente species ab obiecto seu faciente illas
sine cognitione. Non est autem anima nostra tantae eminentiae, ut
virtus eius in unica ratione superiori et eminentiori uniat illam
duplicem virtutem faciendi species et intelligendi, neque in angelo
datur talis perfectio, ut unica potentia sit factiva specierum et
cognoscitiva.
Ad haec accumulantur aliqua inconvenientia: Primum, quia eadem
potentia seipsam moveret et reduceret de potentia ad actum; esset enim
potentia ad species et faceret illas. Secundum, quia alias etiam
possemus dicere voluntatem et intellectum esse eandem potentiam
inadaequate respicientem cognoscere et velle ut consecutum ad
cognoscere, quia se habent ordine quodam, sicut etiam "facere species
non cognoscitive" ordinatur ad "ipsum cognoscere". Tertium, quia
alias ratio activi et passivi non esset sufficiens ratio distinguendi
potentias, cum tamen sint rationes maxime diversae et primae
differentiae entis. Primo enim dividitur penes actum et potentiam, et
consequenter penes potentiam activam et passivam, quae fundantur in
actu et potentia. Quae est ratio D. Thomae in illa q. 79. art.
7. ad distinguendum intellectum in agentem et possibilem, quia est
divisio penes passivum et activum, cum tamen non admittat alias
divisiones intellectus.
Primo arguitur in favorem Durandi, quia non potest intelligi,
quomodo intellectus agens agat in phantasmata, quae sunt corporea et
elevet illa. Item quia alias si intellectus agens formaret species et
non produceret cognitionem, nobilior esset quam intellectus
possibilis, qui cognitionem elicit, siquidem omne agens est nobilior
patiente.
Confirmatur ex duplici exemplo: Primum, quia angelus non minus est
substantia intelligens quam anima nec minus indiget speciebus, et tamen
non habet intellectum agentem, quo illas acquirat, sed infunduntur a
Deo. Ergo similiter pertinebit ad Deum praebere animae species non
infusas, sed a sensibilibus abstractas. Secundum est, quia etiam
sensus externi indigent speciebus acceptis ab obiectis, et tamen non
requiritur sensus agens, licet species sint abstractioris rationis quam
ipsum obiectum materiale in se. Ergo similiter poterunt species
intelligibiles fieri sine intellectu agente.
RESPONDETUR ad primam partem argumenti Durandi, quod
dicemus seq. art. explicando modum, quo intellectus agens agit in
phantasmata corporea. Ad secundam probationem respondetur non sequi,
quod intellectus agens sit simpliciter nobilior, sed solum in ordine
ad formationem specierum, in quo intellectus possibilis est illo
inferior, quia est in potentia. Simpliciter tamen et respectu actus
nobilioris, qui est intelligere, excellit intellectus possibilis,
licet dependenter a speciebus, sine quibus non intelligit. Sed de hoc
statim dicemus amplius.
Ad confirmationem respondetur intellectum angeli cognoscitivum non
indigere intellectu agente acquirente illi species ab obiectis, tum
quia caret sensibus, a quibus immediate abstrahuntur species
intelligibiles; ab ipsis enim obiectis immediate solum emittuntur
species corporeae, non intelligibiles, quae non movent intellectum
propter suam imperfectionem et improportionem, nec posset convenienter
id fieri, nisi intellectus agens angeli immediate coniungeretur
obiecto, ut ab illo species hauriret, et sic non posset a distanti
cognoscere, quod possunt homines. Tum etiam, quia intellectus angeli
non est acquisitivus suae perfectionis, sed a principio statim est
perfectus, et non in potentia, ut perficiatur, sicut inter corpora
coelum statim a principio habet suam perfectionem et omnem formam sibi
debitam. Unde sicut frustra poneretur potentia augmentativa in coelo,
ut perfectionem quantitatis acquireret, cum ab initio petat habere
illam, ita superflue poneretur intellectus agens in angelo ad
acquirendum species et proficiendum in perfectione intellectus, cum a
principio debeat esse perfectus et plenus sapientia, sicut dicitur
Ezech. 28. de primo angelo, quod erat plenus sapientia et
perfectus a die conditionis suae. Totum vero oppositum est in anima
humana, quae paulatim acquirit perfectionem intellectivam et crescit in
illa, sicut corpora generabilia augmentantur in sua perfectione. Unde
sicut ista requirunt potentiam augmentativam, ita illa potentiam
acquisitivam specierum, quae est intellectus agens. Neque id debet
fieri a solo Deo, quia non est connaturale rebus, ut ad proprias
operationes non habeant virtutes proprias, quibus possunt operari, cum
voluerint, sed a solo Deo id fiat.
Ad secundum exemplum de sensu agente iam supra responsum est, quod
ipsa obiecta sensibilia de se sufficienter possunt emittere species
sensibiles et immutare sensus, et ideo non est ponenda aliqua potentia
in ipso animali factiva talium specierum. Neque hoc poterat
connaturaliter fieri. Cum enim species visibiles v. g. versentur
circa obiectum nimis distans, sicut cum videmus ipsum coelum,
impossibile erat, quod potentia aliqua existens in animali haberet
tantam virtutem, ut posset operari etiam circa ipsum coelum educendo
species ex illo. Licet enim sint intentionales, tamen per veram et
realem actionem educuntur de suo subiecto. Quomodo ergo sensus agens
existens in animali posset ex ipso coelo species educere, cum ab illo
sit ita distans, nec posset virtutem usque ad illum diffundere et usque
ad seipsum iterum reflectere, cum nec virtus solis, qui tam magnum
corpus est, possit tantam reflexionem facere.
Secundo arguitur pro sententia Avicennae ex Aristotele 3. de Anima
textu 18., ubi inquit, quod intellectus agens est "separabilis et
immixtus passioneque vacat, cum sit substantia actus". Et textu
20. inquit, quod iste intellectus "non aliquando quidem
intelligit, aliquando non intelligit. Separatus autem est solum hoc,
quod vere est, et hoc solum immortale et perpetuum est". Sentit
ergo Aristoteles, quod intellectus agens est intellectus separatus et
substantia quaedam, ut patet in illis verbis, cum sit substantia
actus. Est etiam perpetuo intelligens, quod non convenit animae
nostrae, quae quandoque intelligit in potentia; ergo est aliquid
separatum ab anima.
Ratione etiam arguitur, quia proprium munus intellectus agentis est
illuminare intellectum. Hoc autem est proprium virtutis altioris quam
ipsa anima, tum quia Deus est lux vera, quae illuminat omnem
hominem; tum etiam quia infundendo species fit illuminatio, haec
autem infusio pertinet ad Deum, ut patet in angelis; tum quia alias
posset intellectus cognoscere quaecumque obiecta, quando vellet, si
intra se haberet vim factivam specierum, quod tamen constat esse
falsum.
RESPONDETUR, quod in prima auctoritate Aristoteles solum
dicit, quod intellectus agens est separabilis, quod verum est, quia
manet in anima separata. Quod vero dicit esse substantiam actu, idem
est ac dicere, quod per suam essentiam, quae nomine substantiae
intelligitur, est actus seu activus (activitas enim fundatur in actu)
ad distinctionem intellectus possibilis, qui secundum suam entitatem
seu substantiam est in potentia ad species, per quas formatur et
reducitur in actum. Sic explicat D. Thomas hunc locum Aristotelis
et sic reddit rationem, quare intellectus ille vacat passione, id est
receptione, quia per suam entitatem seu substantiam est actu, id est
activa potentia. Non autem voluit dicere, quod sit substantia aliqua
separata, et cum sint diversae potentiae intellectus agens et
possibilis, non est anima in actu et potentia secundum idem.
In secundo autem loco, ut D. Thomas interpretatur ibidem circa
illum textum et quaest. de Anima art. 5. ad 3., Aristoteles non
loquitur tantum de intellectu agente, sed de tota parte intellectiva,
quae utrumque intellectum includit, agentem et possibilem, et haec est
anima intellectiva, quae separari potest a corpore, sicut etiam dicit
Aristoteles 12. Metaph. textu 17., quod forma numquam est ante
materiam, "sed posterius, et manet anima, non omnis, sed
intellectus". Quod vero praeter animam detur intellectus agens
separatus, qui species producat in intellectu possibili, nec somniavit
Aristoteles. Cum vero dicit, quod perpetuo intelligit, explicat
D. Thomas q. 10. de Veritate art. 8. ad ultimum, quod
intellectus agens semper intelligit, quia ex parte sua non deest, quin
semper possit intelligere, licet desit ex parte phantasmatum et
obiectorum, quae non semper praesto sunt.
Ad rationem respondetur, quod illuminare per modum proximae virtutis
illuminativae pertinet ad intellectum agentem, sed per modum causae
primae pertinet ad Deum, qui non impedit causam particularem, sicut
non impedit solem, ut illuminet, neque sol lumen aeris, ut immediate
luceat. Similiter concedimus, quod infusio specierum est illuminatio
facta a Deo. Sed praeter illam datur etiam alius modus illuminandi
non per infusionem specierum, sed per abstractionem earum a
phantasmatibus, et hoc convenit intellectui agenti, qui est in anima.
Quod vero dicitur, quod alias posset intellectus noster cognoscere,
quando vellet, respondetur hoc non sequi, quia non semper obiecta sunt
applicata ipsi intellectui in phantasmatibus, sicut sol non illuminat,
nisi detur diaphanum vel colores. Neque requiritur ad istam
abstractionem, quod prius cognoscat obiecta, ut ex illis cognitis
abstrahat et formet species, sicut ex obiectis ad extra emittuntur
species sine hoc, quod cognoscant, sed sine cognitione movent sensus.
Tertio arguitur in favorem sententiae Suarez ad probandum non
distingui intellectum agentem a possibili, quia non repugnat eandem
potentiam habere vim producendi species et recipiendi illas ad
cognoscendum. In spiritualibus enim idem potest esse principium
agendi et recipiendi, licet non in sensibus.
Et ad hoc sunt aliquae congruentiae. Primo, quia intellectus
possibilis habet vim formandi species ex speciebus praeconceptis; cur
ergo non habebit ad formandum illas ex non praeconceptis? Secundo,
quia hoc modo intellectus noster erit medium quoddam inter intellectum
angeli et sensum, quia neque ex se habebit species ut angelus, neque
ab alio agente recipiet illas ut sensus, sed ex obiectis formabit et
recipiet. Tertio, quia alias in anima separata remaneret illa
potentia penitus otiosa, cum ibi non sint phantasmata, a quibus
extrahantur species; ergo si non habet alium actum, vacabit ibi.
Confirmatur, quia intellectus agens vel operatur actione vitali vel
non. Hoc secundum dici non potest, cum sit actio propria animae, ut
anima est. Si primam, debebit esse actio immanens, siquidem cum sit
potentia spiritualis, in qua non datur pars movens et pars mota, sed
totum est indivisibile, consequenter actio manebit in eadem potentia,
et sic non producet species extra se intellectus agens, sed in seipso.
Potentia autem, quae recipit species, etiam cognoscit per illas.
Ergo non distinguitur intellectus possibilis ab agente. Denique omne
agens est honorabilius patiente, ergo intellectus agens erit nobilior
possibili. Ex alia vero parte cognoscens est nobilior non
cognoscente; ergo ut ista componantur, idem erit intellectus agens et
cognoscens.
RESPONDETUR etiam in spiritualibus diversa principia esse
activum et passivum, quando circa idem versantur, cum fundentur in
illo, quod est primum distinctivum in genere entis, scilicet in actu
et potentia. Et praesertim hoc currit in intellectu nostro, quia est
pura potentia in genere intellectivo respectu specierum, ergo non solum
debet carere illis, sed etiam activitate faciendi eas, sicut materia
prima non solum caret formis naturalibus, sed etiam virtute faciendi
illas, quia est pura potentia. Et deinde, quia intellectus
possibilis cum essentialiter sit potentia cognoscitiva, non potest
alium actum habere, qui non sit cognitio. Actio autem intellectus
agentis non est cognitio, quia facit species etiam ad primam
cognitionem requisitas.
Et ad primam congruentiam in contrarium respondetur, quod intellectus
possibilis ex praecognitis speciebus potest alias formare, quia format
illas cognoscendo et componendo, sed prima species non potest formari
ex aliis prioribus praeconceptis, sed per virtutem non cognoscitivam,
et hoc sufficit ad distinguendum potentiam.
Ad secundam dicitur, quod ut intellectus noster cognoscitivus sit
medius inter intellectum angelicum et sensum, sufficit quod in
ipsamet cognitione reluceat haec mediatio, quia scilicet nec habet pro
obiecto rem corpoream modo corporeo ut sensus, nec spiritualem modo
spirituali ut angelus, sed quidditatem corpoream modo spirituali.
Ad tertiam dicitur, quod intellectus agens in anima separata erit
otiosus quantum ad novam abstractionem specierum, quia caret
phantasmate, a quo abstrahat illas. Sed poterit habere alium actum,
nempe illuminare species iam abstractas in ordine ad actualem usum
illarum, si vere talis actus datur. De quo seq. art., et videri
potest in D. Thoma quaest. de Anima art. 15. ad 8. et 9.
Vel etiam si nullum actum habeat pro illo statu, debet tamen manere in
anima tamquam ornamentum quoddam illius et virtus, quia potest anima
reuniri corpori, in quo suam operationem exercebit, sicut in
corporibus beatis, in quibus etiam manebit augmentativa et generativa
potentia propter integritatem naturae, non exercitium actionis.
Ad confirmationem respondetur actionem intellectus agentis esse
transeuntem et vitalem, sicut etiam actus vitae vegetativae transeuntes
sunt et vitales. Et cum dicitur, quod non potest movere seipsum,
quia non habet partem moventem et partem motam, respondetur intellectum
agentem non movere seipsum, sed intellectum possibilem, et sic
distinguitur movens et motum. Et non dicitur in vivente una pars
movere seipsam, ut vitaliter agat, sed quia una pars movet aliam,
dicitur ipsum vivens movere seipsum, non una pars seipsam. Neque
oportet, quod omnis intellectus sit cognoscens, sed tantum intellectus
formatus per species, non intellectus formans species. Quod non
currit in sensibus, in quibus obiecta ipsa sufficienter formant
species suas, quae corporeae sunt, non autem datur sensus formans
illas, at supra ostendimus.
Quod denique dicitur agens esse honorabilius patiente, respondetur
etiam intellectum agentem esse perfectiorem possibili, prout est in
statu purae potentiae et indigens formari per species, non tamen est
nobilior ipso intellectu formato et vitaliter cognoscente, sicut etiam
obiectum est perfectius sensu in ordine ad dandum illi species, non
simpliciter et respectu elicientiae cognitionis.
|
|
