|
Primo arguitur: Quia singulare materiale directe intelligi neque
repugnat ex parte speciei repraesentantis neque ex parte ipsius
conceptus, ergo ex nulla parte. Antecedens quoad primam partem
probatur, tum quia species angelorum non minus, imo multo plus sunt
spirituales et immateriales quam nostrae, et tamen repraesentant etiam
directe ipsam singularitatem, ut admittimus. Ergo ex parte speciei
seu repraesentationis speciei non repugnat species rei singularis
repraesentans directe illam. Tum etiam quia non videtur repugnare,
quod detur species expressa repraesentans directe singulare, ut plures
auctores sentiunt. Ergo neque repugnabit dari speciem impressam saltem
formatam ex praeconceptis speciebus repraesentantem singulare, siquidem
non minoris immaterialitatis est conceptus seu species expressa quam
impressa. Ergo si potest stante illa immaterialitate repraesentare
conceptus ipsum singulare, cur non species impressa?
Confirmatur, quia in anima separata remanent species repraesentantes
singularia determinata, sicut Luc. 16. de illo divite dicitur,
qui recordabatur se habere quinque fratres, et quod recepisset bona in
ista vita. Quae omnia singularia sunt determinata et sensibilia, et
tamen haec singularia non intelligit per conversionem ad phantasmata,
ut de se patet, quia cessant cum corpore, in quo subiectantur, neque
per species de novo infusas, quia hae non possunt distincte et perfecte
repraesentare individua sensibilia, quae apud nos fiunt, eo quod non
potest anima tanta efficacia operari circa istas species infusas sicut
angeli, ut supra ex D. Thoma diximus. Ergo species, quas hinc
defert, debent ei repraesentare distincte et determinate ipsa
singularia. Praeterquam quod illae species vel sunt supernaturales,
et sic anima indigeret supernaturali lumine ad cognoscenda obiecta
singularia sensibilia, et consequenter ex vi status naturalis illa non
cognosceret, vel si sunt naturales, ergo connaturale erit animae
cognoscere singularia materialia directe, atque adeo id etiam pro vita
debebit ei convenire.
RESPONDETUR negando antecedens. Ad primam probationem
dicitur esse longe disparem rationem de speciebus angelicis et de
nostris. Nam species angelicae infunduntur a Deo et repraesentant,
prout a Deo derivantur, et ut dicit Augustinus 2. de Genesi ad
litteram cap. 8.: "Quae infra angelos sunt, ita causantur, ut
prius fiant in cognitione rationalis creaturae, ac deinde in genere
suo". Quod testimonium citat et sequitur S. Thomas 1. p. q.
55. art. 1. Quare species illae non repraesentant singularia
accipiendo a rebus repraesentationem, sed a principio ipsarum rerum,
quod est Deus. Ex hoc autem cernitur differentia, quod species
nostrae non possunt immaterialem repraesentationem obiecti induere (nam
quod entitative species ipsa immaterialis sit, non formaliter
consideratur in specie, sed materialiter) nisi exuendo conditiones
materiales, sub quibus sensibiliter repraesentantur obiecta.
Et ideo ut ad tales conditiones materiales convertatur intellectus,
non potest directe tendere per abstractionem, quia abstractio potius
elongat ab illis, sed indiget reverti seu reflecti ad sensus, ubi
materiales illae conditiones repraesentabantur et attingebantur. At
vero species angelicae cum non sumantur a rebus, sed deriventur a
Deo, qui est principium immateriale causans res materiales, non
repugnat, quod species ab ipso exemplatae repraesentent immateriali
modo naturas in universali et extendantur usque ad individua sub eis
contenta directe, eo quod non repraesentant illas naturas, prout
abstrahunt ab individuis, sed prout descendunt a Deo; a Deo autem
non solum derivatur natura, sed etiam individuatio eius. Quare nos
non dicimus omni speciei intelligibili repugnare repraesentationem
directam rei singularis materialis, sed speciei, quae sit
intelligibilis per denudationem et abstractionem a conditionibus
materialibus, non quae est intelligibilis per participationem a
principio spirituali causante res materiales, quod est Deus. Et sic
etiam species angelicae non adaequantur singularibus, sed universaliori
et eminentiori modo repraesentant tam naturas quam individuationem.
Unde non indigent reflectere et converti ad sensus repraesentantes
singularia, cum sensus non sint principia sum cognitionis, sed ex ipso
rerum omnium principio habent etiam singularia attingere.
Ad secundam probationem dicitur, quod, ut iam ostendimus, etiam non
datur conceptus repraesentans directe singulare, bene tamen distincte
et proprie supposita reflexione ad phantasmata, ut iam probatum est,
licet verum sit, quod in specie ipsa impressa connotative et in obliquo
continebantur ipsa singularia prout ab illis repraesentabat abstracte.
Et ideo conceptus exprimit conversione ipsa ad phantasmata id, quod in
connotato solum et in obliquo erat in specie. Unde ille secundus
conceptus exprimens singulare repraesentat quidem illud distincte et
proprie, id est tamquam ultimum terminum, quem intendit, sed ex
priori conceptu derivatum, in quo natura directe repraesentabatur in
universali. Et ideo dicitur reflexus, quia ex priori conceptu
descendit et ex natura universali revertitur ad eius individuationem.
Ut sit autem conceptus reflexus, stat bene, quod directe repraesentet
id, quod respectu prioris reflexum est. Sed tamen ipsemet conceptus
rei singularis, ut diximus, quia immaterialis est, non repraesentat
singulare tantum et adaequate, sed ut contentum in natura communi et ex
illa revertens et descendens ad inferiora. Numquam ergo datur
conceptus seu repraesentatio immaterialis adaequata singulari
materiali, sed requiritur, quod sub modo immateriali illud
repraesentetur. Modus autem non est, quod sola entitas speciei sit
spiritualis, sed etiam formalis ratio attingendi et repraesentandi
naturam immateriali modo, id est abstracto a conditionibus
materialibus, licet ad eas attendendas ex parte rei cognitae etiam
reflectat.
Ad confirmationem respondetur, quod anima in statu separationis
intelligit ad modum angelorum tamquam spiritus separatus, non unitus
nec accipiens a corpore. Et ideo accipit species infusas et derivatas
non ab ipsis rebus, sed ab ipso rerum principio Deo, nec sunt ei
supernaturales, sed pro illo statu connaturales. Sed tamen propter
imperfectionem luminis intellectualis in anima non potest ita perfecte
penetrare usque ad individua ex vi illarum specierum sicut angelus,
ideoque indiget determinatione aliqua vel ex praecedenti cognitione
relicta, vel ex aliqua nova immutatione aut ordinatione divina circa
ipsam facta, ut dictum est. Quare species, quas hinc secum defert,
in quibus repraesentabatur singulare sub modo immateriali et cum
reflexione, etiam deservire possunt ad determinandas illas species
infusas universales, siquidem singulare repraesentant, sed eo modo,
quo fuit cognitum, id est cum reflexione.
Secundo arguitur: Quia si species abstracta non repraesentat
singulare, sed naturam in communi seu modo indifferenti, oportet,
quod ad formandum conceptum de re singulari, licet per reflexionem,
determinetur ab aliquo. Sed non ab aliquo intra intellectum, quia
illud si est universale, aeque est indifferens, si singulare,
inquiram, quomodo producatur ab intellectu, et erit eadem
difficultas. Nec ab aliquo extrinseco, v. g. phantasmate, quia cum
sit corporeum et extra intellectum, non potest illum determinare
intrinsece, cum non sit intra illum, nec determinat, quia est
obiectum cognitum, alias ad formandum conceptum rei singularis
oporteret cognoscere ipsum phantasma, quod est contra experientiam.
Nec etiam assignari potest, qua specie cognoscatur ipsum phantasma,
cum de re singulari non sit species in intellectu ante ipsam
reflexionem, universalis autem species non sufficit; redit enim
difficultas, quomodo determinatur ad hoc singulare phantasma. Nec
denique determinat phantasma speciem universalem per aliquam sympathiam
potentiarum, quia haec sympathia nihil immutare potest in
repraesentatione ipsa speciei et in conceptu producto, et cum haec
sympathia semper detur, quia non est aliud quam naturalis connexio
potentiarum, semper intellectus cognoscet singulare.
Confirmatur, quia absurdum videtur tantum requiri ad cognoscendum
substantias separatas in hac vita, sicut ad cognoscendum singulare
materiale; illas autem solum cognoscimus connotative et in obliquo.
Si ergo similiter dicimus nos cognoscere singularia, aequiparamus illa
substantiis separatis, cum tamen haec contineantur sub quidditate
materiali, quae est obiectum proportionatum intellectus, substantive
vero separatae extra illud sunt.
RESPONDETUR speciem repraesentantem universaliter et
indifferenter determinari ad formandum conceptum de re singulari,
extrinsece quidem ab ipso phantasmate ut ab obiecto magis determinato,
ad quod convertitur intellectus, intrinsece vero a specie ipsa
abstracta, quae in obliquo et de connotato habitudinem importat ad illa
singularia phantasmatis tamquam ad terminum a quo relictum.
Repraesentat enim naturam abstractam ab illis, unde relinquit aliquam
connotationem et habitudinem ad illa, ratione cuius semper illa
repraesentatio et cognitio per eam facta a phantasmatibus dependet.
Itaque ipsa species repraesentans naturam movet etiam ad cognoscendum
obliquum et connotatum talis naturae et originem, unde primo abstracta
est, et similiter ad verificandum id, quod de illa natura
cognoscitur, quia verificatio fit in ordine ad esse et ad singularia,
in quibus natura existit, ut iam explicavimus. Ad cognoscendum autem
reflexe aliquid, non requiritur nova species directe repraesentans,
sic enim reflexio non esset, sed eadem, quae directe repraesentat
unum, servit pro reflexione, quatenus in obliquo et connotato
repraesentat aliud. Sic enim ostendimus in Logica q. 23. ex
variis locis D. Thomas, quod reflexa cognitio non fit per aliam
speciem ab obiecto directo, sed per ipsammet, quatenus connotat seu
dicit habitudinem aliquam ad id, quod reflexe cognoscendum est, puta
ad actum ipsius intellectus vel phantasiae, ut videri potest in q.
10. de Veritate art. 9. ad 4. et 10. et in 3. dist.
23. q. 1. art. 2. ad 3. Ubi docet actum, habitum et speciem
cognosci reflexe per species ipsius obiecti, quatenus connotat
potentiam seu principia cognoscendi. Sic ergo per speciem
repraesentantem universale non quomodocumque, sed ut abstractum a
phantasmatibus, a singularitate ut a termino a quo, habet unde
reflectere et reverti possit super ipsa singularia, quae in phantasmate
directe repraesentantur, et ita sufficit extrinseca et obiectiva
determinatio ex parte phantasmatum cum intrinseca illa repraesentatione
speciei connotative et in obliquo attingentis singularia. Et quando
dicitur, quod si phantasma determinet ut obiectum cognitum, necesse
est cognoscere ipsum phantasma, respondetur, quod non est necesse
cognoscere ipsum phantasma, ut res quaedam est in se, sed sufficit
cognoscere obiectum eius, quod est singulare, et sic reflectetur supra
repraesentatum in phantasmate, licet non reflectatur super entitatem
phantasmatis repraesentantis. Nec sunt ita difficiles istae
reflexiones, quin multo maiores faciant quotidie etiam homines
rusticissimi, licet entitates conceptuum pauci intelligant, sed hoc
non requiritur ad reflexionem singularium.
Ad confirmationem respondetur substantias separatas et singularia
materialia e diametro opponi in modo cognitionis nostrae, licet utraque
videantur connotative et solum in obliquo attingi ab ipsa. Substantiae
quidem separatae, quia excedunt omnem quidditatem materialem etiam
abstracte cognitam; singularia autem materialia, quia non perveniunt
adhuc ad talem abstractionem, sine qua obiectum non proportionatur
spirituali potentiae abstrahenti et immaterialiter cognoscenti. Et
ideo non eodem modo, sed extreme diverso et opposito cognoscuntur,
sicut etiam effugere possunt intellectum aliqua obiecta, quia
excessivae cognitionis, ut Deus, alia, quia minimae entitatis, et
etiam in visu quaedam, quia, valde lucida, alia quia nimis minuta non
videntur, sed opposito modo.
Tertio arguitur: Quia iste modus cognoscendi singularia opponitur
cognitioni eorum distinctae, ergo non est ponendus. Antecedens
probatur, quia semel abstracta specie hominis ab aliquo individuo,
quando alius occurrit, vel alia species abstrahitur vel non. Si non
abstrahitur, ergo iste homo in singulari non poterit distincte
cognosci, quia species, quae est in intellectu, fuit abstracta ab
alio homine et consequenter ab alio phantasmate, et ad illud dicit
connotationem et habitudinem, non ad aliud phantasma repraesentans
alium hominem in singulari. Si autem abstrahitur alia species
repraesentans hominem ab alio individuo abstractum, erunt duae species
in intellectu eiusdem rationis et speciei, quod in sententia D.
Thomae est impossibile, in alia superfluum.
Confirmatur, quia si cognitio singularium est per reflexionem non ad
ipsam entitatem phantasmatis, sed ad obiectum, hoc in omni cognitione
intellectus pro hoc statu invenitur, et sic omnis cognitio intellectus
esset cognitio rei singularis. Nec videtur ista directa cognitio
singularis requirere magnam perfectionem, cum conveniat sensui, et
quidquid convenit potentiae inferiori, convenire potest superiori; nec
tantam imperfectionem, quae non possit nostro intellectui convenire,
cum intellectui angelico conveniat directe intelligere singularia per
suas species, quae abstractiores sunt nostris.
RESPONDETUR negando antecedens. Ad probationem dicitur,
quod species semel abstracta ab uno individuo, si aliud individuum
occurrat, pro eodem etiam applicari potest, nisi forte ex tali
individuo melius natura ipsa communis intelligi possit, quae ex priori
nondum plene intellecta erat; tunc enim nova species produci poterit,
eo quod in istis speciebus variatio repraesentationis est variatio
intrinseca, cum repraesentatio ipsa naturalis sit. Ceterum si in ipsa
natura communi non est aliquid variandum, sed solum in novo individuo
cognoscendo, non oportet novam speciem generari, sed illa eadem
poterit ad diversa individua, quae in phantasmate occurrunt applicari;
ad omnia enim similia unum simile sufficit, in quo omnia conveniunt.
Quodsi ipsa individua inter se habeant accidentia distincta et
dissimilia, ad illa concurret species illorum diversorum accidentium,
quae in intellectu generantur. Nam etiam accidentia in communi
abstrahuntur et secundum quidditatem suam et, ubi diversa occurrunt
accidentia, diversae species illorum accidentium applicantur, et sic
cognoscitur diversum individuum. Ubi autem est eadem similitudo
naturae et accidentium, eadem species sufficit cum diversa
applicatione, sicut etiam idem habitus prudentiae ad omnia singularia
applicatur media cogitativa. De quo D. Thomas in 1. p. q.
86. art. 1. ad 2. et 2. 2. q. 47. art. 3. ad 1.
Videnda est etiam q. 2. de Veritate art. 6. ad 3. et q.
10. art. 5., ubi ostendit, quomodo per motum mentis ad
phantasmata se miscet intellectus singularibus.
Ad confirmationem respondetur, quod licet in omni cognitione
indigeamus converti ad phantasmata, sed non semper eodem modo.
Aliquando enim utimur phantasmate ut connotato tantum in specie
intelligibili, et sic ab ipso singulari convertimur ad naturam ipsam in
communi et in confuso cognoscendam, non distincte in hoc vel illo
individuo. Et tunc cognoscitur res in universali, et individua quoad
distinctam eorum cognitionem relinquuntur, solum vero aliquid in
confuso accipitur simile phantasmati et mediante phantasmate
verificandum in re et in esse singulari, et in hac cognitione non
dicitur intellectus cognoscere singularia. Aliquando vero utitur
intellectus phantasmate descendendo ab illa confusione et ratione
communi ad percipiendum aliquid distincte in singulari, quod in
phantasmate repraesentatur. Et tunc utitur reflexione speciei ad
exprimendum distincte in intellectu id, quod connotative et in obliquo
solum repraesentabatur in specie, in phantasmate autem directe, et ita
incipit habere illud pro termino ad quem ultimatum, et sic dicitur
cognoscere singulare. Nec ista cognitio alias comparationes vel
difficultates habet, quam procedere a communi seu confuso ad
distinctum, quod cuilibet etiam rustico datum est.
Et quod intellectus noster directe non cognoscat singularia sicut
sensus, est propter perfectionem supra illum; cognoscit enim idem,
quod potentia inferior, sed altiori modo, et non sicut ipsa, ut dicit
S. Thomas 1. p. q. 86. art. 1. ad 4. Quod vero non
cognoscat directe sicut angelus, provenit ex imperfectione sua, quia
sumit immateriales species denudando a materialibus obiectis, et sic
relinquere debet immaterialitatem singularitatis, angelus vero
accipiendo ab ipso immateriali principio species repraesentantes non
solum naturam, sed etiam individuationem, quatenus totum a Deo
descendit sub modo immateriali, non autem accipit speciem adaequatam
cuilibet singulari sub modo materialitatis eius. Itaque tam noster
intellectus quam angeli intelligunt singularia non per adaequationem,
sed per universalitatem, sed noster intellectus abstrahendo illam et
relinquendo singularitatem, angelus vero descendentem a Deo etiam
singularitatem contemplatur.
Ex quo denique solvuntur minutiores obiectiones, v. g. quod
intellectus illud directe debet cognoscere, a quo fortius movetur,
movetur autem a singulari, quod est in sensu, quia sensus est
immediatum eius motivum. Item saltem individuum substantiae debet
directe cognoscere, quia sensus non cognoscit substantiam, sed
exteriora accidentia, et sic non est alia potentia, a qua directe
cognoscatur. Item intellectus directe comparat universale
singularibus, et a singularibus cognitis abstrahit universale, et
singularia inter se comparat et distinguit; ergo oportet, quod directe
ipsa singularia attingat, praesertim cum prius illa cognoscat quam
universale, hoc enim ab illis abstrahit. Et praesertim hoc occurrit
in intellectu practico, qui versatur circa singularia.
SED RESPONDETUR ad primum, quod intellectus movetur a
singulari non immediate, sed mediante intellectu agente reddente
speciem immaterialem et spiritualem, non solum in entitate, sed etiam
in repraesentatione, et ita non movetur a singulari per adaequationem
ad ipsum, sed per universalitatem, sub qua continetur illa
singularitas, et a qua abstrahitur uiniversalitas, et ita fortius
movet singulare ad apprehendendum naturam eius, non singularitatem
eius.
Ad secundum respondetur, quod substantia individualis ut haec
cognoscitur a sensu ut sensibile per accidens, ab intellectu non per
adaequationem, sed ut contenta sub universali substantia, nec est
necesse directe attingi ab intellectu.
Ad tertium dicitur, quod universale repraesentative invenitur in
specie facta ab intellectu agente, qui non cognoscit, sed ex
phantasmatibus per superiorem et elevatiorem virtutem efficit speciem
immaterialiter et abstracte repraesentantem. Universale autem
cognoscitive et comparative fit ab ipso intellectu, non quidem primo
cognoscendo singulare distincte, sed primo cognoscendo valde in confuso
et in communi, deinde per reflexionem singulare attingendo, et postea
etiam comparative et collative ex singularibus universale eliciendo, et
iterum ad singularia descendendo, ut voluerit. Et sufficit illa
reflexa cognitio ad intellectum practicum, qui versatur circa
singularia, ut affirmat D. Thomas locis supra allegatis in
responsione ad tertium argumentum, et sumitur ex Philosopho 3. de
Anima textu 57. et 58.
|
|
