|
Dari appetitum elicitum in animalibus satis ipsa EXPERIENTIA
notum est, tum in nobis, qui quotidie actus appetendi experimur et
patimur, tum in brutis, quae moveri et allici videmus ex aliquo
convenienti proposito, vel fugere et deterreri ab aliquo
disconvenienti.
A PRIORI autem demonstratur haec veritas a D. Thoma 1. p.
q. 19. art. 1. et q. 80. art. 1. ex eo, quod appetitus
elicitus sequitur ad apprehensionem, et sic ubi datur intellectus,
dabitur appetitus intellectivus, qui est voluntas; ubi autem datur
apprehensio sensitiva, dabitur appetitus sensitivus. Est autem ratio
D. Thomae in hunc modum: Omnis res hanc habet habitudinem ad suam
formam seu perfectionem naturalem, quod si habeat illam, quiescat in
ea, si non habeat, tendat in eam. Quod brevius in q. 80. cit.
exposuit dicens, quod ad quamlibet formam sequitur inclinatio ad
aliquid, ut inductione ipsa manifestum est, cum videamus ad diversas
naturas seu formas diversas sequi inclinationes. Imo in omni
entitate, sive sit forma sive materia, si est proportio et
convenientia ad aliquid, sive intrinsecum sive extrinsecum, hoc ipso
datur in tali entitate inclinatio ad talem rem sibi coniunctam, et
inclinationem hanc vocamus appetitum. Quare haec propositio, quod ad
omnem formam sequitur inclinatio, per se est nota in hac materia et
ipsa inductione potest esse manifesta.
Addit D. Thomas, quod natura intelligens seu cognoscens in quantum
cognoscens constituitur in actu per formam cognoscibilem, per quam res
apprehendit. Ergo ex ipsa sequitur inclinatio ad bonum sic
apprehensum; haec autem inclinatio vocatur appetitus elicitus seu
voluntas. Ergo in omni cognoscente talis appetitus datur.
Hanc rationem putant aliqui solum esse congruentiam desumptam ex
proportione ad res naturales, ut P. Vazquez 1. p. q. 19.
citata in commentario art. 1. Et obicit contra illam aliquas
DIFFICULTATES, quae fere coincidunt cum eis, quas ponit
Caietanus in eodem art. Et reduci possunt ad tria praecipua.
Primum, quia S. Thomas ponit intellectum constitui per formam
intelligibilem, et inde infert debere dari appetitum ad bonum
apprehensum per talem formam, cum tamen solum inferendum esset, dari
appetitum ad ipsam formam, ut quiescat in illa vel quaerat illam.
Unde ergo infertur, debere dari appetitum erga obiectum apprehensum
per talem formam, cum proportio ad res naturales solum inferat, quod
ad formam detur inclinatio?
Secundum est, quia dato, quod forma intelligibilis sit ipsa res
apprehensa in alio esse, scilicet in esse intentionali, adhuc
consequentia S. Thomae non concludit intentum, tum quia ex forma
apprehensa in quantum apprehensa infert appetitum ad ipsam rem in
proprio esse naturali habendam. Quod non apparet, in cuius virtute
inferatur; solum enim videtur ex forma apprehensa debuisse inferri
inclinationem ad formam in eodem esse, non autem in esse naturali.
Tum etiam quia ad summum potest inferri inclinatio naturalis ad talem
formam intelligibilem. Quod vero sequatur appetitus elicitus ad ipsum
bonum apprehensum per talem formam, non apparet, quomodo inferatur.
Tum denique, quia ex eo, quod intellectus fiat in actu per formam
intelligibilem, solum sequitur aliqua inclinatio in ipsomet intellectu
ad talem formam, quod vero sequatur inclinatio, quae sit alia potentia
distincta in ipso toto, quae est voluntas seu appetitus elicitus, non
apparet, quomodo teneat.
Tertium denique est circa propositionem, quam affert D. Thomas,
quod res ad suam formam naturalem habet habitudinem, ut cum non habeat
eam, tendat in ipsam, cum vero habeat illam, quiescat in ea. Quae
propositio implicans videtur, quia res non habens formam suam
naturalem, caret esse hoc ipso, quod caret forma, quia per formam
constituitur in esse; quomodo ergo potest appetere? Nec dici potest,
quod appetit formam naturalem, quae est proprietas, non illam, quae
est constitutiva rei in se. Nam contra est, quia hoc non servit
intento D. Thomae; infert enim ex forma intelligibili appeti ipsum
obiectum, non autem proprietatem obiecti. Et deinde non solum dicit,
quod potest appetere formam, quam non habet, sed etiam quamlibet
perfectionem naturalem. Ergo condistinguit formam contra aliam
perfectionem; forma autem est id, quod constituit, alia autem
perfectio non potest esse nisi proprietas aliqua vel accidens. Ergo
loquitur etiam de forma constituente, quae nullatenus appeti potest,
quando non habetur, quia sublata forma cessat omnis appetitus.
Ad primum RESPONDETUR Divum Thomam supponere id, quod
certum est in hac materia et alias saepe probatum ab ipso, quod
intellectus in esse intelligibili constituitur determinate et specifice
per formam intelligibilem, ita quod potentia intellectiva sine forma
intelligibili est indifferens et indeterminata ad diversas formas
intelligibiles et ad diversas intellectiones. Unde ex tali potentia
solum potest sequi voluntas, prout est potentia quaedam etiam
indifferens ad diversos modos et determinationes appetendi.
Intellectus vero actuatus et determinatus per formam intelligibilem,
quae sumitur ab obiecto, est radix et principium actus determinate ex
parte appetitus. Unde optime infert ex intellectu sic constituto et
determinato per formam intelligibilem sequi inclinationem, non ad ipsam
formam intelligibilem, in quantum est intentionalis species, sed ad
ipsum obiectum apprehensum, quia species non est forma in esse
intelligibili actuans intellectum ratione eius, quod habet de entitate
accidentali, sed ratione obiecti repraesentati. Hoc enim est, quod
per se respicitur ab intellectu, ut ab illo actuetur in esse
intelligibili; species autem solum se habet tamquam vices gerens
obiecti. Igitur idem est sequi inclinationem ad formam intelligibilem
ac sequi ad ipsum obiectum, ut intelligibiliter determinat
intellectum, sive determinet per seipsum immediate sive media specie ut
gerente vices sui. Quare appetitus, qui sequitur ad intellectum sic
informatum, non debet esse ad ipsam qualitatem, quae est species
intentionalis, sed ad ipsum obiectum repraesentatum, prout
repraesentatur conveniens, quia omnis inclinatio sequitur ad formam,
in quantum dicit aliquid conveniens ipsi, ut appetatur. Potest autem
in obiecto repraesentato per speciem non solum proponi et apparere ratio
obiecti convenientis ipsi intellectui et ipsi esse intelligibili, sed
etiam ipsi naturae vel aliis potentiis aut rebus. Et ideo appetitus,
qui sequitur ad formam apprehensam, non solum debet esse ad appetendum
id, quod intellectus est, sed etiam id, quod naturae et aliarum
potentiarum, quia omnis ista convenientia repraesentari potest in tali
obiecto.
Ad secundum respondetur concludere intentum rationem D. Thomae. Et
ad primam impugnationem dicitur ex dictis, quod ex forma apprehensa
optime infertur appetitus ad ipsam in esse naturali, quia forma
apprehensa non solum ostendit convenientiam apprehensibilitatis ad
intellectum, sed etiam realitatis ad naturam. Et quia ex forma
sequitur inclinatio ad id, quod conveniens est in forma, si conveniens
est intellectui, ut apprehendatur, et naturae, ut acquiratur vel
fugiatur realiter, ad omne id debet se extendere appetitus, licet
modus tendendi ad rem sit per cognitionem.
Ad secundam impugnationem dicitur efficaciter inferri ex forma
apprehensa appetitum elicitum, ut expressius significat D. Thomas
q. 80. cit. art. 1., ubi videri potest Caietanus. Eo quod
potentia apprehendens et ipsa apprehensio est aliquid distinctum a
natura, ergo etiam oportet, quod inclinatio secuta sit aliquid
distinctum ab ipsa natura, si quidem forma, ad quam sequitur, non est
sola natura, sed aliquid apprehensum mediante actu elicito distincto ab
ipsa natura, et sic etiam ipsa actualis tendentia appetitus debet esse
aliqua operatio egrediens a natura, ut conformetur ipsi formae, ad
quam sequitur. Quodsi est operatio egrediens, supponere debet
potentiam, mediante qua egrediatur, quia natura creata substantialis
non est immediate et per se operativa. Si vero substantia aliqua
seipsa sit operativa vel operatio ipsa, ut Deus, in tali natura
operatio volendi non distinguitur ab eius esse, sicut nec apprehensio
ipsa et intellectio; nec tamen dicetur appetitus ille naturalis, ut
distinguitur ab apprehensivo, quia vere fit per cognitionem, licet
ipsa cognitio sit ipsa natura.
Ad ultimam impugnationem dicitur, quod sicut intellectus intelligit
non solum sibiipsi, sed etiam toti supposito, quia omnes actus eius
dirigit et de omnibus iudicat propter suam universalitatem, ita et
inclinatio inde secuta non est solum sibiipsi, sed etiam toti
supposito, quia illa potentia inclinans eiusdem universalitatis est
atque apprehendens.
Ad tertium argumentum respondetur loqui D. Thomam absolute et
indifferenter de omni forma comparata ad id, cuius est forma, scilicet
ad suppositum, quod quidem respectu formae ut constituentis non
inclinatur quaerendo illam, sed quiescendo in illa, sed respectu
formae distinctae potest dari inclinatio ex parte eius, quod
distinguitur, non solum quiescendo, sed etiam quaerendo, quando non
habet illam, sicut homo v. g. non potest inclinari ad quaerendam
formam hominis, quia per illam constituitur, sed quiescit in illa,
bene tamen materia hominis potest inclinari ad formam hominis etiam
quaerendo illam, quando non habet, quia materia non constituitur ipsa
forma, sed actuatur ab illa. Potest tamen res constituta per aliquam
formam appetere esse ipsius, tum quiescendo in illo quantum ad id,
quod habet, tum etiam quaerendo quantum ad id, quod deest, sicut
appetit conservationem in esse, quia ista conservatio est aliquid
superveniens et contingenter conveniens ipsi rei, scilicet continuatio
existentiae. Unde intellectus constitutus in actu per formam
apprehensam fertur in ipsam rem vel quiescendo in illa, si iam habet,
vel quaerendo, si non habet. Et hoc intelligitur de quacumque
perfectione, quae tali rei conveniens esse potest, sive sit proprietas
eius sive quodcumque accidens.
Quomodo vero D. Thomas procedat in hac ratione, quia probat dari
appetitum elicitum ex ipsa apprehensione, cum apprehensio solum sit
conditio, non vero ipsa ratio formalis appetendi, ut diximus in q.
13. Phys., respondetur, quod, ut infra magis explicabitur, D.
Thomas non procedit ex sola apprehensione seu ex solo apprehenso, sed
ex ipsa forma apprehensa, ubi licet ly "apprehensum" sit conditio seu
status, sub quo forma movet ad appetitum elicitum, tamen ly
"forma", quae tali apprehensione subicitur, rationem importat
specificandi, quod infra amplius ponderabitur.
Circa secundum punctum huius articuli, de divisione appetitus
eliciti, CONSTAT primo dividi in appetitum rationalem, qui
dicitur voluntas, et in sensitivum, qui etiam sensualitas appellatur.
Secundo, appetitus sensitivus dividitur in irascibilem et
concupiscibilem.
De prima divisione non est difficultas, quod fiat in membra realiter
distincta, cum unus appetitus sit corporeus, alter spiritualis, unus
comitetur animam separatam, alter destructo corpore non remaneat. De
secunda divisione est DIFFICULTAS, an sint diversae
potentiae appetitus irascibilis et concupiscibilis, et quomodo ex
diverso modo apprehensionis sumatur diversitas appetituum.
Circa quae ALIQUI SENTIUNT non esse diversas potentias.
Quod attribuitur Scoto in 3. dist. 26. q. 1., et sequitur
P. Suarez libro 5. de Anima cap. 4. n. 2. et 3.
Fundamentum est, quia sufficit unica potentia apprehensiva ad movendum
irascibilem et concupiscibilem, scilicet phantasia seu imaginativa,
ergo sufficiet unica potentia appetitiva, sicut in spiritualibus unica
voluntas. Sicut enim a voluntate movetur totum suppositum ideoque
sufficit unica potentia universalis, ita totum suppositum movetur ab
appetitu sensitivo prasertim in brutis, ergo sufficiet una potentia,
praesertim quia natura semper studet compendio et unitati.
Secundo, quia actus irascibilis etiam versatur circa bonum
concupitum; ordinatur enim irascibilis ad defendendum ea, quae
concupiscimus. Unde dicit Aristoteles in 9. Histor. Animal.,
quod pugna animalium est propter res concupitas, ut propter cibos vel
venerea. Et Iacobi 4. dicitur: "Unde bella et lites in vobis?
Nonne ex concupiscentiis vestris?". Ergo convenienter eidem
potentiae tribuitur concupiscere et defendere concupitum. Quomodo enim
tuebitur una potentia id, quod alia concupiscit?
Tertio, quia irascibilis tendit in ipsam consecutionem rei
concupitae, ergo substantialiter habet concupiscere, nec distinguitur
ab eo nisi accidentaliter, quatenus vincit impedimenta huius
assecutionis.
Denique, si sunt potentiae distinctae, non est assignare, quaenam
sit perfectior. Nam ex una parte irascibilis habet obiectum altius,
utpote arduum et eminens bonum, ex alia parte ordinatur ad
concupiscibilem, quia defendit id, quod concupiscimus. Ergo melius
est dicere, quod est una potentia.
NIHILOMINUS oppositum est expresse D. Thomae 1. p. q.
81. art. 2., ubi dicit esse duas species appetitus sensitivi,
irascibilem et concupiscibilem, et quod non reducuntur in unum
principium.
Similiter idem affirmat in 3. de Anima lect. 14. circa textum
42., ubi Aristoteles docet, quod in parte rationali est voluntas,
in irrationali autem concupiscentia et ira. Et subdit: "Si autem
tria in anima, in unoquoque erit appetitus".
Ratio et fundamentum est A PRIORI ex diversitate obiecti,
supposita imperfectione et materialitate appetitus sensitivi, quae non
potest in aliqua superiori et universali ratione unire ista obiecta
sicut voluntas. Itaque obiectum formale appetitus est bonum appetibile
ordinis sensitivi; ergo illa distinguentur in ratione formali talis
obiecti, quae distinguuntur in ratione formali talis boni. Sic autem
se habet obiectum concupiscibilis et irascibilis; ergo ex vi obiecti
formaliter et realiter distinguuntur.
Consequentia patet, quia posita diversitate obiecti, et non aliqua
ratione superiori uniente illa, per se sequitur distinctio potentiarum
sicut et distinctio obiectorum. Minor vero probatur, quia ut aliquid
sit obiectum concupiscibile, sufficit quaecumque ratio boni
convenientis sibi; ad hoc enim ratione convenientiae tendi debet per
aliquem appetitum. At vero irascibilis respicit bonum sub quadam
speciali convenientia, nempe ut arduum et eminens. Nomine autem ardui
non intelligitur solum id, quod est difficile in se passive, quasi
impeditum, ut possit consequi; sic enim potius retraheret appetitum et
induceret fugam. Dicit autem D. Thomas lect. illa 14., quod
non habet rationem, quod aliqui dicant irascibilem dicere fugam mali.
Intelligitur ergo nomine ardui id, quod active est arduum, hoc est
bonum ut habens eminentiam et vim ad vincendas difficultates, non quia
habeat illas in se, sed quia vincit illas et resistit contrariis et
corrumpentibus, quae praestant impedimentum, ut dicit D. Thomas q.
81. cit. Et ideo spes divina licet pro materia respiciat Deum ut
rem assequendam, tamen formaliter respicit eum ut auxiliantem seu
vincentem mala. Quare bonum sub ratione vincentis malum est obiectum
irascibilis, non ipsum malum ut fugiendum praecise. Nam potius hoc
pertinet ad concupiscentiam, quae fugit malum per tristitiam; bonum
autem sub ratione convenientis est obiectum concupiscibilis. Haec
autem in ipsa ratione formali boni ut appetibilis contrarias et diversas
rationes formales inducunt. Nam ad alliciendum appetitum
concupiscibile simpliciter allicit, arduum vero comparatione illius
potius videtur horrorem et retractionem inducere, eo quod contrario
modo procedit, scilicet proponendo bonum laboriosum, asperum et
difficile et ut vincens per virtutem et vim ad propellendas illas
difficultates. Ergo in ipsa ratione boni appetibilis contrario et
distincto modo se habent ista bona, et quasi reducuntur ad differentiam
activi et passivi, quod maxime distinguere solet potentias. Nec
obstat, quod unum istorum coordinetur vel subordinetur alteri, ut
dicit P. Suarez. Nam multas potentias et habitus videmus
subordinari inter se, et tamen propter hoc non sunt unum, sed potius
ob hoc distinctionem petunt, sicut sensus externi subordinantur
internis, et artes seu virtutes inferiores superioribus; nihil enim
subordinatur sibiipsi.
Cur autem in voluntate uniantur istae duae rationes boni
concupiscibilis et irascibilis, nec petant duas potentias, optime
explicat S. Thomas 1. p. q. 22. art. 5. et q. 25. de
Veritate art. 3., quia voluntas respicit universalem rationem boni
sicut intellectus universalem rationem veri. Ergo sicut unicus
intellectus aequivalet omnibus sensibus, ita voluntas omnibus
appetitibus. Et praesertim, quia voluntas non fertur in aliquod
bonum, ut determinata, sed cum quadam collatione et comparatione ad
aliud bonum, quod potest comparative ad istud accipere vel relinquere.
Ergo oportet, quod talis potentia, ut respicit bonum collative et
comparative ad alterum, habeat eminentiam super utrumque et sub ratione
superiori illa comprehendat. Cum ergo bonum irascibilis et
concupiscibilis possit appeti a voluntate collative et comparative unius
ad aliud, consequenter oportet, quod unico et eminenti modo utrumque
respiciat, appetitus autem sensitivus non unico, sed diverso modo,
quia non appetit cum comparatione unius ad aliud, sed quodlibet
absolute et determinato modo. Quae est explicatio S. Thomae 25.
de Veritate art. 3.
Quodsi dicas: Non posse quidem appetitum sensitivum esse simul
irascibilem et concupiscibilem ea eminentia, qua voluntas, quia non
respicit bonum universale neque modo comparativo et collativo; posse
tamen respicere unica tendentia utrumque, sicut appetitus innatus, qui
unicus cum sit, et appetit centrum et motu suo tollit impedimenta,
quantum potest. Ergo similiter ad eundem appetitum pertinebit appetere
rem per concupiscentiam et tollere impedimenta seu vincere
difficultates, quod est irascibilis.
Respondetur appetitum innatum non esse virtutem seu potentiam
appetendi, sed esse habitudinem formae ad id, quod est sibi
conveniens. Unde caret appetitu ardui, ut arduum est. Nam virtus
illa, qua res inanimata vincit difficultates et tollit contraria, non
est virtus appetitiva, sed mere executiva, unde non mirum, quod
vincat contraria, quia ad hoc ipsum ordinatur executio. Ceterum ubi
appetitus est virtus et potentia superaddita respicitque ipsam
arduitatem vincendi contraria non solum per modum executionis, sed
etiam per modum appetibilis, oportet distingui appetitum ardui ab
appetitu concupiscibili ob diversitatem formalem boni in ratione
appetibilis.
A POSTERIORI vero probatur has potentias distingui, tum quia
requirunt distincta organa et temperamenta. Nam irascibilis requirit
multum roboris et vivaciores spiritus ideoque residet in corde. Unde
definitur ira, quod est "accensio sanguinis circa cor". At vero
concupiscibilis petit molliorem dispositionem et residet in hepate; per
concupiscentiam enim dilatatur seu demulcetur sanguis, sicut per
tristitiam constringitur. Distinctio autem per organa et
temperamenta, distinctas potentias infert in rebus materialibus.
Et eadem ratione requiritur distinctio inter istas potentias, quia
videmus pugnare inter se passiones irascibilis et concupiscibilis et
unam mitigare alteram seu extinguere. Nec sufficit ad hoc diversitas
actuum, sicut odium opponitur amori, gaudium tristitiae, et tamen
sunt eiusdem potentiae. Nam contra est, quia passiones
concupiscibilis et irascibilis non se mitigant et destruunt propter
contrarietatem obiectorum, sicut odium et amor, vel propter solum
diversum motum localem dilatationis et constrictionis, sed propter
diversam alterationem et temperamentum, quia concupiscentia dilatat
molliendo, ira vero accendendo exasperat, quae sunt signa diversi
temperamenti et organi, atque adeo et potentiae.
Ad primum fundamentum Patris Suarez dicitur etiam potentias
apprehensivas distingui sicut et appetitus, quia sensus communis et
phantasia apprehendunt res sensatas, id est ut convenienter sensui, et
sic poterunt regulare concupiscibilem. Aestimativa autem apprehendit
res non sensatas, id est secundum rationem utilis et convenientis ad
ipsum totum et ad eius conservationem et defensionem, et sic regulare
potest irascibilem, quae respicit bonum laboriosum et arduum non
sensatum seu secundum sensum. Ita ex D. Thoma 1. p. q. 81.
art. 2. ad 2. constat. Quod vero dicitur de unitate voluntatis
respectu concupiscibilis et irascibilis, iam solutum est et reddita
differentia, quare in parte intellectiva non dividitur voluntas in
irascibilem et concupiscibilem sicut in parte sensitiva.
Ad secundum respondetur irascibilem supponere concupiscibilem et ab ea
originari, sicut etiam voluntas supponit intellectum et ab eo
derivatur, et potentia motiva supponit appetitivam et ab ea derivatur.
Nec tamen propter hoc sunt eadem potentia, sed diversae, imo hoc est
commune omnibus potentiis subordinatis, ut inferior supponat superiorem
tamquam dirigentem et moventem, et tamen distinguantur. Sic ergo
irascibilis respicit rem concupitam ut assequibilem vincendo
difficultates, quod supponit rem esse concupitam ut fruibilem et
delectabilem, et quanto maior est concupiscentia, tanto fortius
insurgit irascibilis ad pugnandum et tollendum eius impedimenta. Unde
irascibilis originatur a concupiscibili intendente et amante,
terminatur vero ad ipsum ut fruentem pacifice, ut constat ex D.
Thoma 1. p. q. 81. art. 2. Nec est inconveniens, quod una
potentia tueatur, quod alia appetit, sicut quod exequatur per
potentiam motivam id, quod desiderat per appetitivam, et potentiae
vegetativae ministrant sensitivis alimentum et spiritus, quibus
indigent, et multae aliae potentiae inferiores ministrant
superioribus, et tamen sunt distinctae.
Ad tertium dicitur, quod irascibilis appetit executionem, non tamen
eo modo appetit, quo concupiscibilis, sed diverso, ut explicatum
est, et ita utrique potentiae convenit appetere generice sumptum, sed
non sub eadem specifica ratione, ut Divus Thomas docet quaest. illa
81. art. 2. Nec obstat, quod ad eandem potentiam pertinet
tendere in unum et fugere eius contrarium. Id enim verum est de
simplici fuga et reiectione sui oppositi, sicut ad concupiscentiam
pertinet amor et odium, tristitia et gaudium circa opposita. Ceterum
tendentia ad contrarium per modum victoriae et propulsationis
difficultatum, sic non sufficit simplex reiectio oppositi, sed
requirit peculiarem aliquam eminentiam seu rationem formalem
respicientem bonum ut vincens difficultates, sicut caritas simpliciter
odit peccatum, et tamen distincta virtus poenitentiae datur ad
destruendum illud per modum expiativae satisfactionis.
Ad ultimum dicitur irascibilem esse simpliciter excellentiorem
concupiscibili, ut docet D. Thomas q. 25. de Veritate art.
2. eo, quod obiectum eius est excellentius, utpote bonum eminens
vincens difficultates, quod maiorem activitatem debet habere, quia
plus resistentim debet vincere, et quia dirigitur a nobiliori regula,
id est ab aestimativa et rationibus insensatis, quae inter sensibilia
summum locum tenent magisque accedunt ad rationem.
Nec obstat, quod deservit concupiscibili et ad eam ordinatur, imo
versatur circa media, concupiscibilis vero versatur circa finem amando
et fruendo. Respondetur enim, quod ordinatur ad concupiscibilem non
absolute, sed ut pacate et quiete fruentem et remotis contrariis, quod
pertinet ad superiorem vim, sicut rex ordinatur ad pacem et quietem
rustici, et tamen est superior illo. Ita pax et quies concupiscibilis
est finis ipsius irascibilis, et tamen est superior concupiscibili
respicitque ipsam non ut finem cuius gratia, sed ut finem effectum,
quia ordinatur ad fruitionem ipsam efficiendo illam ut pacatam et a
contrariis defensam. Et similiter non versatur circa media absolute
sumpta, sic enim etiam pertinet ad concupiscibilem, sed circa media ut
defensa et resistendo difficultatibus, quod est respicere media modo
superiori et eminentiori, sicut requiritur ad vincendas difficultates,
imo non solum media, sed etiam finem ipsum respicit non sicut
concupiscibilis praecise desiderando, sed respicit ut assequendum,
difficultates vincendo, quod est respicere sub maiori activitate et
virtute ipsum finem.
Circa aliam difficultatem supra positam, quomodo sumatur diversa ratio
formalis distinguendi appetitus ex diverso modo apprehensionis, ut
sumit D. Thomas 1. p. q. 81. art. 2., cum tamen
apprehensio solum se habeat ut conditio ipsius finis seu boni
appetendi, respondetur, quod ipsa apprehensio formalis, ut dicit
applicationem rei appetibilis ad appetitum, non est formalis ratio
specificans vel distinguens ipsos appetitus, sed tantum conditio
applicans. Ceterum ipsum appetibile, quod tali apprehensioni seu
applicationi subest, distinguit appetitus secundum diversum modum
proportionis ad istum vel illum appetitum. Itaque apprehensio
radicalis ex parte ipsius obiecti appetibilis, quatenus fundat
apprehensionem magis vel minus universalem aut ut simpliciter amabile
vel secundum rationem ardui et vincentis difficultates aut secundum
alias similes rationes, sic pertinet ad rationem formalem specificantem
et distinguentem appetitus. Ipsa vero apprehensio non radicaliter ex
parte obiecti, sed formaliter sumpta ex parte potentiae, applicationem
seu conditionem dicit, non rationem formalem; quod expresse deducitur
ex D. Thoma q. 25. de Veritate art. 1. ad 6. et 22.
art. 4. ad 1. et 1. 2. q. 30. art. 3. ad 2., prout
ostendimus et deduximus in 2. Phys. q. 13. art. 1., ubi
etiam ostendimus, quomodo apprehensio ita sit conditio finis, quod non
sit supplebilis, eo quod non possit aliquid esse volitum, quin
praecognitum. Videatur ibi.
|
|
