|
DARI animam (quod pertinet ad quaestionem, an est) superfluum est
inquirere, cum ex ipsis operationibus et effectibus manifeste constet
dari aliqua, quae vitaliter se movent, sicut experimur animalia
sentire, nutriri, se movere; et forma, quae talium operationum est
principium, vocatur anima. De qua Philosophus duplicem tradidit
definitionem in 2 de Anima cap. 1 et 2. Prima ita se habet:
"Anima est actus primus corporis physici organici potentia vitam
habentis". Addunt aliqui particulam "substantialis", scilicet quod
sit actus primus substantialis, quam tamen Aristoteles non expressit,
sed explicavit et deduxit. Secunda definitio est: "Anima est id,
quo vivimus, sentimus, locomovemur et intelligimus primo".
In praesenti articulo solum primam definitionem explicamus, in qua
quatuor particulae indigent explicatione. Prima, cum dicitur "actus
primus", secunda "corporis physici", tertia "organici", quarta
"potentia vitam habentis". Definitur enim anima per actum primum,
quia est forma dans esse, deinde vero per ordinem ad subiectum, cuius
conditiones requisitae sequentibus particulis designantur, quibus
explicatur proportionatum et conveniens subiectum animae. Intendit
enim Philosophus in hac definitione tradere naturam animae, in quantum
anima est, id est non solum ut dicit formam, sed etiam ut dicit
gradum viventis, licet gradus sine forma non sit.
PRIMUM ergo, quod occurrit explicandum circa hanc definitionem
est, quod dicitur actus primos. Circa quam particulam late
discurrit Caietanus libro 2 de Anima cap. 1 et alii interpretes.
Et imprimis non intelligitur, quod sit actus primus informans
actu; sufficit, quod esse et ex propria ratione sit informativus, ut
patet in anima separata, quae vere est actus primus, et tamen non
informat actu.
Per hanc ergo particulam duo possunt explicari: Primo, quod anima
sit actus primus, id est substantialis, quia accidentalis supponit
substantialem, et ita non est primus; et consequenter etiam excluditur
actus secundus, qui est operatio, haec enim supponit primum, non
solum quia accidens est, sed quia est egressio ab aliquo agente, quod
debet esse prius. Per hanc etiam particulam distinguitur anima a
partibus organicis, quae non sunt primum principium vivendi, sed
instrumenta ipsius animae. Ipsa autem est primum principium seu actus
primus vivendi. Et ideo etiam anima non est corpus, etiamsi aliqua
anima corporea sit, ut docet D. Thomas 1. p. q. 75. art.
2, eo quod anima est primum principium vitae ipsi corpori, non ergo
ipsa est corpus.
Secundo explicatur, quod sit actus primus ita formaliter, quod possit
separari et cessare ab actu secundo, in quo differt a formis
elementorum, quae non possunt ab aliquo actu secundo cessare per se et
ab intrinseco, nisi impediantur, sicut viventia, quae habent certum
terminum in suis operationibus, quo habito cessant ab intrinseco. Et
sic intellexit S. Thomas 2 de Anima lect. 1 super textum 5.
Caietanus ibi circa 2 concl., Bañez 1 p. q. 75 art. 1. 3.
concl. dub. 2. Sed tamen non est necesse hoc intelligere in illa
sola particula "actus primus". In hac enim convenit anima cum
omnibus formis substantialibus, sed sufficit hoc colligere ex aliis
particulis, quibus anima discernitur ab aliis formis inanimatis. Unde
vero deducatur, quod anima debeat esse actus informans, et non solum
assistens corpori tamquam motor, quod tamen praesupponere videtur
Aristoteles in hac definitione, dicemus in solutione argumentorum.
SECUNDA PARTICULA est corporis physici, per quam
distinguitur anima tum a formis separatis, quales sunt angeli tum a
formis artificialibus et mathematicis, tum a formis inanimatis. A
formis separatis, quia illae non informant materiam. Anima vero est
actus corporis, et ideo debuit definiri per ordinem ad corpus tamquam
ad informabile, sicut quaecumque forma dicens ordinem ad extrinsecum
definitur per illud tanquam per additamentum. A formis artificialibus
et mathematicis differt per ly physici; corpus enim, quod informatur
ab anima, debet esse physicum seu naturale et constitui naturale ab
ipsa anima, non artificiale nec mathematicum.A formis inanimatis
differt per filam particulam "corporis".
Dupliciter enim explicatur ab auctoribus: Primo, quod nomine
corporis intelligitur ipsa materia prima, quae immediate est capax
formas corporae, et sic non distinguitur per istam particulam anima a
reliquis formis, quia omnes informant materiam primam. Et haec
explicatio indicatur a D. Thoma 2 de Anima lect. 1 ad textum 4,
et sequuntur plures auctores apud Conimbric. hic q. 1 art. 1.
Secundo explicatur formalius illa particula "corporis ", non pro
materia prima nuda, sed formata gradu corporeitatis, quia licet anima
informet immediate materiam dando illi gradus omnes, neque enim in uno
composito dantur plures formas substantiales pro pluribus gradibus, ut
infra art. 3 ostendemus, tamen anima in quantum anima, id est
secundum gradum animae necessario supponit gradum corporis in materia,
non quidem praestitum ab alia forma, sed a se constitutum,
praesuppositum tamen ad gradum animae. In praesenti autem definitur
anima secundum formalem rationem gradus animae, et ideo potius dicitur
actus corporis quam actus materiae, quia sumitur anima formaliter, ut
exercet gradum animae, non ut praebet gradum corporis. Quae
exposítio est D. Thomae quaest. de Spirit. Creat. art. 3 ad
2 et 2 de Anima lect. 1 circa textum 4.
Quodsi instes: Nam hoc modo etiam formas inanimatae dici poterunt
actus corporis, quia supra gradum corporeitatis, qui est communis,
addunt aliquem determinatum, quo unum corpus differt ab alio.
Respondetur in re ita esse, quod gradus specificus et ultimus rei
inanimatae addit actualitatem supra gradum communem corporeitatis, sed
tamen speciali modo dicitur de gradu animae, quod sit actus corporis,
quia non solum addit determinationem et specificationem gradus
corporeitatis communis, sed etiam elevationem super illam in altiori
modo operandi, scilicet se movendo. Corpus autem in quantum corpus
solum operatur ut motum, alias vero formas inanimatae addunt quidem
supra gradum corporeitatis determinando et specificando illum, non
tamen elevando supra illum quia non operantur nisi ut motas, et non se
movendo.
TERTIA PARTICULA definitionis est organici. Ubi duo
nota: Primum, quid sit corpus organicum; secundum, quotuplex sit
organizatio, ut inde videamus, de qua intelligatur definitio. Primum
declaratur ex similitudine organi artificialis, quod diversis partibus
constat, quibus diversos sonos facit vel modulationes. Sic illa
forma, quae unam tantum operationem non habet, sed plures, quarum una
est mota, alia movens, exigit partes diversas et heterogeneas, sicut
videmus in animali esse diversas rationes et officia, aures, oculos,
pedes, manus etc. In corpore autem inanimato omnes partes sunt
eiusdem rationis seu homogeneae, quia licet habeant diversas
operationes, in qualibet tamen parte omnes ei conveniunt, sicut si
ignis calefacit, omnes partes calefaciunt; et si movetur sursum,
omnes partes moventur, et si magnes trahit ferrum, omnes partes
attrahunt. Unde non requirunt partes organicas, sed omnes sunt
eiusdem rationis. Viventia autem ita habent diversas operationes,
quod non omnes eidem parti conveniunt, sed una uni et alia alteri, eo
quod una movet aliam, et sic non omnes aeque moventur et movent, et
ita dispositio partium in animali habet se ad modum artificiosum, quia
est ordinata et organica. Quae explicatio sumitur ex D. Thoma 2 de
Anima lec. 1 circa textum 6.
Secundum vero explicatur, quia organizatio sumitur dupliciter,
scilicet accidentaliter et substantialiter. Accidentaliter pro ipsa
dispositione accidentali, qua disponitur et temperatur pars organica,
v.g. quod habeat talem quantitatem et figuram, talem mixtionem
primarum qualitatum,talem colorem etc. Substantialiter consistit
organizatio in hoc, quod organum sit vivificatum et informatum ab
anima, ratione cuius partes organicae in cadavere aequivoce sunt tales;
oculus enim mortui non est magis oculus, quam qui est in lapide.
Et quidem quod partes organismi differant inter se saltem
accidentaliter, certum est et ipsa experientia; constat, cum videamus
diversa accidentia esse in oculo et in aure et in aliis partibus, quarum
quaedam sunt molliores, aliae duriores, aliae huius figurae, aliae
alterius. Et quidem D. Thomas 1 p. q. 76. art. 3 ad 3
inquit, quod partes dissimilares animalium "non potest dici, quod sint
diversarum specierum, sed diversarum dispositionum ".
Sed difficultas est, an istae partes differant etiam substanstiali
aliqua differentia proveniente ab ipsa forma, ita quod diverso modo
partes istae a substantiali forma informentur. Quam disputationem late
tractat Suarez tract. de Anima libro 1 cap. 2. Sed brevius
resolvi potest dicendo, quod inter istas partes datur differentia
aliqua substantialis, non quidem a diversa forma proveniens, quia in
eodem individuo non sunt diversae formae substantiales, sed ab eadem
forma, quatenus virtualiter est multiplex, sive dando diversum
gradum, v. g. sensitivum vel vegetativum, sive diversum modum
informandi diversas partes. Quae est resolutio D. Thomas in
quaest. de Anima art. 9, ubi docet in rebus animatis non solum
requiri "diversa accidentia" ad diversas operationes, sed etiam
"diversas partes", et quod "anima singulis partibus dat esse
substantiale secundum illum modum, qui competit operationi earum".
Et ad 4 docet, "quod licet anima sit una forma, partes tamen
corporis diversimode perficiuntur ab ipsa". Et quaest. de Spirit.
Creat. art. 4 ad 14 inquit, "quod secundum rationem speciei
magis convenit caro mea cum carne tua quam ossa mea cum carne mea".
Et similiter nominat diversam speciem in partibus organicis in 4
disc. 14 q. 1 art. 1 quaestiunc. 3. Sic ergo partes organicas
habent diversam speciem incompletam et secundum quid etiam in genere
substantiali, quatenus diverso modo informantur ab anima, qui diversus
modus in eo consistit, quod quaelibet pars organica participat a forma
talem informationem substantialem, ut principium sit et radix
diversorum accidentium et operationum. Neque hoc difficile
intelligitur, cum videamus eandem animam diversos gradus habere, ut
vegetativum et sensitivum etc., nec omnes communicari cuilibet parti;
nam ungues et capilli participant gradum vegetativum, et non
sensitvum. Si ergo quoad communicationem graduum diverso modo anima
informat substantialiter, cur non etiam quoad informationem partium
organicarum? Neque ad hoc oportet ponere diversas uniones entitative,
sed sicut forma est unica, licet virtualiter multiplex, ita est unica
unio, licet multiplex virtualiter, quia diversos effectus habet,
sicut et ipsa forma, quia unio non est aliud quam ipsa communicatio
formae.
Hoc supposito, cum dicitur in definitione, quod anima est actus
corporis organici, ly organici utroque modo debet intelligi, scilicet
accidentaliter et substantialiter. Utrumque enim requirit anima et
utrumque consequitur ex eius informatione, scilicet et quod ipsae partes
organicae sint animatae per informationem animae, et quod habeant
dispositiones et accidentia sibi debita et convenientia. Neque enim in
definitione animae cum dicitur corpus physicum et organicum, intelligi
oportet, quod hoc habeat antecedenter ad informationem animas, sed per
ipsam. Unde dicit D. Thomas in quaest. de Anima art. 1 ad
15, "quod in definitionibus formarum aliquando ponitur subiectum ut
informe, sicut cum dicitur motus actus entis in potentia. Aliquando
ponitur subiectum formatum, sicut cum dicitur motus est actus mobilis,
lumen est actus lucidi. Et hoc modo dicitur anima actus corporis
organici physici quia anima facit ipsum corpus organicum, sicut lumen
facit aliquid esse lucidum ". Et in hoc sensu idem est dicere "actus
corporis organici" atque dicere "actus corporis animati et vivi
secundum diversas partes heterogeneas distincti", sicut si explicetur
forma per effectum formalem, quem facit in proprio subiecto. Quia
tamen etiam in ly organici intelligi debet organizatio accidentalis,
quia ut diximus, ea requiritur ad ipsam dispositionem organorum, non
inconvenit intelligere, quod anima sit actus corporis organici in hoc
sensu, quod est organicum dispositive etiam antecedenter ad
informationem animae. Disponitur enim materia per organizationem, ut
introducatur anima; post introductionem autem animae etiam dantur
dispositiones organicae, quia dantur accidentia, quibus disponitur
materia illa ad retinendum formam et ad operandum, licet verum sit,
quod dispositiones, quae praecedebant informationem animae, ipsa
introducta non maneant eaedem numero propter mutationem subiecti, ut
late ostendimus in libris de Generat. q. 1, 3 et 9.
ULTIMA PARTICULA definitionis est potentia vitam
habentis, quae ponitur ad maiorem explicationem praecedentium
particularum. Est autem duplex vita, alia in actu secundo pro
operatione, quae dicitur vita accidentalis, alia in acta primo pro
ipsa informatione formae viventis. In praesenti ergo illa particula
"potentia vitam habentis" communiter sumitur pro vita accidentali,
quae est operatio in actu secundo, ut intelligatur, quod anima ipsa
est actus primus, quia est in potentia ad operationem vitalem, quae
est vita in actu secundo. Quae expositio sumitur ex D. Thoma 2 de
Anima lect. 2 et 1 p. q. 76. art. 4 ad 1. Quare per haec
particulam "potentia vitam habentis" magis explicatur illa particula
"organicum". Corpus enim organicum etiam postquam animatum est, ad
hoc habet organa, ut vitales operationes per illa exerceat, et sic
potentia habet vitam, id est habet in actu primo potentiam ad vitales
operationes. Nec obstat, quod vitales operationes sunt multae, anima
vero est una in ratione formae informantis, quia omnes suae operationes
sub una formali ratione respiciuntur ab anima et procedunt ab ipsa,
scilicet sub rations vitalis et animati. Quia tamen, ut diximus
supra, etiam potest intelligi corpus organicum non pro corpore animato
substantialiter, sed per organizationem accidentalem disposito ad
informationem animae, potest etiam intelligi illa particula "potentia
vitam habentis" de potentia proxima ordinata ad ipsam vitam
substantialem, quae est anima, in actu primo, et non solum ad
operationem in actu secundo. Et ita per hanc particulam explicatur,
quale debeat esse corpus organicum, non sicut cadaver, quod est corpus
mortuum, nec sicut embryo, quod solum remote est dispositum ad
recipiendam animam, sed in potentia proxima vitam habens, id est
organizatum cum dispositione proxima ad recipiendam formam vitalem.
Nec est inconveniens, quod anima et quaelibet forma substantialis
definiatur cum aliqua connotatione ad accidentia, quibus disponitur
materia, quia debet definiri forma per ordinem ad informationem, et
haec dependet a dispositionibus tamquam a conditionibus requisitis.
An vero ista definitio sit essentialis et univoca respectu omnis animae
dicemus art. seq., ubi idem inquiretur de secunda animae
definitione.
Contra singulas particulas definitionis: Primo arguitur contra primam
particulam "actus primus". Intelligitur enim nomine actus primi
actus substantialis informans; iste enim proprie est actus primus.
Hoc autem non est certum, sed probandum erat ab Aristotele, non
supponendum. Nam plures ex antiquis negarunt animam esse formam
substantialem, sed quamdam harmoniam vel temperamentum humorum; plures
etiam existimarunt, quod si anima erat substantia, solum uniebatur ut
motor, non ut informans; et ipse Aristoteles in hoc 2. libro cap.
1 in fine 3 dicit nondum constare, utrum anima sit vera forma vel
motor corporis. Ergo in definitione non debuit poni illa particula
"actus primus", quae formam substantialem et informationem designat.
Confirmatur, quia anima est actus perfectissimus in genere viventis,
ergo non debet esse actus primus, sed secundus, quia iste est
perfectio primi, utpote magis elongatus a potentialitate.
Confirmatur secundo, quia non potest anima esse actus primus, ex eo
quod ab intrinseco sit separabilis ab actu secundo, siquidem non potest
anima cessare ab omni actu, vel secundum cognitionem, si sit in
vigilia, vel quoad nutritionem vel saltem quoad motum cordis. Et
deinde quia sola anima humana operatur libere, ita quod positis omnibus
requisitis possit cessare ab actu, reliquae omnes naturaliter operantur
et sic non possunt cessare ab actu secundo positis omnibus requisitis ad
agendum. Si vero non ponantur omnia requisita, etiamsi formae sint
inanimatae, non operabuntur, sed cessabunt ab actu. Denique formae
inanimatae, ut lapis vel terra, naturaliter quiescunt, ergo ex natura
sua possunt separari ab actu secundo, qui est motus.
RESPONDETUR Aristotelem in definitione tradita nihil
supponere probandum. Sic enim processit Aristoteles ad tradendam
definitionem animae, quod prius in toto libro primo exclusit errores
antiquorum, qui non bene explicabant naturam animae; quibus exclusis
propriam tradit definitionem et id, quod vere convenit animae.
Convenit autem animae esse actum primum, id est substantialem et
informantem. Et hoc probari non potest probatione a priori, cum non
sit propria passio, sed ipsa substantia et natura animae, quae non
habet aliquid prius, a quo per connexionem consequatur. Potest tamen
probari indiciis et experientiis, quia constat dari corpora animata,
quae vivunt et seipsa movent, ut ipsis sensibus videmus. Debent ergo
habere aliquam formam, qua constituantur in esse proprio viventis et
animalis, et haec forma non potest esse accidens, quia res inanimatae
substantialem formam habent, qua constituantur, alioquin si neque
etiam res inanimatae haberent formam substantialem, nulla res, neque
animata neque inanimata, constaret forma substantiali, quod esset
incidere in errorem antiquorum philosophorum, qui negabant formas
substantiales et substantialem generationem, quod supponitur iam
impugnatum in libris de Generat. et 1 Phys., non autem hic erat
probandum.
Si ergo res inanimatae habent formam substantialem constituentem se, a
fortiori res animatae, quae sunt perfectiores et non minus generantur
substantialiter quam illae. Et sic propria earum forma, quae vocatur
anima, actus substantialis seu actus primus esse debet. Quod vero
Philosophus dixit in fine cap. 1. nondum constare animam uniri ut
motorem vel ut informantem, id dixit, quia nondum id explicaverat,
sicut fecit in seq. cap. Constat enim animam non solum praebere motum
corpori, sed etiam ipsum esse et speciem et quidditatem rei animatae.
Ex his autem colligitur animam non esse ipsum temperamentum qualitatum
seu humorum, ut aliqui posuerunt, et attribuit Galeno D. Thomas 2
Contra Gent. cap. 63., quia qualitates illae temperatae
pertinent ad dispositiones, quibus anima coniungitur corpori, non
autem ad ipsam rationem substantialem animae, quae non potest
consistere in ipsa forma accidentali, sed in substantiali, ut dictum
est.
Ad primam confirmationem respondetur animam esse actum perfectissimum
in linea actus primi et in ratione formae constituentis et radicaliter
continentis actum secundum, non in linea et ratione ipsius actus
secundi seu formae consummantis et ultimo perficientis. Hoc enim
pertinet ad formas accidentales, quae se habent ut ornatus et
perfectiones secundae ipsius substantiae, in quibus consummantur. Et
sic quod actus secundus sit perfectior in ratione actualitatis quam
primus, non arguit, quod sit perfectior in ratione formae radicalis et
constitutivae, sed in ratione formae consummantis et accidentalis. Si
autem actus secundus inveniretur purificatus ab imperfectione accidentis
et in linea substantiali, ille esset perfectissimus et plus quam anima
sicut in Deo, qui est actus purus. Quod vero dicitur actum secundum
esse finem operantis, respondetur esse finem sumendo operationem non
abstracte et condivise ab operante, sed in concreto cum ipso, quia
ipsa res operativa est propter seipsam ut operantem, ut docet S.
Thomas 3 Contra Gent. cap. 17 et Caietanus 1, 2. q. 3.
art. 4. Et ita intelligitur, quod unumquodque est propter suam
operationem, id est propter seipsum ut operans, quasi ipsum in
potentia respiciat seipsum operans in actu ut finem. Est etiam
operatio finis quo, non finis qui, quia per operationem apprehendimus
id, quod desideramus; finis autem quo non est necesse, quod sit
perfectior re finalizata.
Ad secundam confirmationem respondetur omissis aliis explicationibus,
quod anima separabilis est ab omni actu secundo divisive, non ab
omnibus collective; si enim omnes actus vitales cessarent, animal
esset mortuum. Quia vero anima habet plures actus, non vero ad unum
tantum determinatur sicut res inanimatae, et illos habet secundum
determinatam mensuram ab intrinseco, ideo ex sua natura habet non omnes
semper exercere, sicut non potest animal semper se movere, quia ab
intrinseco lassatur, nec semper generare nec semper augeri, etiam
plantae. Neque hoc est ex defectu materiae extrinsecae vel
impedimento, sed ex intrinseca virtute, quae deficit, si continue
operatur. Quod non habent inanimata; semper enim generabunt, si
habuerint materiam, et semper movebuntur extra centrum, si non sint
impedita. In motu autem cordis non potest animal cessare, quia ille
motus vitalis est illi a generante ad modum propriae passionis; movetur
enim ab alio, ut habeat inde principium motus. In illis vero
motibus, in quibus seipsum perfecte movet, et non a generante, potest
cessare ab intrinseco, ut diximus, non quidem ab omnibus motibus
collective, sed a quolibet divisive, etiamsi animal sit in vigilia.
Secundo arguitur: Quia anima in re non est actus corporis, sed
materiae primae formalissime loquendo. Nam illius est actus, quod
actuatur ab ipsa, et est in potentia ad ipsam physice et in re, et non
secundum metaphysicas distinctiones. Sed id, quod est in potentia ad
animam et in re suscipit illam, est materia prima nuda; sic enim
recipit formam et unitur illi physice, siquidem non est alia forma dans
gradum corporis et alia dans gradum animae, sed una et eadem. Ergo
talis forma in re et physice non est actus informans corpus, sed
informans materiam et constituens corpus sicut et constituens animatum.
Confirmatur, quia alias anima formaliter, in quantum anima, esset
forma accidentalis, quod est absurdum. Sequela patet, quia in
quantum anima supponit materiam actuatam ipsa corporeitate, ergo non
dat primum actum, ergo neque substantialem, quia substantialis actus
est primus. Et sicut si essent plures formae in uno composito,
secunda deberet accidentaliter informare, ut ex Divo Thoma dicemus
art. 3, similiter si unus gradus supponit corpus in actu
constitutum, necessario erit gradus accidentalis.
RESPONDETUR, quod anima est forma informans materiam, sed
tamen dicitur actus corporis duplici ratione: Primo, intelligendo ly
corporis non pro subiecto informabili, sed pro composito constituto per
animam, sicut cum dicitur lux esse actus lucidi, id est constituti per
lucem. Et eodem modo dici potest anima actus animati; id enim
significat corpus organicum, id est corpus vivum et animatum, ut supra
exposuimus. Neque tunc definitio animae includet ipsum definitum, sed
definietur forma per suum effectum formalem, scilicet anima per
animatum, licet rursus ipse effectus formalis dicat ordinem ad causam
suam, quia effectus et causa correlative se habent.
Secundo intelligi potest nomine corporis subiectum informabile, sed
tunc non intelligittur definitio de ipsa anima, ut absolute est forma,
sed specificative, ut est gradus; nec ly corpus intelligitur ipsa
materia informabilis, sed illud, quod se habet ut materiale ex parte
gradus inferioris respectu gradus superioris. Anima enim non solum se
habet ut informans et constituens corpus sicut aliae formae, sed ut
elevans corpus ad superiorem gradum et altiorem modum operandi, et
respectu animae sic elevantis debuit poni pro materiali non solum id,
quod informat, sed ipsum corpus, quod elevat. Nec obstat, quod
anima solum educitur de potentia materiae, non vero de potentia gradus
corporei nec physice informat ipsum. Respondetur enim, quod anima ut
forma informans et educibilis est actus corporis ratione materiae
tantum, quae in corpore includitur, sed in quantum elevans et graduans
respicit ipsum corpus, et non solam materiam, quia elevat illud ad
altiorem gradum.
Ad confirmationem respondetur animam non esse formam accidentalem etiam
secundum gradum animae, quia non dat esse distinctum a gradu
corporeitatis et substantiae, sed explicationem maiorem eiusdem. Unde
non potest accidentale esse praebere, quia est in eadem linea et
praedicamento substantiae et ab eadem forma proveniens. Quando autem
dantur duae formae entitative distinctae et quae non dant unum et idem
esse, sed diversum, tunc secundum esse non potest esse substantiale,
sed accidentale, quia supervenit subiecto informato et habenti esse
primum, non vero idem esse secundum maiorem explicationem et
graduationem praebet, ut dicemus art. 3.
Tertio obicies: Quia in illa particula "potentia vitam habentis"
vel intelligitur vita substantialis, quae habetur per informationem
animae, vel accidentalis, quae consistit in operatione. Primum esse
non potest, quia sic non esset habens vitam in potentia, sed in actu,
quia corpus vivum seu organicum actu est informatum ab anima. Si
secundum, imprimis definiretur anima per aliquid sibi posterius,
scilicet per operationem, quae ab ea emanat; deinde deberet dici actu
vitam habens, quia animal semper habet aliquam operationem in actu,
saltem motum cordis, ut diximus. Denique quia sic haec prima
definitio coincideret cum secunda, qua dicitur, quod anima est primum
principium nutriendi, sentiendi, intelligendi etc. quae omnes sunt
operationes vitae.
RESPONDETUR, quod, ut supra diximus, illa particula
"potentia vitam habentis" de vita pro operatione intelligitur. Et ad
probationem in contrarium respondetur, quod operatio est aliquid
posterius anima in genere causae effectivae et in executione, est tamen
prior illa in genere causae finalis et in intentione, quia unumquodque
est propter suam operationem.
Ad secundam instantiam respondetur, quod anima de se non est nisi
actus primus, et consequenter non habet operationem nisi in potentia.
Quod vero semper habeat operationem aliquam sibi adiunctam, non
tollit, quod sit in potentia ad quamlibet divisive, quantum est ex
se, quia potest ab intrinseco cessare a qualibet, in qua perfecte se
movet, vel transmutare se de una operatione ad aliam. In motu autem
cordis non movetur a se, sed a generante, licet per illum motum vivat
tamquam per primum motum vitalem non derivatum ab alio priori motu,
sed a movente extrinseco, quatenus est principium viventis et causa
vitae, et consequenter primi motus vitae, quia etiam viventia non se
movent nisi ut mota et ab extrinseco principio dependentia. De quo
latius diximus in q. 23. Phys.
Ad tertiam instantiam dicemus art. seq., in quo secundam animae
definitionem explicabimus.
|
|
