|
DIFFICULTAS PRAESENS, quae satis apud antiquos
disputata est et communis est omni composito substantiali, ex
quadruplici capite oritur: Primo, an multiplicentur formae
substantiales iuxta plura praedicata quidditativa, ita quod diversa
praedicata a diversis formis proveniant. Secundo est specialis
difficultas circa formam corporeitatis, an sit coaeva materiae,
reliquae vero formae superveniant illi. Tertio ex parte graduum vitae
specialem difficultatem habet in viventibus, an proveniant a diversis
formis. Quarto ex parte diversarum partium heterogenearum vel ex parte
diversorum humorum in animalibus; videntur enim singula ista exigere
diversas formas propter diversas proprietates et officia, quae habent.
Et ita diversi auctores antiqui secundum haec diversimode moti sunt ad
ponendum diversas formas. Et difficultas currit supponendo, quod
quaelibet forma praebeat gradum et praedicatum quidditativum
singularizatum. Sic enim inquirimus, an ista praedicata et diversi
gradus, prout in singulari, proveniant a diversis formis in eodem
composito.
In hac parte est CONTROVERSIA cum Scoto et eius schola,
et ante ipsum fuit cum Avicenna et multo ante cum Platonicis, qui
ponebant diversas formas esse in diversis partibus eiusdem compositi,
ut in corde, cerebro, hepate. Quod in homine non ita difficile
intelligebatur apud ipsos, quia animam intellectivam solum ponebant ut
motorem, non ut formam substantialem, et sic permittebantur aliae
formae esse in corpore, ut constitueretur mobile ab anima, ut inquit
S. Thomas 1. p. q. 76. art. 4. Supponendo autem animam
humanam uniri ut veram formam hominis, eadem difficultas currit in ipsa
atque in aliis compositis. Scotus ergo in 4. dist. 11. q. 3.
sentit rationes D. Thomae non concludere unitatem formae, et ita in
homine praeter animam intellectivam ponit formam corporeitatis seu mixti
propter rationes infra adducendas.
NIHILOMINUS tamquam certa conclusio et communi auctorum
approbatione recepta statuendum est: In nullo composito substantiali,
quod est unum per se, posse dari plures formas substantiales, neque
propter diversa praedicata seu gradus neque propter diversitatem partium
heterogenearum.
Haec conclusio est perpetua in D. Thoma, ut patet 1. p. q.
76. art. 3. et 4. et 2. Contra Gent. cap. 58. et 7.
Metaph. lect. 12. et quaest. de Anima art. 11. et sequuntur
communiter alii auctores, qui late citantur a P. Suarez disp.
13. Metaph. sect. 3. n. 12. et libro 1. de Anima cap.
6. et a Mag. Baņez libro 1. de Generat. q. 8. art. 1. et
2.
RATIONES praecipue sunt duae, quae diligenter in praesenti
tractandae sunt. Prima ratio principalis sumitur ex ipsa propria et
intrinseca ratione formae substantialis, quia de eius ratione est,
quod det esse simpliciter, sicut forma accidentalis dat esse secundum
quid, quod dicitur secundum quid, quia supervenit alicui esse
praesupposito, et sic non constituit esse simpliciter in ipsa re quam
informat, sed esse ut tale, id est ut superadditum alteri esse, per
quod res supponitur existens. Si ergo darentur plures formae
substantiales incompletae in uno composito, necessario una forma
superveniret alteri et praesupponeret ipsum compositum habere aliquod
esse per priorem formam, quo absolute et sine addito redderetur
existens et extra causas; hoc enim est simpliciter dare esse. Et ita
sumimus in praesenti ly simpliciter ad evitandam omnem aequivocationem,
scilicet pro eo, quod reddit absolute et sine addito aliquid existens.
Ergo si per unam formam substantialem, quantumvis incompletam,
redditur aliquid absolute et sine addito existens, siquidem vere
supponitur corpus v. g. vel substantia constituta, per secundam
formam iam non fit esse simpliciter, quia supponitur, sed ut tale,
quod est esse secundum quid et proprium accidentium. Itaque repugnat,
quod detur aliquod esse a forma substantiali, et non sit primum esse,
quod est esse simpliciter et substans aliis, et consequenter idem est
dari plures formas substantiales in aliquo composito et dari plura
esse, quorum quodlibet sit primum et substantiale, quod omnino
repugnat.
Haec ratio evacuatur a SCOTO et ab omnibus, qui tenent materiam
primam secundum se esse ens in actu entitative. Sicut enim materia
prima apud istos habet esse in rerum natura simpliciter, id est sine
addito, quia vere existit, et tamen per introductionem formae mutatur
ad tale vel tale esse, et non constituit ens per accidens cum forma,
quia illud esse, quod habet, est incompletum et adhuc in potentia ad
ulteriorem actum, atque adeo cum illo potest componere esse completum,
quod simpliciter sit unum, - sicut in compositione metaphysica gradus
quilibet includit aliquod esse, qui tamen cum ulteriori gradu componit
aliquid unum per se, - sic similiter in compositione physica dici
potest de formis incompletis, quarum quaelibet dat esse cum potentia ad
ulteriorem formam et esse. Quando autem dicitur, quod ex duobus
entibus in actu non fit unum per se, intelligitur de duobus entibus in
actu plene et complete; si enim adhuc est in potentia ad ulteriorem
actum, cum illo componet, non ut ens in actu, sed ut in potentia.
Haec evasio coegit P. SUAREZ loco supra cit. ab hac ratione
abstinere et aliunde probare conclusionem positam, tum inductione,
quia eadem forma accidentalis, v. g. albedo, dat esse genericum et
specificum, et similiter eadem forma in angelis utrumque facit. Cur
ergo eadem forma substantialis in rebus compositis id non faciet? Tum
etiam quia nulla forma est in re existens, quae specifica non sit,
quia genericum sine specifico dari non potest. Habet enim quaelibet
forma distinctum esse a materia et aliis formis specificis, ergo debet
habere specificam diferentiam. Si autem habet, utique illam
communicat materiae, quia quidquid in se habet, totum praebet
materiae, quam informat.
Cum vero urgetur exemplo ipsius materiae, quae in eius sententia habet
esse, et tamen illud communicat aliis formis completurque quasi
specifice per formas, ergo similiter potest aliqua forma dare
actualitatem genericam materiae, et tamen ulterius esse complebilem per
formas specificas. Respondetur materiam esse fundamentum substantiae
compositae, et per modum potentiae inchoare ipsum compositum, et ita
de se est indifferens, ut per varios actus compleatur. At vero forma
est complementum naturae substantialis, et ita hoc ipso, quod habet
determinatam specificam rationem formae, si uniatur materiae, complet
illam et constituit in ultima specie, nec relinquit indifferentem
ulterius ad aliam formam. Ceterum in hac parte restat probandum P.
Suarez, cur omnis forma sit complementum tum ita ultimum et
perfectum, quod non possit ulterius perfici et compleri, atque ita
prima forma complebit informando et dando esse, sed non perfecte et
ultimo, sed adhuc in potentia ad ulteriorem actualitatem, sicut
perficitur anima per potentiam tamquam per formam et potentia per
habitum et habitus per actum, quia isti actus ordinate se habent in
perficiendo, et unus est perfectior altero ordine quodam. Unde
respondebit Scotus, quod prima forma substantialis dat esse specificum
non in specie ultima, sed subalterna cum potentialitate ad ultimam
formam specificam, et per illum gradum subalternum distinguitur ab
aliis formis dantibus alios gradus, sicut materia, quia habet gradum
susbtantiae partialis communissimum, distinguitur specie ab aliis et
est in potentia ad alia. Quare non videtur hac ratione satisfactum.
Oportet ergo redire AD IPSAM RATIONE D. THOMAE,
quae valde philosophica est et iuxta principia Aristotelis ab ipso D.
Thoma tradita et a nobis explicata 1. Phys. q. 3. et 1. de
Generat. q. 1. art. 2., quod materia est ens in potentia et non
habet ex se aliquem actum, etiam entitativum, alias non fieret
compositum substantiale neque substantialis generatio, quia non fieret
esse simpliciter, sed praesupponeretur. Et ideo S. Thomas quaest.
illa 76. art. 4. fundans hanc rationem subdit, quod "antiqui,
qui posuerunt materiam primam esse aliquod ens actu, puta ignem aut
aerem aut aliquid huiusmodi, dixerunt, quod nihil generatur aut
corrumpitur simpliciter, sed omne fieri dixerunt esse alterari, ut
dicitur 1. Phys.". Sentit ergo D. Thomas eandem esse rationem
ponendi materiam primam, quod sit ens actu, et ponendi plures formas
substantiales, quarum una supponat aliam; utrumque enim aeque tollit
unitatem per se compositi et generationis substantialis. Et ita non
admittimus instantiam de materia prima.
NIHILOMINUS ne solum alligemus rationem factam huic
sententiae de materia prima, DUO ADDIMUS in praesenti:
Primum, quod est contra rationem formae substantialis dare illud esse
incompletum et cum potentia ad alterius esse, quia vel illud esse,
quod praebet, sufficit se solo ponere extra causas rem, quam
constituit, vel non sufficit, sed indiget ulteriori forma incompleta
et esse eius, ut ponatur res extra causas. Si hoc secundum, non est
esse formae substantialis, quia non est principium alicuius esse
sufficientis existere per se, sed indigentis consortio alterius; ergo
ex vi talis formae incompletae nondum fundat conceptum formae
substantialis, sed vel materiae, quae si habet esse, solum est
receptivum alterius, et ita est substantia solum ut recipiens, non ut
dans esse, vel ut forma accidentalis, quae dat esse indigens alterius
esse fulcimento, non autem per se existens. Si dicatur primum, talis
forma est complete substantialis, quia complete dat esse substantiae,
quod est esse per se, nec depended ab allo esse ut sit, et sic
reliquae formae advenientes sunt accidentales, utpote supponentes esse
complete, substantiale et per se.
Secundum est, quia vel forma habet potentialitatem, ut ulterius
informetur, vel solum relinquit in materia locum et potentialitatem,
ut informetur ab ulteriori forma. Primum esse non potest, quia forma
quantumcumque sit imperfecta et incompleta, non tamen est informabilis
ab ulteriori forma substantiali, quia ipsa nihil habet de materia.
Nihil est autem informabile ab ulteriori forma substantiali nisi
materia, quia potest componere cum forma substantiali. Cuius ratio
est, quia illud, quod componit substantialiter cum forma, debet esse
in potentia ad talem formam, ita quod educator ex illa vel infundatur
illi. Non potest autem una forma substantialis educi ex alia forma,
sed solum ex materia, quae est in potentia ad omnes formas. Si autem
educeretur ab alia forma, illa non esset pure forma, sed aliquid
haberet etiam de materia, et sic numquam duae formae, quae pure essent
formae substantiales, inveniri possent in eodem composito
substantiali. Si dicatur secundum, currit ratio facta a principio,
quia tunc una forma non determinat aliam substantialiter componendo cum
illa, sed unaquaeque cum materia facit suum compositum, ergo non
restat aliquid, per quod uniantur unitate per se, sed erunt sicut
plura composita accidentalia in eodem subiecto, v. g. album et
dulce, quae solum uniuntur unitate subiecti, quae est per accidens et
secundum quid, non autem unitate alicuius formae, in qua habeant unum
esse per se. Nisi forte dicatur, quod illa duo composita incomplete
se habent sicut partes integrantes, quae componunt unum totum, aut
dicendo, quod ultima forma constituit compositum in ratione totalis
esse, ut significat Scotus cit. loco § Ad rationes. Sed contra
primum est, quia plures partes integrantes si non informantur eadem
forma substantiale, sed diversis, solum possunt habere unitatem vel
ratione eiusdem materiae vel ratione unius quantitatis; neque enim est
aliud principium faciendi unitatem nisi vel materia vel forma
substantialis vel accidentalis. Remota ergo unitate substantialis
formae solum remanet unitas ratione materiae vel quantitatis; utrumque
autem est unitas secundum quid, sicut uniuntur album et dulce in eodem
subiecto. Contra secundum autem est, quia tunc solum dabitur unitas
ordinis aut ad modum numeri, in quantum ultima forma claudit et
determinat reliquas, siquidem non informat illas, sed materiam, ut
probatum est, et sic non faciet unum substantialiter.
Ex QUO PATET diversam esse rationem de compositione physica et
metaphysica, quia metaphysica solum fit penes diversos gradus, quarum
multiplicatio non est secundum diversas formas, quarum una informat
aliam, sed secundum diversas considerationes eiusdem integrae et
totalis rei, secundum quod consideratur magis indeterminata in potentia
vel magis determinata in actu, eo quod non est actus purus, sed
constans ex actu et potentia et consequenter diversas istas graduationes
admittens secundum determinabile et determinatum. At vero compositio
physica fit per veram et realem informationem. Non potest autem una
forma substantialis informari ab alia, quia nihil habet in se
materiae, ex qua educatur alia forma, solum autem informat illud, a
quo educitur vel cui infunditur. Unde solum potest admittere aliam
formam, quatenus. in eadem materia relinquit illi locum et compatitur
cum illa. Et sic compositum inde resultans solum erit unum unitate
potentiae seu materiae informatae, non unitate formali et actuali,
quae est unitas per se.
Secunda ratio principalis contra Scotum deducitur ex ipsa
praedicatione, quia omnes gradus generici et specifici praedicantur
essentialiter de quolibet inferiori, sicut homo essentialiter est
animal et rationale et vivens et corpus. Sed non potest essentialis
preedicatio de eadem resumi a diversis formis, ergo debet provenire ab
eadem. Minor probatur, quia quae sumuntur a diversis formis,
praedicantur de aliquo, cui conveniunt iuxta modum, quo tales formae
in eo sunt. Formae autem, quae alicui conveniunt, vel una per se
coordinatur et subordinatur alteri, vel non. Si non, solum sequitur
praedicatio per accidens, quia una forma non determinat aliam, nec per
se subordinatur alteri, ergo neque per se praedicatur de alia, sed per
accidens, quia omnis praedicatio subordinationem seu coordinationem
importat praedicati et subiecti. Si autem per se coordinantur illae
formae, fiet quidem praedicatio per se, sed in secundo modo, sicut
cum risibile praedicatur de homine, eo quod se habet ut forma distincta
connexa cum altera, et consequenter de illa praedicatur in secundo modo
per se, ut mox ostendemus. Omnes autem gradus superiores et
inferiores praedicantur essentialiter in primo modo per se de illo, cui
conveniunt, ergo non debent provenire a diversis formis.
RESPONDET SCOTUS, quod in praedicatis, quae sumuntur a
diversis formis, solum sequitur, quod neutra forma includat alteram
nec praedicetur de illa, et consequenter quod genus non praedicetur de
differentia, non tamen quod utraque non praedicetur de composito seu
subiecto. Sed hoc et falsum est, et non evacuat vim argumenti. Est
falsum, quia, ut bene notat Caietanus quaest. illa 76. art.
3., praedicata, quae sumuntur a diversis formis, etiam unum
praedicatur per se de alio, licet non in primo modo per se, sed in
secundo, sicut cum dicitur "homo est risibilis", "ignis est
calidus", licet calidum et risibile sumantur a forma accidentali.
Non evacuat vim argumenti, quia facimus vim in eo, quod tales formae
fundant praedicationem respectu sui compositi et constituti, v. g.
rationale et animal et vivens respectu hominis, quem constituunt, et
inquirimus, quam praedicationem fundent respectu huius constituti, an
per se vel per accidens. Si per accidens, est falsum, cum homo per
se sit vivens et animal. Si per se, vel per se secundo modo, et hoc
est falsum, cum sint essentiales praedicationes et priori modi. Si
per se primo modo, non stat, quod sumantur a diversis formis, quia
duae formae, hoc ipso quod sunt distinctae, ita se habent, quod una
non est essentialiter alia, sed distincta, licet sit illi coordinata,
ergo non fundat praedicationem essentialem et primi modi, sed
coordinationis et connexionis duorum distinctorum, quae est praedicatio
per se secundi modi. Et sicut inter se sunt connexae illae formae,
sic manent connexae, in ipso composito, quod constituunt, neque enim
ibi maiorem unitatem et perseitatem habent, quam inter se. Ergo non
fundabunt praedicationem in primo modo, sed in secundo sicut duae
formae connexae.
ALIUNDE POSSET INSTARI haec ratio facta etiam in
nostra sententia, quia materia et forma sunt entitates diversae, et
tamen praebent composito praedicata essentialia in primo modo per se,
sicut a materia sumitur praedicatum materialis et corruptibilis et alia
similia, a forma vero, quod sit corpus vivens, animal etc. Cur ergo
repugnabit a diversis formis sumi praedicata quidditativa, quae in
primo modo per se et essentialiter praedicentur? Respondetur esse
disparem rationem inter materiam et formam et inter ipsas formas inter
se, quia materia et forma ex propria et intrinseca essentia sua se
habent sicut actus et potentia ipsumque compositum essentialiter
constituunt etiam in primo modo per se, quia actus et potentia
essentialiter et in primo modo per se pertinent ad constitutionem
compositi. At vero duae formae distinctae non se habent sicut actus et
potentia, et ita solum possunt alicui composito convenire, quatenus
inter se habent coordinationem, et una est praeambula ad aliam, ut
docet S. Thomas quaest. illa 76. art. 3., atque adeo solum
fundant perseitatem in secundo modo, qualis potest esse inter duas
formas, quarum una consecutive se habet ad aliam et secundum
connexionem. In summa: Non fundatur essentialis praedicatio in primo
modo per se, nisi vel unum sit intra essentiam alterius, et non
distinctum ab illo, vel si sit distinctum, essentialiter se habeant ut
actus et potentia, quia tunc unum respicit alterum non ut consecutum et
connexum cum illo inter se solum, sed ut essentialiter componens ipsum
tertium, quod constat ex actu et potentia. Quae vero se habent ut duo
actus seu ut duae formae, possunt quidem habere connexionem, qua unum
consequatur ad aliud, non tamen quod essentialiter se respiciant in
ratione componendi essentialiter, quia quod per se essentialiter
componit, solum est actus et potentia, non actus et actus. Et ita si
duo actus faciunt essentialem praedicationem, solum potest esse, quia
essentialiter includitur unum in altero, non vero si distinguitur ab
illo.
Primo arguitur ex Scoto: Quia in corpore Christi separata anima
mansit idem corpus numero, ut communiter dicunt Patres, et S.
Thomas admittit 3. p. q. 50. art. 5. Et si in illo triduo
servaretur Eucharistia, esset idem corpus, quod ante fuit
consecratum, et tamen non haberet animam rationalem. Ergo aliqua
forma mansit, quae separata anima constitueret idem corpus numero sicut
antea.
Confirmatur, quia omnia cadavera, ex quacumque causa generentur,
sunt eiusdem rationis. Sed a diversis causis specie differentibus non
potest semper produci effectus eiusdem speciei. Ergo cadavera sunt
eiusdem rationis propter eandem formam corporeitatis.
Confirmatur secundo, quia anima intellectiva in se spiritualis est et
inextensa, in corpore autem invenitur extensio, figura,
corruptibilitas etc. Ergo haec non sunt ab anima, cuius esse est
spirituals et indivisibile, ergo ab alia forma praeter animam.
Denique, ipsa anima intellectiva creatur a Deo, homo autem non
creatur, sed generatur. Ergo formalis terminus generationis non est
ipsa anima intellectiva, quia ubi est diversa actio, scilicet
generativa et creativa, diversus terminus formalis esse debet et
consequenter diversa forma, una quae sit terminus creationis, altera
generationis.
RESPONDETUR, quod corpus Christi mortuum et vivum dicitur
idem numero ratione suppositi, in quo sustentatur, non ratione
formae, qua constituitur. Itaque terminative est idem numero, non
formaliter, id est solum ratione suppositi, a quo habetur unitas
numeralis ut a termino, et sic est idem numero suppositaliter, licet
non omnibus modis sit idem numero, ut D. Thomas affirmat loco cit.
ex 3. p. Et non potest Scotus maiorem identitatem in ipso corpore
salvare quam suppositalem, eo quod ablata forma specifica remanet
tantum generica corporeitatis omnibus communis, ergo non remanet idem
individuum specificum, quod antea; solum ergo erit idem individualiter
ratione suppositi.
Ad primam confirmationem respondetur imprimis non esse certum omnia
cadavera esse eiusdem speciei. Similiter agens principale cadaveris
non est illud ferrum, quo animal iugulatur et interficitur, illud enim
est instrumentum tantum, principale autem est coelum vel elementum
praedominans, quatenus ex abundantia alicuius qualitatis, v. g.
caloris vel frigoris, animal moritur. Tunc enim per illam qualitatem
tendit ad formam elementi, in quam ultimo resolvendum est cadaver
mediante illa qualitate, v. g. in ignem vel aquam vel terram, et
tunc ab illo elemento praedominante dispositive in tall qualitate
generabitur, quia ad illud tendit. Et iuxta diversitatem elementi,
ad quod tendit, erit diversitas cadaveris. Sed esto, sint omnes
formae, cadaveris eiusdem speciei, adhuc restat eadem difficultas,
quia vel sunt omnia eiusdem speciei infimae, et sic praeter formam
genericam corporis necesse erit producere specialem cadaveris, et de
illa inquiremus quomodo possit a diversis agentibus produci, etiam in
sententia Scoti. Vel forma cadaveris solum est forma generica corporis
remota anima, quae dabat esse specificum hominis, et sic iam homo
ante mortem habet in se formam cadaveris, unde per mortem non fiet
generatio aliqua substantialis, sed solum separatio formarum, ut sit
ista sine illa, et consequenter neque corruptio substantialis erit,
quia corruptio unius est generatio alterius. Igitur cum forma
cadaveris sit medium et via ad diversas formas, puta ad diversa
elementa, non repugnat a diversis agentibus procedere, sicut calor et
frigus possunt a diversis agentibus introduci, quia sunt media et
dispositio ad diversas formas.
Ad secundam confirmationem respondetur formam humanam, licet
entitative sit spiritualis in se, eminenter tamen esse corpoream, et
sic potest praebere esse corporeum et reliquos gradus, quos eminenter
continet. Sicut enim causa aequivoca eminens operatur effectum, quem
formaliter non habet, sic etiam forma eminens se habet ad modum causae
aequivocae et praebet effectum informando, quem formaliter tantum non
habet, sed eminenter, quia ut forma eminens informat. Et eodem modo
licet esse existentiae formae humanae sit spirituale in se entitative,
tamen eminenter est corporeum, et sic potest communicari corpori modo
corporeo, sicut subsistentia Verbi, licet sit spiritualis, potest
tamen propter suam eminentiam supplere subsistentiam corporis et
terminare illud; sic esse animae communicatur corpori, quia forma eius
est. Unde D. Thomas 1. 2. q. 4. art. 5. ad 2. docet,
quod in anima separata remanet idem esse compositi, eo quod esse animae
est subsistens, et "idem est esse totius et formae". Nec tamen
similiter esse angeli communicari potest corpori, quia non est forma
neque qualitas spiritualis perfecta, quia non potest esse inhaerens et
dependens a corpore. Esse autem animae cum sit subsistens, non
dependet a corpore, sed ad communicationem sui esse trahit corpus.
Quod vero dicitur animam intellectivam creari a Deo, hominem vero
generari, non arguit duplicem formam, sed sufficit, quod eadem
subordinetur duplici agenti secundum diversam considerationem. Itaque
anima ut in se subsistens terminat creationem, ut autem unita et
informans terminat generationem. Et creatio se habet ut superior et ut
subordinans sibi generationem, non quatenus creatio est praecise, sed
ut infundens seu creans illam in corpore. Generatio autem attingit
animam non ut productam, sed ut communicatam materiae, prout unio et
communicatio ista ex parte materiae se tenet et per dispositiones tendit
ad illam, et sic habet diversum terminum formalem generatio et
creatio, licet non diversam formam; imo si respicerent diversas
formas, generatio non fieret per communicationem et unionem animae
humanae, et sic homo non generaret hominem formaliter in quantum homo
est, nec similem sibi in specie.
Secundo arguitur: Quia plura videntur esse in homine, quae non
possunt ab eadem forma provenire, quia contrarietatem habent inter se;
ergo dantur diversae formae.
Antecedens probatur. Nam quoad ipsam substantiam animae habet anima
rationalis incorruptibilitatem et indivisibilitatem, anima autem
sensitiva corruptibilis et divisibilis est; anima rationalis creatur a
Deo ut subsistens, anima vero sensitiva educitur a materia, sicut et
eius operatio totaliter a materia dependet, et ita forma embryonis,
quae est sensitiva, educitur de potentia materiae, nec corrumpitur in
adventu animae rationalis, alias disponeret ad sui corruptionem, quia
disponit ad animam rationalem. Quoad potentias vero operativas est
contrarietas, quia quaedam non possunt subiectari in anima rationali,
sed in organo corporeo, ut sensus, alioquin manerent in anima
separata, et tamen effluere debent ab aliqua forma et in ea
subiectari, a qua emanant; aliae vero potentiae subiectantur in ipsa
anima, ut intellectus et voluntas. Quoad operationes autem est
contrarietas, ut patet in actibus voluntatis et appetitus, pugnant
enim ad invicem sensualitas et voluntas, velle agere studiose, et
velle prave agere.
Confirmatur, quia alias non posset homo producere ultimam
dispositionem requisitam ad unionem animae rationalis, siquidem illa
dispositio debet emanare ab ipsa forma, sicut omnes aliae ultimae
dispositiones a suis formis. Sed homo non producit animam rationalem,
ergo neque ultimam dispositionem ab ea dimanantem; ergo neque unit
animam corpori, quia forma ab eo agente introducitur, a quo causatur
ultima dispositio.
RESPONDETUR negando antecedens. Ad primam probationem
respondetur animam rationalem, licet in se sit incorruptibilis et
indivisibilis, modo tamen corruptibili et corporeo informare, quia
recipitur ad modum materiae recipientis. Materia autem est
informabilis modo corporeo et corruptibili, quia est indifferens ad
plures formas, et sic informatur ab una cum capacitate acquirendi aliam
et relinquendi illam, neque est ei connaturale actuari ab una forma cum
impossibilitate transeundi ad aliam, quod requiritur ad
incorruptibilitatem. Et quia anima rationalis eminenter est sensitiva
et corporea, potest extensionem et divisibilitatem praebere. Nec
omnis anima sensitiva educitur de potentia materiae, sed illa, quae
tantum est sensitiva formaliter, non quae eminenter, et in se
spiritualis. Et licet operationes sensitivae dependeant a corpore,
non tamen principium talium operationum educitur de material si sit
principium eminens et habens etiam alias operationes spirituales, quae
ab illa non dependent, sed solum quando est principium adaequate
corporeum et determinatum ad operationes sensitivas. Forma autem
embryonis certum est, quod corrumpitur in adventu formae perfectioris,
ut docet S. Thomas q. 3. de Potentia art. 9. ad 9., sicut
quaecumque dispositio praecedens corrumpitur adveniente forma, et per
accidens disponit ad sui corruptionem disponendo ad introductionem novae
formae.
Ad secundam probationem dicitur, quod omnes potentiae, quae sunt in
homine, dimanant ab eadem anima, sed non eodem modo. Quaedam enim
dimanant absolute et simpliciter, ut intellectus, quaedam dependenter
a corpore et ut est forma communicata corpori, et ita inhaerent in
organo corporeo, et sunt proprietates animae ut coniunctae, non pro
omni statu, ut docet S. Thomas 1. p. q. 77. art. 8.,
sicut alia est proprietas lapidis in centro, scilicet quiescere, alia
extra centrum, scilicet moveri.
Ad tertiam probationem dicitur ad illam contrarietatem operationum non
requiri diversas formas substantiales, sed sufficere diversas potentias
eiusdem formae, sicut non repugnat, quod aliquod corpus in aliqua
parte sit frigidum, in alia calidum vet siccum, et secundum diversas
qualitates sortiatur diversas et contrarias operationes; ergo multo
melius continget in anima, quae est forma eminentior, imo ex eo probat
D. Thomas esse unam animam, quia si intense elicit operationem
unam, remittitur quoad aliam quod est signum procedere utramque ab eodem
principio.
Ad confirmationem respondetur hominem propriissime generare alium et
producere ultimam dispositionem ad eius unionem, quae dispositio est
proprietas consequens animam ut coniunctam et in statu coniunctionis,
non absolute ut ens spirituale est in se. Et tales proprietates possum
procedere ab agente, quod non est productivum animae, sed
coniunctivum, et hoc est generans, et non solum Deus infundens:
Videatur de hoc Caietanus 1. p. q. 118. art. 2. et Baņez
1. de Generat. q. 8. art. 3. ad 7.
Ultimo arguitur: Anima est forma corporis et facit cum illa
compositionem naturalem, ergo est aliquid distinctum a corpore.
Corpus autem non est sola materia, sed compositum ex materia et forma;
materia enim est pura potentia, corpus autem aliquid est in actu. Imo
anima non solum est forma, sed motor corporis, corpus vero est motum
ab anima, ut docet Aristoteles 8. Phys., ergo distinguitur
realiter a corpore, et non est forma constituens corpus, alias idem
esset movens et motum, nec distingueretur realiter pars movens et
mota. Ergo oportet, quod alia sit forma constituens corpus, alia
vero anima movens corpus. Et praesertim urgetur hoc in sententia,
quae tenet non fieri resolutionem usque ad materiam primam, sed manere
eadem accidentia in genito, quae erant in corrupto. Tunc enim necesse
est, quod vel aliqua forma substantialis, quae erat in corrupto,
maneat, vel quod accidentia in sola materia sustententur. Hoc
secundum est impossibile, cum materia sit ens in pura potentia, ergo
primum.
Confirmatur, quia partes heterogeneae differunt specie, quia alia est
species carnis, alia ossis. Unde in 8. Phys. textu 30. dicit
Philosophus, quod non sunt continuae illae partes viventis, sed
contiguae. Et D. Thomas 1. p. q. 11. art. 2. ad 2.
dicit, quod carent forma totius, ergo quaelibet habet suam
distinctam. Id etiam constat ex diversis proprietatibus et
operationibus specie diversis, quas habent, sicut alia est operatio
auditus, alia oculi, alia cordis etc. Ista autem sunt signa
distinctionis specificae et consequenter diversarum formarum, quia
unica forma non potest constituere diversas species. Idem argumentum
fieri potest de sanguine et reliquis humoribus, qui non informantur
eadem anima, sed sunt sicut aqua in vaso, et tamen pertinent ad
integritatem totius.
RESPONDETUR, quod anima dicitur forma corporis, sicut
aliquid dicitur forma respectu compositi seu effectus formalis. Sicut
albedo est actus seu forma albi et lux forma lucidi, sic anima forma
corporis per ipsam constituti. Quando vero dicitur animam componere
cum corpore, si loquamur de compositione physica et reali, intelligi
debet nomine corporis ipsa materia, quae est altera pars compositi.
Si vero intelligatur nomine corporis materia formata forma
corporeitatis, sic non intelligitur compositio physica animae cum
corpore, sed compositio gradus inferioris, id est animalis cum gradu
superiori, id est corporis.
Ad id, quod dicitur, quod anima est motor corporis, respondetur,
quod anima non est motor ut quod, sed ut quo. Movet autem mediante
organo, quatenus una pars organica movet aliam; forma enim respectu
materiae non se habet effective, sed formaliter, et materia ipsa
condistincta a forma non est capax motus, sed mutationis a forma in
formam, et hoc a generante et introducente formam. Pars autem
organica dicit compositum ex materia et forma, licet partiale, et ita
potest per unam partem moveri alia a forma ut a principio quo, ab ipso
vero toto ut a principio quod. Neque ad hoc requiruntur diversae
formae substantiales. Sed eadem cum multiplici virtute et gradu,
secundum quod exigit diversas potentias et temperaturas et consequenter
diversa organa, non vero diversas formas.
Illam autem sententiam, quae tenet non fieri resolutionem omnium
accidentium usque ad materiam primam, reiecimus q. 1. de Generat.
Ad confirmationem respondetur partes heterogeneas vel solum differre
specie accidentali, de quo dicemus infra, vel si differunt specie
substantiali, solum est species incompleta et secundum quid; de quo
D. Thomas 1. 2. q. 72. art. 7. Hoc autem non petit
diversas formas substantiales, sed sufficit una forma eminentior vel
habens plures gradus, et sic exigens illam diversitatem incompletam
partium. Quando autem Philosophus dixit, quod partes ista, non sunt
continuae, non negat continuum in genere quantitatis et unitatis
substantialis, sed in ratione homogenei, quae est unitas seu
similitudo etiam in dispositionibus aut qualitatibus. Et similiter
D. Thomas dicit non habere formam totius quantum ad modum
denominationis. In homogeneis enim sicut tota aqua v. g. denominatur
aqua, ita pars aquae dicitur aqua, in viventibus autem totum
denominatur v. g. homo vel equus, non autem manus vel oculus
denominatur equus vel homo.
Quod vero dicitur de diversis proprietatibus et operationibus, dico,
quod talis diversitas non infert diversitatem formarum, sed eminentiam
eiusdem ad plura. Tunc autem diversae operationes sunt signa diversae
formae specificae, quando sunt adaequatae et totales, non autem quando
inadaequatae. Et sic quando dicitur, quod ab eadem forma non dantur
diversae species, distinguo: Diversae simpliciter et adaequate
concedo; diversae partialiter et secundum quid vel accidentaliter,
nego. Forma enim eminens et virtualiter multiplex petit illam
diversitatem partialem sicut et diversas potentias et temperaturas et
organa, quae si sint in debito et connaturali statu, una non
contrariatur alteri, bene tamen si exorbitent a debito temperamento.
De sanguine, et humoribus iam diximus in 1. de Generat. q. 8.,
quomodo informentur ab eadem anima.
|
|
