|
DIFFICULTAS est de ipso modo continendi, an formaliter urea
anima contineat plures gradus, sicut numerus maior continet minorem,
an solum virtualiter, sicut sol v. g. continet calorem vel herbam.
TRIPLEX EST SENTENTIA: Quidam attribuunt animae
rationali solum continentiam virtualem aliorum graduum, sensitivi et
vegetativi. Alii dicunt formaliter illos continere, non tamen unum
perfici a coniunctione et contractione per alterum, sed totam
perfectionem, quam habet gradus vegetativus v. g. in animali, esse
ipsam differentiam sensitivi. Ita P. Suarez tract. de Anima libro
1. cap. 6. n. 7. Alii denique dicunt formaliter inveniri gradus
superiores in anima perfectiore et gradus sic contractos etiam perfici
in seipsis, ita quod vegetativum plantae differt specie a vegetativo,
quod est in equo vel homine. Ita, Mag. Baņez 1. p. q. 76.
art. 4. dub. 2. et alii, qui citantur a Carmelitanis hic disp.
6. q. 3. § 4.
RESPONDETUR ERGO, quod secundum sententiam D. Thomae
gradus in forma superiori continentur eminenter formaliter, et non
virtualiter tantum, ita quod ex parte modi continendi eminenter, ex
parte vero rei contentae formaliter continet vegetativum et sensitivum,
et non aliquid loco ipsius, sed ipsam veram et formalem rationem
vegetativi et sensitivi, quae etiam ex coniunctione ad perfectiorem
gradum intrinsece in sua propria ratione perficiuntur.
Pro huius intelligentia supponendum est, quod unum continere alterum
potest esse tribus modis: Primo formaliter tantum, quando scilicet
continetur aliquid in ea proprietate, qua in se est, tum quoad
perfectionem quam quoad imperfectionem, sicut calidum continet
calorem, album albedinem. Secundo virtualiter tantum, quando
scilicet continet virtutem, a qua potest praestari vel procedere illa
forma seu effectus, sicut vinum et piper continent virtualiter
calorem, et lux solis virtualiter est calor, et angelus virtualiter
discurrit, quia sine formali discursu cognoscit ea, quae nos per
discursum, et lux et piper sine igne vel calore formali calefaciunt,
et denique omnia semina virtualiter continent fructum. Tertio continet
unum formaliter et eminenter allud quoad perfectionem formalem illius
sine limitatione et restrictione imperfectionis propriae, sed in
altiori perfectione et modo. Et hoc contingit, quando res aliqua in
sua formali et propria constitutione non includit imperfectionem
repugnantem formae altiori et eminentiori. Et hac ratione inveniuntur
in Deo perfectiones formaliter et eminenter, quae in creaturis cum
restrictione et limitatione inveniuntur, sicut invenitur in Deo
sapientia, potentia, bonitas et similia eminentiori modo quam in
creaturis, sed tamen formaliter, imo quidquid perfectionis in
creaturas est, semota imperfectione et consequenter modo eminentiori
reperitur in Deo. Et in rebus creatis videmus, quod maior numerus
continet minorem formaliter, ut senarius binarium, non cum
restrictione et limitatione ternarii, sed perfectiori et ampliori
modo.
Dicimus ergo, quod anima nobilior continet inferiores gradus
formaliter et eminenter, sicut figura perfectior imperfectiorem et
numerus maior minorem. Unde D. Thomas Quodlib. 1. art. 6.
inquit, "quod formae substantiales se habent sicut numeri vel sicut
figurae; semper enim maior numerus vel figura continet in se minorem,
sicut quinarius quaternarium et pentagonum trigonum". Quodsi
aliquando dicit, quod anima humana in virtute habet corporeitatem ad
alios gradus, ut Quodlib. 11. art. 5. et quaest. de Spirit.
Creat. art. 3. ad 16., idem est quod eminenter, non autem
virtualiter tantum excludendo continentiam formalem. Aperte enim in
quaest. de Anima art. 11. docet, quod substantia animae
rationalis est vegetabilis et sensibilis.
Ratio autem huius est, quia anima essentialiter est forma et
principium quo constitutivum sui compositi. Ergo si compositum
formaliter constituitur passive in ratione sensitivi et vegetativi,
etiam ipsa forma debet formaliter ut quo continere alios gradus, quia
quidquid est in effectu formali formaliter passive et ut quod, debet
esse in ipsa forma formaliter active et ut quo.
SED INSTABIS: Quia formae elementorum solum sunt
virtualiter in mixto et tamen in ipso mixto sunt effectus formales
elementorum, ut calidum et frigidum et alia similia. Secundo, quia
anima potest praebere effectum formalem, quem non habet in se
formaliter, sicut in se non est entitas corporea, et tamen constituit
compositum corporeum.
Ad primum respondetur, quod formae elementorum substantiales non
constituunt mixtum neque aliquem gradum eius, neque enim mixtum
denominatur elementum, sicut animal denominatur vivens et corpus. Et
ita forma constituens animal debet esse formaliter vegetativa et
corporea, non autem elementalis, licet, quia habet qualitates
elementorum, ut frigidum et calidum, virtualiter dicatur continere
elementa, non formaliter.
Ad secundum respondetur, quod forma cum solum sit principium quo
constitutivum compositi, sufficit, quod si constituit illud sensitivum
et vegetativum et corporeum, in se sit corporea et sensitiva ut quo,
licet entitative et ut quod neque corporea sit neque vegetativa, sed
spiritualis. Et sic anima rationalis est corporea ut quo formaliter,
quia modo corporeo informat et rem corpoream constituit, licet in se
entitative sit res spiritualis. Qua ratione etiam concursus et motio
divina potest esse principium quo liberi actus, licet in se entitative
et ut quod non habeat indifferentiam, sed sit determinatum ens. Et
ratio est, quia si anima rationalis solum praeberet gradum rationalem
formaliter et reliquos virtualiter, non esset homini ratio conveniendi
formaliter cum equo et planta, sed virtualiter tantum, et sic ex vi
animae, qua informatur homo, non magis diceretur esse animal, quam
sol dicitur calidus, quod est absurdum.
Ultima pars conclusionis, scilicet quod vegetativum vel sensitivum
coniunctum et contractum per gradum inferiorem intrinsece perficiatur
etiam in ipsa linea vegetativi et sensitivi, probatur, quia
vegetativum in communi est aliquid potentiale et contrahibile per
differentias inferiores, quibus perficitur et actuatur. Ergo illud
vegetativum, quod ponitur in planta v. g. et in equo, specie
differunt, non solum quia planta et equus differunt secundum proprias
rationes, sed etiam quia ipsum vegetativum diversimode perficitur
actuatione et perfectione intrinseca, siquidem vegetativum in communi
erat in potentia intrinseca, ut perficeretur, ergo perfectio, quae
illi advenit, etiam in ratione ipsa vegetandi, intrinseca est.
Perfici autem diversimode in ipsa ratione vegetandi, manifestum est,
quia redditur principium diversarum operationum, etiam in ratione
vegetandi, sicut videmus, quod in animalibus nutritiva producit
sanguinem et spiritus et carnem, quod in arboribus non facit. Ergo
signum est, quod etiam in ipsis potentiis et ratione propria vegetativi
intrinsece perficitur ex coniunctione et contractione ad plantam vel ad
animal, et in quolibet animali iuxta modum illius perfectiori vel
imperfectiori modo vegetativa ipsa fit principium diversarum
operationum.
Nec obstat, quod idem calor secundum speciem est in animali et in
igne, et in animali generat carnem sine intrinseca mutatione in sua
specie, non vero in igne. Respondetur enim, quod calor habet duos
effectus, unum principalem, scilicet calidum reddere et calefacere,
et secundum hoc eiusdem speciei est in igne et in animali, et ita non
indiget variare speciem. Alter effectus est, quem habet in animali
tantum, scilicet generare carnem, et hic effectus est instrumentalis
respectu caloris, et ita non oportet, quod in ipso calore, qui est
instrumentum, varietur species, sed in principali agente, a quo
movetur calor, scilicet in ipso principio vitae vegetativae, a qua
vitaliter procedit nutritio. Unde in tali principio debet dari
varietas specifica, eo quod per se et principaliter est principium
diversae nutritionis specificae in planta et in animali. Ex quo etiam
patet differentia inter phantasiam hominis et bruti ex una parte, et
vegetativum plantae et animalis ex alia, quod phantasia in homine est
probabile, quod sit eiusdem speciei cum phantasia equi, licet in
homine sit elevatior quam in equo, quia illa maior elevatio non mutat
obiectum specificum phantasiae, licet mutet modum operandi cum aliquo
discursu circa tale obiectum, et ideo probabile est, non sufficere ad
distinctionem specificam; de quo infra q. 8. At vero vegetativum in
planta et in animali mutat obiectum specificum, quia, in uno generat
carnem, in alio non, tamquam agens principale. Gradus etiam
sensitivus perficitur in diversis animalibus ex eo, quod habet in
animalibus perfectis omnes sensus, quos non habent in imperfectis, et
praesertim in homine ex coniunctione ad gradum rationalem habet
potentiam ridendi et flendi, quam non habet in aliis, ut infra
solutione ad ultimum dicemus.
HINC COLLIGES quod illud vegetativium, quod est in planta
ibique contrahitur et specificatur, non continetur formaliter in anima
rationali vel in alia anima perfecta, quia illud vegetativum, quod est
in planta, non tantum est gradus, sed species, quia illo specifice et
ultimo constituitur. Una autem species non potest aliam continere
formaliter eminenter, eo quod una species propter sui limitationem et
oppositionem, quam habet respectu alterius speciei, non potest illam
continere, ut optime tradit S. Thomas 1. p. q. 84. art. 2.
ad 3. Solum ergo potest aliquid formaliter et eminenter continere
alterum, vel quia est gradus aut pars constitutiva illius, sicut homo
est sensibilis et corporeus, et quinarius habet in se binarium; vel
quia est causa, a qua participatur esse, quod est in altero, sicut a
Deo participatur omnis perfectio, quae est in creatura, et sic illa,
quae sunt ordinis divini, possunt eminenter continere perfectiones
inferiorum, sicut fides practicum et speculativum. Itaque anima
formaliter eminenter continet vegetativum, quod est gradus, illud
autem vegetativum specificum, quod est in planta, formaliter et
eminenter non continet, sed tantum virtualiter, quatenus superiori
modo exercet id, quod vegetativam plantae.
Primo arguitur: Quia una differentia, v. g. rationale, formaliter
non continet superiorem, v. g. sensibile, ut diximus in Logica q.
10., quia non praedicatur de illa. Ergo neque anima rationalis
continet sensibile formaliter, quia differentiae istae, sumuntur ab
anima.
Confirmatur, quia vel anima rationalis continet sensitivum
formaliter, quia sensitivum est eius ratio formalis, et hoc constat
esse falsum, cum ratio formalis intellectivi addat ad sensitivum, vel
continet formaliter, quia sensitivum et intellectivum identificantur in
uno tertio, quod constituunt, et tunc illud tertium continebit
formaliter istas animas, non vero anima intellectiva sensitivam.
RESPONDETUR esse disparem rationem de differentiis et de
animabus, quia differentiae sunt actus metaphysici, quia contrahunt
genus et constituunt speciem, quod cum fiat penes praecisiones et
diversas explicationes conceptuum, stat bene, quod differentia ultima
non contineat superiorem, quae est pars generis, sed ab illa
praescindat. Ceterum anima dicit actum physicum, ad quem pertinet
realiter substantialiter constituere totum compositum. Et ita cum sit
unica forma physica et realis in quolibet composito, oportet, quod
ipsa formaliter et ut quo contineat omne illud, quod formaliter ut quod
invenitur in composito.
Ad confirmationem respondetur, quod anima est formaliter sensitiva et
corporea ut quo ad eum modum, quo ratio superior et inferior invenitur
formaliter in specie, quam constituunt. Sicut enim istae rationes
inveniuntur formaliter in ipso composito, ita inveniuntur in ipsa forma
constitutiva illius, sed tamquam in principio quo simplici modo et
tamquam in forma. Et ita non oportet, quod ratio sensitivi sit ratio
intellectivi metaphysice loquendo et secundum conceptus formales, sed
quod forma physica entitative sumpta, quae formaliter constituit
physice compositum in ratione intellectivi, constituat etiam in ratione
sensitivi, et ita contineat utramque rationem, non ut constitutum ex
illis tamquam compositum quod, sed tamquam forma et principium quo
constituendi compositum secundum utramque rationem.
Secundo obicies ex P. Suarez, ubi supra, contra ultimam partem
conclusionis, quia si vegetativum, quod est in equo v. g., habet
rationem specificam vegetativi distinctam a vegetativo, quod est in
homine, ergo constituitur in aliqua specie atoma intra genus et lineam
vegetabilis, et sic quando advenit illi ratio specifica in linea
sensitivi vel rationalis, non poterit iam constitui unum per se, quia
iam supponitur species atoma constituta in genere vegetativi, et sic
non est ulterius contrahibilis ab alia differentia specifica
elevatiori.
Confirmatur, quia vel datur in equo vegetativum illud solum, in quo
convenit planta, vel aliquod aliud, in quo non convenit cum illa. Si
primum, solum datur vegetativum genericum, non autem specificum infra
lineam vegetativi. Si secundum, illud vegetativum specificum non
potest esse aliud quam sensitivum, quia in omni eo, quod sensitivum
non est, convenit animal cum planta. Si autem a sensitivo provenit
allqua specifica differentia in ipso vegetativo, praeterquam quod est
impossibile, quod ab uno genere proveniat alterius generis
differentia, est etiam impossibile, quod ab eadem simplici
differentia, scilicet sensitiva, proveniat duplex atoma differentia,
altera in ratione sensitivi, altera in ratione vegetativi.
Denique confirmatur, quia si vegetativum specifice contraheretur in
linea vegetativi et sensitivum in linea sensitivi, quando coniungitur
rationale, sequeretur, quod potentiae a talibus gradibus emanantes
essent diversae speciei in homine, in equo et in planta, siquidem
oriuntur a principiis specie distinctis etiam in linea vegetabilis et
sensibilis. Consequens autem est falsum, quia potentiae sensitivae in
brutis et homine sint eiusdem speciei, ut visus et auditus, quia
habent idem obiectum, scilicet visibile et audibile; et similiter
vegetativa in planta et in equo habent idem obiectum, scilicet
alimentum.
RESPONDETUR vegetativum non constitui in specie sua et
perfectione intrinseca per differentiam aliquam distinctam a sensitiva,
sed per eandem, quatenus habet eminentiam ad perficiendum ipsum
vegetativum etiam infra lineam vegetativi, quoniam stante simplici illa
differentia sensitivi propter suam eminentiam respectu vegetativi,
habet non solum constituere differentiam in ratione animalis et
sensitivi, sed etiam perficere vegetativum infra rationem vegetativi,
eo quod etiam ad ipsas operationes sensitivi necessario praerequiritur
vegetativum et ad tale sensitivum tale vel tale vegetativum, sicut
diverso modo nutriri debet homo quam alia animalia. Et sic de
reliquis. Unde oportet ipsam nutritivam, quae est propria potentia
gradus vegetativi, etiam in ratione nutritrivae aliter perfici in uno
quam in alio, quatenus intrinsece et essentialiter deservit ipsi gradui
sensitivo.
Ad primam confirmationem respondetur, quod vegetativum equi et
plantae, et habent convenientiam genericam seu communem, et habent
differentiam specificam etiam infra lineam vegetativi ortam ab ipso
sensitivo, non solum ut formaliter constituit naturam et gradum
sensitivum, sed etiam ut habet eminentiam ad perficiendum vegetativum,
quod sibi deserviat, faciendo quod in ipso sit principium diversae
operationis vegetativae deservientis tali sensitivo. Neque est
inconveniens, quod ab eadem simplici differentia propter sui eminentiam
super illum gradum communem ut sibi deservientem proveniat non solum
propriae naturae constitutio, sed etiam illius communis gradus
perfectio ut deserviens propriae naturae.
Ad secundam confirmationem respondetur, quod licet gradus imperfectior
et communior intrinsece perficiatur ex coniunctione ad perfectiorem non
tamen est necesse, quod in omnibus potentiis et perfectionibus
intrinsece immutetur et specifice distinguatur. Nam in planta et in
animali vis augmentativa v. g. non est necesse, quod specie
differant, quia in utroque respicit idem obiectum, scilicet
quantitatem ut augendam. Generativa autem differt in uno et in alio,
quia respicit diversam naturam generandam pro obiecto. Et idem est de
nutritiva, quae in uno facit carnem, in allo lignum, et hoc est
obiectum, a quo specificatur, non solum alimentum, et tamen sunt
potentiae partis vegetativae. Similiter in homine sensus externi sunt
potentiae, eiusdem rationis et speciei atque in aliis animalibus,
quia habent idem obiectum. Aliquae tamen potentiae sunt in parte
sensitiva hominis, quae non sunt in sensitivo bruti, sicut est
potentia ridendi et flendi, quae per ordinem ad sensitivam exercetur,
nam modo sensibili fit risus et fletus, et tamen non est in brutis.
Ergo sensitivum in homine etiam in ratione sensitivi est principium
operationis specie distinctae atque in bruto, ergo etiam in seipso est
sensitivum specie distinctum.
|
|
