ARTICULUS II. QUID SIT POTENTIA NUTRITIVA EIUSQUE OBIECTUM ET FACULTATES EI MINISTRANTES.

Haec tria pertinent ad cognoscendam vim nutritivam, et ex ea manebit explicata vis augmentativa, quae illi deservit. Plura autem de nutritione et alimento egimus q. 8. de Generat., et ideo hic breviter de ipsa potentia nutritiva agendum est.

Circa primum ergo, scilicet circa ipsam potentiam nutritivam dubium est, an sit qualitas aliqua de secunda specie, scilicet aliqua potentia, an vero sit calor aliquis vitalis vel saltem temperamentum vel mixtura aliqua primarum qualitatum sine potentia aliqua superaddita.

In quo P. Suarez tract. de Anima libro 2. cap. 9. existimat temperamentum primarum qualitatum se habere ut dispositionem seu virtutem dispositivam ad introducendum animam in materiam alimenti, virtutem autem inductivam ipsius animae in alimentum, sive educendo sive uniendo formam, esse ipsam animam immediate, et ab ea procedere istam actionem, non ab aliquo accidente superaddito. Praeter istas autem actiones, scilicet inducere formam substantialem et disponere ad illam non datur alia operatio, quae correspondeat virtuti seu potentiae superadditae illis primis qualitatibus. Alii autem ex iunioribus constituunt hanc potentiam nutritivam in ipso calore naturali, fortassis quia est principium activum in nutritione et augmentatione.

NIHILOMINUS S. Thomas perpetuo assignat calorem et qualitates primas pro instrumentis vitae vegetativae et operationum eius, quae utique sunt nutritio ac generatio; requirit autem tamquam principalem virtutem aliquam qualitatem superiorem ad primas. Ut videri potest 2. Contra Gent. cap. 68. et 1. p. q. 78. art. 2. ad 2. et q. 118. art. 1. ad 3. Non potest autem talis virtus uti calore et aliis qualitatibus ut instrumento, quod movet et sibi deservit, nisi distinguatur ab illis.

FUNDAMENTUM EST, quia generatio et nutritio habent effectus excedentes calorem et temperamentum quatuor primarum qualitatum, tum in ipsa substantia rei operatae, tum in modo operandi. Ergo requirunt aliquam virtutem altiorem ab illis qualitatibus distinctam.

Consequentia patet, quia non habemus aliud principium distinguendi virtutes et potentias, nisi per diversos effectus et modos operandi.

Antecedens probatur: Nam quantum ad substantiam rei operatae videmus in generatione fieri aliquos effectus excedentes primas qualitates, ut est formatio membrorum, eductio animae vel introductio et alia similia, quae constat distingui ab actionibus primarum qualitatum. Non enim est idem calefactio, etiam facta ab animali, et formatio membrorum et introductio animae. Similiter in nutritione formantur membra saltem partialiter et aggenerative, siquidem membra ipsa succedente alimento de novo instaurantur vel augescunt; ergo eadem ratio est de ipsa atque de generatione. Ex parte autem modi operandi constat manifeste distingui, quia animal operatur istas actiones vitaliter, sive generando sive nutriendo, qualitates autem elementales, quantum est ex sua specie, non operantur vitaliter. Constat enim, quod calor in ferro vel in ligno est eiusdem speciei cum calore animalis, et tamen ibi non operatur vitaliter. Ergo modus vitaliter operandi aliquam virtutem specie distinctam postulat ab ipso calore secundum se.

NEC VALET DICERE, quod ipse calor ut coniunctus animae est medium, quo anima operatur vitaliter, nec indiget alia virtute vel potentia superaddita ad dirigendum talem calorem. Contra enim est, quia istae actiones nutritivae essentialiter et specifice sunt vitales et in ratione vitalis distinguuntur specie a non vitalibus. Ergo calor secundum totam speciem, quam habet, non potest esse sufficiens potentia et virtus istarum actionum. Consequentia patet, tum quia calor, qui est in animali, non est distinctus specie a calore ignis, ergo non potest sine alia virtute superaddita effectus specie distinctos habere; tum quia calor non est potentia vitalis etiam in animali, ergo non potest esse immediatum principium operationis vitalis. Anima autem per suam substantiam sine potentia vitali superaddita non est operativa vitaliter, et multo minus mediante instrumento non vitali, qualis est calor ex sua specie. Nec obstat, quod ad nutritionem non datur speciale organum, sed fit in toto corpore, et sic non videtur dari specialis potentia. Hoc enim est respectu ultimae nutritionis, quando ex sanguine partes solidae nutriuntur, ut caro et ossa. Ad primam autem digestionem internam et commutationem alimenti in sanguinem dantur specialia organa, scilicet ventriculus et hepar.

Circa secundum punctum, scilicet quodnam sit obiectum potentiae nutritivae, constat ex Philosopho in hoc 2. libro textu 42. et D. Thoma ibi lect. 9., quod obiectum seu materia nutritivae est alimentum. Circa illud enim versatur nutritiva tamquam circa materiam, quam transmutat in substantiam aliti, et quo res alita nutritur. Unde dicit Philosophus ibidem textu 48., quod in nutritione sunt tria, scilicet quod alitur, quo alitur et alens primum. Quod alitur, est corpus vivens, quia est subiectum, cui per alimentum transmutatum novae partes adveniunt et succedunt. Id, quo alitur, est nutrimentum, sumendo ly quo pro principio materiali, non effectivo, et ita non solum dicitur id, quod nutritur, sed ex quo transmutatur, sicut semen est id, quo generatur animal, non solum ut principio effectivo ratione virtutis formativae, sed etiam ut principio materiali, quatenus de ipso sumitur etiam materia foetus. Alens primum est ipsa anima, quae est primum principium nutriendi.

SED INQUIRES, quomodo dicatur alimentum esse obiectum non solum potentiae nutritivae, sed etiam generativae, ut affirmat Aristoteles textu 47., cum tamen diversum sit obiectum nutritivae et generativae; obiectum enim generativae est foetus ipse, qui generator, obiectum autem nutritivae est vivens ipsum, quod nutritur. De alimento etiam verificatur, quod illo vel ex illo nutritur animal, ex alimento autem non generatur proles; ergo non habet utraque potentia alimentum pro obiecto etiam materiali.

Respondetur nihilominus verissimum esse dictum Aristotelis et explicari a D. Thoma ibi lect. 9., quod etiam alimentum est factivum generationis, eo quod semen est superfluum alimenti. Quod intelligitur esse superfluum alimenti, non quia sit excrementium, cum potius fiat ex sanguine defoecatissimo, sed quia est residuum ipsi nutritioni, necessarium autem generationi. Itaque omnes potentiae vegetativae utuntur alimento tamquam materia ad suas operationes, sed diversimode. Nam nutritiva utitur substantia alimenti pro reparatione ipsius viventis, augmentativa utitur quantitate seu magnitudine alimenti pro ipsius augmentatione, generativa autem utitur residuo alimenti pro ipsius propagatione. Et ita supponitur operatio nutritivae ad generativam eique residuum sui alimenti tamquam materiam subministrat, ideoque non ita absolute dicitur animam generare ex alimento sicut nutrire, sed generare ex residuo alimenti, quod per varias transmutationes nutritivae segregatur ad vasa seminalia, ibique disponitur semen, ut illo utatur generativa, sicut etiam ad nutritionem prolis segregatur ex alimento iam transmutato et converso in sanguinem lac in feminis. Et in huius signum, qui sunt profusiores in venerem, cum indigeant multa materia seminali, attrahunt de materia nutritivae, ita quod aliquando emittunt sanguinem et debilitant naturam. E contra vero animalia pinguiora sunt pauci seminis, ut docet D. Thomas 1. p. q. 119. art. 2., quia indigent plus convertere in proprium corpus quam segregare de residuo pro semine.

QUOTUPLEX autem sit alimentum, scilicet extrinsecum et remotum, quod ab animali assumitur, et intrinsecum seu propinquum, quod ab eo disponitur et transmutatur, ut convertatur in partes solidas, et quas transmutationes ad hoc subeat, et in qua parte animalis resideat facultas nutritiva, diximus in q. 8. de Generat. art. 3.

Circa tertium punctum, scilicet quae facultates ministrent nutritivae, imprimis inveniuntur duae potentiae principales, scilicet nutritiva, quae respicit substantiam reparandam, et augmentativa, quae respicit augendam. Secundo loco occurrunt quatuor potentiae ministrantes istis duabus principalibus, scilicet attractiva, retentiva, expulsiva et decoctiva, et si quae sunt aliae, ad istas reducuntur. Tertio loco inveniuntur accidentia seu qualitates primae ministrantes omnibus istis potentiis, quae sunt qualitates non vitales, sed communes etiam non viventibus, scilicet calor et frigus et similia, quae se habent ut dispositiones, et ideo ista accidentia distingui a potentiis vitalibus certum est, cum ipsa vitalia non sint. Quod etiam respectu potentiae attractivae et retentivae fatetur ipse Suarez loco cit., l. 2. de Anima cap. 9. n. 14., licet id neget de facultate nutritiva, quod statim expendemus.

Igitur circa ipsas potentias vitales illa est DIFFICULTAS, an realiter distinguantur inter se, quod etiam seq. art. tractandum erit circa potentiam generativam, an distinguatur a nutritiva. Plures enim auctores omnes illas potentias faciunt unam, quae omnes istas operationes exercet et ab illis denominatur modo nutritiva, modo generativa, modo augmentativa. Sed tamen inter augmentativam et nutritivam minus videtur ponenda distinctio eamque negant Conimbric. 2. de Anima cap. 4. quaest. unica art. 2., Suarez tract. de Anima libro 2. cap. 9., qui nec formaliter eas distinguit, ut patet in fine capitis, Rubio 2. de Anima, tract. de potentiis animae vegetativae q. 2. n. 33., et alii plures, qui ab his auctoribus citantur. Et idem tenent aliqui thomistae, quos suppresso nomine citat Mag. Baņez 1. p. q. 78. art. 2. dub. 1. conclus. 2.

Non caret probabilitate ista sententia. Quoties enim non est evidens requiri distinctionem potentiarum ad diversas operationes, magis inclinare debemus in partem, quae non distinguit, eo quod natura semper studet compendio. Est etiam conveniens ratio, quia ad virtutem augmentativam non requiritur, nisi quod virtus nutritiva sit ita fortis, quod possit plus convertere de alimento, quam deperdat de humido proprio, ut docet S. Thomas 1. p. q. 119. art. 1. ad 4. Ad hoc autem non requiritur nova virtus, sed eadem fortior et perfectior. Utraque etiam potentia respicit eundem effectum specifice, scilicet substantiam vivam, sive absolute sive ut maiorem et augmentatam, et utraque vitali modo. Cur ergo non provenient ab eadem potentia tamquam duae operationes subordinatae vel ad eundem finem ordinatae, sicut etiam calefactio et illuminatio ab eadem virtute solis proveniunt, quia sunt actiones inter se subordinatae? Quare Aristoteles 2. de Generat. Animalium cap. 4. docet, quod eadem materia est, ex qua augetur, et ex qua constituitur primum; et facultas quoque augens eadem, quae in principio est, sed maior. Non ergo est necesse ponere duas facultates.

NIHILOMINUS opposita sententia probabilior est et inter thomistas magis recepta, ut tradit Mag. Baņez cit. loco concl. 3., et eam tenet Caietanus 1. p. q. 78. art. 2, in fine commentarii aliique plures thomistae, quos citant et sequuntur Carmelitani hic disp. 7. q. 3. § 2. Et sine dubio inclinat in illam D. Thomas, tum quia tit. q. 78. dicit esse tres potentiae, augmentativam, nutritivam et generativam; tum quia unicuique assignat distinctam operationem et obiectum, quae sunt principia distinctionis potentiarum. Nutritivae enim assignat conservationem et reparationem substantiae, augmentativae acquisitionem quantitatis debitae, generativae productionem alterius viventis. Tum denique, quia in fine corporis ponit, quod una potentia deservit alteri. Ergo non est eadem potentia, sed distincta, quia eadem non servit sibi ipsi, licet actus unius potentiae possit servire et subordinari alteri actui eiusdem. Sed D. Thomas non dicit, quod unus actus subordinatur alteri, sed quod una potentia servit alteri. Ergo sicut quando dicitur, quod unus actus deservit alteri, colligitur distinctio ipsorum actuum, ita quando dicitur, quod una potentia deservit alteri, debet colligi distinctio potentiarum.

Et ex hoc sumitur FUNDAMENTUM istius sententiae, quia invenitur sufficiens distinctio in istis obiectis et in modo operandi ad distribuendum istas potentias. Alio enim modo et circa distinctum terminum operatur nutritiva quam generativa, cum una operetur propagando et producendo simile distinctum a se, alia vero reparando partes eiusdem viventis, scilicet nutritiva. Augmentativa autem respicit terminum genere distinctum, scilicet quantitatem, non prout consequitur naturaliter ad primam productionem substantiae, sed prout acquiritur per veram mutationem et motum, procedendo de contrario in contrarium, ut ostendimus q. 19. Phys. et q. 8. de Generat. Ergo non minus petit motum seu operationem et potentiam distinctam quam alteratio et motus localis, quae sunt ad diversa praedicamenta. Ex alia autem parte istae potentiae propter suam materialitatem et imperfectionem non possunt ita elevari, ut eminenter in se uniant tam diversos actus et obiecta in aliqua ratione superiori, cum etiam anima sensitiva, quae perfectior est quam vegetativa, non possit in una potentia unire eminenter omnes actus et obiecta sensuum exteriorum vel interiorum. Ergo probabilius est distingui debere istas potentias.

Unde non valet dicere, quod solum datur una potentia respiciens plures actus inadaequatos, qui omnes versantur circa unum obiectum totale et adaequatum, scilicet alimentum, in quo diversas illas operationes operetur unica et eadem potentia. Nam contra hoc est, quia si illa ratio aliquid probaret, etiam concluderet sensus internos et externos esse unam potentiam, licet habeat inadaequatos actus, sicut etiam omnibus sensibus servit una anima, eo quod sicut animae vegetativae sufficit ad unitatem potentiae, quod versetur circa alimentum, licet diverso modo secundum diversos actus inadaequatos, ita poterit dici, quod animae sensitivae sufficit una potentia, quae versatur circa sensibile. Diversi autem modi immutandi sensus dicentur esse diversi actus inadaequati eiusdem potentiae, et praesertim cum hic etiam inveniatur subordinatio unius ad aliud, sicut sensus externi serviunt internis, et in internis sensus communis deservit phantasiae.

Unde potius ista subordinatio unius ad aliud est principium colligendi distinctas potentias per se loquendo et ab intrinseco, quia subordinatio limitationem dicit et distinctionem postulat; idem enim sibi ipsi non subordinatur. Sed tamen possunt aliquando plures actus inter se coordinati pertinere ad eandem potentiam et virtutem, quando invenitur aliqua ratio superior et universalior, sub qua uniantur rationes illae, quae in inferioribus et limitato modo consideratae distinctionem postulabant, sicut v. g. intellectus, quia respicit res sub quadam universali ratione, scilicet sub abstractione ab omni conditione materiali, quidquid in materialibus distinguitur, ibi unitur. Et similiter sol, qui respicit omne alterabile et corruptibile sub ratione quadam universali, quae omne corruptibile comprehendit, scilicet quatenus dependet et continuatur cum primo alterante, quod est incorruptibile, ideo respicit omnia illa sub unica ratione. Et quanto ratio alicuius virtutis universalizatur, tanto magis unita est et ad diversos actus inadaequatos et obiecta se extendit. E contra vero quanto magis particularizatur, tanto magis distinguuntur potentiae et adaequantur actibus et obiectis diversis.

Non est autem aliqua ratio cur in anima vegetativa ponamus rationem et modum operandi tam universalem, quod sub unica ratione plures illos actus inadaequatos comprehendat, tum quia est infimi gradus in genere animae, tum quia non supponit alias potentias magis inferiores, respectu quarum sit superior et illas uniat. Quare si semel in potentiis non habentibus universalitatem et superiorem modum procedendi ponimus unitatem potentiarum ratione subordinationis ad eundem finem, fere omnes potentias sensitivas et artes inferiores dicemus esse unam virtutem, quia subordinantur inter se ad unum finem. Tunc autem eadem potentia attingit finem et ea, quae ordinantur ad illum, eadem virtute, licet inadaequatis actibus, quando vel medium et terminus sunt eiusdem rationis et specificationis, vel modo universaliori respicitur formalitas aliqua superior, sub qua omnia illa materialiter contineantur.

Quod autem aliqui disputant, an distinguantur specie calor vitalis, elementalis et coelestis, difficultas est parvi momenti. Neque enim calor dicitur vitalis aut coelestis ratione alicuius intrinseci, quo in esse talis constituatur, sed ex ordine ad causam illam extrinsecam, a qua derivatur et attemperatur et modificatur, scilicet ad ipsum vivens et ad ipsum coelum, ut bene notat Caietanus 1. p. q. 118. art. 1. circa solutionem ad 3., sicut etiam calor arte distributus et dispositus, ut in concoctione cibi, non est specie distinctus a naturali. Et hoc ideo, quia omnes isti calores retinent eundem effectum essentialem et primarium, scilicet calefacere aut reddere calidum. Reliqui omnes effectus sunt consecuti, secundum quod a diverso agente sic attemperante aut modificante resultant.

Ad fundamenta supra posita patet ex dictis debere distingui istas potentias, quia non sunt ita universales et sub ratione altiori procedentes, ut possint ista obiecta et actus inadaequatos sub una ratione superiori universali unire. Nec augmentativa solum differt a nutritiva, quia fortior est, cum auget, quam cum solum nutrit, et non auget. Non enim est fortior intra eandem lineam, v. g. in generanda carne molliori aut duriori seu aliis modis inter lineam carnis; ad hoc enim non requiritur alia potentia distincta, sed eadem perfectior facta. Requiritur autem alia et perfectior potentia, si producit perfectiorem effectum in linea distincta, scilicet quatenus est acquisitiva maioris quantitatis et debitae perfectionis et roboris. Hoc autem requirit distinctam potentiam, quia licet versentur circa alimentum, diverso tamen modo et ratione, nec respiciendo formaliter eundem effectum, licet respiciat corpus vivum, quia in eodem corpore vivo diversi effectus inveniuntur et diversae operationes petentes distinctas potentias, sicut diversam operationem et formalitatem postulat effectus faciendi aliquid maius aut robustius quam reparare solum partes deperditas, sicut fit in nutritione.

Nec est idem de calefactione et illuminatione, quia haec uniuntur in ratione aliqua superiori, scilicet in luce coelesti, quae ad utrumque habet eminentiam. In igne enim a diversis qualitatibus provenit illuminatio et calefactio, scilicet a calore et luce.

Cum autem dicitur, quod cessante augmentatione cessabit potentia illa augmentativa tamquam superflua, respondetur, quod non est superflua per se et ab intrinseco, sed per accidens et ratione status, sicut etiam generativa potentia non tollitur in senibus, nec deest in pueris, licet actum exercere non possit. Et in resurrectione omnia ista membra et potentiae dabuntur propter integritatem hominis, non propter exercitium actus. Similiter ergo propter eandem integritatem manet augmentativa, etiam quando non exercet actum suum.

Ad Aristotelem denique respondemus, quod dicit eandem esse facultatem augentem nunc et quae erat a principio, sed non dicit, quod illa, quae est a principio et post, sit eadem cum nutritiva. Et cum dicit esse eandem nutritivam et generativam, intelligitur quod sit eadem genere, non specie.

Sed adhuc obicies: Nam ad producendam quantitatem non requiritur alia virtus, quam ad producendam substantiam materialem, ad quam immediate sequitur quantitas. Ad producendam autem maiorem quantitatem sufficit addere novas partes substantiae, ita ut non plus deperdatur de substantia, quam acquiratur, siquidem quantitas non producitur seorsum a substantia, et ita augmentativa non habet distinctum actum a nutritiva, scilicet conversionem alimenti in rem alitam quoad plures partes, ergo neque diversum terminum ad quem distinctum ab ipsa nutritiva, nisi penes plures vel pauciores partes, quod non variat formaliter et specifice illum terminum, sed accidentaliter.

Confirmatur, quia virtus producens quantitatem non est alia quantitas, cum quantitas non sit activa et productiva, ergo erit virtus directe productiva substantiae et ex consequenti quantitatis. Patet consequentia, quia si non est virtus productiva substantiae, neque ipsa virtus est quantitas, ergo erit qualitas, quae posterior est quantitate et supponit illam, ergo non datur virtus per se primo productiva quantitatis. Et exemplo patet in igne, qui augetur ex combustibilibus eadem virtute, qua generatur.

RESPONDETUR, quod ad producendam quantitatem sive totalem sive partialem, absolute et ut passio quaedam est substantiae, non requiritur actio distincta a productione substantiae, sicut ad producendas alias proprias passiones sufficit ipsa substantiae productio, ut attingit secundario passiones. Ad producendam autem quantitatem sub tali statu et modo, sicut requiritur ad augmentationem, scilicet quantitas ut maior et ut crescens, sic non est proprie passio, sed accidens, cum non habeat necessariam connexionem cum substantia vivente, ut de se manifestum est, et ideo non mirum, quod distinctam actionem et motum terminare possit. Addo, quod quantitas non est propria passio viventis, sed corporis sub gradu corporeitatis. Unde quantitas, etiam ut maior et crescens, non est absolute terminus augmentationis, sed ut constituens debitum statum viventis et in perfecto robore. Et ad hoc non sufficit virtus nutritiva communiter, nec quomodocumque attingens quantitatem, sed virtus roborativa ipsius viventis et constitutiva eius in maioritate et incremento vitali, quod sine quantitate non fit. Sed tamen ut fiat, non sufficit virtus attingens substantiam et ex consequenti quantitatem etiam partialem, sed sic attingens quantitatem, ut maius robur et incrementum vitale faciat. Quod non semper facit nutritiva, ut patet, cum animal nutritur, et non crescit nec roboratur, sed infirmatur, et tamen acquirit partes, de quo plura diximus q. 8. de Generat.

Ad confirmationem respondetur, quod virtus sic augmentativa quantitatis secundum statum perfectiorem viventis et roborativum eius, non est virtus solius substantiae productiva nec est quantitas, quae activa non est, sed qualitas, quae quidem supponit quantitatem non augmentatam in subiecto, producit vero quantitatem ut augmentatam. Et sic tale augmentum quantitatis non supponit, sed est prior illo, nec tamen est quantitas, sed qualitas, quia bene potest qualitas esse virtus ad producendum quantitatem sicut ad producendum substantiam, quae tamen ex genere suo est prior qualitate. Sed quia qualitas operatur in virtute substantiae, cui inhaeret, sic potest aliam, cui non inhaeret, attingere, et similiter quantitatem. In igne vero et aliis inanimatis est dispar ratio, quia illa non habent augeri per se et ab intrinseco nec proprie nutriri, sed solum generare aliud ex materia sibi propinqua, quod cum sibi continuatur seu coniungitur, dicitur aggenerari et augeri augmento extrinsecus apposito et consequenter per accidens faciente maius, quatenus generat ignem de novo, et ille continuatur praecedenti, non quia intendit perfectiorem statum et robur, quod cum maiori quantitate detur illi.

Denique obicies ad probandum, quod potentia nutritiva vel augmentativa non sit distincta a calore seu primis qualitatibus temperatis, quia si datur talis potentia, vel agit in alimentum aliquid praeter calorem vel nihil. Si nihil, superfluit. Dicere autem, quod illa potentia dirigit calorem, explicare non potest, quid sit illa directio et quomodo erga calorem fiat. Si aliquid agit praeter calorem, restat explicare, quid sit. Nam aliam potentiam non producit, ut de se patet. Si autem aliquam primam qualitatem, ad illius productionem alia prima qualitas sufficit, imo ad producendam substantiam sufficit ipsa qualitas prima vel plurium qualitatum temperamentum in virtute substantiae; istae enim sunt dispositiones, quae virtute substantiae producunt substantiam. Ergo alia potentia superfluit.

Confirmatur, quia in diversis partibus animalis vis nutritiva diversos effectus producit, v. g. nervum, ossa, carnem, sanguinem etc., et hoc non ratione diversarum potentiarum, alias multiplicaremus tot potentias nutritivas, quot partes heterogeneas, ergo ratione diversi temperamenti et dispositionis primarum qualitatum. Et sic istae sufficiunt ad producendum. Per eandem enim qualitatem vel qualitates, quibus pars aliqua disponitur, per easdem alimentum immutatur ad suscipiendam formam talis partis.

RESPONDETUR potentiam illam requiri ut distinctam a calore, quia effectus, qui producitur, non potest fieri modo vitali nisi per potentiam vitalem. Calor autem vitalis potentia non est ex sua natura, cum inveniatur in rebus inanimatis, licet deservire possit instrumentaliter potentiis vitalibus, ut S. Thomas dicit 1. p. q. 118. art. 1. ad 3. Sic ergo dicimus, quod illa potentia aliquid facit praeter calorem, tum quoad modum, quia vitali modo operatur effectum, quod calor non potest etiam immediate coniunctus animae, quia non est potentia vitalis; tum quoad substantiam, quia formatio illa membrorum et organizatio, quae fit totaliter a generativa et in partibus advenientibus a nutritiva, non est effectus solum caloris aut aliarum qualitatum, quia non est solum reddere calidum aut temperatum, sed talis substantiae et organizationis partem producere, quod requirit altiorem virtutem, sicut calor ignis sine virtute artis superadditae non potest disponere cibos neque facere lebetem ex ferro; nec enim calor ut calor delineat et componit artificium illius vasis. Et hoc vocamus dirigere et uti calore ut instrumento, non directione cognoscitiva, sed impressiva virtutis vitalis aut artificiosae ad effectum ultra speciem calidi et aliarum primarum qualitatum.

Ad confirmationem dicitur virtutem nutritivam esse unam, quae ob sui eminentiam habet in diversis partibus heterogeneis diversos effectus et formationes facere. Et sicut generativa in corpore extraneo, scilicet ex foetu, format diversa membra, nec pro quolibet membro diversa potentia generativa ponitur, ita nutritiva in proprio corpore ipsius viventis pro diversis partibus diversas formationes et effectus et temperamenta facit, non ratione diversarum dispositionum tantum, sed ratione virtutis eminentis iuxta diversas dispositiones illas diversas partes vitaliter producentis. Et licet per illas qualitates disponatur alimentum seu materia, illae tamen nihil producunt in virtute propria, sed virtute potentiae nutritivae vitalis, a qua moventur, ut diximus.