|
DIFFICULTAS haec ad duo reducitur: Primo, ut constituamus
differentiam inter ista sensibilia; secundo, ut explicemus, quot sint
sensibilia communia, quot propria.
CIRCA PRIMUM DICO PRIMO: Recte dividitur sensibile
externum in sensibile proprium, commune et per accidens.
Dico "sensibile externum", quia sensibile commune non dicitur illud,
quod a sensu interiori percipitur, proprium vero, quod ab externo, ut
aliqui voluerunt apud D. Thomam 2. de Anima lect. 13., et
refert Mag. Baņez 1. p. q. 78. art. 1. dub. 8. Tertio
notandum est. Quod S. Doctor reicit, quia obiectum sensus communis
est illud ipsum, quod est proprium cuiuslibet sensus externi, licet
altiori ratione cognitum ab ipso. Neque enim imaginandum est, quod
sensus communis percipit sensibilia communia tantum, non vero propria;
omnia enim, quae percipiuntur sensu exteriori, sensus communis
attingit et comparat inter se. Quare sensibile commune etiam desumitur
per ordinem ad sensus externos et dicitur commune, quia a pluribus
sensibus externis attingi potest, sicut magnitudo a tactu et a visu,
proprium vero, quod ab unico tantum sensu attingitur.
Igitur hanc divisionem sensibilis externi in commune et proprium et per
accidens tradit Aristoteles 2. de Anima textu 63., D. Thomas
ibi lect. 13., 1. p. q. 78. art. 3. ad 2. et q. 17.
art. 2.
ET SUMITUR RATIO DIVISIONIS, quia omne, quod
comparatur ad sensum tamquam obiectum, vel comparatur per se vel per
accidens. Si per accidens, quia videlicet accidit ipsi obiecto, est
sensibile per accidens. Si per se, vel est adaequatum illi sensui et
directe movens ipsum, vel non adaequatur illi, sed pluribus est
commune. Est tamen per se requisitum, ut sensibile moveat tamquam
circumstantia aliqua illius, v. g. quod sit extensum, figuratum
etc. Et primum est sensibile proprium, secundum est sensibile
commune.
Dico SECUNDO: Sensibile commune et proprium in uno conveniunt
et in tribus differunt. Conveniunt in hoc, quod utrumque comparatur
per se, et non per accidens ad sensum. Differunt primo, quia
sensibile commune pertinet ad plures sensus, proprium ad unum tantum.
Secundo, quia sensibile proprium pertinet directe et per se primo ad
specificationem sensationis, sensibile commune pertinet ut modus ipsius
sensibilis proprii, per se tamen requiritur eius modificatio ad
sensationem. Tertio, quod circa sensibile commune contingit deceptio
sensus, non tamen circa sensibile proprium.
Sumitur haec conclusio ex D. Thoma 2. de Anima lect. 13. et
1. p. q. 17. art. 2. et aliis locis statim citandis.
RATIO PRIMAE PARTIS est, quia sensibile commune ita
pertinet ad plures sensus, quod tamen conducit ut res aliqua sentiri
possit, ita quod sine illo non possit sentiri, aut nisi per illud
modificetur, ut tali modo sentiatur, sicut v. g. sine quantitate seu
magnitudine non potest res aliqua sensibili et corporeo modo videri.
Similiter motus et quies et alia similia ita modificant ipsum obiectum
sensibile, ut variare possint cognitionem seu iudicium de ipso, et
saltem ita afficiunt obiectum sensibile, quod sine aliquo ex istis
accidentibus sentiri non possit, quia per sensus externos attingitur
res in singulari et prout exercet singularitatem, singulare autem
sensibile per se dependet ab istis conditionibus seu accidentibus, sine
quibus singularitas non exercetur. Ergo ita conducunt per se ad ipsam
rationem sensibilis, sicut conducit singularitas.
SECUNDA VERO PARS CONCLUSIONIS quantum ad
primam differentiam constat. Dicitur enim sensibile commune, ut
contraponitur proprio, ergo non potest esse solum unius sensus, quia
sic esset proprium illius, sed debet esse plurium. Non tamen
requiritur, quod ad omnes sensus externos pertineat, sed sufficit,
quod ad aliquos, sicut patet de figura et extensione, quae non
percipiuntur auditu et odoratu, bene tamen visu et tactu. Tertia
differentia infra examinabitur ostendendo, quomodo sensus possit decipi
circa sensibilia. Secunda vero differentia additur a D. Thoma
lect. 13. cit. 6, ubi inquit, quod "quaedam sunt, quae faciunt
differentiam in transmutatione sensuum, non quantum ad speciem
agentis, sed quantum ad modum actionis. Qualitates enim sensibiles
movent sensum corporaliter et situaliter; unde aliter movent, secundum
quod sunt in maiori vel minori corpore, et secundum quod sunt in
diverso situ, scilicet vel propinquo vel remoto". Ergo secundum D.
Thomam sensibilia communia non pertinent per se ad specificationem
sensus, sed ad modificationem, quia sic debet esse modificatum
obiectum proprium cuiuscumque sensus, ut sensibiliter movere possit in
exercitio, et hoc pendet a circumstantiis, quibus afficitur, et sine
quibus in exercitio non movet. Ergo sensibilia communia per se
pertinent ad sensus, non perseitate specificativa, sed specificationis
modificativa.
ET RATIO EST, quia quod est per se primo specificativum, est
etiam distinctivum; ab eodem enim principio aliquid constituitur in
specie et distinguitur ab alio. Sed sensibilia communia non
distinguunt unum sensum ab alio, quia communia sunt, ergo non possunt
per se primo esse specificativa. Et tamen ex alia parte conducunt per
se et necessario ad hoc, ut propria et specificativa obiecta in
exercitio moveant sensus, sicut dictum est, quia praebent aliquas
conditiones vel modificationes, sine quibus non potest corporaliter et
sensibili modo ista transmutatio exerceri, quia sine quantitate,
figura, motu vel quiete non inveniuntur corporales et sensibiles
transmutationes. Ergo sensibile commune per se requiritur, non
tamquam specificativum sensus, sed tamquam modificativum et per se
requisitum ad immutationem sensus a suo sensibili in exercitio.
DICO TERTIO: Sensibile commune non immutat sensum per
speciem condistinctam a specie sensibilis proprii, sed in eadem specie
repraesentatur sensibile commune tamquam conditio et modificatio
sensibilis proprii. Sensibile autem per accidens repraesentatur in
eadem specie tamquam subiectum sustentativum utriusque, scilicet
sensibilis proprii et communis.
Haec conclusio communis est inter auctores, ut videri potest apud
Mag. Baņez 1. p. q. 78. art. 3. dub. 9. et Suarez
tract. de Anima libro 3. cap. 8. n. 5. et apud Carmelitanos
disp. 9. q: 2. § 2., licet non desint thomistae, qui
oppositum sentiant, ut refert Mag. Baņez idque etiam attribuitur
Scoto in 4. dist. 12. q. 3. Nihilominus nostra conclusio
clare deducitur ex D. Thoma locis cit. et 2. de Anima, ubi
dicit, quod sensibilia communia "faciunt transmutationem sensuum non
quantum ad speciem agentis, sed quantum ad modum actionis". Et 1.
p. q. 78. art. 3. ad 2. inquit, "quod sensibilia communia
non movent sensum primo et per se, sed ratione sensibilis qualitatis,
ut superficies ratione coloris".
Ex quo sumitur FUNDAMENTUM conclusionis, quia impossibile
est moveri aliquam potentiam ab aliquo nisi ratione proprii
specificativi talis potentiae, siquidem impossibile est, quod
specificatum transeat limites et adaequationem sui specificativi. Sed
proprium et formale specificativum cuiuscumque sensus est sensibile
proprium illius, non autem sensibile commune, siquidem formale
specificativum alicuius potentiae debet illam a reliquis distinguere,
ergo debet pertinere ad proprium sensibile ut obiectum illius, quia
si distinguit illam a reliquis, oportet, quod sit proprium illius,
ita quod non alterius. Ergo ut sensibile commune moveat specificative
aliquem sensum, oportet, quod non moveat ratione sui, sed ratione
sensibilis proprii et induendo rationem formalem illius; ergo ut
condistincta a sensibili proprio non possunt emittere speciem ad
sensum, quia species emissa est, quae immutat et movet potentiam,
potentia autem non potest moveri nisi sub ratione sui specificativi
proprii. Si autem essent duae species distinctae, altera sensibilis
proprii, altera communis, illa quae esset communis, non
repraesentaret sensibile proprium et consequenter non repraesentaret
rationem formalem talis sensus. Itaque sicut modificatio seu modus non
potest poni seorsum a re, cuius est modus, ita sensibile commune,
quod modificat proprium, non potest seorsum a sensibili proprio, cuius
est modus, repraesentari, praesertim cum ex istis modificationibus
dependeat singularitas sensibilis proprii. Et ideo si sensibile
proprium repraesentatur in aliqua specie ut singulare, iam ibi
involvuntur sensibilia communia, a quorum modificatione singularitas
illa pendet.
Dico QUARTO: Sensibilia communia sunt accidentia pertinentia ad
quantitatem. Et numerantur quinque principalia, scilicet figura,
motus, quies, numerus et magnitudo. Ad haec reducuntur alia minus
principalia, ut tempus, quod pertinet ad motum vel quietem (est enim
realiter duratio seu numerus motus), et similiter situs et locus, qui
reducuntur ad magnitudinem et figuram (situs enim est figura exterior,
locus est magnitudo ambiens).
Igitur conclusio posita est Aristotelis hoc 2. libro textu 64.,
ubi illa quinque sensibilia communia numerat, et S. Thomas ibi
lect. 13. et 1. p. q. 78. art. 3. ad 2., ubi omnia
sensibilia communia docet reduci ad quantitatem et numerat illa
quinque.
Et quod ista quinque sint sensibilia communia, constat, quia pluribus
sensibus cognoscuntur.
Nam magnitudo oculis et tactu percipitur, et similiter figura.
Numerus autem non solum per istos duos sensus, sed etiam per auditum
et alios potest percipi, motum etiam et quietem visu et tactu et auditu
cognoscimus.
Quod vero non sint plura, probatur, quia ad ista reducuntur omnia,
quae possunt cognosci pluribus sensibus. Ex omnibus enim
praedicamentis substantia et relatio per se pertinent ad intellectum,
substantia quidem, quia per se non potest movere sensum nisi per
aliquod accidens externum, quo reddatur sensibilis. Remoto vero
accidente sola substantia non est cognoscibilis nisi ut quidditas, quod
est proprium obiectum intellectus. Relatio autem, quia indiget
collatione et ordinatione, ut cognoscatur, quae est propria
intellectus. Reliqua omnia praedicamenta in his involvuntur. Nam
motus et quies pertinent ad actionem et passionem cum aliqua extensione
factam, inde enim extenditur motus. Numerus et magnitudo ad
quantitatem, ad quam etiam reducitur locus et tempus, quatenus
secundum aliquam extensionem dicuntur. Figura pertinet ad qualitatem,
sed quantitatis terminationem importat, ad quam [scil. qualitatem]
etiam pertinent sensibilia propria. Et ad figuram reducuntur situs et
habitus, quae aliquam externam figurationem ac dispositionem
situationis important. Quare non est aliquod sensibile commune, quod
ad ista non reducatur, eo quod omnia ista praedicamenta aliquid
quantitatis vel ordinem ad illa important.
Dico ULTIMO: Sensibile per accidens est substantia, cui
tamquam obiecto inhaerent sensibilia propria et communia. Et
distinguitur sensibile per accidens a sensibili per se, quia sensibile
per accidens non pertinet ad obiectum sensus, nisi in quantum est
subiectum obiecti sensus, unde subiective trahitur ad rationem obiecti
sensus, et sic vere et proprie attingitur a sensu, non ut ratio
formalis immutans sensum, sed ut subiectum, cui per accidens inest
talis ratio.
Haec conclusio sumitur ex Divo Thoma in hoc 2. libro de Anima
lect. 13., ubi docet ex Philosopho, "quod secundum accidens
sensibile dicitur, ut si dicamus, quod Socrates est sensibile per
accidens, quia accidit ei esse album. Hoc enim sentitur per
accidens, quod accidit ei, quod sentitur per se. Unde nihil patitur
sensus ab hoc, in quantum huiusmodi". Addit infra S. Thomas
alias duas conditiones sensibilis per accidens: Prima, quod accidat
ei, quod per se est sensibile. Secunda, quod sit apprehensum a
sentiente per aliam potentiam, ita quod non omnino lateat ipsum,
apprehendaturque vel per imaginativam vel per intellectum. Quod vero
sensus externus etiam aliquam notitiam habeat ipsius sensibilis per
accidens, licet ab eo non immutetur per se, sed mediante sensibili
proprio, manifeste dicit S. Thomas 1. p. q. 17. art. 2.
Attingit enim sensus externus totum illud, quod ei obicitur, v. g.
corpus coloratum. Et ita colligendo ex his rationem sensibilis
per accidens dicemus, quod sensibile per accidens generaliter potest
dici omne illud, quod accidit sensibili per se, ita quod nec quoad
substantiam nec quoad modificationem per se respiciatur ab illo sensu.
Et hac generali ratione non solum substantia dicitur sensibile per
accidens sed etiam quodcumque sensibile proprium unius sensus comparatum
ad alium sensum erit ei sensibile per accidens, sicut album dulce per
accidens attingitur a visu, in quantum dulce. Sed hoc non facit,
quod dulce sit sensibile per accidens, sed quod sit visibile per
accidens, sentiri autem potest etiam per alium sensum. Ut autem sit
sensibile per accidens absolute et respectu omnium sensuum requiritur,
quod a nullo sensu percipiatur per se. Et hoc solum potest esse
substantia seu subiectum ipsum, cui inest ratio obiectiva sensus.
Sentitur enim, non quia per se constituat aut conducat ad rationem
obiecti, sive tamquam specificans sive tamquam modificans, sed quia
sustinet et recipit id, quod praebet rationem obiectivam visus vel
alterius sensus, et sic percipitur ut coniunctum obiecto, non ut
constituens obiectum vel conducens ad lineam obiecti, licet conducat ad
sustentationem obiecti in suo esse. Cuius signum manifestum est, quia
mutato subiecto vel etiam omnino remoto, ut si accidens separetur ab
omni subiecto, eodem modo poterit movere sensum illud accidens
separatum atque coniunctum, mutato subiecto vel non mutato, dummodo
maneat sensibile illud proprium cum sensibilibus communibus, quae sunt
modificationes per se requisitae ad exercendam sensationem.
Unde non obstat, quod subiectum ipsum seu substantia non minus
videatur debere pertinere ad circumstantias modificantes sensibile
proprium quam ea, quae quantitatis sunt, cum constet non minus requiri
ad individuationem accidentis substantiam quam quantitatem;
singularitas autem requiritur ad hoc, ut sentiri possit ipsum
sensibile. Hoc, inquam, non obstat, quia sustentatio subiecti, qua
substantia recipit accidens, requiritur ad ipsum sensibile non sub
speciali ratione, qua sensibile est et obiectum, sed generali
ratione, qua est accidens inhaerens et in linea seu genere entitativo,
quatenus illa inhaerentia et ordo ad subiectum requiritur ad existendum
et ad ipsam individuationem in genere entis. Et sic quia obiectum non
potest movere obiective et in linea cognoscibilis, nisi supponatur
habere existentiam, ideo requiritur substantia seu subiectum tamquam
sensibile per accidens et ut aliquid praesuppositum in alia linea et
genere, scilicet in genere entitativo, non tamen formaliter
constituens aut conducens ad rationem ipsam obiecti et motionem eius in
sensu, sicut sensibile proprium vel commune, siquidem si sine subiecto
conservetur sensibile, eodem modo movebit sensum, non autem si mutetur
sensibile proprium vel commune.
Primo arguitur: Quia non videtur recte poni differentia inter
sensibile commune et per accidens, quia sensibile per accidens est
illud, quod accidit sensibili per se, sicut accidit albo, quod sit
Socrates vel Petrus. Hoc autem reperitur in sensibili communi. Nam
accidit albo, quod sit in motu vel quiete, quod sit talis
magnitudinis vel figurae, ergo eodem modo erit sensibile per accidens.
Nec potest dici, quod licet sensibili proprio, v. g. albo,
accidat, quod in singulari habeat talem magnitudinem vel figuram,
tamen quod aliquam habeat, non accidit albo; aliqua requiritur, ut
possit movere potentiam. Contra est, quia etiam requiritur, quod
accidens sit in aliquo subiecto, licet per accidens sit, quod sit in
isto vel illo; accidens enim sine subiecto est accidens in abstracto,
non in concreto, quod sentiri non potest. Ergo nulla est differentia
inter sensibile commune et per accidens.
Confirmatur: Nam sensibilia communia non imprimunt speciem aliquam
distinctam a sensibili proprio, ut dictum est, quia sunt extra
rationem specificativi potentiae, si secundum se sumantur. Ergo non
differunt a substantia, quae etiam non sentitur per se, sed mediante
sensibili proprio. Nam secundum se est extra latitudinem specificativi
sensus et solum ab illo attingitur, ut vestitur sensibili proprio.
Ergo ex hac parte non est distinctio inter sensibile per accidens et
commune. Ex alia autem parte videtur substantia magis pertinere ad
sensibile commune quam quantitas vel quae pertinent ad quantitatem,
quia substantia est radix talium accidentium, et ipsa nihil operantur
vel movent nisi in virtute substantiae, cum operentur tamquam
accidentia eius. Sed quod se habet ut radix movendi et immutandi
sensum, non est per accidens sensibile, quia non per accidens movet,
nec per accidens est radix movendi, sed per se et per virtutem sibi
propriam, quae est proprium et per se sensibile. Ergo.
RESPONDETUR, quod, ut supra diximus, sensibile commune et
per accidens, licet in hoc conveniant, quod utrumque accidat sensibili
proprio, est tamen differentia, quod sensibile commune accidit
sensibili proprio in esse rei. Per accidens enim concurrit quantitatis
et qualitatis coniunctio in uno subiectio, per se tamen requiritur et
per se modificat in esse obiecti sensibilis, ut movere possit sensibili
modo potentiam. At vero substantia per se requiritur ad sustentandum
in esse et in genere entis sensibile proprium, non tamen ut per se
modificans et conducens in ratione et modo sensibilis obiecti.
Et ratio est, quia sensibile externum est aliquid apparens externe,
substantia autem est interna quidditas et de se latens. Unde licet
requiratur tamquam radix et sustentans ipsa accidentia externa ea
generali ratione, qua omnia accidentia dependent a substantia, non
tamen ut formaliter modificans aut pertinens ad ipsam sensibilem et
externam apparentiam et rationem obiecti sensibilis ut sensibilis seu
apparentis externe. Ad quod tamen conducit quantitas seu ea, quae ad
quantitatem pertinent, quia quantitas extendit quoad locum externum;
et ea, quae quantitatis sunt, ad externam modificationem pertinent,
et ita sensibilem apparentiam et motionem per se afficere et modificare
possunt. Substantia autem ex eo, quod latens, et ex eo, quod radix
est, non conducit sensibiliter et externe, sed entitative, sicut
etiam relationes coniunctae sunt ipsi sensibili, sed non per se
conducunt, quia occultae sunt. Et licet requiratur, quod sit
accidens in concreto, ut sentiri possit, tamen non id requiritur
formaliter ex vi conducentiae ad sensibilitatem externam et apparentem,
sed generali ratione ad omnia accidentium munera et entitativam
existentiam. Et ita substantia non requiritur per se formaliter ad
rationem obiecti sensibilis, sed per se radicaliter et in ratione
entis.
Ad confirmationem respondetur ex dictis, quod sensibile commune etiam
convenit cum sensibili per accidens, quod neutrum emittit per se et
seorsum a sensibili proprio distinctam speciem. Sed in ratione
modificandi speciem sensibilis proprii valde differunt sensibile commune
et per accidens, quia sensibile commune per se modificat perseitate
ipsius sensibilis ut externe apparentis, sensibile autem per accidens
non, licet in genere entis et per modum radicaliter continentis et
sustentantis sensibile requiratur substantia, et tamquam quid occultum
non sensibiliter movens externe aut modificans. Unde ex eo, quod
substantia sit prima radix et primum principium accidentium et virtutis
movendi sensibiliter, non sequitur, quod per se conducat perseitate
formali sensibilitatis externae, et ut requiritur ad motionem
externam, sed perseitate radicali, ut generaliter requiritur ad omnia
accidentia in ratione entis et cuiuscumque operationis, et sic ipsum
obiective movere radicatur in substantia, non ut in obiecto, sed ut in
subiecto, ac proinde licet per se requiratur, ut in re existant talia
accidentia, non tamen per se obiective, sed per se subiective.
Secundo arguitur ad probandum, quod sensibilia communia et per
accidens imprimant speciem sui peculiarem. Etenim species est
naturalis similitudo rei nec potest excedere rem illam, cuius est
species, nisi aliquid sibi addatur. Ergo species coloris, qui est
obiectum visus, non potest repraesentare figuram seu magnitudinem,
quae est sensibile commune, nisi aliquid addatur tali speciei, quia
res istae, sunt omnino distinctae et primo diversae, scilicet
quantitas et qualitas, et ita similitudo naturalis unius non potest
esse alterius, debet ergo aliquid in specie addi, ut illud
repraesentet et hoc quod additur est particularis repraesentatio
sensibilis communis. Nec potest per modum unius species aliqua res ita
diversas adunare, nisi prout in aliquo tertio conveniunt. Hoc autem
etiam in speciebus angelicis, quae sunt eminentissimae, valde
difficile explicatur, multo ergo minus conveniet speciebus sensibilibus
sensibilitate externa. Et idem probatur de specie ipsius substantiae,
quae necessario debet esse in oculo, alias non esset in intellectu.
Quomodo est autem possibile, quod species coloris repraesentet hominem
vel lapidem, nisi aliquid speciale ei addatur? Et hoc, quod additur
et peculiariter ei correspondet, species illius est.
Confirmatur primo, quia contingit invariato colore et luce variari
visionem ex sola variatione sensibilis communis, v. g. ex diverso
situ, motu vel figura; ergo necesse est variari speciem. Si enim
haec non variaretur, neque visio. Sed non variatur species coloris
vel lucis, quae sunt sensibilia propria, ergo species aliqua
sensibilium communium. Quodsi nec ista variatur, ergo nihil omnino
agit sensibile commune, sed se habebit sicut substantia, quae est
ipsum sensibile per accidens et in ratione obiecti nihil omnino agit
nisi per sensibile proprium. Si vero aliquid agit sensibile commune,
ergo speciem; non enim datur aliud, quod agat.
Confirmatur secundo, quia aliqua sunt sensibilia communia, quae
attinguntur sine sensibili proprio, ergo sine specie sensibilis
proprii, et tamen habent aliquam speciem; sine illa enim non
sentirentur. Datur ergo peculiaris species sensibilis communis sine
sensibili proprio.
Antecedens probatur: Nam cum alicui infligitur vulnus aut
verberatur, sentit aliquid, scilicet dolorem, et tamen non sensibile
proprium tactus, v. g. calidum aut frigidum etc., sed divisionem
illam aut compressionem partium vel aliquid durum seu asperum, quae
sunt sensibilia communia. Similiter si manus tangeret coelum,
sentiret ibi resistentiam et soliditatem duram, et non qualitates
tangibiles, quae sunt proprium sensibile tactus, cum coelum careat
illis. Ergo sentiri potest sensibile commune sine proprio. Ac
denique cum aliquid videtur a longe et non discernitur eius color, vel
cum clausis oculis sentitur opacum corpus, quod transit ante illos,
nec tamen tunc videtur color aut lux, ergo aliquod sensibile commune
sentitur sine proprio.
RESPONDETUR, quod una et eadem species repraesentat obiectum
et modificationem eius, non tamquam duo obiecta, sed ut unum. Non
enim species praesertim rei singularis et materialis, quae praecisiva
non est, potest repraesentare rem aliquam ita abstractam a modis et
circumstantiis, quod nihil de modificatione repraesentet. Nec pro
illa parte, qua repraesentatur ille modus, dici potest, quod est
distincta species et directa repraesentatio saltem illius modi.
Dicitur enim, quod species repraesentans aliquid cum aliqua
modificatione non respicit modificationem illam ut distinctum
repraesentabile directe nec per distinctam repraesentationem, sed per
eandem ut modificatam. Sicut enim modificatio illa non est proprio
obiectum, sed modus obiecti, ita nec eius repraesentatio est directa
repraesentatio, sed repraesentationis modus, quod aliqui explicant
dicentes, quod non repraesentat, sed exercet. Revera tamen licet
repraesentet, non tamen ut per se directe repraesentabile, sed ut modi
eius, quod per se repraesentatur. Nec inconvenit, quod idem
sensibile commune diversis repraesentationibus repraesentatur, v. g.
colore, sono etc., quia hoc ipso, quod est commune, accommodatur
singulis iuxta eorum capacitatem ibique diversimode modificat.
Quod vero dicitur non posse unam speciem repraesentare plura per modum
unius, nisi sit eminens, ut in angelis, respondetur, quod
eminentia requiritur ad repraesentandum plura obiecta per modum
obiectorum sub ratione aliqua superiori uniente et manifestante illa.
Ad repraesentandum autem plura, quorum unum sit obiectum, aliud
modificatio eius, non requiritur eminentia, sed potius quanto species
est magis materialis et imperfecta, tanto minus abstrahit ab istis
modificationibus eaque concernit. Dicitur autem substantia esse in
sensu, non per se seorsum a sensibili proprio, sed sub illo et ut
induta externa illa sensibilitate, sicque potest ad intellectum
pervenire. Nec requiritur, ut aliquid, quod sit in intellectu, sit
in sensu sicut in intellectu, sed per effectus et accidentia sua.
Ad primam confirmationem respondetur, quod invariato colore quoad
substantiam et modum non variatur sensatio. Variato autem colore quoad
modificationem, v. g. quoad figuram, situm etc., variatur diversa
sensatio etiam modificative, nec est necesse variari specificative ex
parte obiecti directi. Illa autem modificatio sufficiet fortasse ad
variandum accidentaliter intrinsece visionem et individualiter, sicut
de notitia abstractiva et intuitiva diximus in Logica q. 23. Et in
hoc differt sensibile commune a sensibill per accidens, quod sensibile
per accidens nec etiam modificative modificatione obiectiva variat
sensationem, sensibile autem commune, licet non imprimat speciem
condistinctam simpliciter a proprio, bene tamen modificationem
distinctam, ut ex D. Thoma explicatum est.
Ad secundam confirmationem respondetur, quod attinet ad coelum, posse
dici, quod habeat qualitates tangibiles positive et per se, si
admittamus, quod qualitates per se sensibiles non solum sunt calidum et
frigidam et aliae primae qualitates, sed etiam durum et molle, asperum
et lene, sive oriantur ex primis qualitatibus, sive ex alia causa
proveniant, de quo q. 7. dicemus. Coelum autem durum est et
solidum et tersum, et sic sentiri potest, sicut sentitur fluidum et
molle etc. Si autem istae qualitates non sunt per se primo
tangibiles, aut ita se habent in coelo, quod non possunt agere actione
reali in tactum, sicut requiritur ad sentiendum per illam, tunc solum
negative sentietur durities in coelo, quatenus ibi resistentiam aliquam
experitur, sicut cum ab angelo aliquis impeditur seu detinetur, non
sentit aliquam qualitatem tangibilem in angelo, sed resistentiam
aliquam negativam. Quando autem infligitur alicui vulnus aut
verberatur, id quod sentitur, est durities corporis aut dividentis in
vulnere ac comprimentis in verbere. Ex ipsa autem divisione sentitur
dolor, quia etiam pertinet ad tactum, ut dicemus quaest. seq. art.
ult., durities vero qualitas tangibilis est, ut ibi dicemus.
Denique quando oculis clausis aliquod opacum sentitur, ideo est, quia
palpebrae claudentes oculos aliquid transparentiae habent, per quam
admittitur aliquid lucis, et sic apposito corpore opaco lux ipsa magis
impeditur, et sic sentitur opacitas.
Tertio arguitur contra numerum sensibilium communium. Videntur enim
ex una parte esse plura, ex alia pauciora. Esse plura, quia tempus
est sensibile commune; cadit enim sub sensum, ut dicit Aristoteles
4. Phys. textu 98., et tamen non est proprium sensibile alicuius
sensus determinati. Item situs, distantia, habitus seu vestis cadunt
sub sensum, et similiter raritas et densitas, pulchritudo et alia
similia, asperum et molle, et tamen non sunt sensibilia propria, quia
pluribus sensibus percipiuntur.
Esse pauciora probatur, quia quies et motus non videntur pertinere ad
sensus. Nam quies est aliquid privativum et ita non dicit rationem
sensibilis, sicut nec tenebrae sentiuntur; motus autem, quia constat
ex praeterito et futuro, sensus autem non percipiunt praeteritum nec
futurum, ergo neque partes motus et praesertim per visum non potest
percipi motus, quia visio est in instanti, motus autem et quies in
tempore. Denique numerus vel sumitur materialiter, et sic est
magnitudo multiplicata nec debet poni tamquam distinctum sensibile a
magnitudine, vel formaliter pro numerabilitate, et sic solum pertinet
ad intellectum numerantem et non est sensibile commune.
RESPONDETUR ad primam partem argumenti: Omnia illa, quae
sunt sensibilia communia, contineri sub istis assignatis, quae ex
Aristotele numeravimus, quia omnia illa, aliquid participant de
quantitate. Et quidem si participant de quantitate continua,
reducuntur ad magnitudinem, de qua aliquid participant situs,
distantia et vestis, quae istam quantitatem connotant. Si participant
de discreta, reducuntur ad numerum, ad quem etiam reducitur unitas,
quia est principium numeri. Si participant aliquid de quantitate
successive reducuntur ad motum, ad quem etiam pertinet tempus, quod
est duratio et mensura motus. Pulchritudo autem sensibilis constat ex
debita dispositione coloris et figurae, id est ex sensibili proprio et
communi, ut pertinent ad visum, unde et pulchra dicuntur, quae visa
placent. Raritas vero et densitas, asperum et molle, gravitas et
levitas ipso tactu sentiuntur, secundum quod sunt qualitates tangibiles
ortae ex primis qualitatibus, et praesertim gravitas et levitas, prout
important rationem ponderis, solo tactu percipiuntur. Si autem in
aspero et leni solum attendatur id, quod situationis est, ad
magnitudinem et quantitatem reducuntur.
Ad secundam partem argumenti respondetur quietem dupliciter sumi: Uno
modo pro privatione motus, et sic non sentitur positive, sed
negative, ut tenebrae. Alio modo sumitur pro consistentia seu
immobilitate in loco, ubi non solum privationem motus importat, sed
etiam existentiam in loco cum immobilitate, et sic sentitur positive
tamquam sensibile commune. Quod vero attinet ad motum, dicimus, quod
partes eius possunt cognosci dupliciter: Uno modo secundum
comparationem praeteriti et futuri, et sic solum ab intellectu
apprehenduntur comparante illas. Alio modo considerantur sub ratione
transeuntis praecise et ut opponuntur immobilitati et consistentiae, et
sic etiam per sensum attingi possunt, quatenus rem ipsam sensibilem
transire videt ipsasque partes motus ut praesentes transeunter
discernit, non sub ratione praeteriti vel futuri. Quod vero fiat
visio in instanti, non obstat, quia durat ultra instans et sic potest
percipere motum et quietem, quae sunt in tempore. Quod vero dicitur
de numero, respondetur non cognosci a sensu ratione ordinis, quem
habet numerus maior ad minorem vel e contra, quod pertinet ad rationem
mensurae, sed ratione multiplicationis et divisionis, in quo differt a
magnitudine, quae est quantitas continua.
|
|
