|
Multa de hoc tractavimus in q. 23. Logicae, ubi ostendimus
notitiam intuitivam sensuum externorum non posse etiam divinitus ferri
in rem absentem. Nunc absolute inquirimus, an possit in sensibus
inveniri notitia abstractiva et consequenter de re absenti.
Et loquendo naturaliter satis constat non posse res in absentia sentiri
sensu externo ex defectu speciei impressae, quae naturaliter ab obiecto
praesenti immittitur et dependet in fieri et conservari ab ipso
obiecto, sicut experientia constat in speciebus visibilibus, quae
remoto obiecto in momento cessant. Et de aliis sensibus idem probari
potest ea generali ratione, quia non possunt species desinere nisi vel
a contrario vel ex defectu subiecti vel ex defectu causae conservantis.
Remoto autem obiecto constat non diu durare posse species, et hoc non
propter aliquod contrarium, quia species intentionales carent
contrario, simul enim informant potentiam species albi et nigri,
calidi et frigidi, odoris suavis et insuavis, siquidem haec simul
sentiri videmus; praeterquam quod potest, quando removetur obiectum,
non dari aliquod contrarium, a quo corrumpatur species, et tamen
cessat cognitio ob defectum speciei. Ex defectu autem subiecti non
desinunt istae species, quia supponimus organum et potentiam, in quo
subiectantur, et medium, per quod transeunt, manere immutata, et in
tali casu loquimur; et tamen remoto obiecto, species evanescunt et
cognitio cessat. Ergo signum est dependere naturaliter ab obiecto in
fieri et conservari.
Nec obstat, quod sonus auditur etiam cessante collisione et motu
corporum. Solet enim fieri ictus et videri a longe et post breve
tempus audiri sonus, ergo sentitur remoto obiecto, nempe illo ictu.
Et idem est de odorabili. Nam remota fumea exhalatione adhuc sentitur
odor per aliquod tempus, remanent ergo species in absentia obiecti.
Respondetur, quod in primo casu manet realis sonus in aere, licet non
in collisione corporum, a quibus primum formatur, et ita quando
realiter sonus durat in aere, durare potest species ex illo emissa.
In secundo casu, licet fumea exhalatio evaporari cesset a corpore
odorabili, tamen ea, quae prius evaporata est, remanet in aere vel in
corpore propinquo, quatenus ibi manet realis odor exhalatus, qui
continuo emittit speciem sui, et sic sentitur res in praesentia,
scilicet odor exhalatus, qui remanet, et sonus in motu aeris, licet
non in collisione corporum perseverans.
DIFFICULTAS ergo tota reducitur ad virtutem divinam, an
possit per ipsam in absentia obiecti aliquid sentiri conservatis
speciebus in sensu remoto obiecto et sensatione sic elicita?
In quo est ALIQUORUM SENTENTIA posse rem absentem
videri divinitus, dummodo repraesentetur ut praesens. Ita P.
Suarez 3. de Anima cap. 3. n. 4., Conimbric. 2. de Anima
cap. 6. q. 3. art. 1. Et P. Suarez sentit talem cognitionem
vere quidem esse abstractivam, utpote rei absentis (ubi manifesto
sentit ad intuitivum et abstractivum requiri praesaentiam et absentiam
physicam, et non solum repraesentatam), revera tamen iudicare rem ut
praesentem, quia ita videret, ac si esset praesens.
Fundamentum est, quia non repugnat Deum conservare in sensu externo
speciem sui obiecti etiam remoto obiecto; ergo neque repugnabit tunc
illud cognoscere. Consequentia est certa, quia ad cognitionem
eliciendam non requiritur aliud quam potentia informata specie obiecti;
tunc autem est potentia informata specie, ergo cognoscit. Antecedens
patet, quia species emissa ad oculum solum dependet ab obiecto, ut
existat, in genere causae effectivae. Hanc autem potest Deus
supplere, quia magis ab ipso dependet effectus in genere efficientis
quam a causa secunda. Ergo non repugnat conservari a Deo speciem in
oculo remoto obiecto sicut lumen in medio remoto luminoso. Quod vero
dependeat species ab obiecto in genere causae formalis extrinsecae nihil
obstat, quia haec dependentia non petit existentiam in obiecto
specificante; potest enim exerceri ista causalitas extrinseca ab
obiecto non existente, ut patet cum rem futuram considero aut
praeteritae recordor.
Confirmatur, quia saltem potest Deus facere, quod res longissime
distans imprimat speciem suam in speculo, quod est prope me,
multiplicando scilicet speciem per medium ultra sphaeram suae naturalis
emissionis. Tunc autem visa imagine in speculo videbitur res absens et
longissime distans tamquam ibi praesens. Ergo similiter non
repugnabit, quod remoto speculo species continuetur usque ad oculum,
sicque videatur absens posita ibi tali specie.
NIHILOMINUS OPPOSITUM TENENDUM EST
implicare scilicet, quod res aliqua physice et realiter absens
immediate in se attingatur a sensu externo. Quod vero attingatur in
alio, ut res in imagine, non est difficultas in praesenti, quia hoc
nihil aliud est quam videri ipsam imaginem, quae praesens est, licet
res repraesentata per ipsam in se sit absens. Unde ut tollatur
aequivocatio, quando dicimus requiri praesentiam physicam obiecti,
loquimur in sensu formali, id est eius, quod proprie et immediate se
habet ut obiectum, ita quod bene stat, quod loco alicuius obiecti
supponatur aliud, in quod feratur sensus et decipiatur interius
iudicium putans esse alterum, tamen sensus externus directe fertur in
illud externum, quod sibi supponitur. Similiter potest aliquando ex
vehementia imaginationis aliquis decipi aut deludi, putans se vere
videre aut sentire exterius rem aliquam, quam tamen non habet
praesentem. Sed tunc nec videt nec sentit exterius, sed imaginatur
sentire aut videre. Loquimur ergo, quando sensus exterior vere et
proprie elicit actum; et de hoc dicimus essentialiter postulare, quod
obiectum exterius, in quod fertur, sit praesens physice, in quod
talis actus immediate terminetur, nec sufficit, quod species sit in
sensu repraesentans aliquid ut praesens, sed requiritur, quod ipsum
obiectum praesens sit, ut terminet actum.
Haec conclusio sumitur ex D. Thoma, qui frequenter distinguit
obiectum sensuum exteriorum ab interioribus, quia illi versantur circa
praesens, isti autem etiam circa absens, ut patet 1. p. q. 78.
art. 4. et 1. 2. q. 15. art. 1. et q. 35. art. 1.
ad 2., ut latius ostendemus infra q. 8. Explicans autem D.
Thomas, quodnam sit illud praesens, dicit esse praesens, quod habet
esse extra videntem; ergo sentit ex ipsa propria specifica ratione
sensus externi debere obiectum esse praesens praesentia exteriori et
physica, et non solum repraesentativa. Debet autem esse praesentia
extra videntem, quia, ut docet S. Thomas 1. p. q. 14. art.
9., ideo Deus non habet scientiam visionis de rebus possibilibus,
licet sibi repraesententur, "quia ea, quae apud nos videntur, habent
esse distinctum extra videntem". Et in q. 3. de Veritate art.
3. ad 8. inquit, quod scientia visionis addit supra simplicem
cognitionem "admixtionem alicuius, cuius est extra genus notitiae",
scilicet existentiam rerum. Sed existentia rei, quae est extra
genus notitiae, est existentia physica, et non solum repraesentata;
haec enim non est extra genus cognoscibilitatis et notitiae.
Ergo visio requirit externam praesentiam rei in se, et non solum in
specie. Quod etiam amplius patebit cum art. 3. ostenderimus sensus
externos non formare idolum, sed terminari immediate ad obiectum in
se.
RATIO AUTEM ET FUNDAMENTUM ad hoc reducitur,
quia sensus externi ex sua natura sunt infimi in genere cognitionis et
immediate continuantur ipsis rebus, a quibus accipiunt species, et
magis materiales sunt inter omnes potentias cognoscitivas. Unde quia
ex ipsis originatur omnis nostra cognitio et in ipsos resolvitur,
oportet, quod moveantur sensus externi ab obiectis accipiendo ab eis
species, et rursus quod cognitio terminetur ad res ipsas prout extra
sunt. Et licet primum, scilicet moveri ab obiectis et procedere ab
ipsis species effective, possit suppleri a Deo infundente vel
producente speciem in potentiis loco obiecti, et sic quantum ad
productionem speciei non exigat sensus essentialiter praesentiam
obiecti, tamen quoad secundum suppleri non potest, quia pertinet ad
specificativam rationem sensationis externae quatenus externa est.
Et probatur ex duplici conditione, quam habent sensus externi. Nam
debent habere cognitionem experimentalem et in aliquibus eorum, ut in
gustu et tactu, exigunt contactum realem neque possunt videre obiectum
per reflexionem in seipsis neque in alia potentia interiori vel
exteriori, a qua moveantur, quia sunt ultimae potentiae inter omnes
cognoscitivas. Ergo immediate debent attingere obiectum in seipso.
Quod sit experimentalis cognitio in sensu exteriori patet, quia tunc
maxime aliquid experimur, cum ipso sensu exteriori tangimus. Cum
autem experientia sit ultimum, in quod resolvitur nostra cognitio, et
per quam tamquam per inductionem introducitur in nobis, non potest
ultimate resolvi cognitio nisi in ipsum obiectum, ut est realiter in
se, quia si in aliquid aliud praeter rem ipsam resolveretur, ut in
imaginem vel idolum aut medium aliquod, restaret adhuc istud medium vel
idolum conferre cum ipsa re seu obiecto, cuius est, ut constaret, an
esset verum necne. Unde semper restaret eadem difficultas conferendi
istud medium cum obiecto, cuius est repraesentativum. Quare necesse
fuit ad habendam certitudinem et evidentiam experimentalem devenire ad
cognitionem, quae ex propria sua ratione tenderet ad res in seipsis,
et haec est cognitio sensus exterioris, atque adeo ex ipsa propria
ratione cognitionis ultimae et experimentalis exigit obiectum esse
praesens et nullo modo absens.
Nec obstat, quod cognitio experimentalis potest dari in angelo
formando verbum, in quo ut in termino cognitionis experiatur rem in
se. Respondetur enim experientiam angeli esse intellectualem, non
sensibilem nec per species acceptas ab obiectis sensibilibus. Sic enim
certificari non posset experimentaliter de obiecto, nisi haberet
aliquam cognitionem resolutam usque in ipsum immediate. Cum autem
angelus certificetur per species desuper infusas, non habet
experientiam de re quantum ad certitudinem cognitionis per resolutionem
in ipsam rem, sed quantum ad rem attactam, quae est coexistens sibi,
inde denominatur experimentalis et intuitiva. Sensibilis autem
cognitio intrinsecam certitudinem habet experimentalem haustam ab
obiectis, et sic in ipsam, ut est in re, debet resolvi.
Postremo, si remoto obiecto externo posset sensus illud percipere,
ergo posset oculus in tenebris videre et posset gustus et tactus
obiectum non contactum sentire, quae omnia absurda sunt. Minor
probatur, quia si videtur obiectum absens seu non existens, ergo
videtur tale obiectum, etiamsi lux illud non attingat, et consequenter
etiamsi medium non sit illuminatum, quia si lux ipsum visibile non
attingit, reliquum medium licet sit illuminatum, nihil omnino conducit
ad visibilitatem obiecti, et sic eodem modo videbitur, si tota lux sit
ablata a medio. Est autem impossibile, quod aliquid in tenebris
videatur, cum specificum obiectum visus sit lucidum. Nec dici
potest, quod est lucidum repraesentative; hoc enim est proprium
sensibus internis et intellectui, qui apprehendunt lucem ut
repraesentatam, et ita etiam in tenebris possunt recordari lucis, quia
compatitur lux repraesentata cum tenebris. Videre autem in tenebris
obiectum oculis externis, est videre lucem non illuminantem nec tendere
in lucidum externum, quod est vere lucidum, et hoc est specificativum
oculi. In tactu autem et gustu multo magis constat rem absentem non
posse habere contactum physicum. Sine contactu autem quomodo potest
aliquid gustari aut tangi?
AD FUNDAMENTA OPPOSITAE SENTENTIAE
respondetur, quod Deus potest conservare speciem sensibilem in
absentia obiecti per modum cuiusdam entitatis realis, sicut potest
illam conservare in aere vel extra omne subiectum. In hoc enim solum
dependet species quantum ad existentiam ab obiecto immittente vel
subiecto sustentante, causalitatem autem existentiae Deus se solo
supplere potest. Ceterum non potest supplere, ut cognitio eliciatur
ab illa specie in sensu externo circa obiectum absens, eo quod
essentialiter petit terminari ad obiectum ut extra existens, nec
sufficit species impressa posita in sensu, sicut etiam in angelo,
licet detur species innata, non potest repraesentare futuram contingens
aut cogitationem cordis, quia talia obiecta non sunt in statu debito
ipsi angelo. Et quando dicitur, quod dependentia ab obiecto in genere
specificantis non petit existentiam, respondetur, quod specificatio
absolute non petit, bene tamen specificatio ut talis, scilicet ut est
circa obiectum ut externe et sensibiliter et modo experimentali
attingendum, sicut notitia ut intuitiva petit obiectum praesens et
existens, licet non sit notitia absolute.
Nec obstat, quod vulgo dicuntur aliqui videre rem intra terram
occultam, ut qui dicuntur inspectores aquarum, vulgo zahories, qui
aquam latentem sub terra vident et lynces dicuntur ultra parietes
videre. Respondetur enim, quod etiam toto hoc concesso non videtur
aliquid absens, sed id, quod intra terram vel ultra parietem vere
existens est, quarum species valde tenues et imperfectas, utpote per
illa corpora opaca vel eorum poros exeuntes, sibi tamen sufficientes
propter nimiam perspicacitatem, res illas nobis occultas vident, quia
maiori luce et specierum perfectione indigemus. Revera tamen multa ex
his in fabulas reicienda sunt et illi aquarum inspectores non vident
ipsas aquas infra terram, sed signa aliqua scaturientis undae, v.
g. vaporem aliquem tenuem a terra illa exeuntem aut aliqua signa, ut
tales herbas, talem odorem aut sonum, unde per discursum colligunt ibi
esse aquam aut aliquid simile, et aliqua animalia ex similibus signis
vel ex aliqua impressione humiditatis refugiunt transire per aliquem
locum, infra quem est aqua. De lyncibus res est incerta nec facile
credenda, quod visu externo ultra parietem videant.
Ad confirmationem respondetur, quod in speculo non videtur obiectum
ipsum, sed imago illius, quae per refractionem lucis et specierum
generatur, ut statim dicemus, et illa imago semper videtur ut
praesens.
|
DE VISIONE REI IN SPECULO
|
|
Circa materiam tamen huius confirmationis DIFFICULTAS
EST, quid videatur in speculo, an imago aliqua ibi denuo genita,
an obiectum ipsum.
ET ALIQUI existimant non videri imaginem, sed obiectum ipsum,
cuius est illa imago. Ita Conimbric. 2. de Anima cap. 7. q.
8. art. 2. et P. Suarez 3. de Anima cap. 2. n. 15.,
dicuntque esse communem sententiam perspectivorum.
Et fundamentum est, quia illa imago speculi nihil aliud est quam
species visuales refractae ad oculos reflectentes. Sed species ipsae
videri non possunt, quia in se non sunt lux neque color, sed
qualitates intentionales vicem gerentes coloris. Ergo non sunt id,
quod videtur, et sic non potest esse res visa imago speculi, nec sola
nec simul cum obiecto, quia ipsa visibilis non est, cum sit ipsa
species, sed per illas species inde refractas obiectum videtur.
Confirmatur, quia si ibi generaretur imago, deberet videri per
speciem distinctam ab ea, quae immittitur ab obiecto, cum sit
distincta res ab obiecto ipso. Si autem ibi distincta species ab
imagine generaretur, sequeretur non fieri ibi reflexionem speciei,
quia non est eadem species, quae eat et redeat, sicut requiritur ad
reflexionem, ergo est distincta.
Confirmatur secundo, quia etiam experientia huic parti suffragatur,
siquidem in specie visibili quaelibet pars repraesentat totum obiectum,
ut patet, quia modicum quid speciei ponitur in oculo et videt totum.
In speculo autem in alia parte videtur caput, in alia pes. Ergo id,
quod ibi videtur, non est imago seu species. Similiter imago
refrangitur in superficie speculi, id autem quod videtur, quasi in
profunditate speculi videtur; ergo id, quod videtur, non est imago,
sed species.
NIHILOMINUS oppositum tenet S. Thomas, qui saepius docet
per speciem speculi videri speculum et ea, quae in speculo apparent,
ut patet 1. p. q. 12. art. 9. in argumento "sed contra", et
q. 8. de Veritate art. 5. in 2. argumento "sed contra", et
in 3. dist. 14. q.1. art. 1. quaestiunc. 4. ad 1.
"Quando", inquit, "videntur res in speculo, species istarum rerum
non imprimuntur a rebus in sensu, sed a speculo. Unde imprimuntur
omnes istae species ut conclusae in una specie speculi, non quod sit
alia species speculi et alia rei visae in speculo". Quam auctoritatem
attigit Suarez loco cit. n. 10. nec contra illam opponit aliquid,
quod sit alicuius momenti. Est enim manifestum, quod si id, quod
videtur in speculo, videtur per speciem ipsius speculi, non utique
id, quod videtur, est per speciem obiecti, neque obiectum ipsum, sed
aliqua imago genita in speculo. Quod expresse affirmat ipse Doctor
Sanctus 3. p. q. 76. art. 3. et in 4. dist. 10. q.
1. art. 3. quaestiunc. 3., ubi inquit, "quod imago speculi
non est ibi ut forma absolute quiescens in subiecto, sed aggeneratur ex
reverberatione". Si ergo generatur imago, non ergo solum reflectitur
species.
ET RATIO EST, quia si solum fieret reflexio speciei, et non
generaretur imago ex illa reverberatione, sufficeret speciem visibilem
impingere in quodcumque opacum, ut inde reflecteretur et veniret ad
oculum, siquidem hoc ipso, quod tangit in opacum, non transit ultra,
sed reflectitur, sicut lux quando incidit in opacum. Cur ergo species
reflectens ex quocumque opaco non efficit visionem sui obiecti, sed
solum quando reflectitur ex speculo, nisi quia non sufficit sola
reflexio speciei, sed requiritur generatio imaginis, quando invenitur
diaphanum densum terminatum aliquo opaco, ubi fiat reverberatio lucis
et specierum, quae illam imaginem generet.
Item videmus, quod si speculum ponatur ex opposito radiorum solis,
non redditur in eo similitudo obiecti oppositi, et tamen species
tangens opacum in interiore parte speculi non transit ultra, sed
reflectitur, neque illa reflexio impeditur ex radiis solis, sed magis
iuvatur. Ergo cum non videatur aliquid in speculo sic posito contra
radium solis, ideo est, quia non sufficit reflexio speciei, sed
requiritur generatio imaginis ex illa reverberatione in diaphano
terminato per aliquod corpus opacum et obscurum. Impeditur enim hoc,
si feriatur speculum directe a radiis solis, quia illi radii
multiplicati tollunt omnem obscuritatem corporis opaci sicque impediunt
generationem imaginis in speculo illamque dissipant.
Denique si solum fieret reflexio speciei a speculo ad oculum, cum
quaelibet pars speciei eodem modo repraesentet totum integrum obiectum,
sicut est in se, a quocumque speculo reflecteretur species, eodem modo
semper repraesentaret totum obiectum, siquidem ex quocumque speculo
reflectit saltem aliqua particula speciei. Constat autem, quod in
parvis speculis repraesentatur valde parvum obiectum, in aliis vero in
tota sua quantitate. Ergo signum est non sufficere reflexionem
speciei, sed generari imaginem, quae iuxta diversam dispositionem
speculi aliquando est minor, aliquando maior, et illa est, quae
videtur, non autem obiectum directe.
AD FUNDAMENTA OPPOSITA respondetur imaginem illam
speculi, quae videtur, non esse ipsam speciem visibilem inde
reflectentem, haec enim non est visibilis ut quod, sed est id, quo
res aliqua videtur. Est ergo imago generata ex reverberatione
specierum et lucis in diaphano denso terminato aliquo corpore opaco et
obscuro, sicut etiam in nube obscura et habente partes anteriores
roridas generatur iris ex radiorum solis reverberatione non dissipantis
obscuritatem nubis.
Quomodo autem qualitas intentionalis possit esse ratio generandi illam
imaginem, quae imago utique realis est, cum sit visibilis, licet non
habeat ibi radicalem permanentiam ideoque apparens dicatur sicut colores
iridis? Respondetur, quod species intentionalis se sola non habet vim
generandi colorem illum naturalem, cuius est repraesentativa. Non
tamen est inconveniens, quod ex refractione lucis modificata et
coniuncta refractioni specierum generetur imago illa apparens, ita quod
lux refracta sit principium generandi colorem illum apparentem, sicut
ex refractione lucis in nubibus videmus generari colores apparentes.
Species autem intentionalis etiam refracta se habet ut modificans illam
lucem, ut talis determinatus color vel figura resultet ex eius
refractione in speculo, sicut etiam aliquando generantur imagines solis
in nubibus ex refractione radiorum solis et speciei illius, quae
vocantur parelii, de quibus egimus in tract. 4. Meteorolog. cap.
ultimo. Itaque licet species intentionalis non sit ex se productiva
veri et naturalis coloris, sed solum repraesentativa, non tamen
repugnat, quod refractio speciei intentionalis sit modificativa
refractionis lucis ad generandum imaginem talis vel talis coloris.
Verum quidem est, quod ad hoc requiritur, quod refractio lucis sit
fortis et vehemens et corpus speculi tersum et uniforme, quia, ut
dicit D. Thomas 3. Meteorolog. lect. 8., uniformitas seu
regularitas speculi facit colorem apparentem esse unum. Si vero
debiliter refrangatur lumen vel speculum non sit uniforme, causatur
diversitas colorum, sicut videmus in iride et in aliis similibus
coloribus apparentibus. Si autem partes roridae in nube fuerint
uniformes et intus fuerit spissa, ita quod fortiter refrangat lumen
solis, apparet quasi alter sol in speculo et sic formantur parelii, ut
dicit S. Thomas locis cit. Quare ex luce et specie refractis nata
est generari imago apparens eius rei, quam repraesentat species.
Ad primam confirmationem respondetur imaginem generatam in speculo
videri per speciem ipsius speculi, ut diximus ex D. Thoma locis
cit., quod intelligendum est per speciem speculi non absolute, ut
vitrum quoddam est, sed ut affectum luce et speciebus refractis, sic
emittit ex se speciem repraesentantem vitrum cum tali luce et imagine
formata, sicut iris videtur per speciem nubis roridae illustratio a
sole.
Ad secundam dicitur experientiam illam primam potius esse pro nobis.
Si enim quaelibet pars speciei repraesentat totum, ut est in se,
consequenter quaelibet pars speciei reflectens, si non generaretur
imago, repraesentaret totum obiectum, ut in se est, cum tamen
videamus, quod in parvis speculis videtur imago valde parva, quia
scilicet generatur ibi imago non iuxta perfectam uniformitatem speculi,
sed inaequalis vel pusilla. Secunda vero experientia nihil obstat,
quia species et lux non refrangitur in superficie speculi, ubi est
diaphanum, sed in profundo, ubi est terminatum ab opaco obscuro, et
quia ibi fit refractio, ibi videtur imago. Vel secundo dicitur, quod
sicut in iride videtur color esse in parte spissa et terminata nubis,
licet revera colores non generentur nisi in partibus roridis et
externis, quia visus non discernit propter distantiam partes externas
et roridas pubis ab internis, ita in speculo, licet imago sit in
superficie speculi, videtur tamen esse in profundo, ubi terminatur et
fit refractio, quia visus non discernit distantiam inter superficiem
primam et terminationem ultimam, nisi valde appropinquet. Et ratio
huius redditur a D. Thoma 3. Meteorolog. lect. 6. digressione
de coloribus iridis q. 4., quia quando unum corpus distans videtur
per aliud, tunc videtur esse in eadem superficie cum ipso, et cum
nubes videatur per iridem vel iuxta, videtur in eadem superficie cum
ipsa. Sic imago videtur in speculo tamquam in profundo, quia
terminatio speculi ubi fit, refractio videtur mediante superficie et
quasi in uno cum illa.
|
|
