|
Varias hoc NOMEN species significationes habet, ut diximus ex
Porphyrio cap. de Specie. Inter alia significat rem speciosam seu
formosam aut formatam, et consequenter a forma species nominatur.
Unde ulterius derivatum est nomen ad significandum speciem
repraesentativam alterius modo intentionali, quia videlicet
repraesentat alterum eique assimilatur solum formaliter, ita quod non
existit in eadem materiali entitate, in qua obiectum repraesentatur,
sicut species lapidis in oculo ita repraesentat lapidem, quod non est
lapis materialiter et entitative. Et ita propter specialem rationem
formae vocantur species, quia ita pure repraesentant id, quod
formaliter est in obiecto, quod materialem eius entitatem exuunt, et
ita sunt ipsum obiectum formaliter et pure repraesentative.
INQUIRIMUS ergo, an ad formandam cognitionem in sensibus
requirantur istae similitudines seu species gerentes vicem obiecti et
loco illius informantes potentiam sensitivam ad producendam
cognitionem, et consequenter quod teneant se ex parte principii
cognoscendi concurrendo cum potentia ad elicientiam actus. An vero ex
parte termini requiratur aliqua species seu similitudo, quae tamquam
expressa repraesentet obiectum per modum termini, art. seq.
inquiremus.
IGITUR non defuerunt, qui negaverint requiri speciem impressam,
inter quos recensentur aliqui antiqui ut Plotinus, Galenus,
Porphyrius. Ex Peripateticis autem Durandus in 2. dist. 3. q.
6. n. 10. negavit requiri species intentionales, et Valles in
2. Controvers. cap. 28. et quoad sensus externos eas negaverunt
plures Nominalium, ut Ocham, Gabriel, Gregorius, et alii, qui
citantur apud Conimbric. 2. de Anima cap. 6. q. 2. art. 1.
Fundamenta sumi possunt ex variis difficultatibus, quae ex positione
talium specierum resultant:
Prima difficultas est, quia valde difficile intelligitur ista
specierum natura. Nam vel istae species sunt similes obiecto
entitative et realiter vel dissimiles. Si dissimiles, quomodo
possunt repraesentare res illas, cum quibus convenientiam non habent,
et fundare intentionalem seu repraesentativam similitudinem in reali
dissimilitudine et disconvenientia? Si sunt similes realiter et
entitative, evertitur totum fundamentum ad ponendum istas species.
Nam si ideo ponuntur, quia obiecta secundum suam entitatem realem,
v. g. lapis aut equus, non possunt informare potentiam, similiter
neque species poterit, si est entitative sicut ipsum obiectum in se.
Et urgetur amplius difficultas, quia species non potest dici similis
obiecto ex eo, quod habeat convenientiam cum obiecto: Neque in
substantia sicut duo individua, sic enim non posset informare
potentiam. Neque in accidente sicut imago, tum quia alias species
coloris v. g. esset color, et sic subiectum, in quo poneretur,
redderet coloratum, quod nullo modo videmus; tum quia non est expressa
similitudo, quod requiritur ad imaginem, sed solum impressa et
tamquam instrumentum, quo potentia tendit in obiectum, et quia facit
tendere ad illud, dicitur similitudo intentionalis, quod est esse
similitudinem valde analogam et secundum quid, quia scilicet facit
tendere in obiectum, non quia illi assimilatur.
Secunda difficultas est, quia non apparet, quomodo species istae
informent et faciant unum cum potentia. Nam vel ponuntur in potentia
ut res cognitae vel ut formae informantes. Primum stare non potest,
quia species ipsae non sunt visibiles nec cognoscibiles tamquam
obiecta; restaret enim eadem difficultas, quomodo talia obiecta
cognoscerentur sine speciebus informantibus potentiam, licet ex alia
parte etiam sit difficile, quomodo species illae non cognitae ducant in
cognitionem obiecti. Si dicatur secundum, vel illa informatio est
entitativa et realis sicut substantia, vel accidens informans, vel est
aliqua informatio tertia distincta, quae nec sit substantialis neque
accidentalis. Hoc secundum non est intelligibile, neque enim realis
unio intelligi potest, quae nec sit substantialis neque accidentalis,
sicut nec forma aliqua datur, quae non sit substantia vel accidens.
Primum vero non sufficit, quia species saepe inhaerent potentiae
realiter, nec tamen cognitionem causant, ut patet, cum species
conservantur in memoria, nec tamen actu recordamur obiecti. Ergo alia
est unio intentionalis, qua actu nobis unitur obiectum in ordine ad
cognitionem, et qua nobis inhaeret species tamquam accidens quoddam;
praeterquam quod informatio intentionalis non ordinatur ad constituendam
unam tertiam naturam, quia ex repraesentatione et potentia non
constituatur aliqua natura realis, sed ipsa potentia fit ipsum obiectum
repraesentatum in alio esse, ut dicit Commentator relatus a Caietano
1. p. q. 14. art. 1. Nam repraesentatio, ut repraesentatio
est, non constituit naturam realem, quia haec est repraesentabilis,
non repraesentatio, sed ipsam rem reddit praesentem potentiae, et haec
praesentia unio quaedam est repraesentativa et intentionalis, quae ita
ordinatur ad coniungendum obiectum potentiae, quod illa coniunctio non
constituit ex obiecto et potentia aliquam naturam, quae videtur unio
inexplicabilis, cum non sit accidentalis neque substantialis.
Et ex hoc nascitur tertia difficultas, quia species secundum se neque
est substantia neque accidens, ergo non est ponenda tamquam aliquid
reale. - Consequentia patet, quia omnis entitas realis adaequate
dividitur in substantiam et accidens. - Antecedens probatur, quia
speciei accidit, quod sit substantia vel accidens. Nam substantiae
separatae seipsis informant intellectum per modum speciei, ad
cognoscenda vero reliqua obiecta extra se indigent specie superaddita,
quae est accidens. Ergo ex ipsa propria et formali ratione sua non
sunt accidens nec substantia et consequenter nihil. Et ad idem facit,
quod diximus, quod non ordinatur species formaliter ut repraesentativa
ad constituendam aliquam naturam. Unde potest Deus supplere se solo
vicem speciei in intellectu beati sine hoc, quod aliquam compositionem
faciat cum illo.
Quarta difficultas est circa causationem passivam talium specierum.
Non enim videntur educi ex subiecto, quia earum esse est intentionale
et repraesentativum, ergo prout sic non educitur ex potentia reali.
Nec videntur effici ab obiecto, quia obiectum habet esse imperfectiori
modo, id est modo materiali, species autem nobiliori modo, utpote
quia habent esse abstractius et minus concretum. Nec potest recurri ad
coelum, quod sit causa illarum, alias cessante motu coeli cessaret
specierum productio, et sic nulla res visibilis post diem iudicii
videri posset. Et est eadem difficultas de coelo ipso, quomodo
producit speciem sui; nam eodem modo reliqua obiecta producent. Ex
alia vero parte inconveniens est, quod omnia obiecta sint agenda ita
aequivoca et eminentia, quod possint producere speciem, quae sine
dubio est effectus aequivocus respectu obiecti.
Confirmatur, quia si educantur species ex subiecto extenso et corporeo
et in eo subiectentur, ergo ipsae species extensae sunt sicut alia
accidentia et per actionem alterativam educuntur. Utrumque autem est
inconveniens. Nam species visibiles sine ulla alteratione medii
transeunt per illud, et similiter in quolibet puncto totum obiectum
repraesentant; in quocumque enim puncto ponatur oculus in medio, totum
et integrum obiectum percipit, ergo sunt independentes ab extensione.
Quinta difficultas est circa causationem activam ipsarum specierum,
scilicet quo genere causandi concurrant cum potentia ad cognitionem.
Neque enim potest esse concursus effectivus, quia effectio cognitionis
debet esse vitalis, species autem cum ab exteriori principio
proveniat, vitalem concursum habere non potest in ipsam elicientiam
cognitionis. Et deinde, quia in isto influxu effectivo species non
potest esse aeque principalis, cum potentia principalius sit vitalis,
et species supervenit ipsi tamquam determinans, et sic in agendo est
subordinata et inferior ipsi potentiae. Unde salvari non poterit ratio
speciei in substantiis separatis, quia non possunt subordinari
potentiae. Si vero dicatur speciem concurrere in genere causae
formalis, imprimis non potest esse causa formalis intrinseca, cum
species non informet ipsam cognitionem, sed potentiam, neque in genere
causae formalis extrinsecae, quia non se habet ut exemplar et idea, sed
ut principium cognoscendi quo, non ut res cognita, ad quam respiciat
operans. Nec se habet ut obiectum extrinsecum, sic enim sufficeret
obiectum extrinsece positum sine specie interius informante. Ergo non
potest explicari, quo genere causae concurrat.
Sexta difficultas est, quia alias species solum posset repraesentare
rem praesentem, cum tamen videamus nos cognoscere absentia et
impossibilia et entia rationis. Sequela probatur, quia species est
similitudo repraesentativa virtualis vel formalis, et utroque modo
requiritur inter repraesentans et repraesentatum relatio realis. Si
autem obiectum non sit praesens vel existens, realem relationem habere
non potest, ergo nec manere similitudo repraesentans.
Ultimo circa potentias sensitivas est specialis difficultas, quia
species ad hoc ponuntur, ut determinetur potentia ab eis loco
obiectorum. Sensus autem externi habent obiecta praesentia physice,
et aliqui immediate sibi coniuncta, ut tactus. Ergo sufficienter ab
ipsis obiectis determinatur sine alia specie. Imo et lucem videri sine
specie aliqui existimant, de quo seq. quest. Quod non currit in
intellectu, quia cum spiritualis sit, non sufficit praesentia obiecti
corporalis, ut ab eo moveatur, quia spirituali modo moveri debet,
ideoque requirit speciem spiritualem superadditam determinantem illum.
NIHILOMINUS communi philosophorum consensu receptum est,
dandas esse species intentionales impressas pro potentiis
cognoscitivis, licet in explicanda natura et affectionibus harum
specierum varient auctores propter earum elevationem super alias
formas.
Igitur dari istas species quibus mediantibus uniatur obiectum potentiae
non in sua entitate materiali, sed in quadam repraesentatione et
intentione, affirmat Aristoteles in multis locis. In 2. de Anima
textu 121.: "Sensus", inquit, "est susceptivus specierum sine
materia"; et in 3. de Anima textu 138. et textu 3. et 7.
ponit intellectum recipere species intelligibilium, ubi videri potest
D. Thomas lect. 7. Et libro de Memoria et Reminiscentia cap.
1., lect. 3. apud D. Thomam, dicit, in memoria manere
"veluti picturam seu effigiem rei sicut cum signatur aliquid annulo".
Similiter S. Dionysius 7. de Divinis Nominibus et saepius in
libro de Coelesti Hierarchia intellectus angelorum dicit esse plenos
formis seu speciebus. Item S. Augustinus 10. Confess. cap.
10. et 12. super Genes. ad litteram cap. 6. n. 15. et
11. de Trinit. cap. 2. et 9. de Trinit. cap. ult., et
D. Anselmus in Monologio cap. 36. Apud D. Thomam passim hoc
ipsum occurrit, et specialiter videri potest 1. p. q. 55. art.
1., q. 79. art. 2., et 3. Contra Gent. cap. 49., et
opusc. 13. et 14. et alibi saepe.
Necessitas ponendi istas species deducitur tum ab experientia, tum a
ratione.
AB EXPERIENTIA et in sensibus externis, qui cognoscunt in
praesentia obiecti, et in internis, qui in absentia rerum cognoscunt.
In sensibus externis sumitur experientia tum in sono, tum in visu.
Non enim sufficit sonum esse praesentem intra sphaeram nostri auditus,
ut statim audiatur, ut patet, cum a longe fit ictus et non statim
percipitur. Ergo non sufficit sola et mera praesentia obiecti, ut
percipiatur a sensu, sed aliquid ab obiecto emittitur ad sensum, quo
cognoscatur, et hoc vocamus speciem. In visu constat, quod obiectum
positum intra sphaeram visus debiliter videtur, si est distans, et
melius, si appropinquat. Ergo aliquid virtutis emittit, quae per
distantiam debilitatur et propinquitate roboratur. Si enim nihil
virtutis emitteretur, non esset ratio, cur eodem modo non operaretur
intra totam illam distantiam, cum obiectum non est occultatum, sicut
si ignis sine diffusione caloris calefaceret, eodem modo calefaceret
distans vel propinquum, dummodo esset intra praesentiam subiecti. Ad
haec stante obiecto in eodem situ, in quo non bene discernitur, si
admoveantur perspicilia, clarus apparet, et si perspicilia habeant
plures angulos, res videntur multiplicatae. Ergo signum est, quod
datur aliquid virtutis emissae ab obiecto, quod vocamus speciem, quia
haec mutatio non fit in ipso obiecto, illud enim videmus immutatum,
ergo fit in aliquo praeter obiectum, per quod fit repraesentatio et
visio, et hoc dicimus speciem. Denique illud, quod videmus in
speculo, non est, quia ibi ponatur obiectum, cum potius manere possit
retro videntem, et tamen in speculo apparet. Ergo aliquid est praeter
obiectum, quod facit illam reflexionem ad oculum et illam apparentiam
rei positae retro nos, et illud quidquid sit, speciem vocamus, quia
repraesentationem facit obiecti.
Ex internis sensibus deducitur experientia, quia cognoscimus res in
absentia et in somnio. Ergo oportet, quod aliqua similitudo seu
aliquod vice obiecti sit in illis potentiis, ratione cuius obiecta ipsa
cognoscant. Nam si nihil remanet et obiecta praesentia non sunt, unde
potest potentia se determinare ad cognoscenda ista obiecta potius quam
illa, et unde habet repraesentationes illas, quas clausis oculis et in
absentia obiectorum nos sentire experimur.
Dices manere quidem aliquam repraesentationem tamquam picturas relictas
ex sensibus, in quas tamquam in obiecta et terminum cognitionis feratur
cognitio sensuum internorum. Contra est, quia si dantur istae
imagines sic expressae, illae utique sunt intentionales similitudines,
neque enim materiales imagines intra sensus generantur vel ponuntur,
sed solum qualitates aliquae repraesentativae. Nam vel illae imagines
materiales sunt et constant veris coloribus et figura, vel solum
repraesentationes colorum et figurae sunt, non verus color. Si hoc
secundum, sunt species intentionales, id est qualitates
repraesentativae rerum, non res ipsae. Si primum, tales colores vel
subiectarentur in ipsis sensibus, et sic alterarent illos et coloratos
redderent aut sonantes, si esset qualitas soni etc., vel
subiectarentur in alio subiecto, quod ingrederetur ad sensus, et sic
multae substatiae defluerent ab obiectis ad sensus, quae fuit
antiquorum philosophorum sententia, quod defluerent ab obiectis ad
sensus atomi seu particulae, quibus res repraesentantur, ut dicit
Boetius libro 5. de Consolat. metr. 3. Sic autem multum
impediretur sensus, tum externus tum internus, a tot substantiis,
quibus insarciretur ad cognoscendum, ipsaque obiecta per hoc, quod
multum viderentur, tandem consumerentur diffluendo in istas
particulas; quae omnia absurda sunt.
RATIONE eadem veritas stabilitur, quia potentia quantumcumque
habeat virtutem efficiendi vitaliter actum cognitionis, dependet ab
obiecto, ut simul cum ipso cognitionem eliciat. Et hoc ideo est,
quia potentia per cognitionem debet esse assimilative vitaliter, non
solum ea communi ratione, qua omne agens intendit assimilare sibi
effectum eo modo, quo potest, sed speciali ratione, quatenus tendit
ad uniendum et coniungendum sibi obiectum et trahendum ad se. In qua
cognitione seu operatione non fit assimilatio per hoc, quod potentia
operans faciat aliam potentiam sibi similem, sed solum facit simile seu
assimilationem ex parte obiecti. Circa hoc enim operatur et negotiatur
potentia, nec intendit in hac assimilatione propagationem et
multiplicationem sui, sed solum manifestationem aut expressionem aut
unionem actualiter exercitam erga obiectum. Non potest autem potentia
emittere ex se vitaliter hanc assimilationem et unionem seu tendentiam
erga obiectum nisi cum concursu ipsius obiecti. Et non sufficit
terminari ad obiectum, quia ut terminetur ad obiectum, debet egredi a
potentia ut determinate tendens ad illud obiectum, ad quod terminatur,
siquidem notitia est partus quidam potentiae determinatus circa hoc
obiectum eique potentiam assimilans. Ergo necesse est, quod non a
sola potentia procedat, quae indifferens est ad multa obiecta, sed
etiam ab obiecto, ut illi assimilatio fiat. Imo etiamsi virtus
potentiae sit determinate erga tale obiectum in ratione viventis, non
tamen est determinate in ratione foecunditatis, nisi ab obiecto
perficiatur et determinetur, sicut virtus feminae licet sit determinate
ad generandum, dependenter tamen a foecunditate viri. Non potest
autem exire cognitio ab obiecto ut extra, sed ut est intra ipsam eamque
actuat et afficit media specie sui, eo quod ille actus seu cognitio
vitaliter exit a potentia. Et quando exit ab ipsa, exit ut
determinatus et specificatus circa tale obiectum, et non potest exire
seorsum ab obiecto et seorsum a potentia, quia ab obiecto ut est extra
non potest exire vitaliter, nec ut entitas unica et indivisibilis, cum
multum distet aliquando obiectum a sensu. Oportet ergo, quod aliquid
loco sui et repraesentativum sui ponat in potentia, ut exeat cognitio
ab ipsa cum sua determinatione et specificatione et dependentia, quam
habet ab obiecto per unicum et indivisibilem partum et vitalem
processionem potentiae.
Et quod ista actuatio et determinatio intrinseca potentiae debeat fieri
per speciem, constat, quia ipsum obiectum nisi intrinsece immutet et
actuet potentiam, non relinquit eam magis potentem magisque
determinatam ad tale obiectum quam ad aliud, sed in eodem statu, atque
si non esset obiectum. Ergo non relinquit in ea principium, a quo
dependeat vere et in re determinatio illius actus, et exeat vitaliter
actus ut determinatus est. Oportet ergo, quod sit aliquid vice
obiecti tamquam similitudo et species eius. Quod praecipue apparet
requiri, quando obiectum est absens et cognoscitur in absentia, aut
quando est in longinquo, aut quando est corporeum et intelligitur
spiritualiter ab intellectu. Generaliter vero in omni cognitione id
requiritur, quia unio obiecti ad potentiam non debet fieri solum
realiter et secundum conditiones et modum unionis realis et entitative,
tum quia sine ulla alteratione et immutatione physica ipsius potentiae
fit; tum quia non ordinatur ad constituendum unum esse physicum vel
naturam ex potentia et obiecto, quia repraesentatio sola obiecti non
constituit naturam tertiam, quae ex repraesentatione et potentia
coalescat, quia si natura resultans est quaedam physica natura, non
potest constare aliquo, quod sit tantum repraesentatio; et non
physicum. Solum ergo potentiam repraesentative et cognoscibiliter
perficit et cum ea componit intentionaliter, non physice, licet ut
accidens inhaerens est, etiam physice actuet. Sed hoc per accidens
est ad formalitatem speciei, ut vice obiecti praecise repraesentat.
Tum denique, quia sunt sine contrarietate physica. Ea enim, quae
physice contraria sunt, ut album et nigrum, in visu non
contrariantur, sed simul sunt. Non ergo est immutatio physica, sed
intentionalis et repraesentativa et conditionibus physicae immutationis
carens.
|
|
