|
Ad primam difficultatem a principio respondetur esse diversitatem
opinionum, an species impressa sit similitudo formalis obiecti, an
solum virtualis, et utraque inter thomistas ut probabilis defenditur,
ut videri potest apud Ledesmam de Perfect. Divina q. 4. art.
4., easdemque probabiles iudicat P. Suarez 3. libro de Anima
cap. 2. n. 20., licet magis inclinet in eam, quae affirmat esse
solum virtualem repraesentationem.
Existimo tamen non esse difficultatem tanti momenti et utrumque
secundum diversas considerationes recte dici. Nam si loquamur de
similitudine formali, quae sit entitativa, certum est, quod nec
species impressa nec expressa sunt formales similitudines, cum non
habeant entitatem eiusdem formae cum esse et entitate obiecti, sed
diversarum omnino conditionum et entitatum sunt, et in diverso esse
species dicantur esse obiectum, scilicet repraesentative. Similiter
est certum, quod in hoc esse repraesentativo non habet species impressa
ita perfectam et in actu secundo repraesentationem sicut expressa ac per
hoc magis formatam seu formalem esse repraesentationem in verbo seu
specie expressa quam in impressa, ut amplius in art. seq. et infra
q. 11. dicemus. Et constat, quod expressa species seu conceptus
repraesentat rem vitaliter ut imago viva procedens ab intellectu et rem
ipsam ut terminum cognitum et intellectum in ipsa, species vero
impressa ut cognoscibilem et in actu primo. Et sic magis formatur
repraesentatio per speciem expressam magisque ponitur in actu secundo et
determinatur in esse cognito, quam erat in specie impressa, et quoad
hoc species impressa se habet ut semen obiecti et virtualis
repraesentatio maxis determinanda et exprimenda in conceptu.
Ceterum in alio sensu potest species impressa dici vera et propria et
formalis similitudo obiecti, quatenus vere formaliter habet esse
intentionale, quod est esse repraesentativum. Nam esse imaginem dicit
intentionem quamdam circa formam, ut inquit D. Thomas libro de
Memoria et Reminiscentia lect. 3., ubi etiam addit, "quod
motus, qui fit a sensibili in sensum, imprimit in phantasia quasi
quamdam figuram sensibilem, quae manet sensibili abeunte ad modum, quo
illi, qui sigillant cum annulis, imprimunt figuram quamdam in cera".
Et in 1. Contra Gent. cap. 53. loquens de specie impressa
inquit, quod "utrumque est rei intellectae similitudo. Per hoc
enim, quod species intelligibilis, quae est forma intellectus et
intelligendi principium, est similitudo rei exterioris, sequitur,
quod intellectus formet intentionem illi rei similem". Denique videri
potest in Quodlib. 8. art. 4. et 3. Contra Gent. cap.
49., ubi speciem non solum vocat similitudinem quidditatis, sed
quod etiam sit ipsa natura et quidditas rei in esse intelligibili, quod
utique stare non potest sine vero et proprio esse intentionali.
Et ex hoc sumitur fundamentum pro ista parte, quia ad formalem
similitudinem in sensu dicto sufficit formalis et vera convenientia in
eo esse, in quo talis similitudo datur. Sed in esse intentionali seu
repraesentativo habet species impressa convenientiam cum obiecto, imo
est ipsamet quidditas obiecti, quatenus totum, quod in obiecto
invenitur realiter, transfertur ad speciem repraesentative; ergo habet
formalem similitudinem. Et in hoc differt exemplum vulgare de semine,
quod ita est virtus generantis in esse naturali, quod nullo modo
participat esse ipsius geniti, sed solum est virtus ad illud. At vero
species impressa ita est virtus obiecti ad eliciendam cognitionem et
formandum verbum, quod tamen formaliter in se habet esse intentionale,
in quo convenit cum obiecto repraesentative, sed non entitative. Et
cum specie expressa convenit in eodem esse intentionali, licet non sit
ita formatum et expressum sicut in ipso verbo.
Unde ad argumentum contra hoc factum a principio respondetur speciem
esse similem obiecto non entitative sicut duo individua eiusdem
speciei, sed intentionaliter sicut imago et idea respectu sui
repraesentati.
Et cum urgetur, quod non potest dici similitudo per modum
convenientiae in natura aut per modum imaginis, sed solum per modum
instrumenti requisiti ad tendendum in tale obiectum. Respondetur esse
quidem instrumentum per modum seminis cognoscibilis, sed tamen non
manere in ordine solius esse naturalis, sed habere etiam formaliter
ordinem esse intentionalis seu repraesentativi. Et in hoc esse seu
ordine, est ipsummet obiectum repraesentatum seu vices eius gerens,
licet virtualiter dicatur repraesentare comparative ad verbum, quod in
actu secundo et secundum perfectam formationem in esse intellecto
repraesentat, et non solum in esse intelligibili et in actu primo. Et
licet P. Suarez loco cit. n. 26. solum admittat similitudinem
analogam inter speciem et obiectum, imo solum intentionem per modum
tendentiae ad illud et per modum instrumenti indeque reputat infirmam
esse rationem, qua probatur ex similitudine speciei cum obiecto non
posse dari speciem Dei, ut est in se, tamen hoc totum est considerare
speciem in esse accidentis et entitative. Repraesentative autem et
secundum esse intelligibile oportet, quod sit eiusdem immaterialitatis
et intelligibilitatis cum obiecto, imo ipsummet obiectum in illo esse
intelligibili, etiam quoad ultimum gradum et constitutivum illius.
Unde si repugnat, quod species corporea immediate repraesentet
spiritum, multo magis, quod creata repraesentatio Deum. Sed de his
dicemus aliquid infra q. 11. et latius 1. p. q. 12.
Ad secundam difficultatem respondetur speciem informare dupliciter
potentiam, scilicet entitative seu inhaerendo, intentionaliter autem
et vice obiecti perficiendo seu potius transformando potentiam in
obiectum.
ET RATIO EST, quia species inter omnes alias formas hoc habet
speciale, quod non solum informat pro se, sed vice alterius, scilicet
obiecti, imo propter se non requiritur, sed propter obiectum, a quo
perficitur potentia sine hoc, quod cum ipso obiecto constituat naturam
aliquam. Unde haec unio obiectiva non debet reputari intelligibilis,
sed maxime ad intelligendum conducens, et ex ipsis effectibus manifeste
colligitur debere eam poni; nam forma intentionalis entitative
considerata dependet in suo esse a subiecto sicut reliquae formae et
actuat subiectum sicut ipsae. At vero obiectum repraesentatum in
specie non accipit aliquod esse a subiecto nec constituit cum illo
aliquam naturam, sed ita praesentatur potentiae, quod determinat et
actuat illam intelligibiliter sine hoc, quod realiter alteret illam et
transmutet aut componat aliquod tertium cum illa. Item potentia non
utitur entitate speciei tamquam principio specificante actus suos, sed
obiecto in ea repraesentato utitur tamquam specificativo, sed potentia
debet actuari a suo specificativo, in quantum specificativum est.
Ergo si ab entitate speciei non specificatur, bene tamen ab obiecto
repraesentato, alia unio seu actuatio aut determinatio debet
intercedere inter obiectum repraesentatum et potentiam, et haec dicitur
unio intelligibilis seu intentionalis, inter entitatem vero speciei et
potentiam est unio accidentalis, id est inhaerentiae. Denique species
inhaeret potentiae, etiam quando actu non cognoscitur obiectum, sed
species conservantur in illa per modum reliquorum accidentium. Cum vero
potentia actu cognoscit, tunc non solum actuatur entitative ipsa
specie, sed actuatur ipso obiecto in ea contento et repraesentato; ab
hoc enim non semper actuatur potentia, sed tunc quando actu cognoscit.
Nec sufficit dicere, quod quando actu cognoscitur obiectum, species
non de novo actuat, sed solum potentia excitata denuo operatur utendo
ista specie. Contra enim est, quia nec potentia excitari neque
operari potest, nisi ut actuata a specie ea actuatione, quae sit
principium specificationis actuum. Actus autem non specificantur ab
ipsa entitate speciei ut inhaerente, sed ab obiecto in ea contento et
repraesentato. Ergo repugnat dicere, quod species non actuat novo
modo, sed tantum potentia operatur et utitur illa, siquidem ut
operetur, debet praesupponi potentia actuata a specie, non ratione
eius, quod est, sed ratione eius, quod continet. Ab hoc enim
specificatio et determinatio illius actus dependet, sicut etiam in
causis instrumentalibus aliter operatur instrumentum ratione eius, quod
in se est, v. g. calor ut calefaciens, aliter ratione eius, cuius
vices gerit, id est ratione virtutis animae vel ignis. Quod ergo in
genere, efficientium videmus in instrumentis, proportionaliter
dicendum est in causis formalibus in genere cognoscibili, quod species
et informat ratione sui per inhaerentiam et ratione obiecti, cuius
gerit vices, per cognoscibilitatem quasi instrumentum quoddam formale
seu vice obiecti informans. Nec enim potest potentia operari solum
ratione actuationis entitativae, nisi etiam actuetur vice obiecti,
quia ab ipso obiecto pendet specificatio et determinatio actus. Et
hanc duplicem unionem seu actuationem D. Thomas affirmat. Nam de
obiectiva saepe dicit potentiam cognoscitivam fieri ipsum obiectum non
componendo cum illo aliquam naturam, sed intentionaliter se
transformando in illud, ut 1. p. q. 11. art. 1. et q. 2.
de Veritate art. 2. et 3. de Anima lect. 13. et 3. Contra
Gent. cap. 51., ubi dicit "speciem non constituere aliquam
naturam cum intellectu, sed perficere ipsum ad intelligendum", et
ideo non repugnare divinae essentiae in ratione speciei actuare
intellectum. Ratione vero actuationis entitativae et inhaesivae dicit
1. p. q. 55. art. 1. ad 2., quod sensus non est ipsa
similitudo neque intellectu ipsa species, sed fit ex utroque unum sicut
ex actu et potentia.
Et quando instatur, quod omnis unio realis vel est accidentalis vel
substantialis, respondetur, quod in re ita est, quod omnis talis unio
vel identice vel formaliter sit accidentalis vel substantialis, sed non
requiritur, quod solum formaliter, sicut passiones entis, ut verum et
bonum, non sunt formaliter ens, sed identice, alias non essent
passiones entis, sed ens ipsum, cui passiones conveniunt. Unio autem
obiectiva intelligibilis datur ratione ipsius veri seu
cognoscibilitatis, quae est passio entis. Requiritur tamen ad istam
unionem obiectivam praesuppositive vel concomitanter aliqua realis et
intima unio, vel in genere causae formalis inhaerentis, sicut nostra
species, quae est qualitas, vel in genere cause materialis
sustentantis, sicut substantia angeli sustentat intellectum suum et in
ratione speciei illi deservit, vel in ratione causae efficientis,
sicut Deus operando intra intellectum et dando illi esse per
immensitatem etiam in ratione speciei potest illum actuare. Et posita
aliqua unione ex istis potest etiam secundo modo seu in genere
intelligibili fieri unio, distincta tamen a prima, quia distinctos
habet effectus, perficiendo et actuando immaterialiter et faciendo,
quod potentia in esse cognoscibili sit obiectum, non tertiam aliquam
naturam ex repraesentatione et potentia constituendo, bene tamen
potentiam actuatam relinquendo.
Ad tertiam difficultatem ex dictis respondetur, quod species sub
formalitate intentionis cognoscibilis non est determinate substantia vel
accidens, sed in utroque reperiri potest; pertinet enim species ad
duplex genus, scilicet ad entitativum sicut quaelibet aliae formae
existentes, et ad intelligibile. Ut autem diximus ordo intelligibilis
identice quidem est ens et praesuppositive, non formaliter, cum
pertineat ad passionem entis. Sequitur enim ad ens, quod sit verum
et intelligibile, non autem formaliter est ens, et ita species, ut
intrat ordinem intelligibilem et intentionalem, non est formaliter
substantia vel accidens, sed solum identice et praesuppositive.
Pertinet autem species ad ordinem intelligibilem, quia ex sua natura
est vicaria obiecti et repraesentativa illius, ut per talem
repraesentationem reddatur intelligibilis et cognoscibilis a potentia,
et sic eius munus ad ordinem cognoscibilitatis spectat. Et respectu
huius ordinis per accidens et materialiter se habet, quod entitas
speciei sit substantia vel accidens. Dummodo enim habeat reddere rem
intelligibilem et cognoscibilem illo immateriali modo, qui requiritur,
ut potentiam informet, nihil per se conducit, quod sit entitas
substantae vel accidentis loquendo in quarto modo per se; esto in re
necessario debeat esse accidens vel substantia. Et sic invenimus munus
speciei in substantiis separatis respectu proprii intellectus, cui
coniunctae sunt, et in Deo etiam respectu beatorum, quibus
intentionaliter et per modum speciei unitur, quia in se habet
sufficientem immaterialitatem, ut per se, et non per aliam
superadditam speciem intelligibilis sit respectu omnium intellectuum,
quibus illabitur et intimus est illapsu efficiente in eis esse.
Ad quartam difficultatem respondetur, quod attinet ad
SUBIECTUM EDUCTIONIS, speciem intentionalem, quae
accidens est, ab illo subiecto educi, cui inhaeret, sive sit potentia
cognoscens sive medium, per quod transit; ubi inhaeret, inde
educitur. Et licet habeat esse intentionale, tamen quia hoc identice
et materialiter in re quoddam accidens est, in quantum accidens a
subiecto dependet et ab eo educitur, sicut etiam formae artificiales,
quia in re accidentales sunt, a subiecto naturali educuntur, modo
tamen artificioso.
Quod vero attinet ad CAUSAM EFFICIENTEM in speciebus
intelligibilibus facilis est responsio. Nam substantiis separatis
infunduntur species in sua creatione vel separatione ab auctore naturae,
supposita D. Thomae sententia, quod non accipiunt cognitionem seu
species a rebus. Quodsi accipiunt, oportet ponere in eis intellectum
agentem, qui a rebus externis species hauriat et efficiat sicut noster
intellectus a phantasmatibus. Quod vero attinet ad species
intelligibiles, quas nos pro isto statu accipimus, illae effective
procedunt ab intellectu agente, qui illas a phantasmatibus educit, ut
infra tractabimus q. 10.
Quod vero attinet ad species sensibiles, si loquamur de speciebus
sensuum interiorum, illae fiunt a sensibus externis, quia phantasia
(id est cognitio internorum sensuum) est motus factus a sensu secundum
actum, ut dicitur 3. de Anima.
Quomodo autem inferiores sensus agere possint et emittere species in
sensus internos, qui petunt species superiores, dicemus q. 8. art.
3.
Et est fore eadem difficultas, quomodo obiectum externum effective
producat species immaterialiores se in ipsos sensus. Et ad hoc
explicandum reducitur totius difficultatis summa possuntque de hoc esse
tres sententiae: Prima, quod fiant ab aliquo sensu agente, quem
posuerunt aliqui ad modum intellectus agentis, ut ab obiectis externis
eliciat species sicut hic a phantasmatibus. Secunda, quod fiant ab
obiectis virtute participata a coelo et intelligentia movente, quia
obiectum, cum sit ita materiale et grossum, non potest intentionales
species producere nisi ex virtute aliqua participata a superiori causa
et intelligentia. Et huic sententiae favet S. Thomas q. 5. de
Potentia art. 8., ubi id clare affirmat. Tertia sententia est,
quod species producuntur effective ab ipsis obiectis, quia secundum se
sunt sufficienter in actu non solum ut moveant, sed etiam ut terminent
sensationem. Hac enim ratione, ut dicemus art. seq., sensus
externi non formant idola aut speciem expressam, quia obiecta ipsa sunt
sufficienter in actu ad terminandum cognitionem sensus et ad movendum.
Inter has sententias prima omnino expungenda est, sicut reicitur a
S. Thoma 1. p. q. 79. art. 3. ad 1. et quaest. de
Spirit. Creat. art. 9. et quaest. de Anima art. 4. ad 5.
Ratio autem, quare sensus agens omnino poni non potest, ea est, quia
talis virtus, quae vocatur sensus agens, debet esse virtus in ipso
animali existens (si enim esset in obiectis, non esset sensus et
cessaret praedicta sententia). Si autem in animali existat, oportet
illi assignare peculiare organum et sedem, cum sit peculiaris
potentia, eamque externam, cum agat in exteriora obiecta, quod
nusquam in toto corpore animalis apparet, nec facile capi potest,
quomodo sensus unus et potentia una corporea habeat tantam
amplitudinem, ut pro omnibus sensibus tam diversas species possit ab
obiectis extrahere. Nisi dicatur tot esse sensus agentes, quot sunt
cognoscentes, et in unoquoque organo esse sensum agentem pro speciebus
illius generis, quod certe sine ullo fundamento vel experientia (cui
res naturales innituntur) affirmatur. Praeterea talis sensus agens,
sive unus sit sive plures, oportet, quod ad producendas species ex
obiectis, vel ipsis appropinquet vel virtutem suam ad ea diffundat.
Primum repugnat experientiae, cum constet tam multa nos sentire et
eorum species in nobis habere sine hoc, quod sensus noster rebus ipsis
appropinquet, sed a longe manendo. Secundum maiorem difficultatem
habet, quomodo possit sensus agens virtutem suam emittere ad obiecta
ita distantia et tam brevissime, ut unico instanti usque ad coelum
virtutem emittat et inde eliciat species easque ad oculos revehat.
Quomodo item tam exigui corporis virtus totum coelum discurrit, ut a
toto species hauriat?
De secunda vero et tertia sententia existimo non esse considerabilem
diversitatem inter illas, sed recte dici posse, quod obiecta emittunt
intentionales species cum subordinatione et participatione ad
influentiam coelestem, dummodo tamen influentiae istae non sint
dependentes a motu coeli sicut generationes et corruptiones physicae.
Id enim expresse advertit S. Thomas loco cit. ex q. 5. de
Potentia. "Cessante", inquit, "motu coeli erit quidem actio in
istis inferioribus illuminationis et immutationis medii a sensibus, non
autem erit actio, per quam transmutatur materia, quam sequitur
generatio et corruptio". Et constat, quod post diem iudicii
exercebitur visio et sensatio aliorum sensuum tam in coelo empyreo, ubi
non est motus, quam in toto hoc universo, ubi fuerint beati. Ergo
efficientia specierum sensibilium non dependet a motu caeli, sed ab
aliis influentiis illius, quibus actuata corpora praesertim per lucem
quoad species visibiles illas producunt. Quodsi ita est, ut probabile
apparet, a non modica difficultate liberabimur infra q. 8.
expendendo, a quo principio fiant species intentionales sensuum
internorum, quae nobiliores sunt speciebus sensuum inferiorum; ad
omnia enim ista virtus coeli sufficiens principium erit.
UNDE NON OBSTAT, quod in hac quarta difficultate
obicitur, quod species sunt nobiliores obiectis. Solum enim sunt
nobiliores secundum quid et quantum ad modum intentionalis
immaterialitatis, quae simpliciter sensibilis est, et tamen quoad
illam iuvantur a causa superiori, scilicet coelo, quae ad istam
maiorem perfectionem intentionalem habet eminentem virtutem.
Ad confirmationem respondetur, quod illae species, in quantum
inhaerent sicut accidentia corporea, extenso modo inhaerent in medio et
in potentia sensitiva. Ceterum, sicut in quocumque puncto potest
calor extensus habere omnes gradus etiam ut octo, ita virtus speciei
repraesentativa totius obiecti potest in quocumque puncto inveniri,
quia ista non dependent ab extensione circa subiectum, sed a virtute,
qua respicit obiectum.
Ad quintam difficultatem respondetur, quod species COMPARATA
AD OBIECTUM, cuius gerit vices, nullam efficientiam habet
circa ipsum, sed nudam repraesentationem, quae non est efficientia
erga obiectum, cum plerumque tale obiectum non existat, ut circa illud
operari possit, et tamen aeque bene repraesentat. Et sic non pertinet
ad speciem efficere aliquid circa obiectum, sed solum loco illius
subrogari et reddere illud unitum et praesens potentiae, quod nihil
efficientiae dicit, sed tantum imitationem vel similitudinem, quae ad
genus causae formalis reducitur, qua redditur obiectum cognoscibile et
proxime habile ipsi potentiae, ut ipsi uniatur cognoscibiliter, quod
totum pertinet ad genus causae formalis, quae vice obiecti actuat et
repraesentat.
Similiter RESPECTU POTENTIAE, quam actuat species,
non habet efficientiam, quia nullum accidens effective operatur in
subiectum, cui inhaeret, ut multis probavimus in 1. de Generat.
Restat ergo videre, an RESPECTU ACTUS seu cognitionis
species se habeat in genere causae effectivae, et sic probabilius est,
quod species non solum concurrit repraesentando obiectum, id est
uniendo illud potentiae intentionaliter, in quo genere nihil
efficientiae relucet, sed etiam ad eliciendam ipsam cognitionem
effective concurrit cum potentia. Et ita sentit D. Thomas 1. p.
q. 56. art. 1. et q. 85. art. 2. et q. 2. de Veritate
art. 6., ubi inquit, quod "similitudo cogniti, qua informatur
potentia, est principium cognitionis secundum actum sicut calor
calefactionis". Constat autem, quod calor est principium effectivum
calefactionis.
Et ratio est, quia cognitio est actus potentiae assimilativus et
productivus speciei expressae. Sed potentia sola non est sufficiens
principium effectivum huius similitudinis expressae, siquidem non
potest ipsi soli assimilari talis effectus. Ergo oportet assignare
alterum principium effectivum, cui simul cum potentia assimiletur iste
effectus; illud autem principium, cui effectus assimilatur,
effectivum est. Non est autem aliud principium, cui assimiletur
species expressa ut egrediens a potentia, nisi impressa, quae
determinat illam ad tale obiectum. Ergo cum in tali egressione, quae
effectiva est, egrediatur a potentia et specie illa cognitio et
similitudo, manifestum est, quod non sola potentia est principium
effectivum, sed potentia ut determinata per speciem, et consequenter
species ipsa effective cooperatur.
AD INSTANTIAS ALLATAS contra hoc in hoc quinta
difficultate respondetur: Ad primam de concursu vitali dicimus, quod
species non est principium concursus vitalis radicale et principale,
sed determinativum et specificativum eius, eo quod potentia ista
vitalis dependet ab obiecto in suo concursu ut a determinante et
specificante. Principium autem concursus vitalis per modum
determinantis non oportet, quod sit intrinsecum, sed ab extrinseco
potest provenire, sicut habitus, qui supervenit potentiae et cum ipsa
concurrit effective, et tamen potest ab extrinseco provenire. Sed est
differentia, quod habitus seu lumen determinat potentiam ex parte
virtutis et confortando vires eius erga determinatum obiectum, species
autem solum repraesentando et uniendo intentionaliter obiectum, et hoc
simul cum potentia parit notitiam etiam concurrendo effective, sicut in
generatione animalis concurrit active semen viri, quod potest magis ac
magis perfici intra lineam suis activitatis et virtutis, sicut potentia
per habitum, sed tamen ulterius indiget semine femineo, quod ex
coniunctione ad spirituosam virtutem seminis virilis effective influit
in productionem foetus.
Ad aliam instantiam respondetur, quod species de se non est inferior
ad ipsam potentiam in influendo, quia potentia solum habet perfici a
specie quantum ad ultimam determinationem specificationis obiectivae;
quod vero species ipsa subordinetur potentiae vel non subordinetur in
ordine ad eliciendam cognitionem, per accidens ipsi est. Et aliquando
species subordinatur potentiae, ut quando sustentatur ab ipso et est
accidens ei ab extrinseco superveniens; tunc enim tota vitalitas est a
potentia, et species in influxu ad actum vitalem ei penitus
subordinatur. Aliquando vero potentia subordinatur speciei, ut quando
species sustentat potentiam et est radix influendi vitalitatem in actum
eius, sicut quando ipsa substantia spiritualis v. g. angeli habet
rationem speciei pro cognitione sui, non subordinatur potentiae, sed
potius eam subordinat sibi in ratione immaterialitatis obiectivae et
vitalitatis. Multo perfectius hoc facit Deus respectu cuiuscumque
intellectus beati, quia Deus est radix prima omnis vitalitatis et
immaterialitatis intellectus, et sic uniendo se per modum speciei non
subordinatur intellectui, sed subordinat illum sibi. Imo loquendo per
locum intrinsecum, si obiectum ipsum per se sit perfecte immateriale et
intelligibile et non careat vitalitate, quia est radix vitae, potius
debet subordinare sibi potentiam tamquam feminam intelligibilem, quae
foecundatur obiecto, quam a contra. Sed propter imperfectionem
speciei, quae solum est vicaria obiecti et caret radice vitalitatis,
subordinatur potentiae et animae ad vitalem influxum in actum. Unde
etiam patet ad aliam replicam, quod species et potentia non ex aequo
concurrunt ad cognitionem, sed species ut subordinata vel ut
subordinans potentiam, sicut explicatum est.
Ad sextam difficultatem respondetur, quod licet species seu
similitudo, ut habeat relationem realem praedicamentalem ad obiectum,
requirat existentiam illius, tamen ut sit repraesentativum eius et
exerceat repraesentationem ad potentiam, sufficit transcendentalis ordo
ad obiectum, qui remanet etiam non existente obiecto, et est
fundamentum illius relationis, sicut mortuo imperatore potest imago
eius repraesentare ipsum, licet non respicere realiter ipsum. Et sic
diximus in Logica q. 21. art. 1., quod licet signum consistat
in relatione secundum esse, tamen exercitium repraesentandi non fit per
relationem ipsam, sed per fundamentum eius, quod est esse
repraesentativum sicut pater licet relatione sit pater, non tamen
relatione generat, sed fundamento relationis, quae est potentia
generativa. Videatur ibi.
Ad ultimam difficultatem, quod attinet ad tactum et gustum, dicitur,
quod licet ad eorum sensationem requiratur contactus et applicatio
localis, quia immediata debent esse obiecto, tamen hoc non sufficit ad
eliciendam sensationem. Nam etiam ignis est coniunctus ligno, nec
tamen sentit, sed requiritur vitalis et intentionalis coniunctio, quae
plus petit quam entitativam coniunctionem, quae etiam non
cognoscentibus est communis, sed oportet ut obiectum fiat unum cum
ipsa potentia in ordine cognoscibili, id est intentionali et
repraesentativo modo, quantumcumque propter materialitatem ipsius
potentiae tactus requiratur etiam propinquitas localis obiecti.
Quod vero attinet ad sensus internos, etiam ipsi requirunt species,
tum propter generalem rationem omnium cognoscentium, quia actuari et
determinari debent ab obiectis modo intentionali et cognoscibili; cum
specialiter, quia cognoscunt in absentia, et sic requirunt suppleri
obiecti praesentiam per subrogationem speciei. Nec sequitur, quod si
species conservantur in absentia, perpetuo repraesentent in actu,
sicut nec repraesentant actu omnes species, quae inhaesive conservantur
in intellectu, eo quod licet praebeant effectum formalem entitativum
existendi in potentia, sed non intentionalem, nisi quando actu
applicatur et excitatur potentia erga tale obiectum, eo quod
intentionalis informatio est coniuncta cum vitali concursu potentiae ad
actum determinatum eliciendum erga tale obiectum, a quo mediante specie
actuatur et determinatur potentia. Sic autem informare subiectum, ut
semper operetur, non convenit omni formae informanti, ut patet in
habitu existente in potentia, nec tamen semper operante. Sic
species, licet entitative inhaerendo informet potentiam, tamen
intentionaliter non informat, nisi quando potentia coniungitur actui et
applicatur seu excitatur ad illum, quia informatio obiecti est ad
pariendum notitiam tantum, species autem per suam entitatem informat
inhaesive, et quando informat intentionaliter, est quando obiectum
mediante specie, et non solum entitas speciei informat. Et ideo, ut
supra diximus, distincta est unio speciei entitativa ab intentionali,
quia in entitativa sola species informat, in intentionali obiectum
est, quod informat ad notitiam formandam, licet mediante specie ut
vices sui gerente et ut contentum in ea.
Quomodo autem diversae species, quae videntur solo numero distinctae,
quia repraesentant obiecta numero distincta, sint in eadem potentia
simul, ut cum videmus duos homines aut lapides, explicavimus libro
1. de Generat. q. 9. Vere enim non videntur solo numero
distingui, quae diversa individua repraesentant, si diversa accidentia
aut modos eorum repraesentant, quae specie diferunt inter se, et
habent etiam illud pro obiecto proprio; sed duplex species eiusdem
individui, haec multiplicatur et differt solo numero.
|
|
