|
Explicatis hucusque generalibus conditionibus obiectorum sensibilium
deinceps ad particularia obiecta descendimus. Et primo occurrit
obiectum visus, quod est color et lux. Et in praesenti agemus de
colore, in sequenti vero articulo de luce.
Relictis autem variis antiquorum opinionibus circa naturam coloris, de
quibus Aristoteles libro de Sensu et Sensato, lect. 3., 4. et
6. apud D. Thomam, et videri potest Mag. Baņez 1. p. q.
78. art. 3. de Visu dub. 1., in praesenti solum examinabimus
DEFINITIONES traditas ab Aristotele de colore, quae sunt
duae.
Prima, in libro de Sensu et Sensato cap. 3.: "Color est
terminus seu extremitas perspicui in corpore terminato". Secunda est
in hoc 2. de Anima textu 67. et 73.: "Color est, qui movet
actu perspicuum". Perspicuum autem definit Aristoteles, "quod est
visibile non per se, sed alieno colore" seu lumine. Lumen autem
definitur, "quod est actus perspicui, ut perspicuum est", id est
quod reddit diaphanum illustratum. Prima definitio traditur de colore
in se, altera vero secundum suam proprietatem, id est secundum
visibilitatem, quae est propria passio rei visibilis.
Circa primam ergo definitionem est difficultas, quid nomine
"extremitatis perspicui" intelligendum sit et quid nomine "corporis
terminati". Nam aliqui putant quod ly extremitas sumitur pro eo,
quod est indivisibile in genere quantitatis, scilicet pro superficie
vel aliquo simili, et inde magnam sentiunt difficultatem in explicanda
hac definitione Aristotelis, quasi velit, quod color sit superficies
vel sit solum in superficie corporis colorati. Et ideo vel reiciunt
definitionem Aristotelis, ut P. Suarez libro 3. de Anima cap.
15. n. 4., vel dicunt solum explicare naturam coloris sub
proprietate et officio visibilis, quod non exercet nisi in externa
superficie, ut sentiunt Conimbric. 2. de Anima cap. 7. q. 1.
art. 2. ad 3., Mag. Baņez libro supra cit., Rubio et
alli. Videturque habere fundamentum in D. Thoma, libro de Sensu
et Sensato lect. 6. in fine, ubi inquit: "Quod si corpora
intrinsecus quidem habent superficiem in potentia, non autem actu, ita
etiam intrinsecus non colorantur actu, sed potentia, quae reducitur ad
actum facta corporis divisione, illud autem intrinsecum non habet
virtutem movendi visum, quod per se convenit colori". Sed non potest
dici, quod corpora non habent colorem intus quoad essentiam coloris.
Ergo solum intelligitur, quod superficie habent illum in actu quantum
ad ipsum exercitium et munus visibilitatis, et sic ista definitio
coloris solum potest intelligi quoad proprietatem et exercitium
visibilis.
NIHILOMINUS in utroque auctores isti decipiuntur. Et quod
attinet ad D. Thomam constat duo in hac parts dixisse: Primum,
quod color dicitur extremitas in genere qualitatis seu diaphaneitas,
non in genere quantitatis, quasi sit superficies vel in superficie
tantum. Secundum est, quod color entitative non est in sola
superficie, sed etiam intra ipsum corpus, licet ut videatur, solum
appareat in superficie, quia ibi tantum illuminatur a luce.
Primum patet in dicta lect. 6. circa finem immediate ante illa verba
citata, ubi dicit: "Quod autem dicit colorem esse extremitatem
perspicui, non repugnat rei, quod dixerat supra colorem non esse
extremitatem. Illud enim dixit de extremitate corporis, hoc autem de
extremitate perspicui, quod nominat corporis qualitatem sicut calidum
et album. Et ideo color non est in genere quantitatis sicut
superficies, quae est extremum corporis, sed in genere qualitatis
sicut et perspicuitas, quia extremum et id, cuius est extremum, unius
generis sunt". Ergo sentit D. Thomas colorem dici extremitatem non
sicut superficies vel solum in superficie, sed sicut qualitas extrema,
id est consecuta ex perspicuitate quasi quaedam deficientia perspicui et
ultimum, in quod resolvitur.
Quod ut intelligi possit, adverte, quod color non est qualitas
prima, sed causata ex aliquo priori, scilicet vel ex modificatione
lucis vel ex mixtione primarum qualitatum. Nam colores apparentes in
aere fiunt ex modificatione lucis in ipso aere aliquibus vaporibus
ingrossato, unde concurrere debet ibi etiam aliqua perspicuitas et
aliqua opacitas. In corporibus autem mixtis fit color permanens ex
concursu qualitatum elementalium, inter quas etiam invenitur allqua
perspicuitas et opacitas, sicut aqua et aer sunt clara et perspicua,
terra vero opaca.
Et ita ipsum perspicuum aliquando invenitur coniunctum luci, ut in
igne, stellis, sole. Et aliquando invenitur coniunctum suo
contrario, id est opacitati et tunc terminatur alieno termino, id est
opacitate, et sic fit color ex tali terminatione perspicui. Aliquando
invenitur perspicuum secundum se, id est neque coniunctum luci neque
colori, sed cum sola transparentia, ut aer, aqua, vitrum etc., ut
bene notavit Caietanus 2. de Anima in cap. 6. super textum 8.
Sic ergo color in corporibus mixtis resultat ex concursu qualitatum
elementalium, quae in mixto sunt virtualiter. Sed cum in elementis
sint non solum qualitates primae, calor et frigus etc., sed etiam
perspicuitas et opacitas, ad designandum, quod color non resultat ex
sola congregatione et mixtione illarum, scilicet caloris et frigoris,
sed istarum, scilicet perspicui et opaci, quatenus in ipso mixto
manent etiam virtualiter perspicuitas unius elementi et opacitas
alterius, ideo definitur color, quod est extremitas perspicui, id est
qualitas consecuta non ex calore et frigore sicut qualitates
sensibiles, sed ex commixtione perspicui et opaci quasi qualitas
quaedam deficiens et extrema, seu in quam desinit perspicuitas facta
terminatione opaci, et sic dicitur extremitas perspicui in corpore
terminato, id est opaco. Et huius signum accipitur ex coloribus
apparentibus. Videmus enim, quod secundum diversam mixtionem
opacitatis nubis cum perspicuo vaporum vel aeris resultat per
modificationem lucis modo color puniceus, modo flavus, modo
caeruleus, modo nigricans, modo albus; sicut nubes multum de luce
imbibentes albae apparent, multum habentes de opacitate et copia
vaporum caeruleae aut nigrae, ideoque solent esse signum pluviae.
Ergo cum isto color resultet ex diversa commixtione perspicui cum opaco
in modificatione lucis, similiter sequetur color in mixtis ex eadem
mixtione perspicui cum opaco, licet in his detur causa permanentior et
diuturnior colorum, non in illis, ideoque apparentes dicuntur. Est
ergo color quasi quaedam umbra perspicui aut lucis in terminatione opaci
ideoque extremitas illius vocatur.
Secundum, quod S. Thomas asserit, constat ex eodem loco cit.,
scilicet lect. 6. de Sensu et Sensato, ubi inquit: "Manifestum
est, quod in iis, quae colorantur ab exteriori" (id est a
reverberatione luminosi) "perspicuum est susceptivum coloris, et
etiam in his, quae colorantur interius, perspicuum est, quod facit ea
participare colorem; quod quidem perspicuum in corporibus invenitur
secundum magis et minus. Quae enim istorum corporum plus habent de
aere vel de aqua, plus habent de perspicuo, minus autem habent, quae
superabundant terrestri". Quare secundum D. Thomam color etiam in
interiori corporis parte datur et ibi etiam provenit ex perspicuo, non
quidem formaliter existente, sed virtualiter, quia qualitates
elementorum sunt virtualiter in mixto et redactae ad mediocritatem.
Quando ergo D. Thomas in verbis supra cit. in argumento dicit,
quod si superficies intra corpora est in potentia, non autem in actu,
ita etiam intrinsecus colorantur in potentia, non in actu, optime
dictum est, quia est conditionalis nihil ponens in esse. Nam in re
sicut fuerint superficies, ita erunt et colores. Et superficies
quidem intra corpus invenitur ut actu continuans, sed ut potentia
terminans; solum enim terminat actu, quando est ultima et in extremo
corporis. Et similiter intra corpus dabitur color quoad entitatem
sicut superficies, sed non quoad terminationem et motionem visus; hoc
enim non potest facere in actu, nisi actu sit manifestatus ille color
et positus in extera superficie.
Altera definitio coloris supra relata ex Aristotele traditur a
posteriori per effectum seu propriam passionem coloris, scilicet in
quantum visibilis seu motivus diaphani actuati seu illustrati per
lucem; hoc enim est diaphanum secundum actum. Sed tamen color, prout
est in partibus inferioribus corporis, est impeditus movere diaphanum
actu, quia non potest coniungi ipsi diaphano et perfundi luce, nisi ad
externam superficiem reducatur; ibi autem est habilis ad movendum
diaphanum, si luce illustretur.
Unde colligitur EXPLICATIO DEFINITIONIS. Nam
imprimis non traditur definitio coloris per ordinem ad visum, quia in
hoc convenit cum luce, et sic non oportuit hoc exprimi in definitione,
scilicet quod sit motivum et specificativum visus, sed supponi, solum
autem tradi id, quod proprium est coloris in eo, in quo distinguitur a
luce.
Secundo ly motivum debet sumi in definitione pro motivo intentionali,
non reali seu alterativo. Nam diaphani in actu, id est actuati et
illustrati a luce, non potest dari motivum nisi intentionale formaliter
loquendo. Nam quodcumque aliud alterans, v. g. calidum aut
frigidum, aeque bene possunt alterare illud corpus diaphanum in
tenebris atque in luce. Quod autem praecise potest movere diaphanum ut
illustratum luce, est color ut intentionaliter agens.
Tertio diaphanum secundum actum est idem quod diaphanum illuminatum
luce, quia licet corpus illud, quod est diaphanum, possit aliis
formis informari et in actu poni, tamen inquantum diaphanum non nisi a
lumine actuatur et perficitur, aliae vero formae etiam non diaphano
sunt communes.
Ex QUO COLLIGITUR, quam bene sit tradita haec definitio.
Nam supponendo id, in quo convenit color cum reliquis sensibilibus,
quod scilicet intentionaliter movent sensus, quod in ly motivum
imbibitur, in reliquis explicat differentiam coloris ab illis
sensibilibus. Nam lux movet quidem visum, sed perfectiori modo quam
color, scilicet non supponendo diaphanum illustratum, sed illustrando
illud, et ita ad ipsum pertinet illustrare perspicuum, non vero
illustratum movere, hoc enim est proprium coloris. Reliqua sensibilia
aliorum sensuum movere quidem possunt diaphanum, sed non ut diaphanum
est, quia etiam per opacum transeunt vel saltem non requirunt diaphanum
illustratum, sicut audimus et odoramus et gustamus etiam in tenebris,
et per corpus opacum transit species soni, ut cum intra parietes
audimus et sine diaphano per immediationem contactus gustamus et
tangimus. De hac explicatione videatur S. Thomas 2. de Anima
lect. 15. Quare non potuit meliori modo declarari color, ut
motivus est, quam per dictam definitionem, in qua id, quod peculiare
est coloris in quantum color est, explicatur, et in quo a luce et
reliquis sensibilibus distinguitur, id autem quod commune est, in ly
motivum imbibitur.
Contra primam definitionem argui potest: Quia cum dicitur color
"extremitas perspicui", vel ly extremitas sumitur in genere
quantitatis vel in genere qualitatis. Primum dici non potest, ut iam
probatum est, cum color non sit de genere quantitatis nec in sola eius
superficie subiectetur. Secundum etiam est falsum, quia si color est
extremitas perspicui, erit eiusdem generis cum perspicuo, siquidem
extremum eiusdem generis est cum eo, cuius est extremum. Constat
autem, quod color non est eiusdem generis cum perspicuo, sed longe ab
eo differt, imo perspicuum est susceptivum coloris et comparatur ad
ipsum ut potentia ad actum. Si vero dicatur, quod color est
extremitas seu in extremitate, quia solum in eo movet visum, contra
est, tum quia color non est in ipso perspicuo seu extremitate eius,
sed in corpore mixto; tum quia non solum est in extremitate, id est in
superficie, sed etiam intus in corpore, et sic si solum definitur
pro extremitate, definitur non quoad essentiam coloris, sed quoad
exercitium visibilitatis.
Confirmatur, quia color est quaedam participatio lucis seu lux
obscurata admixtione opaci, ut docet S. Thomas 2. de Anima lect.
14., idque constat in coloribus apparentibus ex modificatione
lucis. Ergo male dicitur, quod est extremitas perspicui; nec
traditur definitio communis colori apparenti et permanenti.
RESPONDETUR ex dictis, quod extremitas hic intelligitur in
genere qualitatis, non quantitatis. Ad replicam dicitur, quod
extremitas est duplex, alia intrinseca rei terminatae per illam, alia
extrinseca seu consecuta, sicut et terminus rerum alius est
intrinsecus, alius extrinsecus. Intrinsecus est eiusdem generis,
extrinsecus potest esse alterius, quia distinctum et divisum quid est a
re terminata. Et hoc modo color est extremitas seu terminus perspicui
extrinsecus, non intrinsecus, quia est resultans et deficiens a
perspicuo, sicut explicatum est, tamquam ex opacitatis mixtione in
colorem desinens et deficiens.
Nec obstat, quod perspicuum possit suscipere colorem, ut vitrum,
quod coloratur, aut etiam species coloris, quae in diaphano
multiplicantur. Hoc enim non tollit, quod etiam ex perspicuo cum
mixtione opaci resultet color et sic color sit extremitas intrinseca seu
resultans ex perspicui admixtione et deficientia.
Quod vero dicitur colorem esse in interiori parte corporis,
respondetur verum esse, quod entitative etiam color est in partibus
interioribus, licet non motive, quia quousque ponatur exterius et
illustretur, non potest movere visum. In partibus autem interioribus
licet non sit perspicuitas formaliter, est tamen virtualiter, quia ex
admixtione perspicuitatis cum opacitate generatur illa mixtio, et ita
virtualiter manet in colore sicut qualitates primae in secundis.
Quodsi aliquod corpus nihil habeat perspicui etiam virtualiter, nihil
habebit coloris, sicut terra, si in sua puritate detur; quomodo autem
tunc videatur, statim dicemus.
Ad confirmationem respondetur, quod color est participatio lucis
mediante perspicuo seu diaphano obumbrato per opacitatem. Nam cum
perspicuum sit immediate susceptivum lucis, quod est extremitas
perspicui, etiam est extremitas lucis seu lucidi, quia perspicuum
lucidum est, et sic saltem mediate, id est mediante perspicuo, color
est participatio lucis. In coloribus autem apparentibus etiam color
generatur ex perspicuo cum aliqua opacitate. Sed ibi perspicuum est
actu lucidum et ex modificatione lucis et perspicui resultat color in
opacitate nubis seu corporis densi. In coloribus autem permanentibus
resultat color ex perspicuo non actu lucido, sed in potentia seu
susceptivo lucis. Unde unica definitione omnes isti colores
comprehenduntur dicendo, quod est extremitas perspicui.
Secundo arguitur contra secundam particulam eiusdem definitionis,
scilicet quod sit in corpore terminato. Etenim nec in omni corpore
terminato seu mixto datur color, nec in solo mixto datur, sed etiam in
pure elementali, nec ad temperaturam primarum qualitatum sequitur
determinatus color. Ergo male assignatur, quod sit in corpore
terminato, id est mixto seu opaco.
Antecedens probatur: Nam pupilla oculi nullum habet colorem, ut
supra diximus, et est corpus mixtum, et non mere transparens, sed
aliqua opacitate mixtum, unde non videntur interiores partes eius.
Ignis et iam est flavi coloris, et tamen non est mixtum, sed
elementum. Et Aristoteles in elementis ponit colorem in libro de
Coloribus, in principio. Et patet in terra, quae tota sua puritate
colorem aliquem habet, quia visibilis est, et non videtur ut lucida,
ergo ut colorata. Quoad tertiam partem probatur antecedens, quia
videmus in aliquibus corporibus albedinem sequi ad frigus, ut in nive
et in animalibus, quae generantur in partibus septentrionalibus, ut
hominibus, ursis, leporibus etc. In aliis albedo sequitur ad
calorem, ut in cera, in calce et similibus. Eodem modo videmus in
nigredine, quod aliquando sequitur ad calorem, ut in pipere et in
hominibus Africae. Aliquando sequitur ad frigus, sicut humor
melancholicus est frigidus et niger. Ergo color determinatus non
sequitur ad determinatum temperamentum.
RESPONDETUR negando antecedens. Ad primam probationem
dicitur, quod pupilla non habet in se opacitatem, sed est pure
transparens sicut crystallum, alioquin species visuales non transirent
per ipsam ad interiores partes. Mixtum autem, quod habet colorem,
non est mixtum transparens, sed quod habet aliquam opacitatem, quae
admisceatur perspicuo. Quod autem pure perspicuum est, non est corpus
terminatum respectu visus. Quod vero pupilla non videatur in partibus
interioribus, non est propter opacitatem, sed propter nimiam humoris
copiam, ut quaest. praec. diximus, sicut aqua copiosa obscuratur in
sui profunditate, et ob eam rationem potest exterior superficies
pupillae reddere imaginem sicut speculum, quia terminatur a parte
interiori.
Ad secundam partem argumenti dicitur, quod ignis in sua puritate non
habet colorem. Apud nos enim flamma quanto purior, tanto splendidior
et minus flava videtur, et in sua sphaera ignis nullatenus apparet
flavus propter sui puritatem et raritatem. Ille ergo color provenit
igni ex concretione exhalatione terrenae vel fumeae, quae igni
adiungitur, in cuius signum quanto densior est materia, cui ignis
adhaeret, tanto rubicundior flamma apparet vel tristior, ut in
carbone, sulphure etc. Terra autem si in sua puritate videretur,
nihil coloris in ea appareret, sed videretur ut luce ipsa affecta et ut
lucidum terminatum opacitate, si luce afficiatur, vel ut corpus
umbrosum et densum, si contra lucem sit; umbram enim faceret et
impediret lucem sicque ut impedimentum luminosi appareret.
Ad tertiam partem argumenti dicitur, quod color non sequitur immediate
mixtionem quatuor primarum qualitatum, sed mediante perspicuitate et
opacitate, et secundum quod calor et frigus aliquando plus de
opacitate, aliquando plus de perspicuitate respiciunt. Inde est,
quod aliquando diversi et contrarii colores ex calore vel frigore
oriuntur. Si enim calor excitat plures fuligines et concretiones
opacas, reddit corpus magis opacum et nigrum, vel etiam iuxta humidi
temperaturam et modificationem caeruleum aut viride etc. Si vero calor
reddat corpus rarius et minus habens de concretione terrestri, sic
magis relinquit de perspicuo et reddit colorem clariorem, v. g. album
vel flavum etc. Similiter frigus aliquando generat concretiones
spumosiores, ut in nive, quae cum rariores sint propter spumam,
magis retinent de perspicuo et claritate. Aliquando vero frigus nimis
addensat et constipat neque spumam generat, et tunc magis opacat
colorem et ad nigrum vertit.
Tertio arguitur contra secundam definitionem coloris. Nam imprimis
non solus color est motivus diaphani intentionaliter; deinde non solum
color movet diaphanum illustratum, sed etiam tenebrosum. Ergo mala
est definitio coloris, quae utrumque illi tribuit.
Antecedens quoad primam partem constat. Nam lux etiam est motiva
diaphani, etiam postquam est illustratum, quia lux etiam per species
intentionales videtur; ergo emittit tales species, et sic movet
intentionaliter diaphanum, postquam est illustratum et actuatum per
lucem. Quoad secundam partem probatur, quia positi in loco tenebroso
videmus obiectum existens in luce et colores eius; ergo illi colores
non solum movent diaphanum illustratum, sed etiam illam partem
tenebrosam, in qua est oculus, alias non videret, si ad illum non
perveniret species coloris. Et sicut lux a longe videtur de nocte
emittendo speciem sui per medium tenebrosum et non illuminatum. Cur
etiam color illuminatus non valebit emittere species sui per medium
tenebrosum neque actu illustratum?
Confirmatur, quia vel intelligitur, quod color se solo sit motivum
diaphani illustrati, vel color ut perfusus luce et illuminatus in se.
Si primum est falsum, ut ostendemus art. seq., imo sequeretur
inde, quod color secundum se esset perfectior luce, quia secundum se
esset motivus medii illuminati, ergo medium illuminatum se haberet
passive ad colorem ut active moventem; activum autem secundum se est
perfectius passivo. Si secundum, ergo non definitur hic color per
se, sed ratione lucis, quia ratione illius est motivus diaphani, et
cum motivum debeat esse perfectius passivo, color autem cum luce non
sit perfectior, sed eiusdem rationis cum medio illuminato, male
dicitur, quod sit motivum diaphani secundum actum.
RESPONDETUR ad primam partem argumenti proprium esse lucis
reddere diaphanum actu illustratum. Quod vero intentionaliter moveat
diaphanum, est illi commune cum colore, cui non convenit illustrare
medium, sed tantum movere illustratum, lux autem utrumque facit. Sed
insuper addimus peculiare esse luci, quod possit movere medium etiam
non illustratum, sed tenebrosum, color autem non nisi illustratum
actu, et in hoc differunt, sicut ex Aristotele 2. de Anima textu
71. docet ibi D. Thomas lect. 15. Ipsaque etiam experientia
comprobat. Nam de nocte videmus lucem a longe positam, ita quod omne
intermedium est omnino tenebrosum. Ergo lux ad movendum
intentionaliter medium non indiget, quod totum illud sit actu
illustratum. Similiter quaedam, quae in se sunt lucentia, licet non
illuminent medium, videntur de nocte, ut oculi quorumdam animalium et
squamae piscium, de quibus dicit ibi S. Thomas, quod ista videntur
in tenebris et in lumine, sed in tenebris ut lucentia, in lumine ut
colorata. Et reddens rationem visibilitatis eorum inquit, quod ista
"in sua compositione retinent aliquid de luce, quod omnino vinci non
potuit ab opaco. Et quia modicum habent de luce, in praesentia
maioris lucis occultantur et non videntur ut lucidum, sed ut
coloratum, et lux eorum quia debilis est, non potest diaphanum
perfecte reducere in actum, secundum quod natum est moveri a colore.
Unde sub eorum luce neque eorum color neque aliorum videtur, sed solum
lux ipsorum. Lux enim cum sit efficacior ad movendum quam color et
magis visibilis, cum minori immutatione diaphani videri potest". Et
idem docet infra de igne aliisque corporibus actu lucidis. Itaque cum
haec lucida non illuminent medium ea luce, quae sufficiat ad visionem
colorum, consequenter non illuminant illos realiter, et tamen quia
videntur in se ut lucida, oportet, quod immittant species
intentionales sui. Ergo lux potest intentionaliter movere medium,
etiamsi actu non sit illustratum per intentionalem emissionem
specierum, color autem non nisi medium illuminatum movet.
Ad secundam partem argumenti respondetur, quod cum color videtur ab
oculo existente in parte obscura, non est simpliciter in tenebris,
sed habet aliquam lucem licet minorem illa, in qua est ipsum obiectum
coloratum, sufficientem tamen, ut per eam transmittatur species
coloris et continuetur cum oculo. Quod expressit S. Thomas supra
lect. 14. in fine dicens: "Quod vero colores illuminati ab eo,
qui est in obscuro videantur, contingit ex eo, quod etiam medium
illuminatur, quantum sufficit ad immutationem ipsius". Itaque si
medium sit omnino tenebrosum, nihil de coloribus videbitur, sed solum
de luce, quae quia perfecte visibilis est in actu, sufficienter movere
potest diaphanum intentionaliter, etiamsi actu non sit illustratum, ut
experientia ipsa comprobat, color autem non potest, quia non est ita
perfecte visibilis sicut lux. Unde cum quaeritur, cur color
illuminatus non poterit videri existente medio tenebroso, respondetur,
quod videbitur id, quod luminis est in illo colorato, non autem color
ipse, ut diximus ex D. Thoma, eo quod lux in genere visibili
efficacior est et ita cum minori dispositione medii potest species suas
multiplicare per illud quam color, et sic datur immutatio sufficiens ad
videndum lucem, quae non sufficit ad videndum colorem.
Ad confirmationem respondetur, quod color movet ut affectus et
perfusus luce, non quidem ut dante virtutem movendi, sed ut complente
et determinante et ultimo formalizante in ordine ad visum. Et sic
color definitur ratione sui, non ratione lucis, licet ad exercendam
rationem suam exigat determinationem et actuationem lucis. Nam
secundum diversitatem coloris diversimode movet visum, licet omnes illi
diversi modi exigant communiter rationem lucis ut determinativam et
completivam omnium.
Et quando additur, quod erit eiusdem rationis color ut illuminatus cum
diaphano ut illuminato, et sic non aget in illud, respondetur, quod
utrumque est eiusdem rationis quantum ad effectum formalem lucis et
realem informationem eius, sed quantum ad intentionalem emissionem
specierum color etiam ut illuminatus est diverse rationis, quia
diversitas coloris, unde procedunt diversae species intentionales,
etiam stante eadem luce salvatur, et consequenter habet virtutem
diversam ad immutandum intentionaliter ipsum lucidum, sicque non agit
in lucidum per virtutem eiusdem rationis cum luce, sed per diversam,
scilicet per colorem habentem diversitatem in immutando, quia aliter
immutat viride, aliter album, aliter nigrum etc.
Dici etiam potest, quod lux non est qualitas per se primo passiva,
sed activa illustrando diaphanum et producendo lucem. Et in hoc genere
simpliciter est perfectior colore ipsumque actuat et illuminat. In
alio tamen genere, scilicet in genere intentionali, potest pati a
colore illuminato, quatenus emittit species per lucidum, et sic non
sunt in actu et potentia respectu eiusdem, sicut lumen intellectuale
per se primo est activum intellectionis, secundario tamen receptivum
speciei et actus ideoque non simpliciter imperfectior illis in sua
specie.
|
|
