| #### SERMO LXXXI. In festo S. Gregorii de candelabro, de quo Exod. XXV. |

| #### #### Nemo lucernam accendit, et in abscondito ponit, neque sub modio, sed super candelabrum, ut qui ingrediuntur, lumen videant (Luc. XI). Candelabrum, fratres, est Ecclesia; beatus Gregorius, cujus hodie solemnia colimus, est lucerna. Candelabrum est Ecclesia: quia candelabrum malleis extenditur, et instrumentum luminis efficitur, et sancta Ecclesia, tentationibus probata, tunsionibus persecutionum attenuata, ardet igne sapientiae coelestis, et lucet opere charitatis. Candelabrum super tres pedes stabilitur, et sancta Ecclesia super fidem sanctae Trinitatis fundatur. Legimus in Exodo quod Dominus Moysi de candelabro faciendo praecipiens ait: Facies et candelabrum ductile de auro mundissimo, hastile ejus, et calamos, et scyphos, et sphaerulas, ac lilia ex ipso procedentia. Sex calami egredientur de lateribus, tres ex uno latere, et tres ex altero. Tres scyphi erunt quasi in modum nucis per singulos calamos, sphaerulaeque ac lilia. Hoc erit opus sex calamorum, qui producendi sunt de hastili. In ipso autem candelabro erunt quatuor scyphi in nucis modum, sphaerulaeque per singulos, et lilia. Sphaerae igitur et calami ex ipso erunt, universa ductilia de auro purissimo. Facies et lucernas septem, et pones eas super candelabrum, ut luceant ex adverso. Emunctoria quoque, et ubi ea quae emuncta sunt exstinguantur, fient de auro purissimo. Omne pondus candelabri universis suis habebit talentum auri mundissimi (Exod. XXV). Sancta igitur Ecclesia candelabrum ductile et aureum est. Candelabrum, quia super fidem sanctae et individuae Trinitatis fundata, et ad continendum verum divinumque lumen instituta. Ductile, quia variis persecutionum tunsionibus secundum successionem et prolixitatem temporum ad incrementa virtutum, augmentumque fidelium suorum producta. Aureum, quia charitatis intimae fulgore praeclara. Candelabrum, et quae de ipso procedebant erant ductilia, quia quicunque volunt pie in Christo vivere, persecutionem patiuntur (II Tim. III). Erant aurea, quia cuncta sanctorum justitia, sive flamma charitatis perfectae, sive luce sapientiae probatur esse praefulgida. #### Per hastile candelabri, quod in ipso constat esse fortissimum, maximum et intimum, nec solum rectum, sed et erectum convenienter intelligimus viros in sancta Ecclesia in operibus fortissimos, in virtutibus praecipuos in interioribus deditos, ad superna contemplanda sublimiter erectos et elevatos, nec ad exteriora negotia tractanda dextra levaque deflexos. Isti etenim sunt coram divinis aspectibus praecipui et optimi, qui optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis (Luc. X). Unde et in hastili candelabri quatuor scyphi, sphaerulae, et lilia fieri praecipiuntur, cum in calamis ex ipso procedentibus non nisi tres scyphi, sphaerulae, et lilia fuisse describantur, ut per hoc contemplativorum merita activorum vitam transcendere demonstrentur. Aliter. Possumus per hastile, quod est in candelabro fortissimum, principale et medium, et ex quo caetera procedunt, et in quo habent fundamentum, Christum intelligere, qui sanctorum omnium est fortitudo. principium, et fundamentum, et in quorum medio est, sicut ipse testatur, dicens: Ubi fuerint duo congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum (Matth. XVIII). Ex quo veraciter procedunt, quia quidquid boni faciunt, ex ipso percipiunt. Hinc est enim quod ipse dicit: Ego sum vitis, et vos palmites (Joan. XV). Quasi dicat: Ego sum hastile, et vos calami. Sicut non potest palmes fructificare, nisi manserit in vite, et sicut calamus non potest se erigere ad supportandum lucernam, nisi manserit in candelabri stipite, sic et vos nisi in me manseritis, non potestis lucem veritatis et fidei ferre. Hastile igitur Christus, caetera quae ab hastili procedunt cuncti fideles sunt. In hastili quaternarius scyphorum et aliorum quae sequuntur describitur, cum in calamis non nisi ternarius reperiatur, ut per hoc manifeste pateat quod bonum, quod in Christo est per plenitudinem in ejus fidelibus non esse nisi per solam plenitudinis participationem. Calami procedentes de hastili, et qui in candelabro post hastile fuere praecipui, sancti apostoli et universi praedicatores sunt. Qui recte dicuntur calami, quia spiritu divino repleti. Qui dum nobis sacram fidem praedicant, quasi canticum novum suaviter sonant. De quo ipsorum sono Psalmista cecinit, dicens: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum (Psal. XVIII). Qui etiam sex esse describuntur, ut per senarium eorum perfectio designetur. Senarius enim perfectus numerus est, sive quod Deus sex diebus hunc mundum perfecit, sive quod idem senarius ex partibus suis constat. Quemadmodum autem calami significant praedicatores, ita et scyphi designant auditores. Quia namque scyphis vina infunduntur, recte per scyphos auditores verbi figurantur. Et sicut scyphis aliis plus, aliis minus liquoris infunditur, sic auditoribus aliis plus, aliis minus gratiae coelestis in praedicatione confertur. Unicuique secundum mensuram fidei, et mensuram donationis Christi. #### Scyphi denique, id est auditores, dum vino spiritali replentur, et inebriantur, ad effectum boni operis fortiter animantur. Unde et de sphaerulis statim additur. Sphaerulae namque, quae volubiles sunt, justos in bono opere veloces exprimunt. Sphaerula omni parte volvitur, et perfecta justorum actio, nec adversitate tardatur, nec prosperitate elevatur; quae inter adversa fortis, inter prospera humilis, nec timoris habet angulum, nec elationis. Lilia autem designant supernam retributionem. Per virorem quippe figurant immarcessibilitatem aeternitatis. Per candorem decorem immortalitatis. Calami ergo, scyphi, et sphaerulae pertinent ad laborem, lilia ad retributionem. Calami de hastili procedebant, tres hinc et tres inde, quia et ante incarnationem Christi tempore naturalis legis, tempore scriptae legis, et tempore prophetarum fuerunt sancti, qui fidem sanctae Trinitatis mystice designarent; et post incarnationem ejus existunt, tempore primitivae Ecclesiae, tempore electionis nostrae de gentibus, tempore ultimo quando reliquiae Israel convertentur, quae eamdem fidem praedicens. Per singulos calamos describuntur scyphi, sphaerulae, lilia, quia et sub antiquis, et sub modernis praedicatoribus singulis praedictis temporibus inveniuntur fideles potum gratiae sitire, in via Dei bene operando currere, immarcessibilem virorem aeternitatis, et incorruptibilem candorem immortalitatis exspectare. Per singulos autem calamos erant tres scyphi, spherulae, lilia, ut designetur omnibus temporibus exstitisse rectores, continentes conjugatos, qui in Ezechiele per Noe, Daniel et Job figurantur. Scyphi in modum nucis, quae testam duram, nucleum dulcem habet, jussi sunt fieri, ut per hoc demonstretur, quod dulcedo difficile nonnunquam acquiritur, sed cum habetur multum sapit, multum amatur. Si quis autem quaerit quomodo mystice hastile, quod Christum significat, scyphos, et sphaerulas, et lilia continebat, prudenter animadvertat, quod Christus non solum electis suis virtutum scientiam, operationem, et remunerationem tribuit; sed etiam in seipso scyphi figuram ostendit, cum se plenum Spiritu sancto declaravit, et sphaerulae, cum exsultavit ut gigas ad currendam viam (Psal. XVIII). Lilii quoque, cum apud Patrem glorificatus est. Ultimus autem, id est supremus scyphus, sphaerula, lilium in hastili altiora calamis eminent, quia dona, quae Christo Deus contulit, omnem transcendunt modum humanae capacitatis. Unicuique enim nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi (Ephes. IV). In ipso autem habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Col. II). Septem lucernae, quae super candelabrum ponebantur, ut lucerent ex adverso, universi praelati sunt, qui sanctae Ecclesiae praepositi ex adverso lucent, dum verbo et exemplo peccatoribus justitiae lumen praebent, dum medentur contritis corde, dum praedicant captivis indulgentiam. Septenario autem universitatem significari saepe diximus. Emunctoria quoque et ubi quae emuncta sunt exstinguantur fient de auro purissimo. Sunt quaedam in Scripturis praecepta et in hac vita, et in futuro observanda perpetuo, ut est illud: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, etc. (Matth. XXII). Sunt alia, quae tempore vitae hujus jubentur observari, ut in futuro merces retribuatur, ut est illud: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut recipiant vos in aeterna tabernacula (Luc. XVI). Sunt et alia, quae in Veteri Testamento Domino jubente servata, jam coruscante Evangelio non secundum litteram, sed juxta sensum mysticum observantur, ut ritus hostiarum, et alia hujusmodi. Quae dum ab apostolis praedicabantur esse finita, et spiritualiter tantum esse servanda, emungebantur ellychnia candelabri, ut reparata melius lucerent, quia sublimius intellecta lucem doctrinae plenius praeberent. Ad hanc reparationem pertinet quod scriptum est: Vetera novis supervenientibus projicietis (Levit. XXVI). Et alibi: Ecce nova facio omnia (Apoc. XXI). #### Constat enim Apostolos ante passionem Sabbatum solvisse, et post ascensionem Domini, et adventum Spiritus sancti finem penitus legalibus hostiis imposuisse. Item finita mortali vita, et succedente immortali cessabunt maxima ex parte opera vel dona lucis, quibus nunc utimur, ut sequantur praemia aeterna in praesentia divinae visionis. Sive enim prophetiae evacuabuntur, sive linguae cessabunt, sive scientia destruetur (I Cor. XIII). Verba vero sacrae Scripturae, quae haec ita fieri testantur, emunctoria sunt aurea, quia spe futurae claritatis eximia. Vasa, in quibus quae emuncta sunt exstingnuntur, corda sanctorum sunt, in quibus istae mutationes fiunt, quae et ipsa sunt aurea, quia luce sapientiae, et flamma charitatis clara. Omne denique pondus candelabri cum universis vasis suis habebat talentum auri mundissimi. Omne nempe quod, Deus facit, in numero, et pondere et mensura facit (Sap. XI). Quae tria secundum spiritalem intelligentiam eamdem possunt habere significationem. Ad hoc pondus sive mensuram pertinet quod supra dictum est: Unicuique nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi (Ephes. IV). Ab hac mensura solus Christus excipitur, ad quem solum pertinet quod scriptum est: Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum (Joan. III). Christus enim, ut et supra monstratum est, habet gratiam plenariam, quae caeteris dividitur ad mensuram. #### Intelligimus igitur per candelabrum Ecclesiam; per hastile, Christum; per calamos, praedicatores; per scyphos, auditores; per sphaerulas, operatores; per lilia, retributiones; per lucernas, praelatos; per emunctoria sacrae Scripturae verba, quaedam opera et virtutes quandoque evacuari contestantia; per vasa in quibus emuncta exstinguebantur, corda sanctorum in quibus haec evacuantur; per pondus candelabri, mensuram doni, meriti, sive praemii. Talentum, quod est maximum in ponderibus, perfectionem significat. Haec igitur lucerna beatus, videlicet Gregorius, cujus hodie solemnia celebramus, super candelabrum non in quolibet loco, sed in summo posita, tanto longius et latius suos radios diffundit, quanto sublimius posita fuit. Lucet itaque nobis lucerna radiis diversis, radiis eximiis, radiis praeclaris. Lucet enim nobis virtutibus, lucet operibus, lucet verbis, lucet miraculis, lucet asperrima religione, lucet fragrantissima opinione, lucet merito, lucet praemio. Et nunc, charissimi nobis, ad hujus lucernae radios incedamus, ut devia quaeque devitantes, et per semitam justitiae gradientes, ad superna gaudia venimus. Quod nobis praestare, etc. ####  |