| #### SERMO LXX. In die Pentecostes |

| #### #### Gratiam et gloriam dabit Dominus (Psal. LXXXIII). Homo, charissimi nobis, ad hoc factus est ad imaginem et similitudinem Dei, ut illius boni, quod Deus est per naturam, particeps esse posset per gratiam. Ad imaginem Dei factus est secundum rationem, ad similitudinem Dei secundum dilectionem. Ad imaginem secundum cognitionem veritatis, ad similitudinem secundum amorem virtutis. Ad imaginem secundum intellectum, ad similitudinem secundum affectum. Sic opifex Deus fecit creaturam humanam ad imaginem et similitudinem suam, ut per hoc, quod facta esset ad similitudinem Dei, Deum diligeret, et cognoscendo et diligendo Deum possideret, et possidendo beata esset. Sicut enim in uno elemento, scilicet igne, duo sunt inter se diversa, et a se remota, splendor videlicet et calor; nec splendor est calor, nec calor est splendor, quia splendor lucet et videtur, calor ardet et sentitur; nec splendor ardet aut sentitur, nec calor lucet aut videtur. Sed in humana creatura imago Dei et similitudo Dei inter se diversa videntur, et a se quodammodo remota. Nam secundum illud bonum, quo facta est ad imaginem Dei ipsa creatura humana, elucet ad cognitionem; et secundum illud bonum, quo facta est ad similitudinem Dei, calet ad dilectionem. Quod autem imago et similitudo Dei secundum praecedentes distinctiones possint accipi, doctores in verbis Psalmistae declarant, ubi dicit: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam in corde meo (Psal. IV). Per lumen enim quod super nos sive in nobis signatum est, distinguunt in nobis divinam imaginem, quam assignant in discretione rationis; per laetitiam vero divinam similitudinem, quam determinant in jucunditate dilectionis. #### Homine igitur ad imaginem et similitudinem Dei condito, et ipso velut domino mundi in loco deliciarum quasi in parte potiori Dei providentia constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta monito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo, vidit diabolus et invidit quod homo illuc per obedientiam ascenderet, unde ipse per superbiam corruisset. Quia vero illi per violentiam nocere non potuit, ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret, quem virtute superare non posset. Decipiens itaque diabolus hominem, duo illi principalia mala contra duo supradicta principalia bona inflixit, duabus lethalibus plagis vulneravit. In eo namque quod factus erat ad imaginem Dei secundum rationem, vulneravit eum per ignorantiam boni. In eo vero quod factus erat ad similitudinem Dei secundum dilectionem, vulneravit eum per concupiscentiam mali. Et haec duo principalia mala sunt, ex quibus caetera hominis mala cuncta procedunt. Ex ignorantia procedit delictum, ex concupiscentia procedit peccatum. Delictum est, quando non fit quod fieri debet. Peccatum est, quando fit quod fieri non debet. Homo igitur spoliatus et vulneratus, spoliatus bonis, vulneratus malis, semivivus est relictus, quia etsi in humana natura possit divina similitudo, quae in dilectione est, penitus corrumpi, divina tamen imago, quae est in ratione, non potest penitus deleri. Quamvis enim tanta malitia possit affici, ut nihil diligat boni, non tamen tanta potest ignorantia caecari, ut nihil noscat veri. Quod in ipso principe mali diabolo liquet, qui, quamvis in tantum corruptus sit, ut nihil boni diligat, non tamen in tantum excaecari potest, ut nihil veri cognoscat. Recte igitur homo semivivus relictus esse dicitur, quia etsi per primordialia mala ex parte corruptus fuerit, non est tamen penitus excaecatus. In eo nimirum etiam post vulnera vixit, quo sibi qualiscunque sensus scintilla remansit. Hostilis ergo gladius penitus hominem non exstinxit, dum in eo naturalis boni dignitatem omnino delere non potuit. Et huic sensui Psalmographus concinit ubi dicit: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis (Psal. L), per cor enim mundum divinam in se designans similitudinem, et per spiritum rectum divinam imaginem. Dum cor mundum in se creari, spiritum vero rectum petiit renovari, convenienter insinuavit et divinam similitudinem in toto posse corrumpi, et divinam imaginem nequaquam prorsus posse deleri. Ibi namque, ubi nihil boni remansit, bonum, si tamen restauretur, creatur; et ibi, ubi aliquid boni adhuc superest, renovatur. Est autem cordis munditia in perfecta Dei dilectione; rectitudo vero spiritus in sana ratione. Huic quoque sensui concordat illud iterum in psalmo: Emitte Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terrae (Psal. CIII). #### Homo igitur per supradicta duo principalia bona in honore positus fuit, sed quod in honore positus esset non intellexit, et diabolo consentiendo, per duo quae jam diximus mala duo in se bona corrupit. Sed quia per se nec mala depellere, nec bona valuit reformare, contulit illa divina providentia duo principalia remedia, per quae et illata sibi mala curaret, et amissa bona recuperaret, consilium scilicet et auxilium. Sed, ut agnosceret homo morbum suum, dimissus est primum totus sibi, ne forte gratiam superfluam judicaret, si prius infirmitatis suae defectum non agnosceret; positum est ergo tempus naturalis legis, ut natura per se operaretur, non quod per se quidquam posset, sed ut se non posse agnosceret. Illa igitur relicta sibi errare coepit a veritate per ignorantiam, et convicta est de caecitate postmodum etiam convincenda de infirmitate. Data est lex scripta, ut ignorantiam illuminaret, sed infirmitatem non corroboraret, ut in ea parte, qua defectum suum homo agnovit, juvaretur, ubi autem per se stare putavit, relinqueretur. Accepta ergo scientia veritatis per legem conari coepit, ut proficeret, sed pressus concupiscentia, quia gratiam adjuvantem non habuit, ab opere virtutis defecit. Huic sensui bene concordat apostolica sententia, quae dicit: Quia ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram illo (Rom. III). Et item: Nihil ad perfectum perduxit lex (Hebr. VII). Quare? Quid per legem? Cognitio peccati subaudis tantum. Per legem sola peccati cognitio, non etiam consummatio. Lex docendo praecipiebat, sed homo per legem habens consilium non etiam auxilium, in faciendo deficiebat. Lex enim scientiam dabat faciendi, non vires perficiendi. Pauper infirmus in languore perseverat, nisi medicus, qui dat consilium evadendi morbum, etiam medicinae praestet antidotum. Sic non potest per peccatum languidus a peccato per solam legem justificari, nisi gratia detur, quae est medicina peccati. Convictus igitur est homo in utroque, quia videlicet per se, nec verum potest cognoscere, nec bonum perficere. In tempore quippe naturalis legis convictus est de caecitate: in tempore scriptae legis de infirmitate. David ergo propheta videns nec naturam, nec legem ad liberandum hominem posse sufficere, et intelligens gratiam esse necessariam, et animadvertens in lege erga genus humanum benevolentiam divinam, consolans se, et omnes, qui in gratia Dei non in operibus legis haberent fiduciam, ait: Gratiam et gloriam dabit Dominus (Psal. LXXXIII). Postquam itaque homo cognovit caecitatem et infirmitatem suam, convenienter data est lex, quae et illuminaret caecum, et sanaret infirmum; illuminaret ignorantiam, refrigeraret concupiscentiam; illuminaret ad cognitionem veritatis, inflammaret ad amorem virtutis. Propterea spiritus datus est in igne, ut lumen haberet et flammam. Lumen ad cognitionem, flammam ad dilectionem. #### Hujus autem dationis optimae et perfectae, quae desursum est descendens a Patre luminum (Jac. I), sacra solemnitas non est nova, ignota, subita, sed antiqua, celebris, et authentica, quondam per Moysen, et filios Israel in monte Sina typice celebrata. Lex etenim per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I). Lex data est in monte excelso, gratia data est sursum in coenaculo. Lex data est in fulgoribus igneis, gratia data est in igneis linguis. Lex data est duodecim tribubus, gratia data primum duodecim apostolis. Lex scripta est in duabus tabulis, gratia consummatur in duobus praeceptis charitatis. Lex scripta est digito Dei in tabulis lapideis, gratia scribitur per Spiritum sanctum in cordibus humanis. Lex data est die quinquagesima postquam celebratum est Pascha in terra Aegypti, gratia data est die quinquagesima post resurrectionem Domini. Cum enim complerentur dies Pentecostes, erant discipuli pariter in eodem loco, et factus repente de coelo sonus spiritus vehementis, etc. (Act. II). Cujus spiritus plenitudo est in capite, participatio in membris. Caput Christus, membrum Christianus. Caput unum, membra multa; et constat unum corpus ex capite et membris, et in uno corpore spiritus unus. Si ergo corpus unum est, et spiritus unus qui in corpore ipso non est, a spiritu vivificari non potest, sicut scriptum est: Qui non habet spiritum Christi, hic non est ejus (Rom. VIII). Qui enim non habet spiritum Christi, non est membrum Christi. In corpore uno spiritus unus. Nihil in corpore mortuum, nihil extra corpus vivum. Haec est unctio in capite, quae descendit in barbam Aaron, et usque in oram vestimenti ejus (Psal. CXXXII). Caput, sicut dictum est, significat Christum, qui est caput omnium fidelium, Barba, quae capiti inhaeret et est signum virilitatis, apostolos designat, qui Christo, dum in mundo conversatus est, adhaeserunt, et adhaerendo cum eo comederunt et biberunt, et ejus salutiferam doctrinam audierunt, et miracula viderunt, et post ascensionem ejus accepto plenius Spiritu sancto confortati viriliter egerunt, quia fidem ipsius per regna mundi praedicaverunt, propter nomen ejus in conciliis traditi, in synagogis flagellati, ante reges et praesides ducti: et in his omnibus vicerunt. Unctio itaque Spiritus sancti, quae est in capite secundum plenitudinem, in barbam, id est apostolos, descendit secundum participationem, quando eis ait: Accipite Spiritum sanctum; et, quando post ascensionem suam illis eumdem Spiritum misit, et gratiam linguarum distribuit. Descendit in oram vestimenti quia idem Spiritus tribuitur illis sanctis qui futuri sunt etiam in fine mundi. Et nunc, charissimi ad nosmetipsos respiciamus, et utrum ab omni inquinamento carnis et spiritus emundati simus videamus, ut Spiritum sanctum in hac ejus sacra solemnitate habere vel accipere digne valeamus. In malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis. Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu, et corripietur a superveniente iniquitate (Sap. I). Imitemur denique Patres nostros, sanctos videlicet apostolos, ex quorum actibus ordo noster sumptus est. Valde enim commendabile est et imitatione dignum quod de eis scriptum est: quod erant pariter in eodem loco. Simus et nos, fratres, pariter non solum unius loci mansione, sed et una fide, spe, charitate, devotione, oratione, Spiritus sancti invocatione, et exspectatione, ut pariter esse mereamur ejus acceptione et participatione quatenus per ipsum justificati in tempore, pariter gloriemur in aeternitate. Quod nobis praesta re dignetur Jesus Christus Dominus noster, qui est Deus benedictus in saecula. Amen. ####  |