| #### CAP. VIII. De occultis scripturarum Veteris et Novi Testamenti. |

| #### #### Nunc ergo ad occulta veniamus Scripturarum, etiam quia mystico sensu sigillantur. Occultae sunt, et fons sunt signatus aliae, quia de occultis tractant, et de iis quae humanum excedunt intellectum, ut est mysterium summae Trinitatis et Verbi incarnati, aut corporis et sanguinis Domini. Aliae vero occultae sunt, quia de quibusdam tractant, quae licet ex se facilia sint, tamen pro brevitate vel difficultate dicendi, minus patent intellectui. Unde homo qui veri cognoscendi desiderio carere non potest, crebris movetur quaestionibus. Sicut enim oculus lumen appetit, ita anima verum videre ut bonum proprium desiderat quod cognoscere et amare eam facit felicem. Sed fallitur dum quaerit cognoscere verum aliquod cujus cognitio non facit beatum, nec adesse beatum conducit. Sunt enim diversa genera veri, ut est verum curiositatis, cupiditatis, et iniquitatis, quorum nullum bonum est. Est autem quoddam genus veri, ut in cognitione omnium artium liberalium, quod quidem bonum est, nec tamen summum bonum est, quia ejus notitia nequaquam facit beatum. Hujus autem veri vere boni cognitionem habendam sacra ministrat Scriptura; quae docet hominem seipsum cognoscere et Creatorem suum. Se cognoscere praecedit et via est; Creatorem autem perfecte cognoscere, patria est: unum meritum, alterum praemium. Omnis igitur sacra Scriptura in duobus constat Testamentis. Utrumque tribus ordinibus distinguitur. Vetus continet legem et prophetas et agiographos. In primo ordine quinque sunt volumina: Pentateuchi, Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. In ordine prophetarum octo sunt volumina: liber Josue, liber Judicum, liber Samuelis, qui est primus et secundus Regum; quartus Malachim, qui interpretatur Regum, qui dicitur tertius et quartus secundum computationem Latinorum; quintus Isaias, sextus Jeremias, septimus Ezechiel, octavus liber duodecim prophetarum, qui dicitur Thareasra. Hi prophetici dicuntur eo quod eorum sint qui ex officio prophetae dicebantur, licet non omnes prophetae sint. In ordine hagiographorum novem sunt volumina, liber Job, liber Psalmorum, Proverbia Salomonis, Ecclesiastes, Cantica canticorum, Daniel, Paralipomenon, Esdras, Esther. Sunt praeterea in Veteri Testamento alii libri qui leguntur, sed in canone autoritatis non scribuntur ut liber Tobiae, et Judith, et Machabaeorum, et qui inscribuntur Sapientia Salomonis, et Ecclesiasticus. #### Novum autem continet evangelistas, apostolos, Patres. Evangelium quatuor continet volumina; Scriptura apostolorum quatuor, id est Epistolas Pauli, Epistolas canonicas, Apocalypsim, Actus apostolorum. Scriptura vero Patrum non habet numerum definitum. #### Est autem considerandum quod Scriptura sacra caeteris profundior triplicem habet sensum, historialem, allegoricum, moralem; non enim tantum in ea voces, sed etiam res significare habent. Per vocum significationem, historialem; per rerum autem significationem intelligimus allegoriam et tropologiam. Historia est significatio vocum ad res. Allegoria est quando per factum intelligitur aliud factum. Si visibile, simplex allegoria est, si invisibile et coeleste anagoge dicitur. Tropologia est quando perfectum ostenditur aliud faciendum. Historia dicitur a Graeco [rbi][s][t][o][r][eac][oh], id est video, inquiro, quia historiographorum est res gestas secundum primam significationem vocum exponere. Allegoria quasi alieni loquium dicitur, quando non per voces, sed per rem factam alia res intelligitur, ut per transitum maris Rubri transitus intelligitur per baptismum ad paradisum. Tropologia dicitur conversiva locutio, dum quod dicitur ad mores aedificandos convertitur, ut sunt moralia. Anagoge vero dicitur sursum ductio. Unde anagogicus sensus dicitur qui a visibilibus ducit ad invisibilia. Ut lux prima die facta, rem invisibilem, id est angelicam significat naturam in principio factam. Non tamen ubique tam multiplex sensus invenitur quia quandoque solus historialis, quandoque etiam allegoricus, vel tropologicus, vel uterque habetur, nonnunquam, licet raro, anagogicus admiscetur, ut Jerusalem intelligitur historialiter civitas terrena, allegorice Ecclesia, tropologice anima fidelis, anagogice coelestis patria. Igitur sacra Scriptura caeteris in hic sensibus superabundat. In libris autem Ethnicorum voces tantum mediantibus intellectibus res significant. In divina pagina non solum intellectus et res significant, sed ipsae res alias res significant. Unde claret scientiam artium ad cognitionem divinarum Scripturarum valde esse utilem. In hoc enim quod in divina pagina tam rerum quam vocum necessaria est significatio artes ei subserviunt dum trivium vocum, quadrivium physicarum rerum administrat notitiam. Significatio tamen rerum dignior est, quia allegoricus sensus acutior, tropologicus suavior est. Item voces ex humana, res ex divina institutione significant. Sicut enim homo per voces alteri, sic Deus per creaturas voluntatem suam indicat. Est enim rerum significatio profundior quam vocum, quia voces aut univoce unum, aut aequivoce plura significant. Sed aequivoce pauca, prout ab homine facta est institutio, significant. Res vero multo aliter quia tot figuras quot naturas, et quot habent proprietates, tot significationum habent diversitates. Res autem omnis aut secundum exteriorem formam significat, ut nix per albedinem; aut secundum interiorem naturam juxta illud: Capilli tui sicut grex caprarum (Cant. IV, VI): propter subtilitatem videndi. Patet igitur quam sit necessaria artium scientia. Mathematica enim de exterioribus formis, physica de interioribus docet naturis, et theorica. Ut autem breviter utilitatem artium tangamus, dicimus quod philosophia dividitur in tres partes vel species, logicam, ethicam, theoricam. Logica de vocibus, ethica de moribus, theorica de rebus tractat. Item theorica subdividitur in mathematicam, physicam, theologiam. Mathematica de invisibilibus formis rerum visibilium agit, physica de invisibilibus naturis rerum visibilium, theologia de invisibilibus essentiis et earumdem naturis. Sic ergo per artes juvamur in divina pagina ubi vocum significationem attendimus propter litteralem sensum, et rerum significationem consideramus ut capiamus mysticum intellectum per formam visibilem ubi juvat mathematica, aut secundum naturam invisibilem ubi physica et theologia serviunt. ####  |