| #### CAP. LV. De piscium diversorum naturis. |

| #### #### Pisces dicti, unde et pecus, a pascendo scilicet. Reptilia, ideo dicuntur haec quae natant, eo quod reptandi habent speciem et naturam, quamvis se in profundum mergant, tamen in natando repunt. Unde et David ait: Hoc mare magnum et spatiosum manibus, illic reptilia quorum non est numerus (Psal. CIII). #### Amphibia sunt quaedam genera piscium dicta, quod in terra et in aquis viventia, ambulandi in terra usum, et natandi in aquis officium habeant. Amphi [[sba][m][ph][i]] enim Graece, utrumque dicitur Latine, id est quae in terris et aquis vivunt, ut phocae, crocodili, hippopotami, id est equi fluctuales. #### De aspido chelone dictum est libro II, cap. 36. #### Ballenae autem sunt immensae magnitudinis bestiae ab emittendo et fundendo aquas dictae. Caeteris enim bestiis maris magis vomit undas. [b][aac][l][l][e][i][n] enim Graece emittere et jaculari dicitur. Masculus ballenae est musculus, ejus enim coitu concipere haec bellua dicitur. Est etiam bellua in mari, quae dicitur serra, de qua lib. II, cap. 22. #### Delphines certum habent nomen vel vocabulum, quod sonos hominum sequantur, vel quod ad symphoniam gregatim conveniant. Nihil est in mari velocius istis. Nam plerumque naves salientes transvolant. Quando autem praeludunt in fluctibus, et undarum se motibus praecipiti saltu ferunt, tempestates significare videntur. Hi proprie simones nominantur. Est et delphinum genus in Nilo flumine dorso serrato, qui crocodilos tenera ventrium desecantes interimunt. #### Porci marini, qui vulgo vocantur suilli, quia, dum escam quaerunt, more suis terram sub aquis fodiunt. Circa guttur enim habent oris officium, et nisi rostrum arenis immergant, pastum non colligunt. #### Gladius dicitur ob hoc, quod rostro mucronato sit, propter quod naves perfossas mergit. #### Serra nuncupata, quod serratam habeat cristam, et subternatans naves secat. #### Scorpius dictus, quia laedit cum manu tollitur. Tradunt enim quidam decem cancris cum ozymi manipulo adalligatis, omnes qui ibi sunt scorpios ad eum locum congregari. #### Crocodilus, a croceo colore dictus, gignitur in Nilo flumine, animal quadrupes, in terra et in aquis vivens, longitudine plerunque viginti cubitorum, dentium et unguium immanitate armatum, tantaque cutis duritia ut si fortium ictu lapidum tergo percutiatur, illi non noceat. Nocte in aquis, die in humo quiescit, ova in terra fovet, masculus et femina incubandi vices servant. Hunc serra ventrem desecans interimit. #### Lupum aviditas appellavit piscem ingeniosum in captura. Denique circumdatus reti fertur arenas arare cauda, atque ita absconditus transire rete. #### Mullus vocatus eo quod sit mollis atque tener, cujus cibo tradunt libidinem inhiberi, oculorum aciem hebetari. Homines vero, qui his saepe pasti sunt, piscem olent. Mullus in vino necatus, iis qui inde biberint, aut ipsum comederint, taedium vini generat. #### Mugilis nomen habet, quod sit multum agilis; nam, ut dispositas senserit piscatorum insidias, confestim retrorsum rediens ita transilit rete, ut volare piscem credas. #### Innumera igitur genera piscium, et innumeri usus eorum. Alii ova generant, ut varii majores, quos vocant tructas, et aquis fovenda committunt; aqua vero generat et creat, et adhuc mandati illius legis perpetuae munus exsequitur, tanquam blanda mater animantium. #### Alii vivos fetus edunt de suo corpore, ut cete ingentia, delphines et phocae, aliaque caetera hujusmodi, quae cum edunt partus, si quid insidiarum forte, terrorisque praesenserint circa catulos suos unquam moliri, quo tueantur eos, vel tenerae aetatis materno affectu pavorem comprimant, aperire ora exteriora, et partus suos dentibus suspendere, internoque recipere corpore, et genitali feruntur alvo abscondere. Quis humanus affectus hanc pietatem piscium possit imitari? Oscula eorum nobis satietati sunt, illis non satis est aperire viscera, natosque recipere, et revocare integros, atque iterum fetus suo calore animare, et spiritu adolere suo, duosque in corpus unum immittere, donec aut ad securitatem deferant, aut corporis sui objectu natos suos defendant a periculis. Quis haec videns non tantae pietati piscium cedat? quis non miretur et stupeat ut servet natura in piscibus quod non servat in hominibus? Pleraeque suspicione novercalis odii appetitae suos occiderunt filios; aliae in fame, ut legimus, partus proprios comederunt, et humanis pignoribus mater sepulcrum facta est. Piscium autem proli uterus parentis sicut murus, vallo quodam maternorum viscerum pignora inoffensa conservat. Diversa igitur piscium genera diversos usus habent. Alii ova generant; alii vivos et formatos generant fetus, et qui ova generant, non nidos texunt ut aves, non per diuturnum fetus laborem induunt, non cum molestia sui nutriunt. Decidit ovum, quod aqua quodam gremio suae naturae quasi nutrix blanda suscipit, et animal celeri fotu reddit. Continuo enim tactu parentis animatum ovum quod decidit, et piscis exit. #### Deinde quam pura et inviolata successio, ut nullus alteri, sed generi suo misceretur; nesciunt enim alienorum piscium adulterina contagia, sicut ea animalia, quae coeunt, ut equorum et asinorum, quae inter se diversa genera magna hominum cura perpetrant, vel rursus cum equi et asinae insimul miscentur, quae sunt vere adulteria naturae. Nam utique majus est flagitium quod in naturae colluvione committitur, quam quod in personae injuria. Et tu, o homo, ista procuras, interpres adulterii jumentalis? Et illud animal caeteris pretiosus putas, quod est adulterinum, quam quod naturae lege inventum est. Ipse genera aliena confundis, diversaque misces animalia, et ad vetitos coitus plerumque cogis invita, et hoc industriam vocas, quia hoc de hominibus facere non potes, ut diversa generis commistio fetum possit excludere. Tollis tamen homini quod natus est, et virum de viro exuis, abscissaque corporis parte sexum necas, spadonem efficis, ut quod natura negavit, hominum impleat audacia. Quam bona autem mater sit aqua, hinc considera. Tu homo, docuisti abdicationes patrum in filios, separationes, odia et offensas; disce quae sit parentis vicissitudo. Vivere pisces sine aqua nequeunt, nec a suae parentis consortio separari, nec a suae alterius [altricis] munere discerni, et fit hoc natura quadam ut separati moriantur illico. #### Quid autem de densitate dentium dicam? Non enim ut oves et boves ex una duntaxat parte dentes habent, sed utraque pars armata est dentibus; quia enim in aqua sunt, et si diutius cibum versarent, et non cito transmitterent, aquarum colluvione eorum esca de dentibus posset auferri, et dilui, ideo densos et acutos habent dentes, ut cito incidant atque consumant cibum, et sine mora et dilatione transmittant. Denique non ruminant; solus tamen scarus ruminare perhibetur ab iis, quibus aut eventus, aut usus fuit, aut studium talia comprehendere. #### Sane nec ipsi pisces potentiorum evasere violentiam, nam avaritiae potentiorum subjecti ubique inferiores sunt; quo enim quisque infirmior, eo citius raptorum praedae patet. Et plerique quidem herbis pascuntur, ac minutis vermibus. Sunt autem qui invicem se devorant, ut a sua carne pascantur. Minor apud illos cibus majoris est, et rursus ipse major a validiore invaditur, et praedator alieni fit esca alterius. Itaque usu venit ut, cum ipse alium devoraverit, ab altero devoretur, et in unum ventrem uterque conveniat cum devoratore proprio devoratus, sicque simul in uno viscere praedae vindictaeque consortium. Et ipsius sponte forte assentiens invidia est, sicut et nobis. Non enim ex natura coepit, sed ex avaritia, aut quia ad usus hominum dati sunt in signum, ut in his nostrorum morum vitia videremus, et eorum caveremus exemplis ne quis peccator inferiorem invaderet, daturus in se potentiori exemplum injuriae. Itaque qui alium laedit, sibi laqueum parat in quem ipse incidat. Et tu piscis es, qui viscera invadis aliena, qui demergis infirmum, qui cadentem persequeris usque in profundum. Cave ne, dum illum persequeris, incidas ipse in validiorem, et deducat te in alienas insidias, qui tuas vitat, priusquam tuam exspectat aerumnam, qui te persequente ipsam reformidabat. #### Scarus quidam piscis dictus, eo quod solus escam ruminare perhibetur, si quidem alii pisces non ruminant. Tradunt autem hunc ingeniosum esse; namque inclusum nassis, non illinc prima fronte erumpere, nec infestis viminibus caput inserere, sed crebris, nunc dentium, nunc caudae laxare fores ictibus atque ita retrorsum redire, quem luctatum ipsius si forte alius scarus videat, apprehensa mordicus cauda adjuvat nisus erumpentis. #### Echineis parvus et semipedalis pisciculus nomen habet quod navem adhaerendo teneat, et remoretur, a verbo [sbeac][kh][oh] echo, quod est habeo, aut [sbeac][kh][o][m][a][i] echomae, quod est haereo, et nomine [n][a][uti][sf] nays, quod est navis. Nam licet ruant venti, saeviantque procellae, navis tamen quasi radicata in mari stare videtur, nec retinendo hoc facit, sed quasi terrae adhaerendo. Hunc Latini remoram appellant, quod cogat stare navigia. #### Anguillae similitudo anguis nomen dedit. Origo ejus ex limo et rore coelesti. Unde et quando capitur, ita lubrica est ut quanto fortius premitur manu nuda, tanto citius elabatur. Ferunt autem Orientis fluvium Gangem anguillas trigenum pedum gignere. Anguillae vino necatae, qui vinum biberint, taedium vini habent. #### Muraenam Graeci [m][uac][r][a][i][n][a][n] myraenam vocant, eo quod complicet se in circulos. Hanc feminini sexus tantum esse tradunt, et concipere a serpente; ob id a piscatoribus tanquam sibilo serpentis evocatur, et capitur; ictu autem fustis difficulter interimitur; ferula protinus. Habere animam in cauda certum est; nam capite percusso vix eam interimi dicunt, cauda statim exanimari. #### Polypus, id est multipes, plurimos enim pedes habet; iste ingeniosus hamum appetit; et brachiis complexum, non morsu, non prius dimittit quam escam circumroserit. #### Torpedo vocata, eo quod corpus torpescere faciat; si eam quisquam viventem tangat, etiam procul, et a longinquo, vel si hasta, vel virga tangatur, quamvis pervalidos lacertos habeat, torpescere faciat quemlibet, et pedes robustissimi viri ad cursum ligabit. Tanta est enim vis ejus ut etiam aura corporis sui afficiat membra. #### Cancer, animal gradiens in transversum, has cibi gratia praestigias struit; nam et ipse ostreo delectatur, et carnis ejus epulum quaerit, sed appetens cibum prospicit et periculum. Haec enim venatio difficilis est et periculosa. Difficilis est, quia testis validioribus esca interior includitur; nam velut muris quibusdam mollitiem carnis praecepti regalis interpres natura munivit, quam medio testarum quodam sinu concavo nutrit ac fovet, et quasi in quamdam vallem diffundit, et ideo cassa sunt omnia cancri tentamenta, quia aperire clausum ostreum nulla vi potest. Et periculosa est, si chelam ejus includit. Unde ad argumenta confugit, et insidias nova fraude molitur. Itaque quia omnia animantium genera aliqua delectatione, licet sint diversa, mulcentur, explorat si quando ostreum in locis remotis ab omni vento scilicet contra radios solis receptaculum illud aperiat, et suarum reseret claustra testarum, ut libero aere visceris sui voluptatem quamdam capiat, et tunc cancer clanculo calculum, id est lapillum immittens impedit conclusionem ostrei, et sic chelas apertum immittens interna ostrei viscera depascitur. Sic etiam homines vitiosi, cancri more in alienae rei usum fraude circumscriptionis irrepunt, et infirmitatem propriae virtutis astu quodam suffulciunt, fratri dolum nectunt, et alterius pascuntur aerumnis. Tu autem propriis esto contentus, et aliena te damna non pascant. Bonus cibus est simplicitas innocentiae sua bona habens, insidiari nescit alienis, nec avaritiae fetibus inardescit, cui lucrum omne iniquum ad virtutem dispendium est, ad cupiditatem incendium, et ideo beata est si bona sua noverit, cum virtus paupertatis omnibus sit praeferenda thesauris. Nonne melius est exiguum quid cum Dei timore et amore, quam thesaurus magnus sine ejusdem timore et amore? Melior est enim hospitalitas in oleribus cum gratia, quam vitulorum pinguium cum discordia praeparatio. Utamur ergo ingenio ad quaerendam gratiam, et salutem tuendam, non ad alienam circumscribendam innocentiam. Licet tamen nobis uti exemplis sumptis a maritimis ad profectum nostrae salutis, non ad alienae periculum. #### Echinus animal exiguum, vile, ac despicabile maritimum; plerumque index futurae tempestatis, aut tranquillitatis nuntius solet esse navigantibus. Denique cum procellam ventorum senserit, calculum validum arripit, eumque velut saburram vehit, et tanquam anchoram trahit, ne excutiatur fluctibus, itaque non suis se librat viribus, sed alieno stabilit et regit pondere. Quo indicio nautae velut signum futurae perturbationis capessunt, et sibi praetiment, ne eos imperitos turbo improvisus inveniat. Quis mathematicus, quis astrologus, quisve Chaldaeus potest siderum cursus, coeli motus, et signa sic comprehendere? Quo ingenio ista colligit? Quo doctore percipit? Quis ei fuit tanti interpres augurii? Saepe homines confusionem aeris vident, et saepe falluntur, quod plerumque ea sine tempestate discutiatur. Echinus non fallitur. Echinum sua nequaquam signa praetereunt. Unde exiguo animali tanta praescientia ut futura praenuntiet? Quocirca majus in eo nihil est quam tantam habere prudentiam. Crede quod per indulgentiam Dei omnium rerum Domini, hujus praescientiae accepit munus. Etenim si fenum Deus sic vestit, sic pascit volatilia, si parat corvis escam (pulli enim eorum clamant ad Dominum), et si mulieribus dedit texturae sapientiam, si araneam quae tam subtiliter ac docte laxos casses suspendit in foribus, sapientiae non reliquit immunem; si ipse virtutem equo dedit, et solvit de cervice ejus formidinem ut ex campis occurrens regibus arrideat, odoretur bellum eminus, excitetur sono tubae, si haec irrationabilia, et alia insensibilia, ut fenum et lilia replevit suae dispositione sapientiae, quid dubitamus quin etiam in echinum contulerit gratiam praescientiae? Nihil inexploratum, nihil dissimulatum reliquit. Omnia videt, qui pascit omnia, omnia replet sapientia, qui omnia fecit in sapientia, ut scriptum est (Psal. CIII), et ideo si echinum dono visitationis suae non praetermisit, si eum considerat, et futurorum informat indiciis, te non considerat? Imo vero considerat, sicut testatur ejus divina sapientia dicens: Si respicit volatilia, si pascit illa, nonne vos pluris estis illis? Si fenum quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos minimae fidei? (Matth. VI.) #### Conchae et cochleae ex hac causa sunt vocatae, quod deficiente luna cavantur, omnium enim clausorum animalium maris atque concharum, incremento lunae membra turgescunt, defectu lunae evacuantur. Luna enim cum in augmento fuerit, auget humorem, cum vero in defectu fuerit; minuuntur humores. Hoc enim physici dicunt. Concha autem primae impositionis nomen est, inde per derivationem cochlea quasi conchula. Concharum genera multa sunt, inter quas et margaritiferae sunt, quae cocaeloae dicuntur, in quorum carne pretiosus lapillus cui unioni nomen, solidatur; de quibus tradunt ii qui de animantium naturis scripserunt, quod nocturno tempore littora petant, et ex coelesti rore margaritas concipiant, unde et cocaeloae quasi concipientes e coelo nominantur. #### Murex cochlea est maris dicta ab acumine et asperitate, quae alio nomine conchylium nominatur, propterea quod circumcisa ferro, lacrymas purpurei coloris emittit, ex quibus purpura tingitur. Et inde ostrum appellatur, quod haec tinctura ex testae humore elicitur. #### Cancros vocari volunt, quia conchae sunt crura habentes, inimica ostreis animalia; nam carnibus eorum vivunt. Animal est, ut jam dixi, raro ingenio; nam validam ostreae testam aperire non potens, explorat quando ostrea testarum claustra aperiat, tuncque latenter lapillum injicit, atque impedita conclusione ostreae carnes erodit. Duo autem sunt genera cancrorum, fluviales et maritimi. Ostrea dicta est a testa, qua mollities ejus munitur. Graeci enim testam, [rboac][s][t][r][a][k][o][n] ostracon dicunt. #### Musculi sunt cochleae, a quorum lacte concipiunt ostreae, et dicti musculi, quasi masculi. Testudo piscis dictus eo quod tegmine testae sit adopertus in modum camerae. Testudinum quatuor sunt genera, terrestres, maritimae, lutariae, id est coeno et palude viventes, quartum genus fluviales, quae in dulci aqua vivunt. Tradunt aliqui (quod incredibile est) ire tardius navigia pedem testudinis dextrum vehentia. Ranae a garrulitate, eo quod circa genitales strepunt paludes, et sonos vocis importunis clamoribus reddunt. Ex quibus quaedam aquaticae dicuntur, quaedam palustres, quaedam rubetae, ob id quod in rubis et vepribus vivunt, caeteris grandiores. Aliae calamitae vocantur, quoniam inter arundines fruticesque vivunt; minimae omnium, et viridissimae, mutae, et sine voce sunt. Agredulae sunt ranae parvulae in sicco vel in agris morantes, unde et sic vocantur. Negant quidam canes latrare, quibus in offa rana viva fuerit data. #### Animalium omnium in aquis viventium nomina centum quadraginta quatuor Plinius ait, quae sunt in generibus belluarum, serpentum communium terrae et aquae, cancrorum, concharum, peloridum, solearum, lacertorum, loliginum, et his similium. ####  |