| #### CAPUT VI. DE HABITU EXTERIORI ET INTERIORI |

| #### #### Non sit notabilis habitus vester, nec affectetis vestibus placere sed moribus. #### Fecit iste vir sanctus quod docuit: scriptum est enim quia vestimenta ejus et calceamenta nec nitida nimium, nec abjecta plurimum, sed ex moderato et competenti habitu erant. Ipse quoque de se legitur dixisse. Fateor quia de pretiosa veste erubesco. Non decet hanc professionem, nec decet hanc admonitionem; non decet haec membra, non decet hos canos. Hinc Dominus in Evangelio: Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt (Matth. XI). Mollia dicuntur vestimenta eo quod mollem efficiunt animum. Mollibus vestimentis regia delectatur domus, asperis et humilibus Christi delectatur Ecclesia. Talia debent esse vestimenta clericorum, in quibus nihil notari possit novitatis, nihil quod pertineat ad superbiam et inanem gloriam. Non tenera vestis sacerdotem, sed munditia mentis ornat clericum. Ornemus ergo nos spiritualibus ornamentis scilicet castitate, humilitate, mansuetudine, obedientia, patientia, charitate. Haec sunt indumenta, quibus anima potest coelesti imperatori placere, non enim exteriorem sed interiorem pulchritudinem requirit invisibilis sponsus. Sicut scriptum est: Omnis gloria ejus filiae regis ab intus (Psal. XLIV). Nostrae ergo divitiae, nostra pulchritudo boni mores sunt. Et beata illa anima cui dicitur in Cantico canticorum: Quam pulchra es, amica mea, et macula non est in te! (Cant. IV.) Studeamus ergo invisibili Domino placere non vestibus sed moribus, ut impleatur in nobis quod per Apostolum praecipitur: Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate sensus vestri (Rom. XII). Etsi enim exterior noster homo corrumpitur, interior tamen renovatur de die in diem (II Cor. IV). Deinde subjungit de incessu, statu et caeteris motibus, dicens: #### Quando procedetis simul ambulate, cum veneritis quo itis simul state. In incessu, statu et omnibus motibus vestris nihil fiat quod cujusquam offendat aspectum, sed quod vestram deceat sanctitatem. #### Sancta ergo perfectorum Ecclesia non solum floret honore religionis, sed etiam honestatis decore pollet, sicut scriptum est: Flores mei fructus honoris et honestatis (Eccl. XXIV); religiosum quippe et honestum est, ut sicut simul habitant fratres; ita quoque simul ambulent et simul stent. Et Apostolus praecepit ut omnia honestate et secundum ordinem fiant (I Cor. XIV). Potest quoque in hac corporali conjunctione aliquid spirituale intelligi. Sanctorum quoque societas terribilis ut castrorum acies ordinata describitur. Castrorum namque acies cum ad bellum se praeparat, prius se conjungere atque ordinare festinat, ne ab hostibus interrumpi aut penetrari valeat. Sic nimirum nostra spiritualis acies quae bene conjuncta et ordinata simul stare, simul ambulare praecipitur, contra diabolum quotidie munitur ad bellum, ut videlicet ex sua conjunctione terreat antiquum hostem, qui in servis Dei nihil tam timet quam concordiae unitatem. Sed valde notandum est quod dicitur #### In omnibus motibus vestris nihil fiat quod cujusquam offendat aspectum, sed quod vestram deceat sanctitatem, #### Sic vivere debent canonici ut a nemine juste valeant reprehendi. Valde enim incongruum est, ut ipsi reprehensibiliter vivant; quorum ordo exigit ut caeteris formam sanctitatis ostendant. Nam ad eos haec sententia pertinet, qua dicitur: Estote sancti sicut et ego sanctus sum, dicit Dominus (Lev. XIX.) Vere sancti esse debemus qui nomen et habitum religionis et sanctitatis suscepimus, qui divino cultui sumus mancipati, sacrisque altaribus Christi consecrati, et divinis mysteriis ordinati. Ergo sic nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores ministeriorum Dei (I Cor. IV). Non praecipit Apostolus tamen ut ita simus, sed sic nos existimet, inquit, homo. Non enim sufficit nobis vita sancta, nisi sit et fama bona. Nam vita bona nobis necessaria, propter nos, fama vero bona propter alios. Unde rursus ait Apostolus: Oportet nos ab his, qui foris sunt habere bonum testimonium (I Tim. III). Sic ergo debemus vivere ut vita concordet cum nomine, et professio teneatur in opere, ut si sanctus est ordo, sancta sit conversatio, et sicut bene de nobis dicitur, testimonio bonae actionis comprobetur. Tunc enim religiose vivimus, si illicitos motus sub disciplina coercemus, si membra et sensus nostros studeamus restringere, ut non possint lasciviae et levitati deservire, ut aspectus noster sit simplex et humilis, ne fixe aspiciat oculus quod illicite concupiscat animus, ut noster auditus sit purus et discretus, ea quae superflua sunt et vana respuens, ea quae Dei sunt gratanter suscipiens, ut sermo noster sit sale conditus, otiosa et nocua detestans, bona et vilia commendans, ut sit in corde munditia, in vultu pudicitia, in incessu gravitas, status cum reverentia, motus cum maturitate, habitus cum religione, quatenus ubique resplendeat sanctitas, superemineat honestas, servetur humilitas, in omnibus motibus vestris nihil fiat quod cujusquam offendat aspectum, sed quod vestram deceat sanctitatem. #### Oculi vestri, etsi jaciantur in aliquam feminarum, in nulla figantur. Neque enim quando proceditis feminas videre prohibemini, sed appetere vel ab ipsis appeti velle criminosum est. #### Unde Dominus in Evangelio: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde sua (Matth. V). Et quia per illicitum visum concupiscentia oritur per quam integritas mentis violatur, necesse est ut semper servus Dei visum suum reprimat, ne per concupiscentiam et per immunditiam cordis Deum offendat. Sanctus David quia oculos in feminam jecit et fixit, illicito appetitu devictus adulterium et homicidium perpetravit. Si ergo tantus vir per incuriam oculorum cecidit, nos qui longe ab ejus sanctitate distamus, tam mortale praecipitium summopere timere debemus. Teneamus ergo sententiam beati Job qua dicitur: Pepigi foedus cum oculis meis ut non cogitarem de virgine (Job. XXXI). Quia enim sensit sanctus vir quod per exteriorem visum interior animus corrumpitur, fecit pactum cum oculis suis ne incaute aspicerent quod illicite concupisceret. Non enim profecto vitium vincitur, nisi sollicite causa et opportunitas vitii caveatur. Hinc est quod Lot a Sodomis fugienti praecipitur ut non retrospiciat, neque remaneat in omni circa regione, sed in monte salvum se faciat. Quisquis enim perfecte appetit incentiva vitiorum fugere, ab aspectu et vicinitate ipsorum se debet alienum facere, atque ad alta virtutum conscendere, ut tanto a vitiis remaneat extraneus, quanto ab eis virtute et corpore elongatur. Et quod visus sit causa concupiscentiae ostenditur cum subditur. #### Non solum tacito affectu, sed affectu et aspectu quoque appetitur et appetit concupiscentia feminarum. #### Ac si aperte dicat: Non solum tacita voluntate intus concupiscentia oritur, sed etiam per exteriorem aspectum generatur. Nisi enim sanctus David feminam fixe inspexisset, in tantam carnis tentationem minime incidisset. Hinc per prophetam dicitur: Ascendit mors per fenestras nostras (Jer. IX). Mors animae est concupiscentia, domus interior mens nostra est, fenestrae hujus domus sunt quinque corporis sensus. Mors ergo per fenestram ascendit atque domos ingreditur, quando concupiscentiae vitium per sensus prorumpit ad interiora mentis. Quapropter ne vitalis sensus per exteriorem appetitum intus intereat, opus est ut fenestras domus nostrae tanta diligentia custodiamus, ut ipsum appetitum tanto facilius possimus compescere quanto nullum vitiis permittimus ingressum patere. Valde enim timenda est sententia quae subditur. #### Nec dicatis vos habere animos pudicos si habeatis oculos impudicos, quia impudicus oculus impudici cordis est nuntius. #### Saepe enim quae intus lateant exteriora membra denuntiant, et frequenter per habitum corporis cognoscitur habitus mentis. Minor est autem culpa dum jacet in occulto, sed jam major efficitur dum incipit apparere in publico. #### Et sciendum quia impudicitia alia est carnalis, alia spiritualis. Spiritualis est quae per delectationem cogitationum intus tantum agitur. Carnalis vero est quae corporaliter completur. Fit autem multis modis. Nam, modo per visum, modo per auditum, modo per tactum, modo per cogitationem, modo per locutionem, modo per operationem talibus fomentis nutritur et exercetur libido, et separatur anima a Deo, fugitque castitas de moribus, exercetur in mentibus luxuria. Unde et subditur: #### Et cum se invicem sibimet etiam tacente lingua conspectu mutuo corda nuntiant impudica, et secundum concupiscentiam carnis alterutro delectantur ardore, etiam intactis ab immunda violatione corporibus, fugit ipsa castitas de moribus. #### Castitas quippe de moribus fugit, dum libidinosa voluntas conspectibus mutuis magis magisque inardescit. Etsi corpus ab immunda violatione non tangitur, ipsa tamen immunda violatio, visu, affectu, cogitatione, delectatione perpetratur, ipsisque fomentis quasi quibusdam gradibus crescit peccatum. Cogitatio parva delectationem parit, delectatio consensum, consensus operationem, operatio consuetudinem, consuetudo necessitatem. Apostolus enim legem peccati dicit esse in membris (Rom. VII), quae lex consuetudo est, quam peccando concipimus, et ab ea cum volumus non discedimus, quia necessitatis vinculo per consuetudinem retinemur. Bonum est ergo culpam corrigere cum incipit apparere, quia si morari coeperit, immanitatem sceleris facit, et quid dicit Psalmista de hujusmodi? Prolongaverunt iniquitatem suam; Dominus justus concidet cer vices peccatorum (Psal. CXXVIII). #### Nec putare debet, qui in feminam figit oculum et illius in se diligit fixum, ab aliis se non videri cum hoc facit, videtur omnino et a quibus se videri non arbitratur. #### Hoc videmus frequenter de his qui culpas suas volunt abscondere, quod dum vitia quasi caute et latenter agere existimant, ipsi seipsos dum nesciunt demonstrant, et culpa quae occulta esse creditur, ab aliis manifeste cognoscitur. #### Sed ecce lateat et a nemine hominum videatur, quid faciet de illo desuper inspectore, quem latere nihil potest? An ideo putandus est non videre, quia tanto videt patientius quanto sapientius? #### In cunctis ergo quae vel agendo vel loquendo vel cogitando delinquimus, aspectum superni judicis vehementer formidare debemus, quia, si aliquando non apparent hominibus vitia nostra, illius tamen oculis nuda sunt omnia et aperta. Et hoc nos a culpa reprimere debet quia in ejus judicio nihil inultum poterit remanere. Contra vitiorum incentiva debemus opponere inferni tormenta, et contra transitoriam delectationem perpetui ignis dolorem. Valde stultus est qui pro eo quod parvo tempore luxuriae deservit, suumque miserum desiderium parvis delectationibus pascit, et coelestem perdit amoenitatem et incurrit aeternam damnationem. #### Ille ergo vir sanctus timeat displicere, ne velit feminae malae placere. Illum cogitet omnia videre, ne velit feminae male videri. Illius namque et in hac causa commendatus est timor ubi scriptum est. Abominatio est domino defigens oculum. #### Ex quibus verbis patet, quia si oculum in feminam figimus, Deo nostro, cui placere debuimus, abominabiles sumus. Et a quo debuimus recipere gloriam, recipiemus poenam. Quapropter necesse est ut si a nostris vitiis divinus non separat amor, vel reprimat timor, etsi nos non delectant superna gaudia, vel terreant aeterna supplicia. Sic homo recedere a peccato incipit, si timeat displicere auctori suo. #### Si dicit aliquis: Quomodo timebo Deum? Si vis Deum timere, illum cogita omnia videre. Titillat te mala conscientia, cogita quia Deus videt te. Quidquid in te malum fuerit, pensa quia Deus totum conspicit. Quidquid egerimus, aut dixerimus, aut mente tractaverimus, semper attendamus super nos oculos Dei, semper timeamus displicere illi. Haec est via justitiae, haec sunt primordia sapientiae, sicut scriptum est: Initium sapientiae timor Domini (Eccli. I). Sequitur: Quando ergo simul estis in ecclesia vel ubicunque ubi feminae sunt, invicem pudicitiam vestram custodite. #### Magna est pudicitiae virtus et multum commendata in Scripturis divinis. Haec virtus coelestis et spiritualis est. Nam hominem a terra sublevat, angelis sociat, Deo conjungit, de terreno coelestem, de carnali spiritualem facit. Haec virtus etiam humanam naturam transcendit. Nam quod homo pudicus est, quod castus, non tam virtus humana facit quam divina. Per hanc nos amat invisibilis sponsus. Non enim placet Deo anima si non est casta, si non est pudica. Nam si immunditiae et luxuriae deservit, abominabilis est ei et reproba. Pudicitiae virtus acceptabilis est Deo et hominibus. Hanc nobis invidet, hanc impugnare non cessat antiquus humani generis hostis. Ipse enim est persuasor immunditiae et luxuriae, plures corrumpit, non parcit clericis, non indulget monachis, et quod magis gemendum est, ipsos etiam religiosos prosternit. #### Necesse est ergo summa vigilantia invicem nostram pudicitiam custodire. Nam, si eam perdimus, totuin perdimus, etiam nosmetipsos. Qui perdit pudicitiam perdit animam, perdit Deum, perdit et semetipsum. Sed ad hoc in unum habitamus, ut nos invicem custodiamus, invicem corrigamus, invicem erudiamur, ut quod quisque non potest per seipsum, possit per alium. Et quia nostra custodia non a nobis est, sed a Deo, bene subditur. #### Deus enim, qui habitat in vobis, etiam isto modo custodiet vos ex vobis. #### Non enim sufficiens est nobis custodia nostra nisi etiam adsit divina. Unde scriptum est: Nisi Dominus custodierit (Psal. CXXVI), etc. Nemo est qui pudicitiam possit custodire, aut in seipso, aut in alio, nisi per Deum. Sed si ipse habitaverit in nobis, poterimus per ipsum, quod non valemus per nos. Sic ergo studeamus vivere, ut nos in ipso et ipse in nobis dignetur habitare, ut justi et casti possimus esse per ipsum, quae vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen. ####  |