| #### CAP. XLVI. De quatuor hominum generibus, quantum ad vulnera, et cicatrices; de vera sapientia, et praeteritorum memoria. |

| #### #### Putruerunt, et corruptae sunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae (Psal. XXXVII). Consideranti mihi hujus versiculi virtutem, non potest jam legenti esse incognitum quod toties est patienti expertum. Sed utinam mihi, vel experientia cognitionem non dederit, vel si aliter cognoscere non debueram, ipsa potius cognitio data non sit. Quod si sic necesse fuit, et sine manu valida erudiri non poteram, utinam jam nunc vel ipsa mea cognitio mihi sic saperet, quatenus praeteritorum dolorum experientia a futura me iniquitate coerceret. Sed quia toties post experientiam malorum desipuisse me video, ipsos adhuc amaritudinis gustus pertimesco. Dicam tamen, et non sine dolore dicam: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae. Et licet horum verborum expositio non sit mihi necessaria, quia tamen multi felicius eam non noverunt, propter eorum instructionem, non est omnino tacenda. Putruerunt, inquit, et corruptae sunt cicatrices meae. Diligentius consideranti quatuor hic genera hominum occurrunt. Primum est eorum qui nunquam vulnerati sunt. Secundum est eorum qui post vulnera perfecte sunt sanati. Tertium est eorum quibus obducta quidem sunt vulnera, et tamen adhuc permanserunt cicatrices, id est vulnerum signa. Quartum est eorum in quibus ipsa adhuc vulnera hiantia sunt, et necdum obduci coeperunt. Si igitur per vulnera peccata intelligimus, ii qui in peccati desiderio permanent, quasi vulnera aperta habent. Qui vero peccatum deserunt, et tamen adhuc reatu peccati per satisfactionem plene purgati non sunt; in his quasi quaedam signa vulnerum permanserunt, Qui autem post perpetrata scelera, et peccandi affectum deserunt, et reatum peccati plena satisfactione obducunt, ab iis etiam ipsa vulnerum vestigia discesserunt. Sic sanctus erat Paulus, qui post tanta mala dicebat: Nihil mihi conscius sum (I Cor. IV). Quia nimirum praeteritorum vulnerum in se ne signa quidem invenire poterat, quem de anteacta pravitate conscientia non accusabat. #### Hos sequuntur ii qui, etsi vitam sine peccato ducere nequeunt, nunquam tamen culpae criminalis vulnus perceperunt. Primum genus est peccantium, secundum poenitentium, tertium eorum qui per poenitentiam sunt correcti, quartum eorum qui per iniquitatem non sunt corrupti. Primi sunt aegri, secundi sunt ad sanitatem conversi, tertii sunt sanati, quarti sunt sani. Ex his satis colligi potest de quo genere hominum iste sit qui cicatrices suas ad corruptionem reversas plangit. Poenitere enim jam coeperat, et peccatum jam voluntate deseruerat, sed reatus peccati nondum adhuc in eo plene sanatus erat, et priusquam pervenisset ad integram sanitatem vulneris, corruptus est per iterationem iniquitatis. Unde recte prius dicitur, putruerunt, ac deinde adjungitur, corruptae sunt cicatrices meae. Prius enim prava desideria ad mentem redeunt, et sic quodammodo cicatrices obductae interius computrescunt. Deinde vero cum voluntas mala usque ad operationem ire permittitur, jam ipsae cicatrices quasi ex superabundanti sanie corrumpuntur. Causa quoque corruptionis explanatur cum dicitur: A facie insipientiae meae. Sapiens a sapiendo dicitur, non ille qui sapores palato oris percipit, sed ille, qui veritatem judicio mentis comprehendit; unde etiam cor, quod veritatis expers est, non absurde insipiens dici potest. Notandum vero est quod non quaelibet veritatis cognitio proprie sapientia dicitur, nisi illa quae non solo auditu, sed per ipsam experientiam rerum comparatur. Familiarius enim quodammodo atque perfectius experta, quam audita cognoscimus, et cognitionem veritatis quam in nobis doctrina inchoat experientia consummat. Ipsa etiam rerum docente natura didicimus, quod cujuslibet rei qualitatem perfectius per sui contrarii experientiam judicamus, quia et bona quaelibet tunc jucundius, et delectabilius amplectimur, cum post longam miseriam fatigati respiramus. Hinc quoque est quod Dei misericordiam tanto amplius in nostra liberatione diligimus: quanto magis nobis e vicino sapit ipsa miseria de qua erepti sumus. Et derelicti aliquando melius per tribulationem cognoscimus, quam stricte tenenda fuerat gratia, quam tempore quietis minus fortassis amabamus. Propterea in quodam loco Scriptura admonens nos dicit: Fili, in tempore malorum ne immemor sis bonorum; et in tempore bonorum ne immemor sis malorum (Eccli. XI.). Memoria namque bonorum in tempore tribulationis animum per spem erigit; et memoria malorum in tempore prosperitatis ad custodiam sui cautionem facit. Cumque alterno sapore se utrumque contempserat, nec adversitas per desperationem dejicit, nec prosperitas per inanem laetitiam mentem dissolvit. Hinc populo Israel a Moyse per increpationem dicitur: Gens absque consilio, et sine prudentia. Utinam saperent, et intelligerent ac novissima providerent! (Deut. XXXII.) Quia enim nec praesentia Dei beneficia cognoscere, nec sua pericula futura praevidere poterant, quasi prudentiae saporem in mentis palato non habebant. #### Duo igitur sunt, quae nobis semper sapere debent, et mala videlicet nostra quae evasimus, et gratia Dei quam consecuti sumus. Mens etenim stulta cum malarum delectationum laborem non meminit, easdem delectationes, si quando pulsata fuerit tentatione, iterare non pertimescit; et quemadmodum mulier cum angustia pariendi premitur, concupiscentiae carnalis delectationem abominatur, sed cum memoria doloris a mente recesserit, iterum carnis illecebras concupiscit, totaque aviditate ad earum experientiam rapitur, quia eis quantus admistus sit dolor, non recordatur. Nam si bene memoriae saperet dolor ipse, qui malam delectationem sequitur, nequaquam ita infrenis mens ad ejus appetitum traheretur. Ipsa quoque gratia accepta, si animus ab ejus recordatione non desiperet, ab injuria conditoris vel solo pudore nos coercere potuisset. Quia igitur cicatrices peccatorum nostrorum nequaquam aperirentur ad actum, nisi prius putrefactae essent per desiderium, neque ullo modo per prava desideria mens intus putresceret, si non prius a memoria praeteritarum miseriarum suarum, et praesentis beneficii Dei consideratione desipuisset; plangat iste insipientiam suam et dicat: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae. Sed libet adhuc considerare quare non simpliciter dixit ab insipientia mea, vel propter insipientiam meam, sed a facie insipientiae meae, utrumne aliquid nobis ista adjectione signare voluerit. Primum ipse modus loquendi considerandus est; quia saepe in divino eloquio similis positio invenitur, cum dicitur, a facie Domini, vel a facie inimici (Psal. XLIII): sive etiam, quod magis obscurum est, cum de rebus humana figuratione carentibus, corporeis nonnunquam etiam incorporeis agitur, facies memoratur quae in usu loquendi nunc minime esse cognoscitur; tunc tamen fuisse dubium non est, quod satis ex tam frequenti Scripturarum positione colligi potest. Quia enim ubique occurrentis faciem declinare non possumus, congrue in Scriptura per faciem, praesentiam sive instantiam atque importunitatem significamus. Quid est ergo quod cicatrices non solum ab insipientia, sed a facie insipientiae putruisse et corruptae esse dicuntur, nisi quod Dei gratia nequaquam nos usque ad lapsum peccati desereret, si non prius nostra insipientia Deo in nobis habitanti diu importuna fuisset? Qui cum per longam negligentiam nostram a nobis recedere invitus cogitur, statim cicatrices vulnerum nostrorum non solum per prava desideria putrefiunt, sed usque ad operationem pravam corrumpuntur. ####  |