| #### CAP. XXX. Quid faciat matrimonium. |

| #### #### Conjugium autem facit consensus legitimarum personarum de maritali copula per verba praesentis temporis expressus. Unde post hujusmodi consensum neutri divertere licet, sive ad alterius conjugium transcundo, sive claustrum intrando, sive votum continentiae faciendo, nisi ex consensu alterius similiter continentiae voto sese astringentis. Ad alias vero transire nuptias omnino illicitum est. Quod aliqui sancti, cum jam ad carnalem copulam accedendum esset, sponsas suas et torum nuptialem fugisse leguntur, hoc post desponsationem, in qua est pactio de futuro, factum esse intelligendum est, non post praedictum consensum, qui forte tunc de consuetudine non fiebat, aut non praecesserat. Legitimae autem personae sunt ad contrahendum, quarum neutrum impedit ordo, aut votum aut conditio, aut impossibilitas reddendi debitum, aut cognatio, aut affinitas, aut spiritualis proximitas. Ordo impedit conjugium faciendum et dirimit contractum, quia votum continentiae sacris ordinibus est adnexum, ut licet verbis non fiat, nihilominus tamen in ipsa susceptione factum intelligatur. Subdiaconatus etiam inter sacros ordines computatur, quod non fiebat antiquitus. Votum quoque verbis expressum impedit conjugium vel dirimit, non tamen quantum ad judicium Ecclesiae, nisi fuerit publicum, quia Ecclesia de occultis non judicat. Conditio quidem impedit quia si liber duxerit ancillam, et se hoc ignorasse probaverit, separabitur. Si vero scienter hoc fecerit, non separabitur. Impossibilitas reddendi debitum, modo ex frigiditate naturali, modo ex maleficio contingit. In frigiditate naturali potest ordine canonico dissolvi matrimonium. Sed frigidus ad alias nuptias non transibit. Si frigiditatem allegaverit in divortio, et ad alterius torum transierit, reddetur copulae priori. Si autem maleficium allegaverit et facto divortio ad alia vota transierit, juxta decretum Hincmari Remorum archiepiscopi remanebit in secunda copula, nec ad priorem redire cogetur, sicut qui frigiditatem naturalem in causa divortii allegavit. Ille enim si facto divortio ad alia vota transierit, reddetur copulae priori. Quare? quia per opus sequens judicatur eum in causa divortii mentium fuisse, dicendo se naturaliter frigidum esse; et Ecclesiam, quantum ad veritatis cognitionem, fuisse deceptam. Non enim in eo erat impossibilitas reddendi debitum ex frigiditate proveniens. Ut enim aiunt physici, calor naturalis semel amissus nunquam redit. In eo autem divortio quod propter maleficium impetratum est, per opus sequens conjugii falsitas deprehendi non potest. Potest enim fieri per maleficium ut alicui auferatur possibilitas cognoscendi istam, manente in eo possibilitate cognoscendi aliam. Ideoque Ecclesia quod de priori conjugio rationabiliter factum est, non rescindit. Dicunt tamen quidam in divortio naturalis frigiditatis et in divertio maleficii eamdem regulam esse tenendam, videlicet ut qui postea vivente compari ad alia vota transierit, ad priorem cogatur redire copulam, decretumque praedicti Remorum archiepiscopi Hincmari non recipiunt. In utraque tamen causa, tam frigiditatis quam maleficii, non passim admittendum est divortium, sed ordine canonico faciendum ut in causa frigiditatis naturalis tam vir quam mulier septima propinquorum manu juret quod se non cognoverunt carnaliter nec cognoscere potuerunt. Si autem maleficium in causa divortii fuerit allegatum, prius admonendi sunt ut orationibus et eleemosynis insistant, et benefaciendo gratia Dei praeeunte maleficii vires evacuent. Quod si sic liberari non potuerint, septima manu propinquorum fidem facere debent, quod maleficio impediente nec se cognoverunt carnali copula nec cognoscere potuerunt, et sic poterunt separari. In hujusmodi autem divortiis non est faciendum juramentum quod fit in divortio consanguinitatis, quod scilicet carnali copula non sint sese deinceps cognituri. Potest enim aliquis ab aliqua causa maleficii separari, et reddita sibi coeundi cum ea possibilitate, cessante maleficio eidem reddi. Usque ad quem propagationis gradum cognatio conjugium impediat ne possit fieri, vel factum dirimat. Et quare? Superius dictum est. ####  |