| #### CAP. VI. De regno Caroli Magni. |

| #### #### Carolus primo regni sui anno Aquitaniam ingressus ducem Hunoldum, qui post Waifarii mortem eam provinciam sibi retinere parabat, aggressus est; quem etiam Vasconiam petere compulit. Sed Carolus Vascorum duci Lupo mandavit ut perfugam reddat, et nisi hoc mature faciat bello se eum expetiturum. Lupus vero, saniori usus consilio, non solum Hunoldum reddidit, verum etiam seipsum cum provincia, cui praeerat, ejus potestati promisit. Porro dum ad Carolum sicut dictum est Francorum ex integro pervenisset regnum, legatus Romanae Ecclesiae nomine Petrus, ab Adriano pontifice missus ad eumdem gloriosum regem Carolum venit, postulans ab eo auxilium contra Longobardorum regem Desiderium, qui more patris sui Astulphi Romanam inquietavit Ecclesiam. Cui Carolus obediens bellum contra Desiderium magna virium copia praeparavit, et per montem Cenisium Italiam intravit, et forti robore Ticinum nunc Papiam Italiae civitatem circumdedit, ubi Desiderium regem cepit, et in exsilium misit. Praeterea filium Desiderii Adalgisum a regno patrio effugavit, et subactae Italiae fil ium suum Pipinum regem constituit. Quo in Italia composito negotio Saxonicum bellum arripuit. Saxones autem ita sunt virtute ejus perdomiti et emolliti, ut decem millia hominum ex eis cum uxoribus et parvulis sublata transtulerit, et per Galliam et Germaniam multimoda divisione distribuerit. Talique tandem conditione bellum constat esse finitum, ut, abjecto daemonum cultu, Christianae fidei sacramenta susciperent, et Francis uniti unus cum eis populus efficerentur. Interim tamen dum hoc bellum gereretur, dispositis per loca congrua praesidiis, Hispaniam est ingressus. Saltuque Pyrenaei montis superato, et omnibus, quae adierat, oppidis atque castellis in deditionem susceptis, reversus est. Sed dum inde rediret in ipso Pyrenaei jugo Vasconum perfidiam est expertus. Nam cum agmine longo ut loci et angustiarum sitis exigebat porrectus iret exercitus, Vascones in sinu montis insidiis collocatis, extremam partem agminis invaserunt, et in subjectam vallem dejecerunt. #### Consertoque cum eis praelio, omnes quos invenerunt interfecerunt. In quo praelio Eggibardus, regiae mensae praepositus, Anselmus comes palatii, et Rolandus praefectus limitis Britannici cum aliis compluribus interfecti sunt. Ex quibus Rolandus Blavis castello deportatus et sepultus. His quoque diebus magnus rex Francorum Carolus ab Hispania reversus reperit conjugem Hildegardam geminam edisse prolem. Post haec Carolus subjugatis Narbonensibus in Franciam regressus est, et non post multum temporis ad Capuam Campaniae urbem per Italiam perrexit, et inde rediens Beneventanis bellum indixit. Verum dux Provinciae, Aragisus nomine, ferocitatem regis ferre non praevalens, filios suos, Romoaldum et Grimoaldum, obsides ei pro conservanda fidelitate transmisit. Et iterum post haec Carolus Magnus ad Galliam reversus. Bajoaricum denique bellum est exortum, et celeriter consummatum. Sed et Suaevis bellum est illatum, Dani vero Suaevis erant confoederati. Sed hos omnes una tantum expeditione edomuit Carolus. Hunnos quoque et Avares bello aggressus est. Quod bellum intra octavum, ex quo coeptum fuerat, annum feliciter consummatum est. Totam praeterea Frisiam atque Britanniam suo dominatui subjugavit. ####  |