| #### CAPUT 6 |

| #### #### Vanitas vanitatum (dixit Ecclesiastes), vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Cum pondere pronuntiandum est quod de se quasi de alio loquitur, dixit Ecclesiastes. Nam quia pro auctoritate suam personam apposuit; convenienter se non quasi se, sed quasi alium dixit, ut quia magnum aliquem se prout res postulabat dicere habuit, decentius ac maturius hoc diceret de se in alio, quam in se. Sic Balaam de se loquens, ait: Dixit auditor sermonum Dei, qui visiones Omnipotentis intuitus est, qui cadit et apertos habet oculos (Num. XXIV). Et Joannes in Evangelio suo. Ipse de se quasi de alio loquitur, dicens: Hic est discipulus ille quem diligebat Jesus, qui testimonium perhibet de his, et scimus quia verum est testimonium ejus (Joan. XXI). Et Paulus, de se quasi de alio Corinthiis loquitur, dicens: Scio hominem in Christo sive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit, raptum ejusmodi usque ad tertium coelum et raptum ejusmodi in paradisum, et audisse arcana verba, quae non licet homini loqui (II Cor. XII). Sed hoc genus locutionis quoties in Scriptura assumitur, vel humilitatis causa fit, vel admirationis, ut scilicet cum magna dicere volumus, haec potius quasi aliis ascribamus, ne vel superbum vel nimium videatur, si nobis ea tribuamus. Nam, et magna propter humilitatem a nobis removere debemus, et mirabilia propter admirationem quasi de longe ostendere. Minus enim mira sunt quae magis ad cognitionem accedunt. Ut ergo omnium animi ad futuram dictionem erigantur, et quasi miraculo quodam novitatis evigilent, dicitur recte: Dixit Ecclesiastes. Ac si diceretur: Quod tantus ac talis dixit, vanum esse non potuit, etiamsi de vanitate dixit. Communis doctor, et omnium eruditor Ecclesiastes ipse dixit. Quid dixit? Audite quid dixit et intendite. Non enim parva sunt, quae dicuntur: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Si omnia vanitas, ergo et ipse vanitas, qui hoc dixit. Et quomodo constabit non esse vanum, quod vanitas dixit de vanitate? Quod si verum est, quia vanum est quod dixit, audiendum non est, sed respuendum. Quid ergo dicemus? Aut non omnia vanitas, ut dixit, et falsum dixit, aut omnia vanitas, ut dixit, et ipse vanitas, vanum dixit. Sed profecto ut ipse dixit: Omnia vanitas, et ipse, qui dixit, vanitas; et non solum vanitas, sed etiam universa vanitas: et tamen, quod dixit, non est vanitas, sed veritas; quia in eo, quod dixit, ipse non erat vanitas, quia contra vanitatem dixit, quod de vanitate dixit; et constat, quod contrarius vanitati esse non potuit in eo quod vanitas fuit. Aliquid ergo in ipso fuit, quod vanitas non fuit, et id contra vanitatem non vane loqui potuit. Sed quid erat hoc, aut ubi erat? Certe si corpus hoc fuisse dixerimus, aut in corpore aliquid, quod sine vanitate locutum sit de vanitate: ergo corpus quod corrumpitur vanitati subjectum, et ad vanitatem natum aliquando sine vanitate esse potuit, quod totum in vanitate vivit? Meminimus dictum Psalmistae: Universa vanitas omnis homo vivens (Psal. XXXVIII). Quod enim moritur, ipsum est quod vivit: quod ut vivat nascitur, et vivit ut moriatur. Quid autem est quod moritur, nisi id quod vita privatur? Ipsum ergo moritur in homine quod a vita exstinguitur. Et quid hoc est, nisi corpus et sensus corporeus? Ipsum enim post animal non est, ex quo ipsum est animal, et cum sensibile esse desinit, desinit esse sensus. Ergo quod moritur in homine, ipsum est quod vivit in homine; quod ideo vanitati subjectum est, quia obnoxium est mortalitati. Ergo sensus corporeus non potuit vanitatem arguere, in quo nihil reperiri potest liberum ac purum a vanitate. Quid ergo dicendum est illud fuisse? Nunquid anima? Nonne, et illam superius vanitati subjectam esse ostendimus. In ea namque vanitatem posuimus iniquitatis: quae caeteris rebus omnibus eo deformior existit; quod ex ea tantum caeterae habent, vel quod noxiae sunt, vel quod omnino sunt. Sine hac namque vanitate, nec vanitas mortalitatis esset, nec vanitas mutabilitatis noxia esset. Quomodo ergo anima, quae tantae vanitati subjecta est, vanitatem veraciter arguere potest? An aliquid in ea superstes invenitur liberum a vanitate, et sine causa dictum est: Universa vanitas omnis homo vivens? Universa quippe vanitas homo est, quia corpore et mente vanitati subjectus est. Quis homo? Omnis homo vivens. Non omnis homo vita, sed omnis homo vivens. Nam, et vita est homo, et vivens est homo. Ubi vita, et ubi vivens. Vita in eo, quod vivificat; vivens in eo, quod vivificatur. Vivit autem, et caro ex anima, et anima ex carne: et utrumque vivit, sed caro ex anima totum habet quod vivit? anima in carne non totum habet quod vivit. Nam vivit etiam in Deo, et utinam vivat? Quod vivit in carne, vanum est. Quod vivit in Deo non vanum est, sed verum est, quia ex veritate est. In ea igitur parte, qua ex veritate vivit, veraciter vanitatem arguit, et invenitur quomodo vanitas arguit vanitatem, non per vanitatem sed per veritatem. Recte ergo Ecclesiastes, qui mente elevatus erat supra omnem vanitatem et ad ipsam pervenerat veritatem, in eadem veritate sublimiter vidit quod de arguenda vanitate veraciter dixit: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Inculcatio verborum cum affectu loquentis, et rei magnitudinem, et admirationis significat novitatem. Et est cum exaggeratione prolata sententia. Nam sunt gradus quidam; et quasi quaedam progressiones, et in melius, et in deterius eunti. Sic enim Canticum canticorum dicitur, et saeculum saeculorum quemadmodum nunc hic dictum est: Vanitas vanitatum, ut quadam parili distantia et differentia consimili tantum super excellere intelligatur Canticum canticorum a cantico quantum canticum a verbo, et deinceps verbum a silentio. Et tantum saeculum saeculorum a saeculo, quantum saeculum solum a momento, vel item momentum a nihilo. Similique progressione hic per contrarium facta: Tanto vanitas vanitatum deterior esse a simplici vanitate, quanto simplex vanitas ab essentia solida et permanente. Sic per inculcationem legi potest sententia. Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas, ut in omnibus omnimoda vanitas exprimatur, et ex omnibus summa quaedam confici intelligatur, quae omnem contineat vanitatem, ut quasi singula quaeque, per se vanitas sint et universitas ex omnibus collecta, vanitas vanitatum. Sic in creatione rerum, cum opera sua compleret Deus unumquodque opus per se bonum (Gen. I) dicitur, et novissime universitas perfectis omnibus valde bona nominatur. Nam si id quod in parte bonum est in toto melius invenitur, id quoque quod in parte malum est in toto deterius esse necesse est. Ergo vanitas est vanitatum, et vanitas omnium vanitatum universa vanitas, et vanitatis universitas omnia vanitas. Vel vanitas illa mentium humanarum hic per comparationem aliarum vanitatum arguitur: quae velut ex aliis vanitatibus orta, et cunctas vanitates, vanitatis comparatione supergressa, merito vanitas vanitatum appellatur. Potest etiam non incongrue trina haec vanitatis repetitio ad tria vanitatum genera supra memorata referri, ut quasi una vanitatum sit opus hominis, alia natura mortalis, tertia mundus hic totus cum sua universitate mutabilis. Consideravit enim iste opera mortalium, et vidit singula quaeque, quod cum labore et dolore ad effectum veniunt. Facta brevi tempore subsistunt; transeuntia autem fructum post se non relinquunt. Vidit quanta affectione ac miseria quotidie sine cessatione vita humana atteritur, etiam in iis quae pro sui consolatione operatur, et quemadmodum semper fere plus detrimenti patitur in quaerendo remedio, quam recipiat consolationis in percipiendo fomento. Et in his omnibus, quam vane conturbetur omnis homo vivens, admirans, et stupens ait: Vanitas vanitatum. Deinde conditionem ipsam mortalium attendens, et in ea majorem ac miserabiliorem vanitatem inveniens, vidit quod si magna vanitas existimatur dum praeterit id quod homo facit: illa prorsus dolenda et miseranda sit vanitas, dum stare non potest id quod homo est. In hanc ergo, rursus ingeminans exclamavit et dixit: Vanitas vanitatum. Postremo omnium mutabilium rerum, et ad occasum properantium inconstantinam et fluctuationem intuens, quasi in summa concludens adjunxit, et ait: Omnia vanitas. ####  |