| #### TIT. CLXXXVI. De bono summo et non summo, et de multiplici malo, peccato et delicto. |

| #### #### Solus Deus est cujus bonum est idem quod ipse est. Ideoque solus malus ipse esse non potest, quia bono suo privari non potest. Caetera vero omnia aliud sunt quam bona sua. Ideoque caetera omnia vel mala sunt, vel mala esse possunt, quia bonis suis vel amissis carent, vel habitis privari possunt, et quae privari non possunt, gratia privari non possunt. Sic ergo alia res omnis aliud est quam bonum suum; et esse naturaliter potest praeter bonum suum, et cum habet bonum suum, bona est; et cum non habet, mala. Sciendum item quod sursum bonum unum quidem est, sed omne bonum in ipso est, et omne bonum ipsum est. Ideoque nec augeri potest, quia perfectum est, nec minui quoniam aeternum est. Ideoque semper est quod est. Caetera autem bona omnia, quia ex parte sunt, augeri possunt; et quia mutabilia sunt, minui possunt; quia vero aliud sunt ab eo cujus sunt, possunt amitti. Quia vero in universitate rerum duae tantum sunt naturae, corporea scilicet et incorporea natura; quae sicut adinvicem ipsae diversae sunt, sic et bona earum omnino eadem esse non possunt. Aliud est igitur bonum incorporeae naturae, atque aliud bonum corporeae naturae. Et utraque, cum bonum suum habet, bona est; cum vero bonum suum non habet, hoc malum ejus est; et ipsa mala est. Bonum incorporeae naturae est cognitio veritatis et amor virtutis, bonum vero corporeae naturae est decor pulchritudinis et integritas sanitatis. Est et similitudo hinc inde inter bona ipsa; et quae a se alia sunt, inter se dissimilia non sunt. Est enim quasi pulchritudo quaedam spiritualis naturae ipsa cognitio veritatis, et quasi sanitas quaedam est amor virtutis, et est pulchritudo foris et pulchritudo intus, et sanitas foris et sanitas intus. Et cum pulchritudo tollitur, succedit foeditas et turpitudo; et malum est hoc, sed nondum dolorem facit, non ingerit cruciatum. Cum vero sanitas tollitur, succedit corruptio et dolor, et fit malum magnum, ut majus constet malum non amare bonum quam non cognoscere verum. Privatio bonorum corporalium malum est, et tantum malum; privatio vero spiritualium bonorum malum est; nec solum malum sed etiam peccatum. Ista igitur culpa est, et illa poena. Privationem cognitionis veri ignorantia consequitur; privationem vero amoris boni concupiscentia mali. Et sunt duo mala ista a quibus omnia mala oriuntur. Ignorantia facit, ut facienda non faciamus; concupiscentia vero facit ut non facienda faciamus. Non facere facienda delictum est; facere non facienda peccatum. Sciendum autem est quod malum substantive dictum ipsam tantum boni privationem significat; denominative vero acceptum, actum mali, sive effectum, sive explicationem ejus demonstrat. Nam et malitia malum dicitur, et actio mali malum vocatur; sed aliud substantive, aliud denominative. Omne peccatum penes voluntatem et in sola voluntate peccatum est; et tamen actio peccati peccatum vocatur, quia in ea peccatum perficitur et expletur et explicatur. Nec duo peccata sunt peccatum et actio peccati, sed unum peccatum quod motu mentis inchoatur, ac deinde motu corporis perficitur. Omne enim peccatum a motu mentis initium sumit, et inde excrescit in consummationem, dum vel actione corporali expletur, vel, si effectum corporalem habere non potest, pleno consensu confirmatur. Consensus autem duplex est, alius non resistendi malo, alius faciendi malum. Omnis quippe motus mentis vel ad Deum est per conversionem, cum bonus est; vel cum malus est per aversionem a Deo, ipsa aversio malum est, et peccatum. Et quia multis modis mens a Deo avertitur, multa genera mali, et multa peccati genera esse dicuntur. Semper tamen principium aversionis, principium peccati est, et ipsa aversio peccatum. Et crescit ille pravus aversionis metus, et exundat in pejus, et venit primum in delectationem, deinde in consensum non resistendi malo: quod per passionem facit; deinde in consensum faciendi malum, quod plenam generat passionem: et tunc peccatum in se consummatum est. Exit tamen aliquando usque ad expletionem corporalis actionis. Quae videlicet actio cum in se essentialiter peccatum non sit, tantum tamen peccato adjicit, quantum ipsum qui in mente est peccati motum accendit. Neque enim motus corporis motui mentis additur ut in ipso crescat, sed ex ipso motu corporali illi mentis spiritali motui causa sumitur, ut in se argumentum accipiat, sicut follis cum accendit ignem auget non ignem igni apponendo, sed ex igne ignem ut amplius ferveat et calefiat, cum unus et idem sit ignis excitando. Itaque etiam prava volentibus motus mentis peccatum est; motus vero corporis, explicatio peccati: quia in eo quod mens motu suo a Deo avertitur culpam agnoscimus, in eo autem quod motus corporis motum mentis sequitur naturam solam invenimus. Motus voluntatis per se est primum in cogitatione, deinde exit per motum corporis in operationem. Malus motus per se deorsum fluit, sicut massa plumbi liquefacta qua via aperitur, ille per se praecipitatur. Motus bonus, quia sursum est, per se ire non potest. ####  |