| #### PARS 2 |

| #### #### (Gen. II.) Istae sunt generationes coeli, et terrae. Haec recapitulatio videtur contraria esse suprapositae expositioni sex dierum . Ibi enim visus est dixisse, sex diebus omnia esse creata: hic vero uno die; sed si diem confuse pro tempore accipiamus, et verisimilis et facilis erit solutio: et sic de tempore sex dierum dictum fuisse intelligetur. Generationes vel active vel passive possunt accipi. Passive sic, coelum et terra generata, sunt ista, id est talia; vel active, id est operatus est Deus circa ea. Antequam oriretur, etc. Id est ita operatus est Deus, antequam, operatione artificis imitantis et juvantis naturam, arbores et herbae crescerent per successionem, sicut modo, scilicet in momento, reddidit arborem perfectam, et fructum afferentem: similiter, etc. #### Prius quam germinaret; quia totum simul provenit in perfectum statum. Non enim pluerat Deus, etc. Quare nec opere naturae, sicut modo, nec opere artificis tunc provenirent incrementa rerum, aperit, dicens: Non enim pluerat, unde terra fecundata per calorem supervenientem pullularet; quod est opus naturae. Nec adhuc homo, id est artifex, erat, qui terram coleret. Sed fons ascendebat, etc. Quasi dicat, non pluerat, sed fons ascendit. Quod est dicere: etsi non habebant auxilium per pluviam ut crescerent, habebant tamen per fontem remedium arbores et herbae creatae ne arescerent. Fons iste potest intelligi abyssus, scilicet matrix omnium aquarum, ex qua omnes fontes aquarum, et flumina egrediuntur, vel singulare leges pro plurali, ut dicatur fons, id est fontes. Ascendit universam superficiem rigans: non diluvium faciens, sed sicut modo humorem in alimentum terrae ministrans; non enim sola illa terra quae circa ripas est fluminum humectatur et irrigatur ab aqua vicini fluvii, sed circumquaque usque ad duodecim vel sexdecim stadia per tracones infundi creditur. Formavit igitur Dominus Deus hominem, etc. Quia homo non erat, qui terram coleret? igitur formavit, etc. Hic primum vocat Deum Dominum, quia tum primum vere fuit Dominus, quando servum scilicet hominem habuit. De angelo enim non facit mentionem; sed sicut historiographus de visibilibus intendit, hominem, id est corpus ejus, dicit formatum de limo, qui est terra tenax, ut per hoc hominem ad mortalitatem factum, id est mori posse, innuat; vel per hoc admonet eum cogitare de vilitate sua, ut humilitatem sequatur. Et inspiravit, scilicet corpori praeparato, animam, praecipue in faciem; quia in ea vigent operationes animae in corporalibus sensibus, et in ea discernitur utrum homo vivat an non, facilius quam in caeteris partibus. Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio. Non antequam coelum et terram crearet (ut videtur velle Hieronymus) sed a tempore conditionis, quod fuit tertio die. In quem posuit hominem. Extra paradisum voluit eum facere Deus, ut intelligeret se ex gratia, non ex natura, in paradiso locatum. Lignum vitae: duo ista ligna, id est lignum vitae, et lignum scientiae boni et mali, propter majora sacramenta quae significant, dicuntur fuisse in medio, et diversis de causis habent haec nomina. Lignum enim vitae, quia in se habuit naturam ut continuaret homini vitam. si comederetur competenter. Factus est enim homo mortalis, et immortalis. Sed sic immortalis, quod poterat non mori, per cibi sustentationem quo egebat. Item mortalis, quia perire potuit per extrinsecam violentiam. Sed Deus ita munierat eum intus per lignum vitae sumptum in cibum, et extra per divinam potentiam, ut posset non mori. Intus portam negligentiae per rationem humanam, extra portam violentiae obserans per divinam custodiam; ut, nisi homo, ratione abutens, portam negligentiae aperiret, nunquam per portam violentiae aliquid nocivum intraret; sed quia noluit sibi cavere, ut servaret portam sibi commissam, merito Deus deseruit ejus custodiam. Lignum autem scientiae dictum est, non propter naturam quam in se haberet; sed quia per ipsum scitum est utrum esset homo bonus an malus, id est obediens an inobediens. Vel quia per obedientiam ejus habiturus erat homo bona ad quae transiret, per inobedientiam vero mala, quae ei comminatus fuerat Deus; vel quia per ipsum experimento utrumque cognovit. Quae autem sint illa sacramenta principalia, pro quibus illa ligna posita fuerint in medio paradisi, sic accipe. Lignum vitae datum fuit homini ad sustentationem vitae temporalis. Per lignum autem scientiae obediendo habiturus erat aeternam vitam. Et fluvius egrediebatur. Hic est fons supradictus, vel fluvius oriens a fonte illo, prius unus, post in quatuor divisus, de loco quodam voluptatis, id est paradisi, non quod ibi ortus statim exiret ad alia loca, sed ad irrigandum paradisum egrediens. Qui inde dividitur, vel in ipso paradiso, postquam aliquandiu ut unus manavit, vel postquam a paradiso egressus est. Quaeritur quomodo et in paradiso oriantur haec flumina, et in terra nostra habeant notos fontes, ut dicit Beda. Unde et quidam affirmant totam terram futuram paradisum, si homo non peccasset, totam autem factam exsilium per peccatum. Nos vero, etsi probabiliter ita dici possit, non asserimus nisi quod sancti communiter asserunt, scilicet paradisum esse quemdam locum determinatum in parte terrae, et flumina illa ortum habere in paradiso, et item a terra ibidem absorpta, et extra paradisum iterum oriri, qui secundi ortus nobis noti sunt. Praecepit ei Deus de omni ligno paradisi, etc. Ecce dat praeceptum per quod, si servaret homo, custodiret paradisum; et hoc solum est praeceptum, de ligno scientiae ne comedas. Quod autem praemittitur: ex omni ligno paradisi comede, permissio est. Et primum blanditur permittendo, post durius locuturus in prohibitione. Sed quaeritur quare absque omni praecepto non dedit Deus homini bonum quod daturus erat ei? Quare etiam tot permisit, et unum solum prohibuit? Quare etiam, quod prohibuit, non praecepit comedere: quod homini esset facilius, et aequivalens obedientia ad meritum? Praeceptum datum est, ut per meritum obedientiae gloriosius obtineret bonum. Multa concessa sunt, ut fragilitati hnmanae provideretur, et ut non posset excusari inobedientia. Non praecepit comedere de ligno scientiae boni, et mali, ut pura esset obedientia. Causaretur enim diabolus, dicens non tantum propter praeceptum hominem comedere de illo ligno, quantum pro sua utilitate. Faciamus ei adjutorium simile sibi. Quia multa jam habebat adjumenta, sed tamen omnia dissimilia erant. Adduxit ea ad Adam, etc. Vel sexto, die sicut ordo narrationis videtur continere, vel longo tempore post, quando diversa in diversis locis forte vidit. Quod autem ad eum adducta sunt, haec est ratio, scilicet quia futurus erat dominus super omnia illa, et ideo decebat ut pro arbitrio suo daret eis nomina. Immisit ergo soporem in Adam: hoc ideo factum est, ne, si vigilanti auferret costam, videretur Deus eum laesisse; nunc vero ita leniter eam sumpsit, quod nec etiam dormientem excitavit. Quod quidam quaerunt, utrum plures costas habuit prius in illo latere de quo illa costa sumpta est, quia si sic, tunc Adam per eam erat superfluus; sin autem non plures nisi quot in alio latere habuit, tunc postea diminutus fuit, frivolum est; quia nec dentes puerorum, qui postea mutantur, dicuntur superflui; nec ipsimet, quamvis nondum habeant naturae augmentum, diminuti judicantur. Sed potius attendendum est quod nec de capite, nec de pedibus viri sumptum est id unde fieret mulier, ne aut domina, si de capite, aut ancilla, si de pedibus putaretur. Ideo de medio, id est costa sumi decuit, ut socia intelligeretur. Quaeritur etiam utrum, cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier, an de sola costa? et dicunt quidam additum esse. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus argumentum sumpsit, cum illud quod addebatur majus, quam ipsa costa fuerit, potius de illo mulierem factam Scriptura debuit dicere, unde plures partes substantiae suae acceperit. Restat igitur ut dicamus costam illam in semetipsam multiplicatam, et ex ea mulierem formatam, nullo additamento extrinsecus sumpto. Majus enim fuit de nihilo omnia facere, quam parvam substantiam in ipsam multiplicare. Idem dicimus de illis quinque panibus in Evangelio. Et replevit carnem pro ea. Ne aut turpis esset fossa, si vacua omnino; aut, si os pro osse regeneretur, nullum signum remaneret ablatae costae, per quam constat, unum tantum principium esse totius generis humani; et ideo retentum est signum, et sicut cicatrices Christi in triumphum. Quamobrem relinquet homo, etc. Duae istae tantum personae in paradiso excluduntur, scilicet ne pater cum filia, aut filius cum matre coeat. Lex autem decem personas, Evangelium, usque ad septem generationes omnes excludit. Quid est quod dicit relinquet? nunquid ut prius faciat, et postea dimittat? non. Sed relinquet, id est nunquam carnaliter adhaerebit. Nec dicendum quod relinquat habitatione aut omnino dilectione, sed privilegio dilectionis quod ad uxorem transferre debet, et etiam relinquat subjectione, et tutela paterna a qua emancipatus est; ex quo fit paterfamilias, ut curam propriae familiae impendere possit. Et erunt duo in carne una, id est tanta erit dilectio inter virum et mulierem, quod utriusque spiritus nullam habebit differentiam inter carnem a se vivificatam, et carnem alterius dilectam et, si possent, in una et eadem carne libenter habitarent. Et quia in re non possunt facere hanc unitatem, quod possunt, faciunt unionem dilectione, vel in carne una, scilicet in generatione unius carnis, id est prolis, cooperabuntur. ####  |