| ### LIBER QUINTUS. ### IN JOANNEM. ### Non est Hugonis, imo nec excerptionum compilatoris. ###  |

| #### PROLOGUS. |

| #### #### Inter omnes scripturas, sacra Scriptura excellit, cujus excellentia ex ipso nomine manifestatur. Sacra enim dicitur, quia ad sanctitatem nos instruit. Haec autem in duo divisa est, in Vetus Testamentum et Novum. Sed, sicut sacra Scriptura excellit alias scripturas, sic et Novum Testamentum Vetus excedit. Vetus enim appetitum temporalium ingerit, Novum vero desiderium aeternorum. Unde et illud Vetus dicitur, vel quia ad appetitum temporalium trahit, dicendo: Hoc et hoc facietis, et bona terrae comedetis: per quem appetitum nos veteri homini, scilicet Adae, conformes efficimur; vel ideo Vetus, quia non permansurum, sed aliud ei successurum erat. Unde dicitur: Supervenientibus novis vetera projicietis (Levit. XXVI). Novum vero Testamentum ideo Novum, quia facit desiderium aeternorum, quae semper jucunda et delectabilia sunt; et ideo nova, quae nunquam veterascunt; vel ideo, quia perduraturum est, nec aliud ei succedere debet. #### Sicut autem sacra Scriptura alias excedit, et inter ipsas sacras Novum Testamentum Vetere dignius est, sic inter Scripturas Novi Testamenti Evangelium excellentius est. Unde et hoc nomen habet. Nam propter excellentiam suam hoc nomen commune caeteris, proprium possidet quod Evangelium dicitur. Est enim Evangelium bona annuntiatio. Haec autem annuntiatio bona in evangelica doctrina dignius est quam in aliis, tum propter rei completionem et praesentiam, tum propter fidei manifestationem, tum propter vitae futurae jucunditatem. Propter rei completionem; quia, cum in Veteri Testamento dictum sit: Ecce virgo concipiet et pariet filium (Isa. VII), in Novo hoc completum esse annuntiatur, ubi dicitur: Peperit filium suum primogenitum (Luc. II). Propter fidei manifestationem; quia, ibi fides Christi obscure praedicata est, hic vero aperte. Ibi enim velata facie videbant in aenigmate, hic vero revelata et manifeste. Unde dicitur: Multi reges, et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non potuerunt (Luc. X). Propter vitae aeternae jucunditatem, quia Novum Testamentum aeterna promittit, quae jucunda et delebilia sunt. Ex fide enim, quam docet Evangelium pervenitur ad dilectionem, quae dat vitam aeternam. Haec autem evangelica doctrina, nec paucitate constringitur, nec superflua multitudine dilatatur: quod esset, si vel unus tantum scripsisset, vel infiniti. Nam si unus tantum, minus crederetur. Unde dicitur in lege: In ore duorum, vel trium testium stet omne verbum (Deut. XVII). Si vero infiniti, vilior haberetur, quod sic vulgo diffunderetur. Quare certo numero et congruo continetur. Quatuor enim tantum sunt Evangelia. Qui numerus tamen in multis aliis, sed praecipue in Ezechiele per quatuor animalia praefiguratus est (Ezech. I). Sed inter haec quatuor praecellit Evangelium Joannis: quod et in illis propheticis animalibus ostensum est. Nam Joannes aquilae, quae caeteris avibus altius volat, et intuitum in solem figit luminibus irreverberatis, comparatur, cum Domino ad coelum volat, ejus divinitatem altius caeteris intuendo. Unde dicit Augustinus eum adeo alte coepisse, quod si altius intonuisset, nec totus mundus eum capere potuisset, dicens: In principio erat Verbum, etc. Caeteri vero cum Domino in terra gradiuntur, qui de humanitate ejus egerunt. Ex ipso etiam ordine patet quod dignius est Evangelium ipsius quam aliorum. Est enim Joannes novissimus ordine scribendi, et perfectione doctrinae. Scribendi ordine, quia diu sine adminiculo Scripturae fidem Christi praedicavit. Sed in Pathmos insulam exsilio relegatus a Domitiano, crebra revelatione consolatus Apocalypsim scripsit. Deinde mortuo Domitiano, permittente Nerva et toto senatu, rediit Ephesum. Sed eo absente multae haereses in Ecclesia ejus pullulaverant: unde rogatus ab episcopis Asiae, ut contra haereses illas scriberet, Evangelium scripsit in dicto triduano jejunio. In quo non solum haereses pullulantes manifeste resecat, sed etiam quae ab aliis praetermissa fuerant supplet. Legerat enim Evangelia aliorum, et veritatem historiae approbaverat: sed quaedam deesse videbat, et maxime gesta Domini ante incarcerationem Joannis, quae ipse supplet. Multae autem haereses in Ecclesia illa pullulaverant. Fuerunt enim quidam qui dicebant Christum non fuisse ante Mariam: quem errorem destruit dicens: In principio erat Verbum. Dicebant alii quod idem Deus, nunc Pater, nunc Filius, nunc Spiritus sanctus erat, quos cassat, dicens: Et verbum erat apud Deum: sicut alius apud alium. Alii quoque dicebant quod Christus ab aeterno erat, sed Deus non erat; quos iterum confudit Joannes, dicens: Et Deus erat Verbum. Fuerunt item alii qui dicebant Christum non verum, sed phantasticum corpus habere: quos item dejicit, dicens: Et Verbum caro factum est. Est etiam novissimus perfectione doctrinae, quia agit de aeternitate Verbi, id est de divinitate, quod perfectissimum est. Unde ipse dicit: Haec est vita aeterna cognoscere te solum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII). Humanitas enim Christi lac parvulorum est; divinitas vero cibus grandium. Unde per humanitatem ad divinitatem gradu doctrinae est ascendendum. Habet itaque Joannes communem materiam, Christum; intentionem, fidem Christi docere. Specialem vero materiam, divinitatem ipsius; intentionem vero haereses pullulantes resecare; et ea addere, quae ab aliis dimissa erant, miracula Christi, et praecipue illa, quae fecit Dominus ante incarcerationem Joannis et identitatem essentiae divinae, et diversitatem personarum demonstrare. #### Modus agendi talis: primum de aeternitate Verbi agit, et de identitate essentiae divinae, et de personarum diversitate; deinde narrat miracula gesta ante incarcerationem Joannis; postea communia etiam commemorat, donec ad sermonem Domini, quem habuit in coena ad discipulos, veniat quem diligentissime et subtilissime describit. In eo enim Dominus de divinitate sua manifestissime docuit, ut de identitate essentiae suae cum Patre, et de diversitate personae: quem sermonem nullus aliorum ausus est attingere. Quod vero dicitur tunc supra pectus Domini dormivisse, et in exstasi raptus intellectu ea, quae Dominus dicebat comprehendisse, non nego nec affirmo; sed hoc per illud, quod supra pectus Domini reclinasse et obdormisse dicitur, significatur quod altius de divinitate Christi caeteris hausit. Deinde de passione ejus et resurrectione ejus agit; et sic terminat Evangelium suum: ####  |