| #### SERMO LXXXII. In festo Omnium Sanctorum. Expositio tropologica psalmi CXLIX. |

| #### #### Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis. In his et in sequentibus verbis, charissimi, quae sit sanctorum dignitas declaratur, et sub paucorum brevitate verborum quae sit eorum gloria designatur. Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis. Gloria sanctorum est bona conscientia eorum, Paulo attestante, qui ait: Gloria nostra haec est testimonium conscientiae nostrae (II Cor. II). Sancti ergo non inconvenienter exsultare dicuntur in gloria, dum exsultant in sua bona conscientia. Ad hoc quoque spectat quod praedictus Apostolus ait: Opus suum unusquisque probet, et sic in semetipso tantum gloriam habebit, et non in altero (Gal. VI). Gloriam autem conscientiae caeteris justorum virtutibus sanctus Psalmographus, imo Spiritus sanctus anteponit narratione, non quia praecedit ordine, sed quia supereminet dignitate. Praecedit enim virtus, et bona actio, et per has itur, et ad bonam conscientiam pervenitur. Quis siquidem bonam habet conscientiam, nisi qui ex virtute, et actione se cognoscit habere justitiam? Illorum ergo tantum est exsultare in gloria, in quibus est bona conscientia, quam sola constituit jutitia. Laetabuntur in cubilibus suis. Sancti suis in cubilibus laetantur, dum a carnis desideriis remoti, a curis saecularibus elongati, et in pace interna positi, coelestia bona quiete contemplantur. Per cubilia nempe, in quibus dormitur, interna quies accipitur; quam tunc vere mens adipiscitur, cum ab exterioribus perfecte quiescit, et solis internis intendit. Horum cubilium, et quietis in Canticis canticorum sponsa meminit, ubi dicit: Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V). Ille nimirum bene dormit, et cor ejus vigilat, qui sopitis ad exteriora sensibus, intrinsecus ad interna contemplanda devote vacat. Hanc cubilium quietem cuncti carnales odio habent, quibus exteriora sola placent. Quos sub Ephraim nomine propheta subtiliter redarguens dicit: Ephraim vitula docta diligere trituram (Ose. X). Vitula namque trituram amat, quia comedit de spicis, quas triturat. Sic carnales omnes exteriora negotia totis praecordiis amant, non ut Ecclesiae necessitatibus vel utilitatibus inserviant, sed ut largiori et lautiori cibo, potuque inanibus etiam verbis et vanitatibus mundanis ad libitum suum se reficiant. Denique grave sibi damnum fieri conqueruntur, quoties eis exteriora custodienda, vel disponenda non injunguntur. At non ita sancti, praesertim perfecti, qui interna magis diligunt, ex quibus potiora gaudia sumunt. Unde et subditur: Exsultationes Dei in gulture eorum. Exsultationes Dei in gutture sanctorum sunt, dum pro acceptis beneficiis exsultanter Deo gratias agunt. Hinc est quod propheta de Jerusalem, imo de universitate justorum dicit: Gaudium et laetitia invenietur in ea, gratiarum actio, et vox laudis (Isa. LI). Sed quia non sufficit ut cuiquam tantummodo bonum faciat, nisi et in aliis malum pro viribus destruat, apte subditur: #### Et gladii ancipites sive bis acuti, id est ex utraque parte acuti, in manibus eorum, ad faciendam vindictam in nationibus, increpationes in populis, ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis, ut faciant in ejus judicium conscriptum: gloria haec est omnibus sanctis ejus. Unde Apostolus, cum de spiritali armatura loqueretur, de gladio dicit: Et gladium spiritus, id est gladium spiritalem, quod est verbum Dei (Ephes. VI). Et alibi: Vivus est sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis (Hebr. IV). Pluraliter autem hic dicuntur gladii, quia duo sunt Testamenta verbi Dei. Ad quod forsitan spectat illud Evangelicum: Domine, ecce duo gladii hic (Luc. XXII). Qui recte bis acuti sunt, quia foris in nobis amputant luxuriam carnis, et intus resecant malitiam cordis. Bis acuti sunt, quia bonos a malis, et malos a bonis discernunt. Gladios autem sancti tenent in manibus, quia verba sacra quae praedicant exercent operibus. Ad quid etiam teneant eos declaratur, cum subditur: Ad faciendam vindictam in nationibus, increpationes in populis. Possumus autem per nationes hoc in loco convenienter intelligere malos per populos bonos, infirmos tamen et imperfectos. Sancti itaque in nationibus gladiis Deum vindicant, dum secundum praecepta sacrae Scripturae malos excommunicant, vel certe in eos vindictam quandoque venturam praedicant. Increpationes in populis faciunt, dum bonorum perfectorum et infirmorum quaslibet transgressiones veniales et leves sacris verbis redarguunt. Mali ex industria malae voluntatis, et elatione culpam incurrunt; boni ex ignorantia, vel infirmitate delinquunt. Et quantum distat nequitia malorum ab imperfectorum infirmitate, tantum vindicta videtur differre ab increpatione. Nequitia quippe, et vindicta sunt graviores; infirmitas autem et increpatio leviores. Ad alligandos reges eorum in compedibus et nobiles eorum in manicis ferreis. Reges hoc in loco dici possunt, quorum est ex officio virtute discretionis alios regere. Nobiles, qui cujuslibet fulgore dignitatis caeteris videntur praepollere. Qui quanto sublimiores sunt, tanto facilius ac citius in culpam nonnunquam cadunt. Quos sancti in compedibus et manicis ferreis ligant, quoties eorum pravitatem auctoritate suae sanctitatis refrenant. Nec solum sancti praelati istos praelatos, et nobiles ignobiliter viventes a suis pravitatibus cohibent; verum et subjecti eorumdem malorum ipsos cohibere debent, ne possint manus eorum, quod coeperant, implere, vel si incoeperint, non possint consuescere, vel diutius tenere. Nisi enim subditi cum auctoritate mala eorum reprobent et eis contradicant, seductionis eorum se reos sciant. Si enim asina Balaam sessorem suum usque ad gladium angeli subvexisset, nonne uterque eorum sententiam subiisset? Nunc autem ei restitit, calces allisit, verbis contra naturam increpavit, sicque se et illum salvavit. Sic et Paulus restitit in faciem Petro, quia reprehensibilis erat (Gal. II). #### Quod autem praelatus subditorum correptionem libenter amplecti debeat, beatus Gregorius in Pastoralibus demonstrat, dicens: #### Praelatus, qui prava studet agere, et tamen ad haec videt caeteros tacere, ipse sibimet testis est quod plus veritate se appetit diligi, quam contra se non vult defendi. Hinc Petrus increpationem Pauli libenter accepit. Hinc David correptionem subditi humiliter audivit, quia et rectores boni, dum privato amore se diligi nesciunt, liberae puritatis verbum a subditis, obsequium humilitatis credunt. Sed inter haec necesse est quatenus subditorum mens, cum quaedam recte sentire potuerit, sic in vocem libertatis prodeat, et tamen libertas in superbiam non erumpat, ne dum forte immoderatius eis linguae libertas conceditur, vitae ab his humilitas amittatur. Ut faciant in eis judicium conscriptum. Judicium conscriptum dici potest divinum decretum auctore Deo in mundo sancitum a Patribus litteris commendatum. Quod videlicet judicium sancti in nationibus, populis, regibus, et nobilibus eorum faciunt, dum alios pro contumacia puniunt, alios de suis transgressionibus corripiunt, et integritati virtutum restituunt in quantum possunt. Et haec est gloria omnibus sanctis ejus, ut videlicet ipsi boni per justitiam existant, et in aliis puniendis vel corripiendis secundum rationem praedictam gratiam sibi datam exerceant. Omnibus sanctis ejus, id est non solum majoribus, sed et minoribus. Inferiores enim licet in aliis puniendis vel corripiendis potestative non agant, potestative tamen agentibus cooperantur, et si non facto vel verbo, tamen voto. Unde est illud: Laetabitur justus, cum viderit vindictam (Psal. LVII). Et si gaudet justus, cum videt iniquis vindictam illatam, multo plus gaudere, credendus est, dum videt peccatoribus per correptionem et emendationem veniam concessam, sanctitatem restitutam, quemadmodum gaudium est in coelis super uno peccatore poenitentiam agente, magis quam super nonaginta novem justis, qui non egent poenitentia (Luc. XV). Sancti itaque, ut supra dictum est, exsultabunt in gloria per bonae conscientiae gloriationem: laetantur in cubilibus suis per internam quietem; exsultationes Dei sunt in gutture eorum per gratiarum actionem; gladii ancipites in manibus per sacri verbi operationem; faciunt vindictam in nationibus malos puniendo; increpationes in populis, delinquentes corripiendo; alligant reges et nobiles etiam superiores, sed cum reverentia a pravitate cohibendo; faciunt in his omnibus judicium conscriptum, hoc quod Deus per Scripturam faciendum judicat exsequendo. Laboremus, charissimi nobis, bonorum quae de sanctis dicta sunt esse participes, ut eorum gloriae mereamur esse consortes. Quod nobis praestare dignetur, etc. ####  |