| #### CAP. XI. De cane, et ejus natura. |

| #### #### Canis nomen Latinum Graecam habere videtur etymologiam. Cynos [[k][u][ohac][n]] enim Graece canis dicitur Latine, licet quidam a canore latratus appellatum existiment, eo quod canore insonat, unde et canere dicitur. Nihil autem sagacius canibus. Plus enim sensus caeteris animalibus habent; nam soli sua nomina recognoscunt, dominos suos diligunt. Canum sunt plurima genera. Alii ad capiendum investigant silvarum feras. Alii custodes domorum, substantiam dominorum suorum custodiunt, ne forte rapiantur in nocte a latronibus. Pro dominis suis etiam morti se objiciunt voluntariae, ad praedam cum domino suo currunt, corpus etiam domini sui mortuum custodiunt, et non derelinquunt, quorum postremo natura est extra homines esse non posse. Leguntur canes in tantum suos dilexisse dominos, ut Garamuntum regem ab inimicis captum, et custodiae mancipatum, ducenti canes agmine facto per medias acies inimicorum ab exsilio reduxerint, praeliantes adversos resistentes. Jasone Lycio interfecto, canis ejus aspernatus cibum, inedia obiit. Lysimachi regis canis flammis se injecit accenso rogo domini sui, et pariter igni absumptus est. Appio Junio, et Publio Silio consulibus damnatum dominum, canis cum abigi non posset, comitatus est in carcerem, et mox percussum ululatu prosecutus est, cumque ex miseratione populi Romani ei cibus daretur, ad os defuncti escam tulit, ultimo abjectum in Tiberim tumulo cadaver adnatans sustentare conabatur. Canis vero ubi vestigium leporis cervive reperit, et ad diverticulum semitae venerit, et quoddam viarum compitum, quod partes in plurimas scinditur, ambiens singularum semitarum exordium, tacitus secum ipse pertractat, velut syllogisticam vocem sagacitate colligendi odoris dimittens. Aut certe, inquit, in hanc partem deflexit, aut in illam. Aut certe in hunc se anfractum contulit, sed nec in istam, nec in illam ingressus est, superest igitur ut in istam partem se contulerit, et sic falsitate repudiata in veritatem prolabitur. Saepe etiam vocis illatae evidentia canes ad redarguendos reos indicia prodiderunt, ut muto eorum testimonio plerumque sit creditum. Antiochiae ferunt in remotiore parte urbis necatum virum quodam crepusculo, qui canem sibi adjunctum habebat, miles quidam praedandi studio minister exstiterat caedis, tectus idem adhuc tenebroso diei exordio, in alias partes secesserat. Jacebat inhumatum corpus, frequens erat spectantium vulgus astabat questu lacrymabili canis, dominique flebat aerumnam. Forte is qui necem intulerat, (ut se habet versutia humani ingenii) vitandi incommodi aviditate, et ut ejus praesentia fidem faceret innocentiae, ad illam circumstantis populi accessit coronam, et velut miserans appropinquabat ad funus. Tunc canis sequastrato paulisper doloris questu, ultionis arma assumpsit, atque apprehensum tenuit et velut epilogans quoddam miserabile carmen murmurans, universos convertit in lacrymas, fidemque et probationem detulit, quia quem solum tenuit ex pluribus non dimisit. Denique perturbatus fuit ille, et tam manifestum rei indicium, neque odii, neque inimicitiarum, neque injuriae alicujus vel invidiae obice, propter objectionem naturae, vel crimen repellere potuit. Itaque quod erat ratione consonum, ultionem perpessus est, quia defensionem sibi praestare non potuit. Lingua canis dum lingit vulnus, sanat illud. Lictus ejus admodum medicus esse fertur. Catuli denique lingua, vulneratorum solet esse intestinorum salus. Natura ejus ut ad vomitum suum revertatur, iterumque comedat. Cumque flumen tranaverit carnem aut aliquid tale in ore suo tenens, cum viderit umbram, os suum aperit, atque dum properat aliam carnem sumere, ipsam quam tenet perdit. Cujus figuram in quibusdam rebus praedicatores habent, qui semper admonendo et exercendo quae recta sunt, insidias diaboli pellunt, ne thesaurum Dei animas Christianorum ipse auferat. Lingua canis dum lingit vulnus, sanat illud, quia peccatorum vulnera dum in confessione nudantur, sacerdotum correctione mundantur. Intestina quoque hominis curat lingua canis, quia secreta cordis ipsius mundantur opere et sermone doctoris. Medicus admodum canis dicitur esse, quia qui praeest aliis, sapientiae studiis invigilare, omnique modo crapulam vitare debet. Nam in saturitate panis Sodoma periit. Nullo demum ambitu tam cito possidet hominem inimicus, quam voraci gula. Quod canis ad vomitum redit, quosdam post peractam confessionem incaute ad perpetrata facinora redire demonstrat. Quod carnem in flumine per cupitam umbram relinquit, significat homines stultos, qui propter ambitionem rei ignotae, id saepe quod sui juris est, derelinqunt. Unde fit ut, dum non valent adipisci quod cupiunt, frustra nolint perdere id quod reliquerunt. Lycisci dicuntur canes qui ex lupis et canibus nascuntur, cum inter se forte miscentur. Solent Indi feminas canes alligare in silvis, ut admisceantur ad tigres bestias, a quibus insiliri, et nasci ex eodem fetu canes acerrimi dicuntur, adeo fortes ut complexu leones prosternant. ####  |