| #### CAP. VI. Quod ad contrahendum matrimonium tempore gratiae sufficiat. |

| #### #### Jam nunc videamus quid ad contrahendum conjugium tempore gratiae sufficiat. Credimus igitur sufficere duarum idonearum personarum legitimum de conjunctione consensum, juxta auctoritatem Nicolai papae, qui dicit: Sufficiat secundum leges solus eorum consensus de quorum conjunctionibus agitur. Qui consensus cum solus in nuptiis forte defuerit, caetera omnia etiam cum ipso coitu celebrata frustrantur. Unde etiam Joannes Chrysostomus dicit: Matrimonium non facit coitus, sed voluntas. Beatus quoque Ambrosius de eadem re sic ait: Non defloratio virginitatis facit conjugium, sed pactio conjugalis. Jam nunc restat ut verba in praedicta diffinitione conjugii posita breviter explicemus. Ideo diximus duarum personarum; quia hoc tempore cum una muliere non simul cum pluribus initur conjugium, dicente Apostolo: Propter fornicationem unusquisque uxorem suam habeat et unaquaeque virum suum (I Cor. VII). Dicendo uxorem suam et non suas indicavit quod Christiano homini non liceat habere simul plures. Ideo autem idonearum personarum diximus; quia multae sunt maneries hominum quibus non licet inter se vel etiam cum aliquibus aliis personis facere conjugium, de quibus latius postea disseremus. Ideo diximus legitimum de conjunctione consensum; quia eos qui conjunguntur sic oportet consentire ut invicem spontanee, se recipiant, quod judicatur fieri si in desponsatione minime contradicant. Consentit enim qui minime contradicit, juxta illud Pandectarum: Intelligitur filia semper patri consentire, nisi evidenter dissentiat. Et alibi: Quae patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur. Quando autem consentiendo se invicem recipiunt, in illo consensu continetur quod dum uterque vixerit sibi in necessariis providebunt; nec carnis debitum nisi ex communi consensu sibi substrahent, et quod fidem custodient. Debent autem ad hos consentire ex voluntate, non ex coactione. Coactus enim consensus (qui nec consensus appellari debet) minime conjugium facit. Sicut testatur Urbanus Sanctio regi Aragonum scribens in haec verba. De neptis tuae conjugio quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatione firmasti, hoc discernimus ut si illa virum illum omnino (ut dicitur renuit) nequaquam eam invitam et renitentem ejusdem viri cogas conjugio sociari. Quorum enim unum corpus est, unus debet esse et animus. Ex hac auctoritate intelligitur conjugium fieri inter consentientes et spontaneos, et non inter renuentes et invitos. Verumtamen si contigerit eos qui inviti et coacti conjuncti sunt per aliquod temporis spatium cohabitantes familiariter et amicabiliter conversari, et diu in suo consortio remanere cum habeant opportunitatem discedendi, profecto videtur quod consensus sequens suppleat illud quod praecedens coactio minuerat. Consensum praedicto modo diffinitum sufficere credimus ad contrahendum conjugium, licet dos defuerit et sacerdotalis benedictio et alia nuptiarum solemnia, vel etiam ipsa sexuum commistio sine qua conjuges vere appellati possunt, sicut ex conjugio virginis Mariae et Joseph evidenter est declaratum. Illud autem quod Evaristus papa dicit: Aliter legitimum non fit conjugium nisi dotetur uxor et a sacerdote benedicatur ac solemniter accipiatur; non ideo dictum est quin solus consensus faciendo conjugio satisfaciat; sed, quia non adeo honeste et legitime conjunguntur quando clam et furtive copulantur illis praetermissis, quae ad honestatem sacramenti leges fieri praecipiunt. Leo quoque non negat fieri ex consensu solo conjugium quamvis sic dicat. Cum societas nuptiarum ita ab initio constituta sit ut praeter sexuum conjunctionem etiam haberet in se Christi et Ecclesiae sacramentum, dubium non est eam mulierem non pertinere ad matrimonium in qua docetur nuptiale non fuisse mysterium, etc. Nam hoc dicit de concubinis quae cum ad tempus a viris assumptae sint absque consensu permanendi et permissione fide conjugalis et celebratione mysterii nuptialis non sunt conjuges appellandae; non quia celebratio nuptiarum defuerit, sed quia consensus conjugalis non adfuit. ####  |