| #### CAPUT 2 |

| #### #### (ROM. II.) Secundum opera eorum. Istud, secundum, ad duo refertur, et ad quantitatem, et qualitatem. Quantitas in duobus consideratur scilicet in magnitudine, et multitudine. Qualitas simili modo in duobus, in qualitate operis et in qualitate facientis. Opera, quae ex qualitate sui sunt mala, quacunque intentione fiant, nocent facienti. Qui autem bona non bona intentione facit, non peccat qui ea facit, sed quia non bene ea facit: et forsitan plus peccaret si ea non faceret. #### Fit aliquando comparatio rei ad rem secundum substantiam, ut cum dicitur: Homo melior est omni alia creatura. Aliquando fit comparatio secundum extrinsecam causam, ut ubi Dominus vineae operarios undecimae horae comparavit et pares fecit operariis illis, qui primo mane venerant (Matth. XX): utrisque reddidit denarium; utrisque justitiam servavit, non secundum quantitatem laboris, sed secundum aequitatem conventionis. #### Aeternus judex cum omnibus fecit conventionem. Mortaliter peccantibus promisit aeternum supplicium; propter Deum bona operantibus aeternum praemium. Nemo conqueratur si secundum aequitatem conventionis unicuique reddatur. #### Fortitudo est considerata susceptio periculorum cum perseverantia. #### His quidem, qui secundum patientiam boni operis, etc. Quidam sunt patientes in bono, quidam in malo. Quidam impatientes in bono, quidam impatientes in malo. Patientes in bono sunt, qui in bono perseverant, qui a bono flecti non possunt. Patientes in malo, sunt obstinati in malo. Impatientes in bono sunt, qui facile a bono recedunt, vel cum murmure aliquod bonum faciunt. Impatientes in malo sunt, qui cito resipiscunt, vel qui delinquentes cum quadam impatientia, et supra modum corripiunt. #### His autem, qui sunt ex contentione. Contentio alia venialis, ut illa discipulorum; alia est inquisitionis, quae fit causa inquirendae veritatis; alia damnabilis est, ut illa, de qua loquitur Apostolus, quae est impugnatio veritatis ver confidentiam clamoris (I Tim.). #### Alii veritati non acquiescunt prae amoris magnitudine, ut Petrus, qui Dominum moriturum credere non potuit (Marc. VIII); alii ex invidia, et mentis excaecatione, ut ii de quibus loquitur hic Apostolus. #### Non enim auditores legis justi sunt, etc, Auditores legis dicuntur, qui legem habent, nec eam etiam secundum litteram observant. Auditores etiam legis dicuntur, qui eam secundum litteram observant, nec aliud in ea attendunt. Item dicitur opus legis, quod ipsa secundum litterae superficiem docet facere. Opus etiam legis dicitur illud, propter quod instituta est, hoc est opus fidei: quod opus legis quicunque faciunt justificantur. Hic est finis legis in Christum credere, et ei per dilectionem adhaerere. #### Gentes naturaliter, ea quae legis sunt, faciunt, id est non adjuti per legem, sed sola naturali ratione reformata per gratiam. Istud ergo naturaliter, legem et non gratiam excludit. Hoc est gentes sine lege, sed non sine gratia, legis opus faciunt. #### Testimonium reddente illis conscientia. Conscientia nunc de bono, nunc de malo dicitur. Et dicitur mala conscientia, quia amara, quia remordet: sicut poena est mala, quia gravis; nec ubi non est scientia, nec conscientia. #### Et nosti voluntatem ejus. Nota quod voluntas Dei quandoque est ad rem et ad actum rei, ut in bonis quae sunt: quandoque ad rem et non ad actum rei, ut cum dicitur, Deus vult salutem omnium hominum. Dicunt quidam, quod Deus vult, id est permittit mala fieri. Sed nonne mala fieri prohibet Deus? Quomodo ergo permittit quod prohibet? Solutio. Cum dicitur, Deus permittit mala fieri, sensus est, id est non impedit quin fiant. Si autem dicatur, permittit mala fieri, id est concedit, non est verum. Videtur quibusdam, quod non sit concedendum quod Deus velit hominem peccare, vel inobedientem esse sibi, vel esse contrarium suae voluntati: quae omnia nonnulli concedunt. #### Habentem formam scientiae, id est plenitudinem, vel formam, non rem; imaginem, non veritatem. Sacrilegium facis. Sacrilegium est violatio rei sacrae, ut templi sive materialis, sive spiritualis, et omnino eorum quae ad cultum Dei pertinent. #### Circumcisio quidem prodest, etc. Triplex est circumcisio: prima carnis, secunda cordis, tertia carnis et cordis. Prima habuit statum suum tempore legis; secunda in tempore gratiae; tertia in futuro. Prima fuit signum secundae, et secunda tertiae. Cum ergo de circumcisione carnis fiat sermo cum dicitur, circumsicio prodest, etc. Quaeritur quid hoc ad praesentem statum pertineat, quem hi habebant, quibus scribebat, Apostolus? Solutio. Multum; quia adhuc de priori statu Judaei ad fidem conversi gloriabantur. Sicut autem: Si diligitis me, mandata mea servate (Joan. XIV), non quod dilectio potest haberi sine mandatorum observatione, sed quia ipsa est signum dilectionis, hoc dicitur: sic quidam de circumcisione cordis intelligunt: haec autem circumcisio prodest, etc. ####  |