| #### CAPUT XXXIV. Sensus. Memoria. Mens. Spiritus. Animus idem cum anima. Ratio. Qui anima se ad Deum erigat. Mira divisio animae. Mens imago Dei. |

| #### #### Anima nominatur totus homo interior, qua vivificatur, regitur et continetur lutea illa massa, humectata succis, ne arefacta dissolvatur. Dum ergo vivificat corpus, anima est; dum vult, animus est; dum scit, mens est; dum recolit, memoria est; dum judicat, ratio est; dum spirat vel contemplatur, spiritus est; dum sentit, sensus est. Nam inde sensus anima dicitur, pro iis quae sentit: unde et sententia nomen accepit. Habet etiam corpus quinque sensus, qui ex eo dicti sunt, quia per eos anima totum corpus subtilissime agitat vigore sentiendi. Ita autem haec omnia adjuncta sunt animae, ut una res sit: pro efficientiis tamen causarum, diversa nomina anima sortita est. In essentia namque est simplex, in officiis multiplex. Memoria etiam mens est; unde et immemores amentes dicimus. Omnium rerum thesaurus et custos est memoria, nec enarrari potest, tam grandis est ejus perplexitas; et animus ipsa est. Nec aliud significo quam animam, cum mentem dico: sed propter aliud animam, et propter aliud mentem. Nam totum quod vivit, hominis anima est. Cum autem anima in se agit se, et ex se et per se , sola mens dici solet. Sensus vero ad sua ministeria implenda consuetius anima dicitur. Spiritum idem esse quod animam, evangelista pronuntiat dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam, et rursum potestatem habeo sumendi eam (Joan. X, 18). De hac quoque ipsa Domini anima passionis tempore, memoratus evangelista ita protulit dicens: Et inclinato capite emisit spiritum (Id. XIX, 30). Quid est enim emittere spiritum, nisi quod animam ponere? Sed anima dicta est pro eo quod vivit: spiritus autem vel pro spirituali natura, vel pro eo quod spirat in corpore. Item animum idem dicimus esse quod animam: sed anima vitae est, animus consilii. Unde aiunt philosophi, et sine animo vitam manere, et sine mente animam durare, sicut in amentibus . Ad mentem enim pertinere videtur ut sciat; ad animum, ut velit. Pueri etiam in genitricis utero sine scientia et voluntate vivunt. Mens autem vocata est, quod emineat in anima, vel quod meminerit. Quapropter non anima, sed quod excellit in anima, mens vocatur, tanquam caput vel oculus. Unde et ipse homo secundum mentem imago Dei dicitur. Mens namque ex eo dicta est, quod emineat in anima, praestantior siquidem vis animae est, a qua procedit intelligentia. Ratio siquidem est animi motus, visum mentis acuens, veraque a falsis distinguens. #### Redeat ergo ad se mens rationalis, et colligat se in se: ut sine imaginibus corporeis se ipsam, et omnipotentis Dei invisibilem naturam considerare valeat, terrenarum phantasmata imaginum, et quidquid terrenum cogitationi ejus occurrerit, respuat: et talem se intus quaerat et videat, qualis est sine istis; consideret se talem, qualis sub Deo supra corpus creata est. Deinde supra semetipsam surgat et se ipsam deserat, atque quodam modo in oblivionem sui veniat, et se contemplationi sui Creatoris humiliter et devote subjiciat. Cum enim coeperit mens per puram intelligentiam semetipsam excedere , et illam incorporeae lucis claritatem tota intrare , et ex iis quae intrinsecus videt quemdam intimae suavitatis saporem trahere, et ex eo intelligentiam suam condire, et in sapientiam vertere; in tanto hoc mentis excessu, pax illa quae exsuperat omnem sensum, invenitur atque obtinetur, ut fiat silentium in coelo quasi hora dimidia; ita ut contemplantis animus nulla altercantium cogitationum tumultuatione turbetur, nihil omnino inveniens quod vel per desiderium petat, vel per fastidium arguat, vel per odium accuset: sed intra contemplationis tranquillitatem totus colligitur, et intromittitur in quemdam affectum multum inusitatum introrsus ac nescio quam dulcedinem, quae si semper sic sentiretur, profecto magna felicitas esset. Nihil sensualitas, nihil agit imaginatio; sed omnis inferior vis animae proprio interim viduatur officio. Purior autem animae pars in illud intimae quietis secretum, et summae tranquillitatis arcanum felici jucunditate introducitur. Vivus quidem est sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animae et spiritus (Hebr. IV, 12). Et ideo nihil in creaturis hac divisione mirabilius cernitur, ubi id quod essentialiter unum est atque individuum, in se ipsum scinditur; et quod simplex in se et sine partibus constat, quasi quadam partitione dividitur. Neque enim in homine uno alia essentia est ejus spiritus, atque alia est ejus anima: sed prorsus una eademque naturae simplicis substantia. Non enim in hoc gemino vocabulo gemina substantia intelligitur: sed cum ad distinctionem ponitur gemina vis ejusdem essentiae, una superior per spiritum, alia inferior per animam designatur. In hac utique divisione anima et quod animale est, in imo remanet; spiritus autem et quod spirituale est, ad summa evolat. Ab infimis dividitur, ut ad summa sublimetur; ab anima scinditur, ut Domino uniatur: Quoniam qui adhaeret Deo, unus spiritus est (I Cor. VI, 17). Felix divisio et mirabilis separatio, ubi quod corpulentum et faeculentum est, deorsum remanet; quod spirituale et subtile est, usque ad speculationem divinae gloriae sublimatur, et in eamdem imaginem transformatur. Pars inferior componitur ad summam pacem et tranquillitatem: pars autem superior sublimatur ad gloriam et jucunditatem. Licet enim mens humana non sit ejus naturae, cujus est Deus; imago tamen illius naturae, qua natura nulla melior est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens ipsa in se ipsa consideranda est, et in ea reperienda est imago Dei. Mens igitur quando cogitatione se respicit, intelligit se et cognoscit; quando contemplatione ad Deum ascendit ut eum intelligat et diligat, imago Dei dicenda est: cogitando aeterna, vir est; sicut dicit Apostolus, Vir non debet velare caput suum, cum sit imago Dei et gloria (Id. XI, 7), id est quanto magis se extendit in id quod aeternum est, tanto magis inde formatur ad imaginem Dei; et ideo non est cohibenda, ut inde se contineat ac temperet. Quando vero ea agit vel cogitat quae sunt temporalia, mulier appellatur; et tunc non est dicenda imago Dei, et propterea debet velare caput suum, ne nimia sit ejus progressio ad inferiora; ne cum licita agit, illicita concupiscat. ####  |