| #### CAP. PRIMUM. De Ecclesia. |

| #### #### Ecclesia igitur, in quam populus convenit ad laudandum Deum, significat Ecclesiam sanctam Catholicam, quae construitur in coelis vivis ex lapidibus. Haec est domus Domini firmiter aedificata. Angularis fundamentum lapis Christus missus est. Super hoc autem, non praeter hoc, fundamentum est apostolorum et prophetarum, sicut scriptum est: Fundamenta ejus in montibus sanctis. (Psal. LXXXVI). Superaedificati parietes, Judaei sunt et gentiles de quatuor mundi partibus venientes ad Christum. Omnes lapides expoliti sunt et quadrati, id est sancti, mundi atque firmi. Qui per manus summi artificis disponuntur permansuri. Quorum quidam feruntur et non ferunt, ut simpliciores in Ecclesia. Alii feruntur et ferunt, ut medii. Alii tantum ferunt et non feruntur, nisi a solo Christo, qui est singulare fundamentum. In hoc enim aedificio quanto quis differentius excellit, tanto humilior plus aedificii sublevat. Omnes una charitas more caementi conjungit, dum vivi lapides pacis compage ligantur. Turres autem praedicatores sunt et praelati Ecclesiae, qui sunt munimenta et defensio ejus. Unde sponsus ad sponsam in Canticis canticorum sic loquitur: Collum tuum sicut turris David, aedificata cum propugnaculis (Cant. IV). Gallus qui superpositus est praedicatores repraesentat. Gallus enim, noctis profundae pervigil, horas ejus dividit cantu, dormientes excitat, diem appropinquantem praecinit; sed prius seipsum verbere alarum ad cantandum excitat. Notate singula mystice; non enim est hic quidquam otiosum. Dormientes sunt filii hujus saeculi in peccatis jacentes; gallus, chorus praelatorum qui districte praedicant, dormientes excitant, ut abjiciant opera tenebrarum, clamantes: Vae dormientibus! Exsurge, qui dormis. Lucem venturam praenuntiant: dum diem judicii et futuram gloriam praedicant. Prudenter autem antequam aliis praedicent, virtutibus se a somno peccati excitantes, corpus suum castigant. Unde Apostolus: Castigo corpus meum et in servitutem redigo (I Cor. IX). Hi etiam vertunt se contra ventum, quando increpando et arguendo contra rebelles fortiter dimicant vel resistunt, ne lupo veniente quandoque fugisse arguantur. Virga ferrea in qua gallus sedet rectum repraesentat sermonem praedicantis, ut non loquatur ex spiritu hominis, sed Dei secundum Scripturas, juxta illud: Si quis loquitur quasi sermones Dei (I Petr. IV). Quod virga est supra per crucem posita innuit sermonem Scriptutarum per crucem consummatum esse et confirmatum. Unde ait Dominus in passione: Consummatum est (Joan. XIX). Et titulus ejus super eum indelebiliter scriptus est. Tholus, super quem crux ponitur, perfectionem per rotunditatem significat, quoniam perfecte et inviolate fides catholica praedicanda est et tenenda. Quam nisi quisque integram inviolatamque servaverit, absque dubio in aeternum peribit. Vel tholus mundum significat pretio crucis redemptum; propter quod crux ponitur super ipsum. Gallus supra crucem positus significat quod hoc debet praedicator astruere quod Christus per crucem suam redemit mundum. Pinnaculum turris, mentem vel vitam praelati quae tendit ad alta, repraesentat. Campanae quarum sonoritate populus ad ecclesiam convocatur, praedicatores mysticant, qui quia ad multa sunt necessarii, multis designantur vocabulis. Plectrum quod ex utraque parte sonum elicit, lingua praedicatoris est, quae utrumque Testamentum resonare facit. Lignum, unde pendet campana, crucem significat; ligatura, charitatem, per quam charitatem praedicator cruci astrictus gloriatur, juxta illud: Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi! (Gal. VI.) Chorda vita est et humilitas praedicatoris. Unde Apostolus: qui propter alios condescendit: Sive excedimus propter Deum, sine condescendimus propter nos (II Cor. V). Annuli in fune, perseverantia vel corona praemii. #### Fenestrae ecclesiae vitreae Scripturae sunt divinae, quae ventum et pluviam repellunt, id est nociva prohibent; et dum claritatem veri solis in Ecclesiam per diem transmittunt, inhabitantes illuminant. Hae intus latiores sunt, quia mysticus sensus amplior est et praecellit litterali. Has frequentant praedicatores, qui ut nubes volant et quasi columbae ad fenestras suas (Isai. LX). Item per fenestras quinque sensus corporis significantur, qui extra stricti esse debent, ne vanitates hauriant, et intus patere ad bona spiritualia. Ostium Christus est, unde in Evangelio: Ego sum ostium, dicit Dominus (Joan. X). Columnae, doctores sunt, qui templum Dei per doctrinam, sicut thronum Dei et evangelistae, spiritualiter sublevant. Hi pro sonoritate eloquii divini, argenteae dicuntur columnae, juxta illud in Canticis canticorum: Columnas fecit argenteas (Cant. III). Reclinatoria contemplativos designant, in quibus Deus sine offensa requiescit. Qui quia summam divinitatem et aeternae vitae claritatem contemplantur, auro comparantur. Unde in praedictis Canticis dictum est: Reclinatorium fecit aureum (ibid.). Tigna sunt quae spiritualiter sublevant. Laquearia quae ornant vel roborant, de quibus, quia per vitia non putrescunt, in eisdem gloriatur Canticis sponsa dicens: Tigna domorum nostrarum cedvina, laquearia cupressina (Cant. I). Deus enim sibi Ecclesiam construxit vivis ex lapidibus et lignis imputribilibus, juxta illud: Ferculum fecit sibi rex Salomon de lignis Libani (Cant. III), id est Christus de sanctis castitate candidatis. Cancellus humilior reliquo corpore ecclesiae mysticat quanta humilitas debeat esse in clero, juxta illud: Quanto major es, tantum humilia te in omnibus (Eccli. III). Altare Christum significat, sine quo nullum munus Patri offertur acceptabile. Unde Ecclesia ad Patrem orationes solet dirigere per Christum. Vestimenta, quibus altare ornatur, sunt sancti, de quibus propheta ad Deum loquitur dicens: His omnibus sicut vestimento vestieris. (Isa. LIX). Gradus, quibus ascenditur ad altare, spiritualiter demonstrant apostolos et martyres Christi, qui pro amore ejus sanguinem suum fuderunt. Sponsa in Canticis canticorum vocat ascensum purpureum (Cant. III). Quindecim quoque virtutes exprimuntur, quae per quindecim gradus quibus ascendebatur in templum Salomonis, significantur; et a propheta in quindecim psalmis continue demonstrantur, quas vir beatus ascensiones in corde suo disposuit. Hanc vidit Jacob scalam: summitas cujus coelos tangebat. Luminaria ecclesiae sunt illi quorum doctrina fulget Ecclesia ut sol et luna. Quibus voce Domini dicitur. Vos esti lux mundi (Matth. V): et bonorum operum exempla. Unde ipse admonens ait: Luceat lux vestra coram hominibus (ibid.). #### Quod Ecclesia intus ornatur festive, non extra moraliter innuit quod omnis gloria ejus ab intus est. Licet enim sit exterius despicabilis, in anima tamen quae sedes Dei est radiat, unde dicit: Nigra sum sed formosa (Cant. I). Hinc dicit: Etenim haereditas mea praeclara est mihi (Psal. II). Hoc propheta considerans ait: Domine, dilexi decorem domus tuae et locum habitationis gloriae tuae (Psal. XXV). Quam spiritualiter exornant fides, spes, charitas. Crux triumphalis in medio Ecclesiae ponitur, eo quod in medio cordis Ecclesia Redemptorem suum diligit, qui media charitate constravit propter filias Jerusalem. Quam ut signum victoriae videntes, dicant omnes et dicant singuli: Ave, salus totius saeculi, arbor saiutifera. Quare ne tradatur unquam oblivioni circa nos Dei dilectio, qui ut servum redimeret, Filium unicum tradidit; hoc signo armat se Ecclesia in pectore et fronte, significans crucis mysterium corde credendum et manifeste ore confitendum. Cujus in Aegypto figura praecessit. Dum autem signamus nos a fronte deorsum, deinde a sinistra ad dexteram, illud exprimimus mysterium, quod Deus inclinavit coelos et descendit, ut doceret praeferre aeterna temporalibus. Per hoc autem signum confunditur civitas diaboli. Triumphat Ecclesia terribilis ut castrorum acies ordinata (Cant. VI). Terribilis est inquit locus iste; non est hic aliud nisi domus Domini (Gen. XXVIII). De qua dicitur: Vexilla regis prodeunt, fulget crucis mysterium. Quam frequentant agmina coelica. De qua scriptum est: Vidi civitatem sanctam Jerusalem novam descendentem de coelo (Apoc. XII). Ecclesia enim hic militat, in patria regnat: pars peregrinatur, et pars gloriatur. Quae peregrinatur, ascendens de exsilio per desertum suspirat ad patriam, desuper flumina Babylonis ad supernam Jerusalem, quae assidue videns pacem, festum agit continuum. Urbs beata Jerusalem, dicta pacis visio. Quam gloriosum regnum; Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei (Psal. LXVIII). Cujus custodes cives sunt coelorum, exercitus angelorum, cum claro senatu apostolorum, prophetae cum patriarchis, purpurata martyrum agmina, flores virginei, vernens chorus confessorum, et universalis circumdata varietate sanctorum societas, casta generatio cum claritate. Hanc tanquam admirandam coeli curiam mirifice adornat gemma illa singularis et incomparabilis, quae mater et Virgo. Nec primam similem visa est, nec habere sequentem. De visione autem ipsius regis quanta sit omnium admiratio, et voces in laudes ejus consonae, solis illis notum est qui inter eos interesse meruerunt, et mysterium Trinitatis, et gloriam Christi videre, cui astant angelorum chori, in quem angeli desiderant semper conspicere. Ad hunc regem immortalem videndum facie ad faciem praeparat se praesens Ecclesia; et dum hic agit festa temporalia, patriae suae festiva et aeterna recolit gaudia, ubi sponsus angelicis laudatur organis. Omnesque sancti diem magnae festivitatis quam fecit Dominus continue celebrantes, in epithalamiis laudare non cessant Sponsum immortalem, speciosum forma prae filiis hominum, qui Ecclesiam sibi gratuita elegit clementia. De qua, ut ab aeterno praeviderat, ait: Ibo ad montem myrrhae et ad colles Libani, et loquar sponsae meae (Cant. IV). Pro qua exsultavit ut gigas ad currendam viam (Psal. XVIII): dum factus est egressus ejus a patre, regressus ejus ad Patrem: excursus usque ad inferos, recursus ad sedem Dei, ut omnes electos a principio usque ad finem mundi unum regnum in visione summae Trinitatis faciat, in qua gloriatur unus per cuncta saecula Deus. ####  |