| #### CAP. XVII. Quae sit differentia inter dona et virtutes, et quae sint septem dona Spiritus sancti. |

| #### #### Contra illa septem vitia sunt virtutes quas pariunt septem dona Spiritus sancti. Inter dona autem et virtutes haec est differentia quod dona sunt primi motus in corde, quasi quaedam semina virtutum jactata super terram cordis nostri; virtutes quasi seges quae ex ipsis consurgunt. Sunt enim effectus donorum habitus quidam confirmati jam boni. Et dicuntur septem dona Spiritus. Unde in Apocalypsi: Vidit Joannes septem spiritus discurrentes ante thronum Dei (Apoc. I). Spiritus dicuntur, id est aspirantes vel aspirationes quae praecedunt virtutes; et sunt dona solummodo et non merita. Virtutes sunt et dona et merita. In illis operatur Deus sine nobis; in istis operatur nobiscum. Ex timore, qui est initium sapientiae (Psal. CX), nascitur humilitas; ex spiritu pietatis mansuetudo nascitur; et ita per singula quae numerantur ibi: Beati pauperes spiritu (Matth. V), etc. #### Sed hic videndum est quod quatuor sunt timores, ut Augustinus inquit: servilis, mundanus, initialis, filialis. Servilis est cessare a malo pro poena ab homine instanti, retenta tamen voluntate mali. Mundanus est cessare a bono propter poenam quae timetur ab homine, ut in Petro fuit. Et est praeterea timor divinus, timere Deum propter poenam vel praesentem vel gehennalem. Si tantum timet Deum propter poenam sine dilectione boni, languor est et poenae tormentum habet; quod scilicet malorum est, et servilis est timor iste. Si autem timet adjuncta jucunditate boni, initialis est; et hic timor est initium sapientiae; quoniam homo incipit sapere et gustare Deum ubi timor et spes se invicem comitantur. Unde legitur: Timor non sine spe est; et quanto plus bona voluntas crescit, id est charitas, tanto magis timor poenae decrescit. Si vero sola sit dilectio, filialis fit et castus; qui permanet in saeculum saeculi. Itaque constat quod timor initialis non est sine charitate: non dico perfecta, sed inchoativa. Unde Joannes in Epistola sua dicit: Perfecta charitas foras mittit timorem (I Joan. IV), scilicet initialem. Ubi innuit quod licet nondum perfecta, tamen est charitas in timore initiali. Servilem et mundanum timorem prohibet Christus, dicens: Nolite timere eos qui occìdunt corpus tantum, animae vero non habent quid faciant (Matth. X). Post de initiali timore subjungit, dicens: Sed eum timete qui potest animam et corpus in gehennam mittere (ibid.). Quem non praeciperet, nisi in eo charitas (tametsi nondum perfecta) esset. Et est notandum quod aliquando in divina Scriptura iste timor appellatur servilis quod servili sit affinis; quia utrobique timore poenae cessatur a malo opere; sed hic timor cessare facit a malo opere et non a voluntate; iste vero et opere et voluntate. Beda super Parabolas dicit quod uterque timor cessabit in futuro. Cui videtur contrarium quod dicit Psalmista: Timor Domini sanctus permanet in saeculum saeculi (Psal. XVIII). Sed potest sic exponi quod dicit Beda: Uterque timor cessabit, id est uterque effectus timoris. Effectus initialis timoris est timere puniri. Effectus filialis est timere separari. Unde Augustinus: Timor castus gratis amat, non timens puniri sed separari. Non enim timent perfecti puniri gehennali poena, sed separari in praesenti per aliquam culpam. In futuro vero nec puniri nec separari timebunt; et tamen erit ibi timor, scilicet reverentia. Duo enim in ipso Deo attendent, majestatem et pietatem; ex majestate reverentia, ex pietate dilectio. Itaque majestatem timebunt, id est ei cum reverentia subditi erunt. Solet quaeri utrum in Christo uterque timor fuerit. Quod filialis timor in eo fuerit constat. Reverentiam enim Deo exhibebat secundum humanitatem. Initialis, ut quidam dicunt, non fuit in eo. De illo quippe dicit Joannes in Epistola: Perfecta charitas foras mittit timorem. Sed quis dubitat Christum summe perfectam habuisse charitatem? Item timor initialis timor est gehennae, sed Christus non timuit gehennam cum esset immunis ab omni peccato. Unde certus erat quod illae poenae nullomodo comprehenderent eum. Sed opponitur quod Isaias enumerat septem dona fuisse in Christo dicens: Requiescet super eum spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et spiritus timoris Domini (Isa. XI). Sed, ut dicunt, quod est membrorum attribuitur Christo. Non enim habuit Christus illud donum in se; sed in corpore suo. Item opponitur eis quod in Christo plenitudo omnium donorum fuit; igitur et in Christo illud donum fuit. Quod ipsi ita solvunt: Non habuit Christus in se singula dona cum non habuerit poenitentiam pro peccatis, quae quoddam Dei donum est; et plenitudinem donorum omnium habuit, quia ei nihil ad perfectionem defuit. Sed si timorem initialem vel poenitentiam seu alia consimilia (quae etsi dona sunt, imperfectorum tamen sunt) habuisset, sine dubio non perfectionem darent, sed vitae perfectae initium tantum facerent. Aliis videtur quod in Christo fuerit illud donum quod est timor initialis; nec tamen concedendum est: in Christo fuit timor initialis. Timor namque Domini unum donum est de illis septem, non duo; sed duos effectus habet. Secundum unum effectum dicitur initialis, secundum alterum castus et filialis; et secundum hunc effectum fuit in Christo. Fuit igitur in Christo illud donum quod est in aliis timor initialis, et non tamen fuit in Christo timor initialis, quia non secundum effectum illum habuit Christus timorem. Sicut sunt duo quorum unus fidem imperfectam habet, alius perfectam et constantem: unam tantum dicimus eos habere fidem, unam virtutem; nec tamen inde sequitur: si habent eamdem, et iste imperfectam, igitur et ille imperfectam. Et istud probabilius videtur quam quod prius diximus. Quidam concedunt haec verba: Christus habuit timorem initialem et gehennam timuit, et tamen certus erat quod non posset eum comprehendere. Ut si aliquis in magna turri positus timeret praecipitium ex quodam horrore, quamvis certus esset quod non rueret. ####  |