| #### TIT. CLXXVIII. De quadruptici sanorum et aegretorum differentia. |

| #### #### Medici qui morbos corporum curare solent quatuor qualitates humanae vitae definiunt: Sanativum, sanum, aegrotativum, aegrotum. Ex his quatuor species constituuntur. Sanativi et sani, aegrotativi et aegroti, sanativi et aegroti, aegrotativi et sani. Sanativi sunt quorum natura nullo intrinsecus latenti vitio corrupta est. Sani sunt quos nulla manifesti doloris molestia vexat. Aegrotativi sunt qui intrinsecus latentem habent corruptionem. Aegroti sunt quos manifestus dolor excruciat. Sanativi et sani sunt quorum natura intrinsecus a corruptione est solida, et extrinsecus a doloris vexatione quieta. Aegrotativi et aegroti sunt qui et intrinsecus latentis vitii corruptionem et foris molestiam doloris sustinent, sive ipse dolor ab interiori corruptione sit ortus, sive ab exterioris alicujus molestiae occasione illatus. Sanativi et aegroti sunt quorum natura interius corruptionem non habet, sed exterius alicujus laesionis dolorem sustinet. Aegrotativi et sani sunt qui quidem manifestum dolorem non sentiunt, interius tamen tanto periculosius, quanto occultius latentis corruptelae vulnus gerunt. Ex his quatuor gradibus hominum optimi sunt sanativi et sani. Pessimi aegrotativi et aegroti. Medii sanativi et aegroti, et aegrotativi et sani. Meliores sunt tamen sanativi et aegroti quam aegrotativi et sani, quia et in illis natura integra sanitatem violenter turbatam facile recipit, et in istis natura corrupta sanitatem tenuiter et dubie concessam facile amittit. In illis sanitas non exstincta, sed violenter exasperata est; in istis aegritudo non ablata, sed leviter sopita est. Et idcirco sicut hoc facile quamlibet levi occasione ad antiquam corruptionem revertitur, ita et illa facili remedio ad pristinam integritatem reparatur. Haec idcirco distinxi, quoniam ex statu corporum perpendi potest qualitas mentium. Sunt etenim similiter in animo differentiae quatuor, id est virtus, justitia, vitium, peccatum. Quod autem sanativum est in corpore, hoc est virtus in mente. Et quod est sanum in corpore, hoc est justitia in mente. Quod vero aegrotativum in corpore, hoc est vitium in mente. Et quod est aegrotum in corpore, hoc est peccatum in mente. Non ergo omnis qui virtutem aliquam habet, sed qui justitiam facit justus est, neque omnis, qui vitium aliquod habet, sed qui peccatum facit, peccator est. Nam justi etiam, quamvis nolentes, aliquando punctiones vitiorum sentiunt ex infirmitate carnis quam corruptibilem portant; sed quia se eis per consensum non inclinant, motus ipse, qui ex vitio corruptionis oritur, pro peccato sentientibus nec consentientibus non imputatur. Est ergo illic vitium, et tamen peccatum non est. Sunt iterum multi quorum natura non adeo passionibus vitiorum affecta est, qui tamen saepe per negligentiam in peccata incidant. Quos quidem tanto major peccantes reatus obligat quanto minor ad peccandum eos necessitas impellebat. Illi ergo quorum vitiorum affectibus magis corrupta est natura, facilius cadunt, laboriosius resurgunt; et tamen, si se a peccato custodierint, plus merentur; si peccaverint, citius veniam consequuntur. Qui autem fortioris sunt naturae tardius cadunt, citiusque resurgunt; et idcirco, si in virtute perstiterint, minus merentur; si in peccatum ceciderint, amplius rei habentur. ####  |