| #### CAP. LIX. De natura in communi, et de natura hominis rerum naturalium principis ultimo loco creati, et ultimo loco hic narrati. |

| #### #### Natura dicta eo quod aliquid nasci faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dicebant, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignendo dictum; cui quidam derivant nomen a terra, ex qua omnia gignuntur, [g][eeti] enim, id est ge Graece, terra dicitur. Vita dicta propter vigorem, vel quod vim teneat nascendi atque crescendi, unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignunt et crescunt. #### Homo dictus quia ex humo est factus, sicut in Genesi dicitur. Creavit Deus hominem de limo terrae (Gen. II). Abusive autem pronuntiatur ab utraque substantia totus homo, id est ex societate corporis et animae; nam proprie homo ab humo dicitur. Graeci autem hominem anthropon quasi controversum, ut habentem ramos deorsum, et radicem, id est os sursum appellaverunt, eo quod sursum spectet, sublevatus ab humo ad contemplationem sui artificis. Quod Ovidius poeta designat cum dicit: #### Pronaque cum spectent animalia caetera terram. Os homini sublime dedit, coelumque tueri Jussit, et erectos ad sidera tollere vultus. #### #### (OVID. Met. l. II.) Qui Deo erectus coelum aspicit, ut Deum quaerat, non ad terram intendat velut pecora quae natura prona et ventri obedientia finxit (SALUST. in prol. Catil). #### Anima autem a ventis nomen accepit, eo quod ventus sit. Unde et Graece ventus anemos [[sba][n][e][m][o][sf]] dicitur, quod ore trahentes aerem, vivere videamur, sed apertissime falsum est, quia multo prius gignitur anima quam concipi ore possit aer, quia jam in genetricis utero vivit. Non est igitur aer anima, quod putaverunt quidam qui non potuerunt in corpoream ejus cogitare naturam. Spiritum idem quod animam evangelistam pronuntiat, dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam (Joan. X). De hac enim Domini anima passionis tempore memoratus evangelista ita protulit, dicens: Inclinato capite tradidit spiritum (Joan. XIX), et alius: Emisit sipiritum (Matth. XVII). Et quid est spiritum tradere aut emittere, nisi animam ponere? Sed anima dicta est propter hoc quod vivit; dicitur autem spiritus vel spiritualis natura pro eo quod spiret in corpore. Item animus idem est quod anima, sed anima vitae est, animus consilii. Unde et dicunt philosophi etiam sine animo vitam manere, et sine mente animam durare. Unde et amentes vocant, nam mentem vocant ut sciat, animam ut velit; mens enim vocata quod emineat in anima vel quod meminit. Unde et immemores amentes dicuntur. Quapropter non anima, sed quod excellit in anima, mens vocatur, tanquam caput ejus vel oculus. Unde et ipse homo secundum mentem imago Dei dicitur. Ita enim haec omnia adjuncta sunt animae, ut una res sit. Pro efficientiis enim causarum diversa nomina sortita est anima. Nam et memoria mens est, unde et immemores amentes. Dum ergo corpus vivificat anima est, dum vult animus, dum scit mens, dum recolit memoria, dum rectum judicat ratio est, dum spirat spiritus est, dum aliquid sentit sensus est. Nam inde animus sensus dicitur pro his quae sentit, unde et sententia nomen accepit. #### Corpus dictum eo quod corruptum perit. Solubile enim atque mortale est, et aliquando solvendum. Caro autem a carendo aut cadendo appellata, eo quod vita careat, est enim proprie mortuorum, aut quod in mortem cadat, unde et cadaver. Crementum enim semen est masculi, unde et animalium et hominum corpora concipiuntur, hinc et parentes creatores dicuntur. Caro autem pro corpore ex quatuor elementis compacta est. Nam terra in carne proprie dicta est, aer in anhelitu, humor in sanguine, ignis in calore vitali. Habent enim in nobis elementa suam quaeque partem, quae cuilibet redditur compage resoluta. #### Sensus corporis quinque sunt, gustus, odoratus, auditus, visio, tactus. Ex quibus duo, id est duo eorum organa, aperiuntur et clauduntur, visus et gustus: duo semper patentes sunt, auditus et odoratus; et quintus, id est tactus utrumque facit et neutrum. Sensus dicti, quia per eos anima subtilissime totum corpus agitat vigore sentiendi. Unde et praesentia nuncupantur, quod sint praesentibus, sicut prae oculis quae praesto sunt oculis. Visus est qui a philosophis humor vitreus appellatur. Visum autem quidam fieri asserunt aut externa aetherea luce, aut interno spiritu lucido, per tenues venas a cerebro venientes, atque penetratis tunicis in aerem exeuntes, et tunc commistione similis materiae visum dantes. Visus dictus quod vivacior sit caeteris sensibus ac praestantior sive velocior, ampliusque vigeat, quomodo et memoria inter caetera mentis officia. Vicinior enim est cerebro, unde omnia manant, unde fit ut ea quae ad alios pertinent sensus, videre dicamus, veluti cum dicimus: Vide quomodo sonat, vide quomodo sapit, etc. Auditus appellatus quod voces audiat vel hauriat, hoc est aere verberato suscipiat sonos. Odoratus quasi aeris odore attactus, tacto enim naribus aere sentitur. Sic et olfactus, quod odoribus fiat. Gustus a gutture vel gustando dictus. Tactus eo quod pertractet et tangat, et per omnia membra vigorem sensus aspergat. Nam per tactum probamus quidquid caeteris sensibus judicare non possumus. Duo enim sunt genera tactus: nam aut extrinsecus venit quod feriat, aut intus in ipso corpore oritur. Unicuique enim sensui propria organa dantur. Nam quod videndum est, oculis capitur, quod audiendum, auribus: mollia et dura tactu existimantur et judicantur, sapor gustu, odor naribus. ####  |