| #### CAP. II. De mysteriis quae continentur in libro Tobiae. |

| #### #### Liber Tobiae in superficie litterae est salubris. Maxime enim vitae moralis, et exemplis, abundat et monitis. Sed quantum poma foliis, tantum historiis allegoria praecellit. Maxima enim Ecclesiae sacramenta continet. Ipse enim Tobias populum Israel significat, qui caeteris idololatriae deditis, fide recta, et operibus Deo serviebat. Unde dicitur: #### Cum irent omnes ad vitulos aureos, quos Jeroboam rex Israel fecerat, hic solus fugiebat consortium omnium, et pergebat Hierusalem ad templum Dei, et ibi adorabat Dominum Deum Israel. Cum autem factus esset vir, accepit uxorem Annam de tribu sua, et genuit ex ea filium et suum nomen imposuit ei (Tob. I). Sic populus Israel amplificatus est in Aegypto, et accepit Synagogam caeremoniis legalibus per Moysen institutam, et genuit ex ea filium, quia Christum cognovit ex genere suo gignendum. Unde scriptum est: Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris (Deut. XVIII); et item: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam (Psal. XIII). Cui nomen suum imposuit credendo, confitendo quod Pater de illo dicit: Ego primogenitum ponam illum (Psal. LXXXVIII). Hoc est enim nomen ipsius Israel. Unde scriptum est: Filius meus primogenitus Israel (Exod. IV). Cum pervenisset in Rages civitatem Medorum, et ex his, quibus honoratus fuerat a rege, habuisset decem talenta argenti, et cum in multa turba generis sui Gabelum egentem videret, qui erat ex tribu sua, sub chirographo dedit illi memoratum pondus argenti. Sic populus Dei per septuaginta Interpretes scientiam legis, quae in Decalogo continetur, gentibus commisit, ut liberaret eas a fame verbi Dei. Sub chirographo dedit, id est sub conditione reddendi, cum ille dives esset, vel quando, qui dederat, repeteret. Acceperunt gentes verbum Dei, et quasi negotiando exercent, etiam post Christi adventum, cum spiritualem intellectum requirunt. Reddent feneratori eum credentes Judaeos in fine saeculi suscipient et salvandis Christi sacramenta committent, et Scripturae arcana pandent. Cum Sennacherib iratus multos occideret ex filiis Israel, Tobias sepeliebat corpora eorum. At ubi nuntiatum est regi, jussit eum occidi, et tulit omnem substantiam ejus. Tobias vero cum uxore, et filio, fugiens nudus latuit, quia multi diligebant eum. Sic diabolus populum Dei per idololatriam spiritali morte perimere voluit, et cunctas opes virtutum auferre non valuit, quia in eo erant multi sancti, qui ejus providerent vitae et saluti. Fugit autem cum filio et uxore; quia nec fidem incarnationis Dominicae, nec statum Synagogae deseruit, quod in Machabaeorum agonibus luce clarius apparuit. Occiso rege, a filiis suis restaurata sunt omnia Tobiae, quia superato a sceleribus suis saepius diabolo, qui velut pessimam prolem gignit; redibant prospera populo Dei, quibus adhuc alternationibus Ecclesiae statum fluctuare videmus. #### Contigit ut quadam die fatigatus ex sepultura veniens domum jactasset se juxta parietem, et obdormivisset: et ex nido hirundinum dormienti illi calida inciderent stercora super oculos ejus, fieretque caecus (Tob. II). Caecatus Tobias, populum Israel significat. Caecitas enim ex parte contigit in Israel (Rom. XI). Fatigatus a sepultura caecatus est. Qui enim infatigabilis in bonis operibus consistit, fidei lumen non amittit. Ita et spiritualiter fatigatus dormit, qui vigilare, stare, viriliter agere et confortari negligit. Cui dicitur: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis (Ephes. V). Hirundines, propter levem volatum, levitatem superbiamque designant, quarum immunditia eos, quibus dominatur, excaecat. Nido hirundinum suppositus dormit, qui levitati, lasciviae ac superbiae se incautus subjicit. Haec caecitas populo Israel, imminente Domini adventu in carne, maxime praevaluit, cum Romanae servitutis jugo laboraret, et divinae legis praecepta male vivendo violaret. #### Contigit ut Sara filia Raguelis in civitate Medorum, ut et ipsa audiret improperium ab una ex ancillis patris sui; quoniam tradita fuerat septem viris, et daemon nomine Asmodaeus occiderat eos, mox ut ingressi fuissent ad eam (Tob. III). Sara turbam nationum significat, cujus doctores cuncti vitam tantum hujus saeculi (quae septem dierum numero volvitur) noverant, aeternam nesciebant. Ideo a diabolo rapti, quasi idololatriae mancipati occidebantur, donec venit Christus, verus sponsus, qui eam in fide sibi desponsavit, hoste superato, sicut Tobias Saram, alligato diabolo, praesente et cooperante angelo; in quo Salvatoris divinitas, sicut in Tobia significatur humanitas. Nec mirandum quod per duas personas angeli et hominis, unam Christi figurari personam dicimus: qui in expositionibus Patrum legimus unam personam ejus in Isaac, et arietes figuratam, qui in humanitate occiditur ut ovis, in divinitate cum Patre permanet impassibilis, sicut Isaac cum Abraham domum revertitur incolumis. Si etenim aries Christi humanitatem, Isaac significat divinitatem; cur non aptius homo humanitatem, angelus Deitatem? Exauditae sunt orationes amborum Tobiae et Sarae, in conspectu gloriae summi Dei: et missus est angelus Raphael, ut curaret eos ambos. Raphael interpretatur medicina Dei, et significat Christum, qui de seipso ait: Non est opus valentibus medico, sed male habentibus (Matth. IX): qui et populum Judaicum a tenebris perfidiae, et gentilem liberavit ab idololatriae servitute, de quo scriptum est: Vocabitur nomen ejus magni consilii angelus (Isai. VI). #### Apparuit angelus Tobiae, et socium se praebuit (Tob. V), et Filius Dei hominem assumpsit, et visibiliter cum hominibus conversatus, humanum genus salvavit. Introduxit Tobias angelum ad patrem, et Dominus per miracula, quae in carne fecit, populo Judaeorum ex quo carnem accepit ostendit quod ipse est Filius Dei, et angelus, id est nuntius paternae voluntatis, cui et gaudium perpetuae salutis praedicavit, dicens: Poenitentiam agite: appropinquabit enim regnum coelorum (Matth. III). Et desperantibus de lumine coeli: Ego sum, inquit, lux mundi: qui sequitur me non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae (Joan. VIII). Promittit angelus Tobiae ducere filium suum in civitatem Medorum, et reducere promittit Christus credentibus Judaeis (quamvis plures sunt caecati) quod incarnationis suae sacramenta gentibus aperiat, et in fine temporum populo Judaeorum latius pandat, comitante et cooperante divinitatis suae fide. Deducendo ad Medos dicit: Alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili (Joan. X). De reducendo dicit Apostolus: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret (Rom. XI). Interrogavit Tobias angelum, quis et unde esset. Ego sum, inquit, Azarias, Ananiae magni filius. Azarias interpretatur adjutor, Ananias Dei gratia. Christus se fidelibus suis indicat, quod ipse est, de quo dicitur: Adjutor meus, et liberator meus es tu, Domine, ne moreris (Psal. LXIX). Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre plenum gratiae et veritatis (Joan. I). Paratis omnibus, quae erant in via portanda secum, Tobias vale patri suo et matri dixit: et ambulaverunt ambo simul. Sic, apparente Domino, parata sunt omnia, quae ad redemptionem nostram erant necessaria, quibus Ecclesiae fides et vita nutriatur et confirmetur, donec hujus saeculi via finiatur, id est virtutes, ejus doctrina, tentatio, passio, resurrectio, ascensio, Spiritus sancti missio, fides credentium, persecutio infidelium. His in Judaea peractis, mediator Dei et hominum per apostolos Judaeis contribulibus suis, et gentibus gaudia supernae salutis et pacis praedicavit, et his qui credere, et accipere volebant per seipsum donavit, et sic per apostolos ad salutem gentium pervenit. #### Profectus est Tobias, et canis secutus est eum (Tob. VI). Sic Domino veniente ad salvandas gentes, praedicatores vestigia ejus secuti sunt, quia quod jussit impleverunt. Unde scriptum est: Euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti (Matth. XXVIII). Domum quoque Cornelii primo ipse Dominus per se implevit Spiritu sancto, et sic eum Petrus aqua perfudit (Act. X). Canes vocantur praedicatores, quia Dei Domum, et ejus substantiam, et oves spirituales a furibus bestialibus spiritibus, et haereticis defendunt. Profectus est Tobias, et mansit juxta fluvium cui nomen Tigris; et Christus veniens in mundum, mansit juxta fluvium mortalitatis. Exivit Tobias, ut lavaret pedes suos: et Christus exivit a Patre, ut a sordibus peccatorum ablueret electos suos. Voluit piscis Tobiam devorare, et diabolus conatus est per satellites suos Christum exstinguere. Et Tobias timuit piscem; et Christus pro infirmitate carnis timuit mortem, per suggestionem, et cooperationem diabolicam a Judaeis sibi imminentem. Apprehendit Tobias piscem, et traxit in siccum, et Christus sua potentia superavit diabolum, et tenet ligatum. Tobias piscem exenteravit; et Christus occultam nequitiam diaboli cunctis electis manifestavit. Tobias cor piscis, et fel et jecur ad diversa medicamenta utilia sibi reposuit; et Christus malitiam diaboli, et furorem ejus, et diversa consilia ad utilitatem legentium scribi fecit. Tobias quidquid de pisce sumpsit assavit; et Christus electos, quos praedicatione a corpore diaboli separat, Spiritus sancti gratia accendere non desistit. #### Dixit Tobias ad Raguelem: Hic ego hodie non manducabo, neque bibam, nisi prius petitionem meam confirmes, et promittas mihi dare Saram filiam tuam. Quo audito Raguel expavit, sciens quid evenerit illis septem viris, et timere coepit, ne forte accidat et huic similiter (Tob. VII). Sic audiens populus gentium verbum Dei, et admonitus ab apostolis, ut de sua stirpe Christo daret uxorem, non sine timore vel exploratione potuit novae fidei jura suscipere; quia cum multos doctores habuit, qui omnes quasi septenario numero comprehensi, hanc tantum vitam noverant, de aeterna nihil dicebant certum, et ideo sine spe immortalis vitae, interitus aeternae mortis eos rapuit: docente autem intrinsecus veritate, et foris per doctorum ora sonante, tandem intellexit quod justum esset, ut qui stulta dicerent, stulte perirent. #### Introductus Tobias ad cubiculum protulit de cassidili suo partem jecoris posuitque super carbones vivos. Tunc Raphael angelus apprehendit daemonium, et ligavit illud in deserto superioris Aegypti (Tob. VIII), etc. Dominus accepturus Ecclesiam de gentibus, in desponsationis initio, jubet eam abrenuntiare diabolo, et omnibus pompis ejus, et confiteri fidem Trinitatis in remissionem peccatorum, quod est, intima viscera piscis vivis cremare carbonibus. Desertum et Aegyptus corda infidelium significant, quae a Deo deserta sunt, quia ejus est habitatione indigna, et juxta interpretationem Aegypti perfidiae suae tenebris obscurata. Merito autem qui a Deo deseritur, a daemonio repletur. Angelus vero daemonem, qui Tobiam occidere volebat, in deserto ligavit, quia cohibitum diabolum a fidelibus, qui sunt membra Christi in fidelibus tantum dominari permisit; in quibus tenet eum ligatum, quia nec ipsos tantum laedere permittitur, quantum conatur. #### Factum est circa cantum pullorum; accersiri fecit Raguel servos suos; et abierunt cum eo pariter, ut fodederent sepulcrum. Timebat enim, ne similiter evenisset ei, quod caeteris aliis septem, qui ingressi sunt ad eam. #### Cumque parassent fossam, reversus Raguel ad uxorem suam, dixit ei: Mitte unam ex ancillis, ut videat, an mortuus est, ut sepeliam eum antequam illucescat. Et misit unam ex ancillis suis. Quae ingressa cubiculum, invenit eos salvos et incolumes, securiter dormientes, etc. Cantus pullorum sonus est praedicatorum qui post tenebras errorum, diem lucis annuntiant futuram. Erant in gentibus qui dubitabant an Deus vere vicisset antiquum hostem, et ideo fidem nominis ejus obstruere atque abscondere satius existimabant: sed post modum agnita veritatis luce, quasi aurora praeeunte et crebrescente cantu, id est voce praedicatorum, veraciter Christum hoste superato, sponsum esse sanctae Ecclesiae cognoverunt. Laetatur Raguel de vita Tobiae, et de conjunctione filiae. Occidit duas vaccas, quatuor arietes, parat epulas omnibus vicinis et amicis. Laetatur populus gentium de fide Christi, et de vocatione suae gentis in Domini fide proficientis, ut etiam de ipsis doctores fierent qui postmodum martyres existerent. Hi, vaccae sunt qui jugum Evangelii portaverunt, et eos, qui portarent praedicando, genuerunt. Arietes, sunt tanquam Patres et duces populorum. Unde scriptum est: Afferte Domino filii Dei; afferte Domino filios arietum (Psal. XXVIII). Sunt crassi, gratia supernae dilectionis refecti. Unde dicitur: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea. (Psal. LXII). Adjuravit Raguel Tobiam ut duas hebdomadas moraretur apud ipsum. Sic et nos oremus Christum ut maneat nobiscum, donec perfectionem quietis per Spiritus sancti gratiam consequamur, et a peccatis in opere, et a pravis cogitationibus in mente liberemur. #### Mittit Tobias ad Gabelum, et invitat eum ad nuptias suas, qui invitatus venit (Tob. IX). Sic novus populus quotidie in Ecclesia colligitur. Potest tamen de his specialiter intelligi, qui litteram legis per septuaginta Interpretes acceperunt, et ideo fidem citius susceperunt. #### Tradidit Raguel Tobiae Saram, et dimidiam partem omnis substantiae suae, in pueris, in puellis, in camelis, in pecudibus, in vaccis, in pecunia multa, et salvum atque gaudentem remisit eum ad patrem suum (Tob. X). Sic doctor Ecclesiae in fine remittet Christum cum ipsa Ecclesia virtutum divitiis plena, ad fidem illustrandam bonorum operum substantiam ditandam, in Judaeorum gentem, ex qua Dei Filius assumpsit carnem. #### Dixit angelus ad Tobiam: Si placet tibi, praecedamus, et lento gradu sequatur iter nostrum familia (Tob. XI). Sic postquam illuminatus est populus gentium, praecedit divina gratia ad illuminandam caecitatem Judaeorum, ut in libris suis cognoscant Christum verum hominem et verum Deum: et sic tandem quasi viso angelo et filio suo, quos diu non viderant, multum gaudeant, tandemque Ecclesiae de gentibus congregatae mysteriorum se communione conjungant. #### Praecucurrit canis, qui simul fuerat in via, et quasi blandimento suae caudae gaudebat. Sic gaudent doctores de effectu sui operis, cum Judaeam a Domino recolligendam intelligunt. Gaudent de praemio vitae aeternae, et tunc cunctis electis eodem praemio corda exhilaranda praedicant et statim adventuram Spiritus sancti gratiam ostendunt. Exsurgens caecus pater coepit offerens pedibus currere. Sic, audito verbo salutis a doctoribus, exsurget et populus Judaeorum de perfidiae suae longa caecitate, et amore curret ad Dominum; sed offendens gressibus operum donec ipse renatus fuerit, et instructus in Christo, fidei et operationis lucem percipiat. Sumens Tobias de felle piscis linivit patris sui oculos, et quasi dimidiam horam sustinuit, et coepit albugo ex oculis ejus quasi membrana ovi egredi: quam apprehendens Tobias traxit ab oculis suis. Statimque visum recepit; et glorificabant Deum, ipse scilicet, et uxor ejus, et omnes qui sciebant eum, dicebatque Tobias: Benedico te, Domine Deus Israel, quia tu castigasti me, et tu salvasti me. Sic populus Judaeorum postquam amarissimam antiqui hostis malitiam cognoverit, amissam recipiet lucem. Albugo designat stultitiam Judaici populi sibi placentis, habentis zelum Dei, sed non secundum scientiam. De quibus dicitur: Suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X). Pupilla enim nigra, videt; alba, tenebrosa est. Et qui sibi sapientes videntur, et dicunt: Nunquid et nos coeci sumus? (Joan. IX) in eis veritas non est. Et qui ignorantiae conscii, dicunt: Domine Deus, illumina tenebras meas (Psal. XVII), a Domino illuminantur. Habet igitur populus Judaeorum velamen adhuc ante faciem cordis, ut nec intelligat gratiam Christi; habet albuginem, quia candidus et justus sibi videtur. Quasi membrana ovi, quia caecitatem mentis sustinet, sub spe stultissima Christi adhuc nascituri, Judaeos liberaturi et imperium magnum daturi. Cum autem velamen ablatum fuerit agnoscent quod Christus jam venit, et mundum sanguine suo redemit. Unde sequitur quod visu recepto, glorificabant Deum Tobias cum uxore sua. #### Ego sum Raphael angelus, unus ex septem angelis qui astamus ante Deum. Tempus est ut revertar ad eum, qui me misit (Tob. XII). Regressurus angelus in coelum apertius quis esset, et quare venerit, et quo regressurus sit, exponit; Christus eidem populo latius proficienti naturam suam patefecit, ostendens quod ipse in Patre, et Pater in ipso sit. Angelus redit ad Dominum; Tobias remansit apud patrem suum, et Christus a fidelibus suis intelligitur divinitate Patri aequalis, humanitate consubstantialis hominibus. #### Aperiens Tobias os suum, benedixit Deum (Tob. XIII), et confessus ejus est veritatem et misericordiam, docens beneficia Dei semper praedicare, et flagella timere, repletusque spiritu prophetiae de superna Hierusalem multa decantat. Populus quoque Judaeorum in fine saeculi conversus multos doctores habebit et prophetas, qui mentes populorum ad superna desideria accendant coelestis patriae gaudia praedicando. #### Factum est autem post obitum patris et matris, Tobias recessit ex Ninive civitate: et reversus est ad soceros suos, et invenit eos incolumes in senectute bona (Tob. XIV). Hoc quotidie facit Christus, cum malis relictis ad bonorum corda illustranda convertitur, qui inveniuntur in senectute bona, quia in bonis operibus diu studuerunt. Alios autem praeterit, qui diu viventes, nec consilio sunt maturi, nec canitie bonae actionis venerandi, sed peccatorum mole incurvi. Unde Isaias: Puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum maledictus erit (Isa. LXV), qui scilicet diu vivens levitatem enimi non deserit. Sepelierunt Tobiam juniorem omnis cognatio ejus, et omnis generatio ejus. Sepultura Tobiae fidem mundi designat, quo Dominus noster cum corpore suo, quod est Ecclesia, in requiem intrabit, angelis de societate hominum gratulantibus, et singulos per diversas mansiones pro diversitate meritorum collocantibus. ####  |