| #### CAP. VI. De vestimentis sacris. |

| #### #### Post haec de vestimentis sacerdotalibus breviter dicamus et primum commemoranda sunt Veteris Testamenti quae fuerunt: duae tunicae, bissina et hyacinthina, zona, feminalia, superhumerale, mitra (quae alio nomine cidaris vel tiara dicitur), et lamina aurea, quae supra mitram ante faciem ponebatur. Zona autem et superhumerale, variata erant quatuor coloribus, bysso, purpura, hyacintho, croco, per quos quatuor elementa significantur. In superhumerali autem erant insculpta nomina duodecim patriarcharum, in duobus pretiosis lapidibus, sex in uno, et sex in altero. In rationali autem erant duodecim lapides, duodecim patriarcharum similiter nomina in se sculpta habentes. In lamina aurea insculptum erat nomen Dei, quod vocant Hebraei, ineffabile. Sacerdotes autem Novi Testamenti non utuntur his omnibus ornamentis, quia non utuntur nisi una tunica praeter pontifices: amictum etiam habent in loco superhumeralis et rationalis, quia et nunc superhumerale appellari solet. Nulli autem lamina aurea utuntur modo, quia quod olim in illa, nunc in signo crucis monstratur. Ut enim dicit Hieronymus, sanguis Evangelii pretiosior est auro legis. Zona autem nunc omnes utuntur sacerdotes, et stola, qua vetus sacerdotium non utebatur, ut illud impleant Evangelicum: Tollite jugum meum super vos (Matth. XI). Quod autem zona, et superhumerale nunc tot coloribus non variantur, nec illi lapides solent poni in superhumerali nil refert, cum Christiana religio veritati serviens idem mystice rebus compendiosis facit, quod vetus observatio sumptuosis. #### Nunc vero quid significent vestimenta Novi Testamenti, breviter dicamus. Alba, id est, tunica illa quae Graece poderis [[p][o][d][eeac][r][i][sf]], hoc est talaris dicitur, significat munditiam in anima. Zona castitatem in corpore, quod ad temperantiam pertinet. Superhumerale quod hebraice dicitur ephod, justitiam. Rationale quod Graeci [l][oac][g][i][o][n] appellant, sapientiam designat, utriusque typum amictus continet; unde et humeros protegit et pectus. Stola quae alio nomine orarium dicitur, in prosperis et adversis fortitudinem significat, sine qua caeterae virtutes expugnantur, et minime coronantur. Longitudo stolae notat perseverantiam, idem quod tunica, in hoc quod ipsa talaris est, hoc est in patientia tandem animas possideri, quod ad fortitudinem pertinet. Quod stola autem cum zona colligitur, innuit quod virtutes virtutibus adunantur. His supradictis casula apponitur; quae alio nomine planeta vel infula dicitur. Haec charitatem exprimit, quae loco prudentiae ponitur, quia plenitudo legis est dilectio. Manipula quae in sinistra ponitur ante tergum oculos, significat vigilantiam per quam acidia (quae saepe mentibus accidit, et post supradictas virtutes subrepit saepe removenda est et abstergenda ab oculis rationis sive animae. Dalmatica etiam qua utuntur levitae, latitudine sui idem significat quod casula, id est charitatem. Per duas lineas coccineas, quibus ipsa ante et retro a summo usque deorsum decoratur, utriusque Testamenti praedicatio Dei et proximi dilectio figuratur. Duodecim fimbriae linearum utrinque duodecim charitatis ramos exprimunt, quos Apostolus enumerat, dicens: Charitas patiens est, benigna est. Charitas non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non est ambitiosa, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati. Omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet. Charitas nunquam excidit (I Cor. XIII). Tertia linea, quae inter duas est et tribus fimbriis ante et retro insignitur, charitatem, fide Trinitatis condecoratam, demonstrat. Per fimbrias in sinistro latere, sollicitudo vitae activae circa plurima intelligitur; per dextrum latus, quod caret fimbriis, contemplatio coelestium sine multitudine perturbationum. Quod autem pontifices utuntur duabus tunicis praeter poderem, qua caeteri communiter utuntur, monstrat quod proprium est ipsorum scientiam habere duorum Testamentorum, ut sciant de thesauro suo proferre nova et vetera. Propter hoc etiam unaquaeque ex tribus tunicis typum gerit proprium. Poderis enim in hoc quod byssina est vel linea, munditiam indicat. Quia sicut bysso vel lino candor, qui non per naturam est, contingit per exercitium abluendi, ita munditiam quam natura non administrat, sancti per industriam, juvante Spiritus sancti gratia, acquirunt, dum per exercitium bonorum operum corpus macerant et mundificant. #### Secunda autem tunica serica, quae originem habet et traducit ex vermibus qui sine coitu procreantur, et parvi sunt, castitatem demonstrat et humilitatem. Tunica vero tertia sicut olim erat hyacinthina est; et color ejus, similis lapidi hyacintho, qui aetheris serenitatem imitatur, sanctos significat cogitantes et imitantes coelestia. Et merito haec tunica hyacinthini est coloris, quia sicut lapis ille mutat colorem cum aere, (in sereno enim aere serenus est, et in obscuro pallidus) sic spiritualiter et proprie decet episcopum gaudere cum gaudentibus et flere cum flentibus. Mitra pontificis corniculata, duo praetendit Testamenta, quibus expugnare debet hostes Ecclesiae. Sandalia quibus ipse utuntur episcopi et cardinales, integra sunt inferius, quia non debent inhiare terrenis, et desuper sunt forata, quia oculos mentis debent aperire ad ea quae sursum sunt. Quod autem in quibusdam locis aperta et in quibusdam sunt integra, monstratur aperte quod coelestia sacramenta quibusdam sunt revelanda, et quibusdam tegenda. Unde Dominus in Evangelio: Vobis datum est nosse mysterium Dei, caeteris autem in parabolis (Luc. VIII). Horum calceamentorum mysteria consideravit, qui ait: Quam pretiosi pedes annuntiantium pacem (Isa. LII). Caligae pontificis significant praeparare iter et festinare ad praedicandum. Annulus autem episcopi est fidei signaculum, quia sicut antiquitus in sigillo annuli nomen regis et imago exprimebatur, ita in fide catholica nomen regis coelestis et imago declaratur, verbi gratia, nomen ejusdem demonstratur cum dicitur: Dominus Pater, Dominus Filius, Dominus Spiritus sanctus, quia Dominus nomen est illi. Imago autem ejus ostenditur, hoc est qualis ipse sit, cum dicitur Omnipotens et Aeternus et his similia, licet secundum proprietatem loquendi nulla qualitas vel diversitas in eo reperiatur. Gerit itaque episcopus annulum pro Ecclesia, quam fide ornare debet, et coelesti sponso castam exhibere Christo (II Cor. XI). Et ut sponsa cantare possit: Annulo suo subarrhavit me Dominus meus Jesus Christus. Quod annulum episcopus gerit in manu, docet quod fidem in opere monstrare debeat. Per chirothecas in manibus, exempla sanctorum, quae in operibus habenda sunt, intelliguntur, et quod opera ab omni inquinamento munienda sunt naturae, ne modicum fermentum totam massam corrumpat (I Cor. V). Baculus pastoralis rectitudine sui rectum regimen significat. Quod autem una pars curva est, altera acuta, monstrat praeesse subjectis et debellare rebelles. Unde dictum est: #### Curva trahit mites, pars pungit acuta rebelles. #### Et iterum: #### Curva trahit quos virga regit, pars ultima pungit. #### Et item: #### Attrahe per curvum, medio rege, punge per imum. #### Et item: Per baculum rectum doceas, episcope, recte vivere, per ferri flexus properes misereri. #### Pallium quod supera ponitur archiepiscopis, torquem et bravium significat quod legitime certantes accepturi sunt, et disciplinam exprimit qua se desuper induere et constringere ad exemplum subditorum debent. Coccinea vero planeta, qua induitur apostolicus, quocunque proficiscitur praedicando, martyrium declarat. Crucem praecedere nunc vel illum significat ei magis convenire illud: Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi (Gal. VI). Tonsura capillorum in clericis, docet omnia superflua esse resecanda, ut libere possint audire et videre legem Dei. Corona monstrat clericos specialiter esse regnum Dei. Quod manus sacerdotum ungantur oleo, significat eos habere per Spiritum sanctum virtutem consecrandi, et quod manus debent esse porrigibiles ad largiendum, et non aridae et curvae ad retinendum. Haec igitur supradicta signa non sunt ipsae virtutes, sed virtutum insignia, quibus tanquam scripturis docentur utentes quales esse debeant. Haec sacramenta intelligant praelati Ecclesiae qui capsarii sunt et dispensatores secretorum Dei. Alioquin caeci sunt et duces caecorum (Matth. V), more Judeorum portantes mysteria quae non vident nec intelligunt, tantum inde habituri quantum capiunt jumenta quae portant panes ad usum aliorum. Nisi in hoc sit differentia, ut vere est quod ipsi quibus tanta commissa sunt merito pro negligentiis rationem reddituri sunt in die irae et vindictae, quando tremebunt cedri paradisi, ecquid faciet virgula deserti? Nec tamen Deus sacramenta sua hic deserit, sed complet ea per ministres licet indignos, ad salutem eorum qui secundum propositum vocati sunt sancti (Rom. VIII). Et attende quod cum sacramentum dicatur sacrae rei signum vel sacrum secretum, hic accipimus sacramenta pro signis. Qui ergo portant sacramenta, debent fulgere virtutibus quae per sacramenta significantur, ut ex luce ipsorum caeteri similiter illuminentur. Eisdem enim supradictis virtutibus suo modo clarere debent singuli, licet figuraliter non sint omnes insigniti. Potest enim quilibet in se spiritualiter habere effectum sacramentorum. Verbi gratia, quicunque est de sorte Domini, ut vere possit dicere: Dominus pars haereditatis meae (Psal. XV); et illud: Elegi abjectus esse in domo Dei (Psal. LXXXIII); spiritualiter clericus est, licet exteriore schemate, scilicet signo, clericatus non sit signatus. Hoc enim nomen clericus sonat in Graeco, quod sit de sorte Domini, hoc est, quod Dominus sortitus est eum et ipse Deum. Ostiarius est enim spiritualiter, quicunque alios spiritualiter in Ecclesiam introducit, id est, qui fidem praedicando docet. Lector est quilibet mores docendo, exorcista orando, acolythus illuminando, subdiaconus humilitatem monstrando, diaconus alios exhortando, sacerdos seipsum hostiam sanctam Deo offerendo. Induat ergo quisque humeros et pectus amictu spirituali, hoc est muniat se virtute operum justitiae, sanctitate sensatorum cogitatuum indutus. Sitque indutus munditia, quae per albam significatur. Sit indutus, quantum fieri potest, utraque tunica, id est intelligentia utriusque Testamenti et litterae, id est spiritus litteralis et spiritalis intelligentiae. Habeat zonam castitatis, stolam fortitudinis, et plenitudinem scientiae, id est charitatem quam figurat infula. Qui enim sic ornatur, habet verum et regale sacerdotium intra templum Dei quod ipse est. #### Manifestum est ergo quod significata sine significantibus, id est virtutes sine exterioribus sacramentis quandoque justificant; haec autem sine illis nihil penitus prosunt, imo arguunt. Simul vero juncta majus bonum conferre videntur, quia dum aliquid alicui additur, totum majus efficitur. Sed nunquid ideo magis bonum, cum non utrumque divisum bonum sit? Ad quod dicimus quod bonum sit, licet non divisum, tamen cum simul sunt, utrumque bonum est, et ideo totum majus esse bonum patet, ut in exemplo brevi claret, sed excelso. Virginera Mariam corporaliter Christum portare magnum fuit adjuncto amore, quod non esset divisum; etiam majus fuit quod per dilectionem spiritualiter ipsum portabat. Sed quia utrumque meruit habere simul, incomparabiliter felix meruit existere, quia saepe pro donis externis collatis charitas intus magis flammescit et meritum crescit. Hic si quis dicat quod sola charitas est solum remunerabile, verum quidem est si ita intelligat quod sola non excludat alia, sed aliorum comparationem tollat, vel nullam sine ea et nisi propter eam remunerandam esse, quae tanta est quod nunquam excidit (I Cor. XIII), hoc, est nec hic nec in futura vita deest, sed sola virtutum manet in perpetuum. Ergo secundum supradicta probabiliter dici potest quod multa bona in sanctis Deus remunerat praeter charitatem, non quasi sine charitate, sed multa quae non sunt illa charitas. Nunquid enim nos dicemus quod fides non habeat meritum? absit! et tamen ipsa non est charitas; sine ea enim esse potest, sed sine ea non remuneratur: simul autem cum ea auget meritum. Sic ergo sua caetera dona remunerat Deus iis qui ea cum charitate conservant, ex quibus ipse omnia cooperatur in bonum (Rom. VIII): et pro singulis suis donis sive virtutibus sive sacramentis quae per charitatem custodiuntur, coronas reddit singulas, sola tamen gratia. Reddit, dixi, intuens liberum arbitrium, et sola tamen gratia subjunxi, considerans quod omne bonum est desursum, descendens a Patre luminum (Jac. I). Sed his hactenus in publico ostensis quasi in planis convallium, hinc transeamus ad montem myrrhae et ad colles Libani. ####  |