| #### CAP. X. De diversa nominum acceptione. |

| #### #### Modo considerandum est quod illa nomina quae ad unitatem divinae substantiae pertinent, per determinationes quandoque etiam sine determinatione accipiuntur in personarum distinctione, ut sapientia bonitas, ad substantiam enim referuntur; quia tres personae sunt una substantia, una sapientia, una bonitas. Sed tamen cum dicitur sapientia Patris, ad Filium tantum; bonitas Patris et Filii, ad Spiritum sanctum. Similiter spiritus, charitas; tota enim Trinitas unus spiritus, una charitas. Sed cum additur sanctus, cum etiam dicitur charitas Patris et Filii, solummodo ad Spiritum sanctum referuntur. Pater enim est spiritus, Pater etiam sanctus, sed non Spiritus sanctus. Solent etiam sine appositis determinationibus personas significare haec nomina, ut per sapientiam intelligatur Filius, ut in Proverbiis Salomonis saepissime, per bonitatem Spiritus sanctus. Hoc etiam nomine spiritus usus est Hieronymus in significatione personarum, sic dicens in psalmo confessionis. Tres spiritus postulat David, dicens: Spiritu principali confirma me; spiritum rectum innova in visceribus meis; Spiritum sanctum tuum ne auferas a me (Psal. L). Qui sunt isti tres spiritus? Principalis spiritus Pater est; rectus Spiritus, Filius; Spiritus sanctus, Spiritus sanctus. Ecce quod Hieronymus dicit tres spiritus, id est tres personas. Augustinus quoque in libro De doctrina Christiana tres res dixit ad pluralitatem personarum respicientes; ait quippe sic: Res aliae sunt quibus fruendum est, aliae quibus utendum. Illae quibus fruendum est nos beatos faciunt. Illis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur. Si redire in patriam volumus, utendum est mundo non fruendum. Res igitur quibus fruendum est, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Eademque Trinitas una quaedam res est, communisque omnibus fruentibus ea. Frui autem est amore inhaerere alicui rei propter seipsam. Patet itaque quod eadem nomina modo ad unitatem substantiae, modo ad pluralitatem personarum significandam ponuntur. Similiter haec nomina potentia, sapientia, bonitas, nomina substantiae sunt, et singulis personis aequaliter conveniunt; et tamen saepissime in sacra Scriptura per potentiam Pater, per sapientiam Filius, per bonitatem Spiritus sanctus intelligitur. Et quare hoc fiat, bonum est quaerenti satisfacere. Cum haec nomina, Pater, Filius, Spiritus sanctus, translata sint a creaturis ad ipsum Creatorem, ne videantur quod in nobis significant in Deo significare, attribuitur Patri potentia, Filio sapientia. In hominibus enim pater est prior filio, filius patre posterior; et ex antiquitate in patre defectus; ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Attribuitur ergo Patri potentia, ne videatur prior Filio, et inde impotentior; Filio sapientia, ne videatur posterior, et inde minus sapiens Patre vel inferior. Nec dicitur Filius sapientia, ideo quod ipse solus sit sapiens, cum tota Trinitas una sit sapientia; nec Pater potentia quod ipse solus sit potens cum tota Trinitas sit una omnipotentia; sed ibi magis dicendum fuit ubi plus dubitari potuit. Unde dicitur: Credo in Deum Patrem omnipotentem. Spiritus etiam solet poni ad rigorem significandum, et crudelem solet denotare; et ideo bonitas vel benignitas frequentius appellatur. Hic oritur quaestio difficilis, si in Deo tres personae dicuntur esse quia potens, sapiens et benignus est, quare non potius quatuor vel quinque, vel multo plures, cum sit fortis, justus, misericors, pius et caetera? Ad quod dici potest quod quaecunque dicuntur de Deo, et creduntur veraciter in Deo, ad haec tria referuntur. Si enim fortis dicitur incorruptus, incommutabilis, et similia, totum hoc potentiae est. Si providus, inspector, intelligens, totum hoc sapientiae est. Si pius, mansuetus, misericors, totum hoc bonitatis est. Et in his tribus summa perfectio est. Ubi enim concurrunt ista tria, posse, scire, velle (quod benignitatis est) nihil deest. Si aliquod horum tollas, non est summa perfectio. Est ergo Trinitas perfecta, quae non potest minui, nec potest augeri. In creaturis hujus sanctae et individuae Trinitatis signa apparent. Signum potentiae est rerum immensitas: sapientiae pulchritudo; bonitatis utilitas. Et ita per haec quae foris sunt, invisibilia Dei cognoscuntur a creatura rationali. Sicut nomina substantia, de quibus prius diximus, dicuntur de singulis personis; similiter illa nomina quae respectu creaturae competunt Deo temporaliter, velut haec nomina, Dominus creator, miserator. Ut enim Augustinus ait in libro De Trinitate: Non ante fuit Dominus, quam ejus esset servus. Itaque temporaliter coepit esse Dominus; quoniam creatura in tempore facta coepit ei subservire. Similiter coepit Deus esse creator in tempore ex quo fecit creaturam. Non enim creavit eam ab aeterno, nec creatori est coaeterna. Et cum Pater sit Dominus et creator, et Filius similiter, et Spiritus sanctus: non tamen tres Domini sed unus Dominus, non tres creatores sed unus. Quod aliqua dicantur de Deo temporaliter et sine ejus mutatione, Augustinus ostendit per similitudinem rei quae incipit esse pretium sine sui mutatione, in libro quarto De Trinitate. Nummus cum dicitur pretium, relative dicitur, nec tamen mutatus est cum esse coepit pretium, neque cum dicitur pignus, et si qua sunt similia. Si ergo nummus nulla sui mutatione potest relative dici, quanto magis de immutabili substantia Dei accipiendum est, ut, quamvis temporaliter incipiat dici, non tamen substantiae Dei aliquid accidisse dicatur, sed illi creaturae ad quam dicitur. Quod ergo incipit temporaliter dici quod ante non dicebatur, manifestum est relative dici; non secundum accidens quod ei acciderit, sed secundum accidens ejus ad quod dicitur: Patet itaque quod Deus ex tempore est Dominus et creator; et tamen verum est, Dominus omnium est ab aeterno, et creator ab aeterno; sed non ab aeterno Dominus, nec ab aeterno est creator. Nec mirum videri debet quod aliquid dicitur ei ex tempore competere. Nam assumpsisse carnem ex tempore convenit ei; et hoc nomen Christus ex tempore convenit Filio Dei, Christus tamen ab aeterno est. ####  |