| ### LIBER TERTIUS. ###  |

| #### TITULUS CAPITULI II: Quod pulchre divina et coelestia etiam per dissimilia symbola manifestantur. LITTERA. |

| #### #### Oportet ergo, ut existimo, primum exponere quam quidem esse speculationem omnis hierarchiae existimamus, et quid ipsius unaquaeque divinis profuit laudatoribus. Deinde coelestes hierarchias laudare secundum ipsarum in eloquiis manifestationem consequentibusque his dicere, qualibus divinis formationibus coelestes figurant ordines eloquiorum sacrae descriptiones, et ad qualem oportet ascendere per formas veritatem. Ut non et nos eodem modo multis immunde existimemus coelestes, et deiformes animos, multipedes esse quosdam, et multorum vultuum, et ad boum et pecudalitatem [pecuinitatem], aut ad leonum bestialem imaginationem formatos, aut ad aquilarum curvo rostro speciem, aut ad volatilium tripertitam alarum commotionem effiguratos: et rotas quasdam igneas super coelum imaginemur, et thronos materiales Divinitati ad recubitum necessarios; et equos quosdam multicolores, et armiferos archistrategos; et quaecunque alia ex eloquiis nobis sacrae, et formabiliter in varietate manifestativorum symbolorum tradita sunt (Ezech. I; Apoc. IV; Isa. VI; Dan. VII; Zach. I; Apoc. VI; Ezech. XXIII; Job. XVI; Sap. V; Josue V; II Machab. III). Etenim valde artificialiter theologia poeticis sacris formationibus in non figuratis intellectibus usa est: nostrum, ut dictum est, animum revelans, et ipsi propria, et connaturali reductione providens, et ad ipsam reformans anagogicas sanctas Scripturas, si cui autem videtur sacras quidem recipi debere compositiones tanquam simplicium in seipsis ignotorumque nobis, et incontemplabilium subsistentium: inconvenientes vero existimat sanctorum intellectuum in eloquiis sacris descriptiones, et omne sic dicere durum, hoc angelicorum nominum theatrum; et debuisse, ait, theologos ad corpoream facturam universaliter in corporalium venientes propriis ea, et quantum possibile cognatis et formare, et manifestare figurationibus ex apud nos pretiosissimis, et immaterialibus quoquo modo, et supereminentibus essentiis, et non coelestibus, et deiformibus simplicitatibus terrenas novissimas circumpositas multiformitates. Hoc quidem et nostrum sublimius futurum esset, et supermundanas manifestationes non deduceret in inconvenientes dissimilitudines. Hoc etiam in divinas simul injuste non injuriam faceret virtutes, et aeque nostrum non seduceret animum in immundas se inserentem compositiones. Et fortassis etiam existimabuntur supercoelestia leoninis quibusdam, et equinis multitudinibus repleri; et mugitiva laudum oratione, et volatili angelorum praecipitatu, et animalibus aliis, et materiis ignobilioribus tanquam ad inconsequens, et ignobile, et passibile reclusa, dum describuntur per omnia deiformes clarae manifestativorum eloquiorum similitudines. Sed veritatis, ut existimo, inquisitio ostendit eloquiorum sacratissimam sapientiam (Ezech. XXVIII; Job. XXXVIII) in animorum coelestium formationibus utrumque valde providisse: ita ut neque in divinas (sic forsitan diceret quis) injuriam faceret virtutes; neque vos in viles passibiliter infigeret imaginum humilitates. Quia quidem enim pulchre procuratae sunt informium formae, et figurae carentium figuris, non unam causam diceret quis esse nostram analogiam non valentem immediate in invisibiles extendi contemplationes, et desiderantem proprias, et connaturales reductiones: quae passibiles nobis formationes praetendunt informium supernaturaliumque speculationum. Sed quia et hoc mysticis eloquiis est decentissimum, per incomprehensibilia divina aenigmat occultare, et inviam multis ponere sacram, abditamque supermundanorum intellectuum veritatem. Est enim non omnis sacer, neque omnium, ut eloquia aiunt, scientia (Matth. VII; I Cor. II). Si autem deformes imaginum descriptionis causas existimaverit quis inhonestum, dicens, referri sic turpes formationes deiformibus, et sanctissimis dispositionibus, sufficit ad eum dicere: Quomodo duplex est sanctae manifestationis modus? Unus quidem quasi consequens propter similes provenientium sacrarum figurarum imagines; alter vero propter dissimiles formarum facturas in omnino inconsequens, et indecorum conformatus. Itaque colendam super essentiam divinitatis beatitudinem manifestativorum eloquiorum mysticae traditiones, aliquando quidem ut rationem, et intellectum, et essentiam laudant; divinam rationalitatem, et sapientiam ejus declarantes, et vere existentem substantiam, et eorum, quae sunt substantiae, causam veram; et quasi lumen eam formant, et vitam vocant tantis mirabilibus formationibus castioribus manentibus, et materiales formationes excellere quoquomodo probatis deficientibus; et sic divina ad veritatem similitudine. Est enim super omnem essentiam et vitam, nullo quidem ipsam lumine characterizante, omnique ratione, et intellectu similitudine ipsius incomparabiliter derelictis. Aliquando vero dissimilibus manifestationibus ab ipsis eloquiis (Rom. XI; I Tim. VI; Psalm. CXL) supermundane laudatur, eam invisibilem, et infinitam, et incomprehensam vocantibus: et quae, ex quibus non quid est, sed quid non est, significatur. Hoc enim, ut existimo, potentius est in ipsa. Quoniam quidem, ut occulta, et sacerdotalis traditio subintroduxit, hoc quidem non esse secundum quid eorum, quae sunt, eam vere dicimus. Ignoramus autem superessentialem ipsius, et invisibilem, et ineffabilem infinalitatem. Si igitur negationes in divinis verae sunt affirmationes vero incompactae, obscuritati arcanorum magis apta per dissimiles formationes manifestatio. Et nunc itaque non turpes replent coelestes ornatus eloquiorum sacrae descriptiones dissimilibus eos formarum facturis manifestantes, et per has ostendentes materialibus simul omnibus supermundalium excellentias. Quin vero et nostrum animum reducant magis dissimiles similitudines: non existimo quemquam bene sapientum contradicere. Per quidem enim pretiosiores sacras formationes consequens est seduci, auriformes quasdam existimantes esse coelestes essentias, et quosdam viros fulgoreos decora indutos vestimenta, candidum, et igneum innocue respergentes, et quibuscunque aliis similibus imaginalis formis theologia coelestes figuravit intellectus. Quod quidem ne paterentur, qui nihil visibilibus bonis altius intelligunt, sanctorum theologorum restitutiva sapientia ad indecoras dissimilitudines mirabiliter descendit: non concedens materiale nostrum in turpibus imaginibus remanens quiescere; purgans vero sursumque ferens, et animae suggerens deformitate compositionum, tanquam neque justo neque vero probante, esse nequaquam valde materialibus, quia sic turpibus, similia secundum veritatem supercoelestia, et divina spectacula. Sed itaque et hoc intelligere oportet: Nihil eorum, quae sunt, esse universaliter boni participatione privatum: siquidem, ut eloquiorum Veritas ait: ####
| #### “Omnia bona valde (Gen. I).” |
#### #### Est ergo ex omnibus intelligere bonas speculationes, et invisibilibus, et intellectualibus, ex materialibusque formare dictas dissimiles similitudines: altero modo intellectualibus habentibus, quae sensibilibus aliter distributa sunt. Etenim furor in irrationalibus quidem ex passibili motu est: et omnis irrationabilitatis repletus est furibundus eorum motus; sed intellectualibus altero modo oportet irascibile intelligere, declarans, ut existimo, eorum virilem rationabilitatem, et immanem [immanentem] quietem in divinis, et immutabilibus fundamentis. Eodem modo concupiscentiam quidem esse dicimus in irrationabilibus inconsultam quamdam, et materialem ex naturali motu, aut consuetudine in mutabilibus incontinenter ingenitam impassibilitatem, et irrationabilem corporalis voluptatis continuitatem; simul omne animal compellentis secundum sensum inconcupiscibile. Cum vero dissimiles similitudines intellectualibus circumponentes concupiscentiam eis circumformamus amorem divinum, ipsum intelligere oportet super rationem, et intellectum immaterialitatis, et inflexibile, et non indigens desiderium superessentialiter castae, et impassibilis contemplationis et illam puram, et sublimissimam claritatem, et invisibilem, et formificam pulchritudinem aeternae, verae et invisibilis societatis. Et veluti potentiam excipit quidem in sufficentia, et in conversibilitate; et a nulla affligitur virtute, per inconfusum, et immutabilem divinae pulchritudinis amorem, et universalem revocationem in id quod vere est appetendum. Sed et ipsam irrationabilitatem et insensualitatem in quidem irrationabilibus animalibus, aut in animatis materiis, defectum rationis, et sensus proprie vocamus; in autem immaterialibus et intellectualibus essentiis sanctae, et decenter supereminentias earum, ut super mundalium confitemur, nostram transitoriam, et corporalem rationem, et materialem, et alienatum incorporalibus animi sensum excellentes. Est itaque non dissonas formare coelestibus formas, et ex vilibus materiae partibus. Quoniam et ipsa ex vere bono subsistentiam possidens per omnem sui materialem dispositionem imagines quasdam intellectualis pulchritudinis habet; et possibile est per eas reduci ad immateriales primas formas dissimiliter, ut dictum est, similitudinibus acceptis, et eisdem non similiter: compacte autem, et pulchre intellectualibusque et sensibilibus proprietatibus definitis. Haec mysticos theologos inveniemus non solum coelestium dispositionum declarationibus mirabiliter conformantes, sed ipsis aliquando divinis manifestationibus. Et aliquando quidem ipsam ex luminibus pretiosis laudant, ut solem justitiae, ut stellam matutinam in animum sancte orientem, et ut lumen incircumvolute, et invisibiliter resplendens (Malach. I; Apoc. II). Aliquando vero ex mediis, ut ignem innocue resplendentem, ut aquam vitalis plenitudinis datricem, et, ut symbolice dicendum, in ventrem subeuntem, fluminaque redundantem immensurabiliter refluentia. Aliquando autem ex novissimis, ut unguentum suave, ut lapidem angularem (Exod. III; Joan. I). #### Sed et bestialem ipsi formam circumponunt; et leonis ei, et pantherae specialitatem coaptant, et pardalineam vestiunt, et ur sam saevientem (Cant. II; Isa, XXVIII; Osee V). Ad dam vero, et quod omnium vilius esse, et magis significare visum est; quia et vermis specie ipsam seipsam circumformantem divina sapientes [divinam sapientiam] tradiderunt (Psal. XXI). Sic et omnes theosophi, et occulta inspiratione prophetae a sanctis incontaminatis distinguunt Sancta sanctorum, et dissimilem sanctam figurationem honorant, ut neque divina immundis recte accepta sint, neque mirabilium imaginum studiosi contemplationis tanquam veris remanent figuris. Divina itaque honorificant veris negationibus, et ad novissima compactarum imaginationum diversis similitudinibus. Nihil ergo inconsequens est, si et coelestes essentias ex inconvenientibus dissimilibus similitudinibus formant secundum dictas causas. Non enim fortassis utique, non nos in quaestionem quidem ex indigentia in anagogen per diligentem divinorum scrutationem veniremus, nisi deformitas nos extorqueret manifestatoriae angelorum deformationis: non sinens nostrum animum remanere in dissimilibus formarum facturis, sed reluctantem negare materiales passibilitates, et assuescentem pure extendere per visibilia in supermundanas altitudines. Tanta quidem a nobis dicta sunt propter materiales et inconvenientes divinorum eloquiorum angelicas imaginum descriptiones. Deinde autem segregare oportet quid ipsam quidem esse hierarchiam existimamus, quidque ab ipsa hierarchia prosunt hierarchiam sortientes. Dux vero sit Christus (siquidem mihi fas dicere) meus, totius hierarchicae manifestationis inspiratio. Tu vero, o puer, secundum sanctam nostrae sacerdotalis traditionis legislationem, ipse sancte, et decenter ausculta, mirabiliter dictorum divinus divina in doctrina factus, secreto animi quae sancta sunt circumtegens, ex immunda multitudine tanquam uniformia custodi. Non enim fas, ut eloquia aiunt in porcos projicere invisibilium margaritarum inconfusum, et luciformem, beneficumque ornatum (Matth. VII). ####  |