| #### CAP. XIV. Utrum inter servum et liberam possit contrahi matrimonium. |

| #### #### Inter servum et liberam, et liberum et ancillam juxta Romanas leges prohibetur fieri conjugium. Unde in constitutionibus Novellarum: Si quis per errorem mulierem ancillam duxerit liberam putans esse, vel econtrario, si libera mulier servo per errorem juncta sit: dicendum est omnino nuptias non constituisse. Inter liberum et ancillam, servum et liberam nuptiae contrahi non possunt. Eadem res affirmari videtur ex concilio apud Tertineriam celebrato, in quo factum est decretum hujusmodi: Si quis ingenuus ancillam alterius uxorem acceperit et existimat quod ingenua sit, si ipsa femina postea fuerit in servitutem redacta, si eam a servitute redimere potest, faciat; si non potest, si voluerit aliam accipiat. Si eam autem servam sciebat et collaudaverat; postea eam ut legitimam habeat. Similiter et mulier ingenua de servo alterius facere debet. Itaque ex his auctoritatibus datur intelligi quod inter servam personam et liberam non fiat conjugium, in quibuscunque Ecclesiis illud est prohibitum et communiter confirmatum; sed in illis ecclesiis quae nondum illam institutionem susceperunt, bene fit inter tales personas conjugium, sicut in multis ecclesiis Gallicanis fit frequenter libero retinente libertatem et servo servitutem. Quod videtur affirmare Augustinus sic dicens: Si femina ingenua acceperit servum, sciens quod servus esset, habeat eum; quia omnes unum Patrem habemus in coelo, una lex erit viro et feminae. Leges quoque videntur affirmare quoddam mirabile, hoc scilicet quod inter liberum et ancillam non possit fieri matrimonium, quamvis etiam eorum Domini permittant et ex voluntate consentiant. Nos autem inter servas personas saltem dominis consentientibus credimus fieri conjugia: exemplo Hebraeorum qui, quamvis servi essent in Aegypto, tamen nuptias legitime celebrabant. Hoc etiam confirmatur ex concilio Maguntiensi in quo de conjugio servi et ancillae taliter est decretum. Si servum et ancillam Dominus amborum in matrimonium conjunxerit; et postea liberato servo ancilla non potest redimi quae in servitio est, ideo matrimonia non salvantur. De qua re etiam decretum est in concilio Cabilonensi. Dictum est quod nobis quidam matrimonia legitima potestativa quadam praesumptione dirimant, non attendentes illud Evangelicum: Quod Deus conjunxit homo non separet (Matth. XIX). Unde visum est nobis ut conjugia servorum non dirimantur, etiam si diversos dominos habeant; sed in uno conjugio permanentes dominis serviant suis. Et hoc in illis servandum est ubi legalis conjunctio fuit et per voluntatem dominorum. Et attende quod in fine hujus capituli videtur affirmari quod inter servum et ancillam absque permissione dominorum nequeat fieri copula conjugalis, videtur tamen rationabiliter quod inter eos possit fieri conjugium si ex communi consensu copulentur, quamvis eorum domini ignoraverint. Si enim contingeret juvenem et puellam quorum uterque Christianus esset et liber a Saracenis captivari et in servitutem redigi, quae ratio vetaret pro vitanda fornicatione ex communi consensu copulari? ####  |