| #### CAP. LVI. De arboribus. |

| #### #### Arborum nomen a robore quidam derivatum putant, sicut herbarum ab haerendo creditur, eo quod terris suis radicibus adhaereant. Utraque autem ideo sibi pene similia sunt, quia ex uno alterum gignitur. Nam dum sementem in terram jeceris, prius herba oritur, deinde confota surgit in arborem, et intra parvum tempus quod herbam videras, arbustum suspicis. Arbustum arbor est novella et tenera in qua insertio fieri potest, aut arbor cui vitis maritatur et inhaeret; unde dicitur arbustum quasi arboris hasta. Alii arbustum locum in quo arbores sunt volunt accipere, sicut et saliceta, et vireta, ubi salices, et virgultae novellae, et virentes sunt. Frutex minor arbore juste appellatur, quod fronde terram tegat. Nemus vox Graeca est a nemo [n][eac][m][o][sf], id est pasco quod in eo greges pascantur, estque voluptatis causa comparatum. Alii quasi Latinum sit a nemine, aut numinibus nuncupatum volunt, quia pagani ibi idolis suis sacrificabant. Lucus est densitas arborum solo lucem detrahens, per antiphrasin, eo quod non luceat, sive a luce quod in eo lucebant funalia, vel cerei propter nemorum tenebras. Saltus est densitas arborum alta vocata hoc nomine eo quod exsiliat in altum, et in sublime consurgat, vel quod ibi ferae et pecora interdum saliant. Insitio dicitur cum fisso trunco surculus fecundae arboris sterili inseritur. Plantae sunt raptae de arboribus. Plantaria autem quae ex seminibus nata sunt cum racidibus, et a terra propria transferuntur. Radix appellatur quod quasi radiis quibusdam fixa terris, in profunda demergitur. Nam physici dicunt parem esse altitudinem radicum et quarumdam arborum. Truncus est stipes, et status arboris insistens radici. Corticem veteres corucem vocabant. Dicitur autem cortex, quod corio lignum tegat. Liber est pars corticis interior, dictus a liberato cortice, id est ablato; est enim medium quiddam inter lignum et corticem. Rami sunt qui de trunco manant, sicut a ramis aut radice surculi. Surculi sunt a praecisione serrae nuncupati. Virgultum est quod de radice pullulat, ramus, qui de ipso arboris robore, virga quae de ramis. Proprie autem virgultum appellatur quod ad radicem arboris nascitur, et quasi inutile ab agricolis amputatur, et hinc dictum virgultum, quod ex virga tollitur. Virga autem a vi vel a virtute dicitur, quia vim habet in se multam, vel a viriditate, vel quia pacis indicium est, quod vim urgeat: unde virga quae dicitur caduceum, utuntur magi ad placandos serpentes inter se, et idcirco in ea hos sustinent alligatos; hac etiam philosophi, reges, nuntii, magistri, ac legati utuntur. Flagella dicuntur summae arborum partes, ab eo quod crebros ventorum flatus sustinent. Cimas et cimata vocant herbarum summitates quasi comas. Folia [ph][uti][l][l][a] Graece dicuntur. Unde est ad nos per derivationem translatum. Flores nominati quod cito defluant de arboribus, quasi fluores, quod cito solvantur. In his duplex gratia, coloris et odoris. Austro enim flores solvuntur, zephyro fiunt. Germen dicimus surculum praegnantem, a generando unde et germinatio. Fructus nomen accepit a frumine, id est eminente gutturis parte, quo vescimur; unde et fruges. Fructus proprie dicuntur agrorum et arborum, quibus utimur; in animalibus vero abusive et translative fructum vocant. Poma dicta ab opimo, id est a copiae ubertate. Matura dicuntur, quod apta sint ad manducandum; sic et immatura, quia priusquam matura fiant, dura sunt ad manducandum. Sunt autem poma quaecunque principalem fructum nucleo non includunt. Ligna secundum Varronem dicta sunt quod leguntur ad ignem construendum, secundum quosdam autem quia accensa convertuntur in lumen. Unde et lychnus lucerna dicitur, et elychnium quod in ea ardens lumen praebet. Torris lignum adustum, quem vulgus titionem vocat, foce semiustum et exstinctum. Quisquiliae sunt stipulae immistae surculis ac foliis aridis; sunt autem purgamenta terrarum. #### Palma dicta, quia manus victricis ordinatus est, vel quod oppansis est ramis in modum palmae hominis. Est enim arbor insigne victoriae, proceroque ac decoro virgulto, diuturnisque vestita frondibus, et folia sua sine ulla successione servans; hanc Graeci phoenicem dicunt, quod diu duret, ex similitudine avis illius Arabiae, quae multis annis vivere perhibetur, fructus autem ejus dactyli a digitorum similitudine nuncupati sunt. #### Laurus, a verbo laudo, laudus dicta. Hac enim cum laudibus victorum capita coronabantur. Apud antiquos autem laudus nominabatur, postea d littera sublata, et r subrogata, dicta est laurus, ut in auriculis, quae initio audiculae dictae sunt, et medidies, quae nunc meridies dicitur. Hanc arborem Graeci daphnem vocant eo quod nunquam deponat viriditatem, propter quod illa victores prius coronabantur. Sola quoque haec arbor vulgo fulminari minime creditur. Malus a Graecis dicta, eo quod fructus ejus sit omnium pomorum rotundissimus, Unde et haec sunt vera mala, quae vehementer rotunda sunt. Alii mala quod Graecis mela dicuntur, alii a dulcedine appellari aiunt, quod ejus fructus mellis saporem habeat, vel quod in melle serventur. Malum punicum dicitur, quod ex Punica regione sit genus ejus translatum. Idem est malum granatum, eo quod intra rotunditatem corticis granorum contineat multitudinem. Ficus Latine a fecunditate vocatur. Feracior est enim arboribus caeteris. Nam ter quaterque per singulos annos generat fructum, atque altero maturescente, alter oboritur, hinc et caricae a copia nominatae. Ficus Aegyptia fecundior fertur, cujus lignum in aquam missum, continuo mergitur, et cum in limo aliquandiu jacuerit, deinde in superficiem sustollitur, versa vice naturae, quoniam madefactum debuit humoris pondere residere. A senibus in cibo saepius sumptae ficus rugas eorum feruntur distendere. Tauros quoque ferocissimos ad fici arborem alligatos mansuescere dicunt. Morus a Graecis vocata, quam Latini appellant rubum, eo quod fructus ejus vel virgultum rubet. Est enim morus silvestris fructum afferens, quod in deserto pastorum fames ac penuria confovetur - hujus folia superjactata serpenti, feruntur interimere eum. Sycomorus, sicut et morus, Graeca nomina sunt. Dicta autem sycomorus, ficus fatua, quia [a][uti][k][o][n] Graece dicitur ficus et [m][oh][r][oac][sf] fatuus, dicitur etiam marisca a Latinis et celsa ab altitudine, quia non est brevis ut caeterae. Nux appellata, quod umbra vel stillicidium foliorum ejus proximis arboribus noceat. Hanc alio nomine Latini juglandem vocant, quasi Jovis glandem. Fuit enim haec arbor consecrata Jovi. Cujus pomum tantum vim habet ut missum inter suspectos herbarum vel fungorum cibos quidquid in eis virulentum est, exsugat, rapiat, atque exstinguat. Nuces autem generaliter dicuntur omnia poma corio duriori tecta, ut pineae, nuces avellanae, glandes, castaneae, amygdala. Hinc nuclei dicti, quod sint duro corio tecti. At contra omnia poma mollia, mala dicta sunt, sed cum adjectione terrarum in quibus antea nata sunt, ut persica, punica, matiana, etc. Amygdala [sba][m][iac][g][d][a][l][o][n] Graecum nomen est, quod Latine longa nux vocatur. Cunctis autem arboribus prius se flore vestit, et ad ferenda poma arbusta sequentia praevenit. Castaneam Latini a Graeco appellant vocabulo; hanc enim Graeci [k][aac][s][t][a][n][o][n] castanon vocant. Quidam a castrando dictam putant, eo quod fructus ejus gemini in modum testiculorum intra folliculum sunt reconditi, qui dum ejiciuntur, quasi castrantur; haec arbor semel, ut excisa fuerit, tanquam silva expullulare consuevit. Hex arbor grandifera ab electo vocata. Hujus enim arboris fructum homines primum ad victum sibi elegerunt. Unde et poeta: #### Mortales cuncti ructabant gutture glandem. #### Prius enim quam frumenti usus esset, antiqui homines glande vixerunt. Phagus et esculus arbores glandiferae ideo vocatae creduntur quod eorum fructibus olim homines vixerunt, cibumque sumpserunt. Nam aesculus ab esca dicta. Phagus vero a Graeco vocabulum traxit; [ph][aac][g][e][i][n] enim Graece comedere dicitur Latine. Xylicon quam Latini corrupte siliquam vocant, ideo tale nomen a Graecis accepit, quod ejus fructus sit dulcis. [x][uac][l][o][n] xylon quippe Graecis dicitur lignum, et [g][l][u][k][uac][sf] glykis dulcis, hujus arboris pomo succus expressus acatia a Graecis dicitur, Pistatia arbor dicta, quod cortex pomi ejus nardi pistici odorem referat. Pinus arbor picea ab acumine foliorum dicta, pinnum enim antiqui nominabant acutum. Pinum autem aliam pitin, aliam peucen vocant, quam nos piceam dicimus eo quod desudet picem. In Germaniae autem insulis hujus arboris lacryma electrum gignit. Gutta enim defluens rigore vel tepore in soliditatem durescit, et gemma fit, de qualitate sua nomen accipiens, id est succinum, eo quod succus sit arboris. Pinus creditur prodesse cunctis, quae sub ea servantur, sicut nux nocere omnibus. Abies dicta, quod prae caeteris arboribus longe eat, et in excelsum praeemineat, cujus natura expers est terreni humoris, ac proinde habilis atque levis habetur. Hanc quidam gallicam vocant, propter candorem. Est autem sine nodo. Cedrus est quae etiam Graece [k][eac][d][r][o][sf] cedros vocatur, cujus folia cypressi similitudinem habent; lignum vero jucundi odoris est, et diu durans, nec a tinea unquam exterminatur, unde et in templis propter diuturnitatem ex hoc ligno lacunaria fiunt. Hujus ligni resina cedria dicitur, quae in conservandis adeo est utilis, ut perliniti ex ea nec tineas patiantur, nec tempore consenescant, Cypressus Graece [k][u][p][r][iac][a][s][s][o][sf] a pueri nomine dicitur, quod caput ejus a rotunditate in cacumen erigitur; unde et eonos vocatur alta rotunditas. Hinc et fructus ejus conus, quia rotunditas ejus talis est ut conum imitetur, unde et coniferae cyparissi dicuntur. Hujusmodi lignum cedro pene proximam habet virtutem, templorum quoque trabibus aptum, impenetrabili soliditate nunquam oneri cedit, sed ea qua in principio fuerit firmitate perseverat. Antiqui cypressi ramos prope rogum constituere solebant, ut odorem cadaverum dum urerentur, opprimerent jucunditate odoris illius. #### Juniperus Graece [sbaac][r][k][e][u][th][o][sf] dicta putatur, quibusdam Latine, quasi junipyrus, id est juvans. Pyr sive quod ab amplo in angustum finiat, ut ignis, sive quod conceptum diu teneat ignem, adeo ut si prunae ex ejus cinere coopertae sint, usque ad annum perveniant. Pyr [[p][u][r]] enim apud Graecos ignis est. #### Platanus a latitudine foliorum dicta, vel quod ipsa arbor patula sit et ampla, nam platos [[p][l][aac][t][o][sf]] Graeci latum vocant. Expressit hujus arboris Scriptura nomen et formam, dicens: Quasi platanus dilatata sum in plateis [exaltata sum juxta aquam]. Est autem tenerrimis foliis ac mollibus. #### Quercus sive querna dicta quod ea soliti erant dii gentium quaerentibus responsa dare, arbor multum annosa sicut legitur de quercu Mambre, sub qua habitavit Abraham, quae fertur usque ad Constantini regis imperium per multa saecula perdurasse; fructus foliorum ejus galla vocatur, et ramorum glans aut glandula. #### Fraxinus vocari fertur, quod magis inter aspera loca montana et fragrosa nascatur: de qua Ovidius: #### . . . et fraxinus utilis hastis. #### Alnus vocatur, quod amne alatur, proxima enim aquae nascitur, nec facile extra undas vivit; haec est tenera et mollis, quia in humecto loco nutritur. Ulmus nomen accepit, quod in uliginosis locis et humidis melius proficit; nam in montanis et asperis locis minus laeta est. #### Populus dicta quod ex ea multitudo frondium et surculorum nascatur. Differt tamen a poly et a populo pro gente in primae syllabae quantitate. Ejus genus duplex est, nam altera est alba, altera est nigra. Alba est populus dicta, quod folia ejus una parte sint alba, altera viridia; haec ergo bicoloi habet quasi diei et noctis notas, quae tempora ortu solis, occasuque constant. Generant etiam resinam et electrum circa Eridanum fluvium, vel, ut alii memorant, in finibus Syriae. Salix dicta, quod celeriter saliat, hoc est velociter crescat, arbor lenta vitibus habilis vinciendis. Cujus seminis hanc esse naturam dicunt, ut si quis illud in poculo hauserit, liberis careat, sed et feminas infecundas efficit. Populus autem, et salix, et tilia mollis materiae sunt et ad insculpturam aptae. Vimen vocatur ex eo quod vim multam vigoris seu viroris habeat. Natura enim ejus talis est, ut etiam si arefacta abluatur, virescat, deinde excisa, atque in humo fixa, radicibus sese in humum ipsa demergat. Buxus Graecum nomen est, ex parte a Latinis corruptum. Byxos enim appellatur a Graecis arbor virens, et levitate materiae elementorum apicibus apta, unde et Scriptura: Scribe in buxo (Isa. XXX). ####  |