|
Quicunque convicio, vel maledicto, vel etiam criminis objectu aliquem
laeserit, meminerit satisfactione quam primum curare quod fecit, et ille
qui laesus est sine disceptatione dimittere.
Graviter offendit, qui convicio vel maledicto aliquem laedit. Apostolus
ait: Maledici regnum Dei non possidebunt (I Cor. VI). Et Dominus in
Evangelio: Qui dixerit fratri suo fatue: reus erit gehennae ignis
(Matth. V). Debet ergo sicut graviter deliquit, graviter poenitere,
atque ab eo quem laesit toto corde, tota humilitate veniam postulare; et
ille qui laesus est sine disceptatione dimittere. Isidorus: Qui fratrem
suam tardius reconciliat, Deum sibi tardius placat. Frustra enim sibi
Deum reconciliari atque propitiari quaerit, qui cito placare suum
proximum negligit. Sed sunt quidam qui de suis meritis confidentes pigre
in se delinquentibus veniam praestant; sed nihil proficit esse illaesum
qui non est paratus ad veniam, dum potius haec magna sit culpa quando
tardius laxantur fraterna delicta. Veritate testante didicimus quia
servus, qui decem millia talenta debebat, cum poenitentiam ageret,
absolutionem debiti a Domino accepit; sed quia conservo suo centum
denarios sibi debenti debitum non dimisit, et hic est jussus exigi quod
ei fuerat jam dimissum (Matth. XVIII). Ex quibus verbis constat quia si
hoc quod in nobis delinquitur ex corde non dimittimus, et illud rursum
exigitur quod nobis jam per poenitentiam dimissum fuisse gaudebamus.
Si autem invicem se laeserint; invicem sibi debita relaxare debebunt
propter orationes vestras, quas utique quanto crebriores habetis, tanto
saniores habere debetis.
Quotidie dicimus Deo: Dimitte nobis debita nostra sicut et nos
dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI), quod si debitoribus nostris,
id est eis qui in nos peccant nos dimittimus, cum dicimus Deo: Dimitte
nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus, ipsa nostra oratione
inculpamur, et Deum adversum nos ad iracundiam incitamus, et ipsi super
nos inducimus maledictionem potius quam benedictionem. Sicque fit ut
oratio quae debebat nobis esse salubris, sit noxia, et peccata nostra
quae debuimus minuere, orando augeamus. De quotidianis autem levibus
brevibusque peccatis sine quibus haec vita non ducitur quotidiana oratio
fidelium satisfaciet. Eorum est enim dicere: Pater noster qui es in
coelis (ibid.), qui jam tali Patri regenerati sunt ex aqua et Spiritu
sancto. Delet omnino haec oratio minima quotidianaque peccata. Delet et
illa a quibus vita fidelium etiam scelerate gesta, sed poenitendo in
melius mutata discedit. Sed quemadmodum veraciter dicitur: Dimitte nobis
debita nostra (quoniam non desunt quae dimittantur), ita veraciter
dicatur, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Idem fiat quod
dicitur; quia et ipsa eleemosyna est veniam petenti homini ignoscere.
Multa quidem genera sunt eleemosynarum, quae cum facimus adjuvamur ut
dimittantur nobis peccata nostra. Sed ea nihil est majus qua ex corde
dimittimus quod in nos quisque peccavit. Minus magnum est erga eum
benevolum esse sive etiam beneficum qui tibi nihil mali fecerit, illud
multo grandius et magnificentissimae bonitatis est ut tuum quoque
inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult semper bonum velis, facias
quoque quod possis audire dicentem Jesum: Diligite inimicos vestros,
benefacite his qui oderunt vos, et orate pro eis qui vos persequuntur
(Matth. V). Sed quoniam perfectorum sunt ista filiorum Dei quo se debet
omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum orando Deum
et secum agendo luctandoque perducere; tamen quia hoc magnum bonum
tantae multitudinis non est quantum nos creamus exaudiri cum in oratione
dicitur: Dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus
nostris, procul dubio sponsionis hujus verba implentur si homo qui
nondum ita proficit ut etiam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab
homine qui peccavit in eum ut ei dimittat, dimittit, ex corde, quia
etiam sibi roganti utique vult dimitti cum orat et dicit: Dimitte nobis
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, id est sic dimitte nobis
rogantibus debita nostra, sicut nos dimittimus rogantibus debitoribus
nostris. Jam vero qui eum in quem peccavit hominem rogat, si peccato suo
movetur ut roget, non est adeo deputandus inimicus, ut eum sic diligere
sit difficile, ut difficile erat cum inimicitias exercebat. Quisquis
autem roganti et peccata sua poenitenti ex corde non dimittit, nullo
modo existimet a Domino peccata sua dimitti, quoniam mentiri Veritas non
potest, quae ait: Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet vobis
et Pater vester coelestis delicta vestra (Matth. VI).
Melior est autem qui, quamvis ira saepe tentetur, tamen impetrare
festinat ut sibi dimittat cui se fecisse agnoscit injuriam, quam qui
tardius irascitur et ad veniam petendam tardius inclinatur.
Nonnullos ira citius ascendit et facilius deserit, nonnullos vero tarde
commovet, sed diutius tenet. Alius autem (quod nequius est) et citius
iracundiae flammas accipit et tardius deponit. Nonnulli vero has et
tardius suscipiunt et citius amittunt. In quibus nimirum liquido lector
agnoscit quia ad tranquillitatis bonum ultimus plus quam primus accedit,
et in malo secundum tertius superat. Quanta sit ergo iracundiae culpa
pensemus, per quam dum mansuetudo amittitur, similitudo supernae
imaginis vitiatur. Per iram justitiam relinquitur, sicut scriptum est:
Ira viri justitiam non operatur (Jac. I). Per iram gratia vitae socialis
amittitur, sicut scriptum: Noli esse assiduus cum homine iracundo, ne
forte discas semitas ejus et sumas scandalum animae (Prov. XXII). Nam
qui se humana ratione non temperat, necesse est ut bestialiter solus
vivat. Aliquando autem ira manus non exerit, sed in maledictionis jacula
linguam vertit. Nonnunquam vero dum accensus animus a consueta locutione
restringitur, per accessum temporis penitus a proximi dilectione
separatur, et acriores stimuli ad mentem veniunt, causaeque quae gravius
exasperent oriuntur, atque in irati oculo festuca in trabem vertitur,
dum ira in odium permutatur. Veremur a proximis despici, dedignamur
injurias verbi tolerare, si contingat jurgium fortasse cum proximo,
erubescimus priores satisfacere. Cor quidem carnale dum hujus vitae
gloriam quaerit, humilitatem respuit, et plerumque ipse homo qui
irascitur discordanti sibi reconciliari appetit, sed ire ad
satisfaciendum prior erubescit. Pensemus ergo facta capitis nostri, ut
videamus quo jaceant nostrae pravitatis errores. Ecce inter nos et Deum
peccando discordiam fecimus, et tamen ad nos Deus suos negatos prior
misit, ut nosipsi qui peccavimus ad pacem Dei revocemur. Erubescat ergo
humana superbia, et confundatur quisque si non satisfaciat proximo,
quoniam post culpam nostram ut ei reconciliari debeamus, et ipse qui
offensus est legatis intervenientibus obsecrat Deus.
Qui autem non vult petere veniam aut non ex animo petit, sine causa est
in monasterio, etiamsi inde non projiciatur.
Cum Dominus tantum curae reconciliationis nostrae habeat, ut patiatur
munera sua derelinqui ante altare et imperfecta manere atque interrumpi
ministeria sua, donec eas et resolvas iracundiam et disjungas
inimicitias cum fratre tuo, nec nos ipsum erubescimus, sed dies multos
patimur manere inimicitias, et trahimus sicut funem longam discordiam.
Non iracundos tantum et malitiae memores punit Deus, sed et eos qui
irascentes offendunt aut placare negligunt atque contemnunt. Quoniam
quidem hi qui passi sunt et videntur pati injurias, necessario dolent et
irascuntur; qui vero fecerunt, nec doloris aliquid nec iracundiae
gerunt. Ob hoc ergo hunc qui ab iracundia liber est adducit ad illum qui
in dolore est, et liber non est, ostendens quia criminis hujus noxa
penes hunc magis est qui causam peccati dedit. Sed nec sic quidem
emendamur. Persistimus enim pro rebus nullis contristare fratres
nostros, et quasi nil mali fecerimus de satisfactione negligimus, et
oblivioni tradimus culpam atque in longum tempus protrahi patimur,
ignorantes quod tanto largior nobis erit poena, quanto largior
discordia. Ubi enim amicitia permanet, nihil facile recipitur, nihil
facile creditur quod dissidium possit operari. Si vero semel inimicitiae
occupaverint, omnia quae fiunt, quae dicuntur, quae audiuntur, ita
accipiuntur et ita intelliguntur ut ad majores et longiores proficiant
inimicitias. Si quid autem mali, hoc solum creditur et confirmatur.
Jubet ergo Dominus relinqui donum ante altare et prius reconciliari
fratri, ut ex hoc discamus quia si nec illo in tempore quo ad
ministerium Dei jubemur accedere, reconciliationem dissimulari ac
differri patitur Deus, quanto magis curanda sit haec in aliis
temporibus. Si forte accidat irasci, mandatur ut sub die aut iracundiam
nostram vel inimicitias nostras finiamus. In hoc constringimur praecepto
quo ait: Sol non occidat super iracundiam vestram (Ephes. IV). Nos
contra nec hoc contenti sumus ut iracundiam ultra solis terminum
producamus, sed et insidias invicem instruimus sive rebus sive verbis
supplantare cupientes proximos, mordentes invicem et comedentes, quod
utique aperta insania est. Quid enim aliud faciunt insani et daemone
repleti, nisi membra sua morsibus dilaniant? Frustra est ergo in
monasterio qui discordat cum fratre suo, quia nec Deum placat
sacrificiis nec proficere valet operibus bonis.
Proinde vobis a verbis durioribus parcite.
Salomon: Responsio mollis frangit iram sermo durus excitat furorem
(Prov. XV). Itemque: Dulce verbum inimicos mitigat, et amicos
multiplicat (Eccli. VI). Et Paulus: Vos qui spirituales estis, instruite
hujusmodi in spiritu lenitatis (Galat. VI). Caveant ergo viri sancti a
verbis duris.
Quae si emissa fuerint ex ore vestro, non pigeat ex ore proferre
medicamenta, unde facta sint vulnera.
Primum quidem summopere caveamus ne duris verbis aliquem conturbemus,
quod si aliquando peccamus ex fragilitate, oportet continuo ad
satisfactionem venire, et contra sermonem durum proferre dulcem atque
placabilem, ut vulnus commotionis sanet medicina humilis confessionis.
Sed sicut praediximus: Melius est ante cavere vitium quam postea
emendare commissum. Ideo servus Dei debet semper ponere custodiam ori
suo, ut non delinquat in lingua sua, et tunc maxime quando adversus eum
consistit peccator, videlicet aliquis calumniosus ac injuriosus, sicut
scriptum est: Sunt multi superbi et invidi qui non cessant irritare
famulos Dei (Eccli. V). Ergo si est tibi intellectus, responde proximo
tuo: Sin autem, sit manus tua super os tuum ne capiaris verbo
indisciplinato et confundaris (Eccli. V).
Quando autem necessitas disciplinae moribus coercendis dicere vos dura
verba compellit, si etiam ipsi modum vos excessisse sentitis, non a
vobis exigitur ut a vobis subditis veniam postuletis, ne apud eos quos
oportet esse subjectos, dum nimium servatur humilitas, regendi frangatur
auctoritas.
Plerumque hoc magnis doctoribus contingit ut dum coacta correctione
fervent, modum correctionis exaggerent, et lingua aliquid, quae non
debet, dicat, quia mentem dilectio quantum debet non inflammat. Unde
bene per Moysem Dominus praecepit, dicens: Si quis abierit cum amico suo
simpliciter in silvam ad ligna caedenda, et in succisione lignorum
securis fugerit manum, ferrumque lapsum de manubrio amicum ejus
percusserit et occiderit, hic ad unam supradictarum urbium confugiet, et
vivet, ne forte proximus ejus cujus est effusus sanguis doloris stimulo
prosequatur et apprehendat eum et percutiat animam ejus (Deut. IX). Ad
silvam quippe cum amico imus quoties cum quolibet proximo ad intuenda
delicta nostra convertimur, et simpliciter ligna succidimus, cum
delinquentium vitia pia intentione resecamus. Sed securis manum fugit,
cum sese increpatio plusquam necesse est in asperitatem protrahit,
ferrumque de manubrio prosilit, cum de correctione sermo durior excedit,
et amicum percutiens occidit, quia auditorem suum prolata contumelia a
spiritu dilectionis interficit. Correcti namque mens ad odium proruit si
hunc immoderata increpatio plusquam debuit addicit. Sed is qui incaute
lignum percutit et proximum exstinguit, ad tres necesse est urbes fugiat
ut in una earum defensus vivat. Quia si ad poenitentiae lamenta
conversus in unitate sacramenti sub spe, fide et charitate absconditur,
reus perpetrati homicidii non tenetur, eumque exstincti proximus cum
invenerit non occidit. Quia et justus ille judex qui se pro nobis per
naturae suae consortium conjunxit, ab eo procul dubio vindictam de
culpae reatu non expetit, quem sub ejus venia fides, spes et charitas
abscondit. Ideo subjungitur:
Sed tamen petenda est venia ab omnium domino, qui novit eos quos plus
justo forte corripitis, quanta benevolentia diligatis.
Aliquando exceditur modus zelo malitiae, aliquando zelo justitiae,
plerumque ex studio per deliberatam locutionem, plerumque per excessum
locutionis. Dominus vero non tam attendit sermonem quam intentionem.
Citius ergo culpa dimittitur quae nequaquam malitiae studio perpetratur.
Non autem carnalis sed spiritualis inter vos debet esse dilectio.
Sunt nonnulli qui diligunt proximos, sed per affectum cognationis et
carnis, quibus tamen in hac dilectione sacra eloquia non contradicunt.
Sed aliud est quod sponte impenditur naturae, aliud quod ex praeceptis
Dominicis ex charitate debetur obedientiae. Hi nimirum et proximum
diligunt, et tamen illa sublimia dilectionis praemia non assequuntur,
quia amorem suum non spiritualiter, sed carnaliter impendunt.
Omnipotentis Dei esse discipulos sola custodia charitatis probat. Unde
ipse ait: In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si
dilectionem habueritis ad invicem (Joan. XIII). Quae dilectio si cor
nostrum veraciter replet, duobus modis ostendi solet, si amicos in Deo
et inimicos diligimus propter Deum. Saepe in dilectionis imagine erga
inimicum animus fallitur, seque illum diligere falso arbitratur. Sed
tunc inimici dilectio veraciter custoditur, cum nec de profectu
addicimur nec de ruina laetamur. A duobus quidem praeceptis incipit
charitas, sed sese ad innumera extendit. Hujus namque initium dilectio
est Dei et proximi, sed Dei dilectio per tria distinguitur, quia ex toto
corde et ex tota anima et ex tota fortitudine conditor diligi jubetur.
Qua in re notandum est quod divinus sermo cum Deum diligere praecipit,
non solum narrat, sed etiam informat ex quanto cum subjungit: Ex tota
fortitudine, ut videlicet qui perfecte Deo placere desiderat, sibi de se
nihil relinquat. Proximi autem dilectio ad duo praecepta derivatur. Unde
dicitur: Quod tibi non vis fieri vide ne tu alteri facias (Tob. IV). Et
per semetipsam Veritas dicit: Quae vultis ut faciant vobis homines et
vos facite illis (Matth. VII). Quibus duobus scilicet utriusque
Testamenti mandatis per unum malitia compescitur, per aliud benignitas
praerogatur, ut quod non vult malum pati quisque, non faciens cessat a
nocendi opere; et rursum bonum quod sibi fieri appetit, impendens ad
utilitatem proximi exerceat ex benignitate. Sed haec nimirum duo dum
sollicita intentione cogitantur, cor ad innumera virtutum ministeria
tenditur, ne vel ad inferenda quae non debet in desideriis inquieta mens
ferveat, vel erga exhibenda quae debet otio resoluta torpescat. Nam cum
cavet alteri facere quod nequaquam vult ab altero tolerare, sollicita se
intentione circumspicit, ne superbia elevet et usque ad despectum
proximi animum dejiciens exaltet. Ne ambitio cogitationum laniet, cumque
hanc ad appetenda aliena dilatat, angustet; nec luxuria polluat et
subjectum desideriis per illicita corrumpat. Ne ira exasperet et usque
ad proferendam contumeliam inflammet. Ne invidia mordeat, et alienis
felicitatibus aemula sua se face consumat. Ne immoderate linguam
loquacitas pertrahat, eamque ad lasciviam obtrectationis extendat. Ne
odium malitia excitet, et os usque ad jaculum maledictionis irritet.
Rursumque cum cogitat ut ea alteri faciat quae sibi ab altero fieri
exspectat, nimirum ut malis bona, ut bonis meliora respondeat, ut erga
procaces mansuetudinem longanimitatis exhibeat, ut malitiae peste
languentibus gratiam benignitatis impendat, ut discordes pace muniat, ut
concordes ad concupiscentiam verae pacis accendat, ut indigentibus
necessaria tribuat, ut errantibus viam rectitudinis ostendat, ut
afflictos verbo et compassione mulceat, ut accensos in hujusmodi
desideriis increpatione restringat, ut minas potentium ratiocinatione
mitiget, ut oppressorum angustias quanta praevalet ope levet, et foris
obsistentibus opponat patientiam, ut intus superbientibus exhibeat cum
patientia disciplinam, ut erga subditos sic mansuetudo zelum temperet,
quatenus a justitiae studio non declinet, si ad ultionem zelus ferveat,
ne tamen pietatis limitem fervendo transcendat, ut ingratos quosque
ministeriis in amorem attrahat, ut proximorum mala cum corrigere non
valet taceat, ut quaecunque corrigi possunt consensum esse silentium
pertimescat, ut sic ea quae tacet toleret, nec tamen in animo virus
doloris occultet, ut sic malevolis munus benignitatis exhibeat, ne tamen
per gratiam a jure rectitudinis excidat, ut cuncta proximis quae
praevalet impendat, sed impendendo non tumeat, ut sic in bonis quae
exhibet tumoris praecipitium caveat, ne tamen et boni exercitio
torpescat, ut sic quae possidet tribuat, ut quanta sit largitas
remunerantis attendat, nec cum terrena largitur suam plus quam necesse
est inopiam cogitet, et in oblatione muneris claritatis lumen tristitia
obscuret. Bene ergo lex Dei multiplex dicitur, quia nimirum una eademque
charitas si mentem plene coeperit, ad innumera opera multiformiter
accendit. Multiplex ergo ista lex est Dei quae singulis hic rerum
articulis non permutata congruit, et causis se variantibus non variata
conjungit. Cujus nimirum legis multiplicitatem bene Paulus ostendit,
dicens: Charitas patiens est, benigna est, etc. (I Cor. XIII).
|
|
