CAP. III. De forma et quantitate arcae secundum litteram.

Qui studiosius indagare cupiunt earum rerum veritatem, quae de arca Noe secundum litteram referuntur, duo praecipue inquirere debent, videlicet formam et quantitatem arcae. Et de forma quidem sic dicit Origenes:

Cui sententiae plura refragari videntur, primum quod haec forma ad natandum non videtur esse idonea. Constat namque tantae molis machinam, tot et tantis onustam animalibus, atque cibariis, nequaquam ita potuisse supernatare venientibus aquis, ut non ex magna parte sui deorsum premeretur; cujus rei experimentum adhuc capere possumus in navibus magna gestantibus onera. Si ergo, ut dicitur, statim ab imo contrahi coepit, ut intumescentes fluctus latera hinc inde inclinantia non repellerent, sed exciperent, et non tam aquae arcam, quam arca aquas portaret? quomodo fieri poterat, ut non tota statim ad ima descenderet; rursum cum dicit. Pones ostium in latere deorsum (Gen. VI). Per latus deorsum videtur significare parietem lateralem ad differentiam lateris, quod sursum erat in tecto, in quo fortassis fenestra posita fuit. Et iterum dicit: Aperiens Noe tectum arcae (Gen. VIII), satis consequenter innuit ipsam arcam deorsum habuisse parietes, quibus superpositum fuit tectum, quod erat supremae mansioni, in qua homo morabatur, contiguum. Propter has, et alias hujuscemodi causas, videtur nobis quod in ipsa arca parietes in quatuor partibus fuerint erecti quibus tectum superpositum in cacumine suo ad mensuram unius cubiti contraheretur. Cujus autem altitudinis fuerint parietes ipsi, hoc auctoritas non dicit, sed tamen quantum conjicimus altitudo parietum usque ad fundum quartae mansionis extendebatur. Affirmant namque doctores ostium arcae inter secundam et tertiam mansionem locatum, ita ut lumen ejus fundo tertiae mansionis esset contiguum. Introitus autem ejus sursum in latere ejusdem mansionis excisus, ita ut ab ostio duae quidem mansiones deorsum essent, tres vero sursum. Et unam dicunt ad fimum animalium recipiendum ordinatam, secundam ad cibaria eorum. In tertia fuisse indomita animilia, in quarta mitia animalia, in quinta (quae suprema erat) homines et volatilia. Et verisimile est, quod duae illae inferiores mansiones natante arca deorsum inter aquas premerentur. Tertia vero, in qua animalia erant, quae spiramento aperti aeris eguerunt, prima supra aquas emineret, ita ut foris per aquam ad arcam ascendentibus ostium fere per planum occurreret. Et secundum hunc modum fortassis dictum est: Pones ostium deorsum. Vel deorsum ideo quia in quacunque mansione poneretur, deorsum erat, ut arca intrantium pedes exciperet.

Si vero quaeritur utrum aequalis fuerit altitudo singularum mansionum necne, nos quidem ex auctoritate probare non possumus, quid inde sentiendum sit. Interim tantum, quod auctoritati contrarium non sit, nobis concedi postulamus. Volumus enim sic distinguere, ut primae mansioni demus in altitudine, quatuor cubitos, secundae quinque, tertiae sex, quartae septem, quintae octo, et sic altitudo parietum quindecim habebit cubitos, et quindecim altitudo tecti.

In parietibus hujus arcae foris facti erant nidi sive mansiunculae quasi ad ipsos parietes affixi, ita ut introitus eorum extrinsecus pateret, ipso pariete integro permanente intrinsecus. Et hos nidos dicunt factos esse propter illa animalia, quae nec semper in aqua nec semper in arida degere possunt, sicut est lutra et vituli marini. Haec de forma arcae dicta sunt.

De quantitate dicitur: Trecentorum cubitorum erit longitudo, quinquaginta latitudo, tringinta altitudo (Gen. VI). Sed sunt qui dicant, quod haec magnitudo ad tot genera animalium, et ad eorum cibos, quibus per annum integrum vescerentur, capiendos non sufficeret. Quam quaestionem doctores hac ratione solvunt. Aiunt namque quod Moyses, qui ut de eo Scriptura testatur omni sapientia Aegyptiorum fuerat eruditus, secundum autem geometricam, quam praecipue Aegyptii callent, cubitorum numerum in hoc loco posuit, qua in sex cubitis unus deputatur. Quae utique ratio si observetur in hujus arcae mensura, invenientur tanta spatia longitudinis, et latitudinis, et altitudinis, quae vere totius mundi reparanda germina, et universorum animantium capere potuerint re divina seminaria. Sciendum quoque est, quod illa animalia, quae non de coitu generantur, sed de humore terrae vel cadaverum, sive cujuslibet alterius rei corruptione, vel illa, quae ex commistione diversi generis nascuntur, ut muli et burdones, necesse non fuit in arca contineri. Ex quibus colligitur non fuisse impossibile, ut reliquorum omnium animantium seminaria reparanda tantae capacitatis locus contineret. Si autem libet diligentius inquirere ea, quae ad geometricalium dimensionum rationem pertinent, magna hic horum elucet disciplina, ex quibus nos pauca causa brevitatis perstringimus. Digitus est pars minima agrestium mensurarum propriam appellationem habentium. Quidquid enim digito minus est a partibus respondemus, ut est secunda, tertia vel quarta pars. Per quem videlicet digitum sic mensuramus, ut per transversum pollicem pollici lateraliter conjungentes radices unguium recta linea respondere faciamus. Et haec ratione quatuor digiti faciunt palmum unum, quatuor palmi faciunt pedem unum. Pes et dimidius cubitum parvum, sex parvi cubiti cubitum magnum, et sic magnus cubitus habebit novem pedes. Parvus sesqui pedem. Longitudo ergo trecentorum cubitorum magnorum habebat parvos cubitos mille octingentos. Pedes duo millia, et septingentos. Palmos autem decem millia et octingentos, digitos vero quadraginta tria [duo] millia ducentos. Rursus quinque pedes faciunt passum unum, centum viginti quinque passus stadium unum, octo stadia milliare unum. Ac per hoc patet, quod haec arca in longitudine sua habuit passus quingentos quadraginta, et stadia quatuor (id est dimidium milliare) et quadraginta passus. Simili ratione possunt ista in latitudine et altitudine reperiri. Quod si etiam scire delectat, quod quadratorum, sive pedum, sive cubitorum fuerit embadion, id est arca, multiplica majus latus per minus, et quot a summa inde excreverit, tot quadratorum erit arca. Verbi gratia: Dic quinquagies trecenti fiunt quindecim millia, tot cubitorum quadratorum est arca. Et sic de aliis: Si hujus tetragoni diagonalem lineam quaeris, haec tibi sit regula. Multiplica utrumque latus, id est majus, unumquodque per se, ac deinde illius summae, quae inde excrescit, in unum coacervatae latus quaere, et hoc prodiagonio habeto. Verbi gratia. Dic trecenties trecenti fiunt nonaginta millia: Dic quinquagies quinquaginta fiunt duo millia quingenti. Hujus summae latus est trecenti quatuor et semis unum, hoc est non integrum. Si dimidium hujus sumis, habes centum quinquaginta duo et semis uno minus. Haec est, quae extenditur ab angulo usque ad medium. Si hanc habueris pro base, et in medio arcae in altitudinem tringinta cubitorum ratetum erexeris, et de ipso rateto a supremo tertiae mansionis sursum quindecim sumpseris, et hoc pro rateto habueris, eique pedetenus hanc basim secundum geometricalem regulam comparaveris, videbis mirabili ratione omnes angulares hypotemisas in mensuram centum quinquaginta duorum, et semis provenire. Similiter si basim a fronte hinc inde venientem cum rateto contuleris, videbis etiam hypotemisas a frontibus procedentes in centum quinquaginta duo semis porrigi. Quae autem a lateribus veniunt hypotemisae in viginti octo, et semis extendentur habentes bases viginti quinque cubitorum. Regula inveniendi hypotemisam haec est ut ratetum in se multiplices, similiter basim in se, et has summas simul componas, et illius numeri, qui inde excrescit latus pro hypotemisa habeto. In hac autem arca hypotemisae vicem gerunt tigna oblique ab imo ad superiora porrecta.

Ratenus est stylus in medio arcae erectus usque ad supremum cubitum. Basis est linea jacens ab angulo arcae usque ad ratetum porrecta. Diagonalis linea vocatur, quae protenditur ab angulo in angulum illi oppositum. In trigonis his, et tetragonis multa alia invenies ad subtilitatem geometricae disciplinae pertinentia, quae omnia nos propter fastidium declinamus. Sunt alii, qui dicunt in arca non fuisse nisi tres mansiones, et ex his unam semel cameratam, mediam bicameratam, supremam tricameratam; et aiunt has distinctiones mansionum Scripturarum appellasse caenacula; ipsas autem mansiones tres tristega. Et hanc formam nos idcirco potius quam reliquas depinximus, quia non facile altitudinem parietum in plano demonstrare potuimus. In hac enim forma tigna hinc inde surgentia paulatim contrahuntur donec in cacumine ad unius cubiti mensuram conveniunt.