|
Tanta dignitas humanae conditionis esse cognoscitur, ut non solum
jubentis sermone, sicut alia sex dierum opera, sed consilio sanctae
Trinitatis, et opera divinae majestatis creatus sit homo; ut ex primae
conditionis honore intelligeret, quantum deberet suo Conditori, dum
tantum in conditione mox dignitatis privilegium praestitit ei Conditor;
et tanto amplius Conditorem diligeret, quanto mirabilius se ab eo
conditum intelligeret. Nec ob hoc solum quidem, quod consilio sanctae
Trinitatis sic excellenter a Conditore conditus est, sed etiam quod ad
imaginem et similitudinem suam Creator omnium eum creavit, quod nulli
alteri ex creaturis donavit. Quae imago diligentius in interioris
hominis dignitate et nobilitate est consideranda. Primo quidem, quod
sicuti Deus unus semper ubique totus est, omnia vivificans, movens et
gubernans, sicut Apostolus ait, quod in eo vivimus, movemur, et sumus
(Act. XVII, 28): sic anima in suo corpore ubique tota viget, vivificans
illud, movens et gubernans. Nec enim in majoribus corporis sui membris
major est et in minoribus minor: sed in minimis tota est, et in maximis
tota. [Sic infusa est corpori, ut non per membrorum partes partibus sit
divisa. Nam in quolibet loco pars corporis percutitur, tota dolet. Miro
autem modo una eademque vivificatione membris praesidens, cum ipsa per
naturam non sit diversa, per corpus tamen agit diversa. Ipsa quippe est,
quae per oculos videt, audit per aures, per nares odoratur, per os
gustat, per membra omnia tangit, et tangendo lene ab aspero discernit;
et cum non sit diversa, per sensus tamen operatur diversa. Ex qua re
intelligitur, quod ita est anima secundum suum modum in suo corpore,
sicut Deus est in suo mundo. Interius siquidem et exterius, superius et
inferius est: regendo superior, portando inferior, replendo interior,
circumdando exterior. Sic est intus, ut extra sit; sic circumdat, ut
penetret; sic praesidet, ut portet; sic portat ut praesideat. Et sicut
Deus nec crescentibus creaturis crescit, nec decrescentibus decrescit:
sic anima nec minutis membris minuitur, nec adauctis augetur.] Haec est
imago sive similitudo omnipotentis Dei, quam anima habet in se.
Quamdam etiam sanctae Trinitatis habet imaginem: primo in eo, quod sicut
Deus est, vivit et sapit; ita anima secundum suum modum est, vivit et
sapit. Est quoque et alia trinitas in ea; quia ad imaginem perfectae
quidem et summae Trinitatis, quae est in Patre et Filio et Spiritu
sancto, condita est. Et licet unius sit naturae anima, tres tamen in se
vires habet, id est intellectum, voluntatem et memoriam: quod idem,
licet aliis verbis, in Evangelio designatur, cum dicitur, Diliges
Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota
mente tua (Matth. XXII, 37); id est, ex toto intellectu tuo, et ex tota
voluntate tua, et ex tota memoria tua. Nam sicut ex Patre generatur
Filius, et ex Patre Filioque procedit Spiritus sanctus; ita ex
intellectu generatur voluntas, et ex his ambobus procedit memoria, sicut
facile a sapiente quolibet potest intelligi. Nec enim anima perfecta
potest esse sine his tribus, nec horum trium aliquod sine aliis duobus
integrum constat, quantum ad suam pertinet habitudinem . Et sicut Deus
Pater, Deus Filius. Deus Spiritus sanctus; non tamen tres dii, sed unus
Deus et tres personae: ita anima intellectus, anima voluntas, anima
memoria; non tamen tres animae in uno copore, sed anima una et tres
vires. Atque in his tribus divinam imaginem gerit mirabiliter in sua
natura noster interior homo, et ex his quasi excellentioribus animae
viribus jubemur diligere Conditorem, ut in quantum intelligitur,
diligatur; et in quantum diligitur, semper in memoria habeatur. Nec
solum sufficit de eo intellectus, nisi fiat in amore ejus voluntas. Imo
nec haec duo sufficiunt, nisi memoria addatur, qua semper in mente
intelligentis et diligentis maneat Deus: ut sicut nullum potest esse
momentum, quo homo non utatur vel fruatur Dei bonitate et misericordia;
ita nullum sit momentum, quo praesentem non habeat eum in memoria. Et
ideo mihi juste videtur dictum, nostrum interiorem hominem esse imaginem
Dei.
Nunc vero de similitudine aliqua dicamus. Nam sicut Deus creator, qui
hominem ad imaginem suam creavit (Gen. I, 27), est charitas, bonus et
justus, patiens et mitis, mundus et misericors, et caetera sanctarum
virtutum insignia quae de eo leguntur: ita homo creatus est, ut
charitatem haberet, ut bonus esset et justus, patiens atque mitis,
mundus et misericors. Quas virtutes quanto plus quisque in se ipso
habet, tanto propior est Deo, et majorem sui Creatoris gerit
similitudinem. Si vero, quod absit, aliquis per devia vitiorum et
diverticula malorum ab hac nobilissima sui Conditoris similitudine
degener aberrat, tunc fiet de eo quod scriptum est, Homo cum in honore
esset, non intellexit (Psal. XLVIII, 13), etc. Quis major honor esse
potuit homini, quam ut ad similitudinem sui Conditoris conderetur, et
eisdem virtutum vestimentis ornaretur, quibus et Conditor, de quo
legitur, Dominus regnavit, decorem indutus est (Psal. XCII, 1); id est,
omnium virtutum splendore et totius bonitatis decore ornatus? Vel quod
majus homini potest esse dedecus aut infelicior miseria, quam ut hac
similitudinis gloria sui Conditoris amissa, ad informem et irrationalem
brutorum jumentorumque similitudinem dilabatur? Quapropter quisque
diligentius attendat primae conditionis suae excellentiam, et venerandam
sanctae Trinitatis in se ipso imaginem agnoscat, honoremque divinae
similitudinis, ad quam creatus est, nobilitate morum, exercitatione
virtutum, dignitate meritorum habere contendat: ut quando apparebit
qualis sit, tunc similis ei appareat, qui mirabiliter eum ad
similitudinem suam in primo homine condidit, mirabiliusque in secundo;
id est, in se ipso reformavit.
|
|
