|
Nobilis creatura est anima. Civitas namque Dei est, de qua tam gloriosa
dicta sunt (Psal. LXXXVI, 3), quod ad imaginem et similitudinem Dei
facta est. Haec civitas Jerusalem merito appellanda est; quia ad
fruendum visione illius summae pacis, quae fecit utraque unum (Ephes.
II, 14), creata est. Mens ejus paradisus est, in qua cum coelestia
meditatur, quasi in paradiso voluptatis delectatur. Domus etiam summi
Patrisfamilias est anima, propter unitatem morum; sponsa Christi, per
dilectionem; templum Spiritus sancti, per sanctificationem; civitas
Regis aeterni, propter pacem et concordiam civium. Et quia nulla est
civitas absque populo, disposuit in ea Conditor noster populum triplicis
gradus, id est, sapientes ad consulendum, milites ad propugnandum,
artifices ad ministrandum. Cives hujus civitatis, sunt naturales et
ingeniti animae vigores, tanquam indigenae: quorum distincti sunt
gradus; quia alii superiores, alii inferiores, alii medii. Superiores
quidem sunt, intellectuales sensus; medii, rationales; infimi, animales.
Quorum differentia haec est. Animalis sive sensualis appetit visibilia.
Rationalis discernit, et discretionis oculo aspernatur ea.
Intellectualis pertrahit ad divina. Intellectuales igitur sensus sunt
tanquam animae consiliarii, dicentes ei: Deum time, et mandata ejus
observa. Propter hoc enim est omnis homo (Eccle. XII, 13). Rationales
sunt tanquam milites, qui hostes, puta concupiscentias, impugnant per
arma justitiae. Animales seu sensuales sunt tanquam rustici et
artifices, qui corporalibus rudimentis insistunt, et corpori necessaria
ministrant. Hanc triplicem vim animae, id est, sensualem, rationalem, et
intellectualem, philosophi partes vocaverunt, non integrales, sed
virtuales: quia potentiae ejus sunt. Sensualitas ea vis animae est, qua
corpus vegetat, et per corporis sensus ista exteriora sentit et
discernit. Omnes enim sensus, tam exteriores quam interiores, ad animam
referuntur, utpote ab illa procedentes: ut enim sentiant, omnes ab anima
habent. Ratio vis est animae supra corporalia, et infra spiritualia
collocata: secernit enim vera a falsis, quod est Logicae; virtutes a
vitiis, quod est Ethicae; et per experimenta rerum investigat naturas,
quod est Physicae. In his vero tribus tota Philosophia consistit. Totam
igitur Philosophiam ratio comprehendit. Intellectus sive intelligentia,
ea vis animae est, qua de divinis, quantum homini possibile est,
cognoscitur. Ad coelestia enim arcana penetranda ratio per se non
sufficit, nisi a Deo adjuta fuerit. Tunc finis ejus, si bene viget, cum
ad notitiam secretorum, quae diu investigando quaesivit, pervenerit,
intellectus seu intelligentia nuncupatur. Boethius tamen dicit
intelligentiam solius Dei esse et admodum paucorum hominum: sed horum
alterum pro altero saepe ponitur. Memoria etiam consors et cooperatrix
est rationis; quoniam sine ea ratio nec ad incognita procedere, nec
cognitorum scientiam retinere potest. Memoria est vis animae accepta
retinens, praeterita repetens, elapsa recolligens. Humanus appetitus
inter summa et ima positus, cum plerumque in utraque divisus sibimetipsi
sit contrarius, in quamcumque partem totus transierit, nomen ejus merito
sortitur. Si carnis voluptatibus pascitur, carnalis sive animalis
nominatur. Si spiritualibus desideriis delectatur, spiritualis
nuncupatur. Appetitus siquidem est naturalis vis in animante movendis
avide sensibus attributa.
|
|
