CAPUT XXXVIII. Virium animae definitiones.

Quoniam de viribus animae saepe mentionem feci, definire eas debeo; quatenus quae de anima dicta vel dicenda sunt, evidentius intelligi possint. Sensualitas, sensus, imaginatio tam corporis quam animae dici possunt. Sensualitas corporis est quaedam vis ignea. Sensualitas sive animalitas animae, est inferior vis ejus, quae secum trahens sensualitatem carnis, velut famulam et obedientem, sensus et imaginationes facit, easque in arca memoriae reponit. In sensu instrumentum est sensualitatis et origo imaginationis. Ipsa namque vis ignea, quae extrinsecus formata sensus dicitur, eadem forma usque ad intimum traducta, imaginatio vocatur. Sensus itaque parit imaginationem, imaginatio cogitationem, cogitatio meditationem. Meditatio acuit ingenium, ingenium rationem: ratio conducit ad intellectum, intellectus ad intelligentiam, intelligentia per contemplationem ipsam veritatem admiratur, et per charitatem in ea delectatur. Sensus est passio animae in corpore ex qualitalibus extra accidentibus. Imaginatio est vis animae, quae figuram corporearum rerum absente corpore sine exteriori sensu dignoscit. Cogitatio est circa quaelibet animi occupatio. Consideratio est intenta cogitatio. Meditatio est frequens cogitatio modum, et causam, et rationem uniuscujusque rei investigans. Ingenium est vis quaedam naturaliter animis insita, per se valens. Ratio est quaedam vis animae, quae omnia discernit et judicat; sed maxime cum inhiat spiritualibus, et imaginem Dei in se conservat. Intellectus est rerum vere existentium perceptio. Intelligentia est de solis rerum principiis, id est, de Deo, ideis, hyle, et de incorporeis substantiis pura et certa cognitio. Contemplatio est perspicuae veritatis jucunda admiratio. Charitas est concordia mentium, et societas electorum, vita beatarum animarum et Angelorum, quia nec animae nec Angeli nisi per charitatem vivunt.