|
Est siquidem rationalis, concupiscibilis et irascibilis. Per
rationalitatem habilis est illuminari ad aliquid cognoscendum infra se
et supra se, in se et juxta se. Cognoscit siquidem Deum supra se, et se
in se, et angelum juxta se, et quidquid coeli ambitu continetur infra
se. Per concupiscibilitatem et irascibilitatem habilis est affici ad
aliquid appetendum vel fugiendum, amandum vel odiendum: et ideo de
rationalitate omnis sensus oritur animae, de aliis omnis affectus.
Affectus vero quadripartitus esse dignoscitur: dum de eo quod amamus,
jam gaudemus, vel gaudendum speramus; et de eo quod odimus, jam dolemus,
sive dolendum metuimus; et ob hoc de concupiscibilitate gaudium et spes,
de irascibilitate dolor et metus oriuntur. Qui quidem quatuor affectus
animae omnium sunt vitiorum et virtutum quasi quaedam principia, et
communis materia. Affectus siquidem operi nomen imponit. Et quoniam
virtus est habitus mentis bene compositae, componendi et instituendi
atque ordinandi sunt animi affectus ad id quod debent, et quomodo
debent, ut in virtutes proficere possint; alioquin in vitia facile
deficient. Cum igitur prudenter, modeste, fortiter et juste amor et
odium instituuntur, in virtutes exsurgunt, prudentiam scilicet,
temperantiam, fortitudinem atque justitiam, quae quasi origines et
cardines sunt omnium virtutum. Et haec omnia cum affectuose et virtuose
in anima constituuntur , per odium mundi et sui, proficit in amorem Dei
et proximi: per contemptum temporalium et inferiorum, crescit in
desiderium aeternorum et superiorum. Sensus vero unus est in anima, et
quod ipsa: et cum corpus non sit, corporeus dicitur, quia corpus non
transcendit, vel quia corporeis exercetur instrumentis; unde et ob
numerum instrumentorum quinquepartitus dicitur, cum intus non sit nisi
unus. Verumtamen propter varia exercitia variatur et varie nuncupatur.
Dicitur namque sensus, imaginatio, ratio, intellectus, intelligentia. Et
haec omnia in anima nihil aliud sunt, quam ipsa, aliae et aliae inter se
proprietates propter varia exercitia, sed una essentia rationis et una
anima: proprietates quidem diversae, sed essentia una: secundum
exercitia, multa sunt; secundum essentiam vero, unum sunt in anima et
idem quod ipsa. Et sicut mundus iste visibilis quinquepartita quadam
distinctione est ordinatus; terra scilicet, aqua, aere, et aethere, sive
firmamento, ipsoque supremo coelo, quod empyreum vocant: sic animae in
mundo sui corporis peregrinanti quinque progressus sunt ad sapientiam;
sensus scilicet, imaginatio, ratio, intellectus, et intelligentia.
Quinque enim progressionibus rationalitas exercetur ad sapientiam, et
quatuor affectibus ad charitatem: quatenus novem istis progressionibus
in semetipsa proficiens anima, sensu et affectu, quaternis quibusdam
pedibus, quae spiritu vivit, spiritu ambulet usque ad Cherubim et
Seraphim, id est, usque ad plenitudinem scientiae, et regnum charitatis,
habeatque anima per exercitium virtutes, quarum facultates habet per
naturam.
|
|
