CAPUT LXIV. Excitatio ad cogitationem summi boni. In eo omnia bona.

Excita nunc, anima mea, et erige totum intellectum, et cogita quantum potes, quale et quantum sit Dei bonum. Si enim singula bona delectabilia sunt, cogita intente quam delectabile sit illud bonum, quod continet jucunditatem omnium bonorum, et non qualem in rebus creatis sumus experti, sed tanto differentem, quanto differt Creator a creatura. Si enim bona vita est creata; quam bona est Vita creatrix? Si ita jucunda est salus facta; quam jucunda est Salus quae fecit omnem salutem? Si amabilis est sapientia in cognitione rerum conditarum; quam amabilis est Sapientia, quae omnia creavit ex nihilo? Denique, si multae et magnae delectationes sunt in rebus delectabilibus; qualis et quanta delectatio in illo qui fecit ipsa delectabilia?

O qui hoc bono fruetur, quid erit, et quid illi non erit? Certe quidquid volet erit, et quidquid nolet non erit. Ibi quippe erunt bona corporis et animae, qualia oculus non vidit, nec auris audivit, nec cor hominis cogitavit (Isai. LXIV, 4). Cur ergo per multa vagaris, homuncio, quaerendo bona animae tuae et corporis tui? Ama unum bonum, in quo sunt omnia bona; et sufficit. Desidera simplex bonum, quod est omne bonum; et satis est. Quid enim amas, caro mea? quid desideras, anima mea? Ibi est quidquid amatis, ibi est quidquid desideratis. Si delectat pulchritudo; Fulgebunt justi sicut sol (Matth. XIII, 43). Si velocitas, aut fortitudo, aut libertas corporis, cui nihil obsistere possit; Erunt similes Angelis Dei (Id. XXII, 30): quia seminatur corpus animale, et surget corpus spirituale (I Cor. XV, 44), potestate utique, non natura. Si delectat longa et salubris vita; ibi est sana aeternitas, et aeterna sanitas; quia justi in perpetuum vivent (Sap. V, 16); et salus justorum a Domino (Psal. XXXVI, 39). Si satietas; satiabuntur cum apparuerit gloria Domini (Psal. XVI, 15). Si ebrietas; Inebriabuntur ab ubertate domus Dei. Si melodia; ibi Angelorum chori concinunt sine fine Deo. Si quaelibet munda voluptas; torrente voluptatis deitatis suae potabit eos Dominus (Psal. XXXV, 9). Si sapientia; Omnes erunt docibiles Dei (Joan. VI, 45): quomodo ipsa sapientia ostendet eis se ipsam. Si amicitia; diligent Deum plus quam se ipsos, et invicem tanquam se ipsos; et Deus illos plus quam illi se ipsos: quia illi illum et se et invicem per illum, et ille illos per se ipsum. Si concordia; omnibus illis erit una voluntas: quia illis non erit nisi sola voluntas Dei. Si potestas; introibunt in potentias Domini (Psal. LXX, 16), et omnipotentes erunt suae voluntatis, ut Deus suae. Nam sicut poterit Deus quod volet per se ipsum, ita poterunt illi quod volent per illum. Quia sicut illi non aliud volent quam quod ille, ita quidquid illi volent, ille volet; et quod ille volet, non poterit non esse. Si honor et divitiae; Deus suos servos bonos et fideles super multa constituet (Matth. XXV, 23); imo filii Dei et dii vocabuntur, et erunt: et ubi erit Filius ejus, ibi erunt et illi (Joan. XVII, 24), haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi (Rom. VIII, 17). Si vera securitas; certe ita certi erunt, nunquam ista vel potius istud bonum sibi defuturum, sicut certi erunt nec se sua sponte illud amissuros, nec dilectorem Deum illud dilectoribus suis invitis ablaturum . Gaudium vero quale aut quantum, ubi tale ac tantum bonum invenitur? Cor humanum, cor indigens, cor expertum aerumnas, imo obrutum aerumnis, quantum gauderes, si his omnibus abundares? Interroga intima tua, si capere possint gaudium suum de tanta beatitudine sua. Sed certe si quis alius, quem omnino sicut te ipsum diligeres, eamdem beatitudinem haberet, duplicaretur gaudium tuum; quia non minus gauderes pro eo, quam pro te ipso. Si vero duo vel tres vel multo plures haberent idipsum, tantumdem pro singulis, quantum pro te ipso gauderes, si singulos sicut te ipsum amares. Ergo in illa perfecta charitate innumerabilium beatorum Angelorum et hominum, ubi nullus minus diliget alium quam se ipsum, erit gaudium innumerabile . Si ergo cor hominis de tanto suo bono vix capiet gaudium suum; quomodo capax erit tot et tantorum gaudiorum in illa perfecta felicitate? ubi sicut unusquisque plus amabit sine comparatione Deum, quam se ipsum, et omnes alios secum; ita magis gaudebit absque aestimatione de Dei felicitate, quam de sua et omnium aliorum secum. Sic Deum diligent toto corde, tota mente, tota anima, ut totum cor non sufficiat dilectioni: et sic gaudebunt toto corde, ut totum cor non sufficiat plenitudini gaudii: tantum est gaudium. Deus infinitae misericordiae, fons totius bonitatis et pietatis, fac nos participes tanti gaudii. Tu es enim gaudium plenum, beatitudo summa: tu es id quo nihil melius desiderari potest, nihil beatius vel utilius possideri.