|
Dicti equi detracta prima littera, id est a quae est in aequus, aequa,
aequum, ab aequalitate, eo quod quando bigis aut quadrigis jungebantur,
pares statura, viribus et cursu copulabantur. Caballus autem a cavando
dictus, eo quod gradiens ungula impressa terram cavet, quod reliqua
animalia non habent. Inde dictus est sonipes, quod sonat pedibus.
Vivacitas equorum et industria multa. Exsultant enim in campis,
odorantur bellum, excitantur sono tubae ad praelium. Voce accensi ad
cursum provocantur. Dolent cum victi fuerint, exsultant cum vicerint.
Quidam equi hostes in bello sentiunt, adeo ut adversarios morsu petant.
Alii etiam proprios dominos recognoscunt, obliti mansuetudinis, si
domini mutentur. Aliqui praeter dominum, nullum dorso recipiunt. Unde
exemplum dabimus Alexandri Magni, cujus equus Bucephalus dictus, sive ab
aspectus torvitate, sive ab insigni nobilitate, eo quod taurinum caput
habebat, seu quod a fronte ejus quaedam exstantium corniculorum minae
protuberabant. Cum ab equario suo alio tempore molliter insideretur,
accepto regio stratu, neminem unquam praeter dominum vehere dignatus
est. Documenta ejus in praeliis plura sunt, quibus Alexandrum sospitem e
crudelissimis certaminibus ope sua extulit. Equus Caii Caesaris nullum
praeter Caesarem dorso recepit. Regem Scytharum singulari certamine
interemptum cum ejus victor spoliare vellet, ab ejus equo calcibus
morsuque laceratus est. Nicomede rege interfecto equus ejus inedia vitam
expulit. Cum praelio Antiochus Galatas subegisset, Centeretrii nomine
ducis, qui in acie ceciderat, equum insiliit ovaturus; is autem adeo
sprevit lupata, ut de industria acerbatus et turbatus ruina pariter, et
se et equitem affligeret. In hujusmodi animalis genere aetas longior
maribus. Legimus sane equum ad annos vixisse septuaginta. Notatum etiam
advertimus, Opuntem [Opinicem] nomine, equum ad gregariam venerem
durasse ad annos quadraginta. Equarum libido exstinguitur jubis tonsis.
In quarum partu amoris nascitur veneficium, quod in frontibus praeferunt
editi filii; fulvo colore, caricis mole, quod hippomanes nominatur, quod
si praeraptum statim fuerit, pullo mater nequaquam ubera praebet. Quo
equus sanior fuerit, et spei majoris, eo profundius nares mersitat in
bibendo. Interfectis vel morientibus dominis lacrymas infuderunt. Dicunt
enim equum solum propter hominem lacrymari, et doloris effectum sentire.
Unde et in sentiendo equorum et hominum natura permista est. Solent
etiam ex equorum moestitia vel alacritate eventum futurum dimicaturi
colligere. In generosis equis, ut aiunt veteres, quatuor exspectantur,
forma, pulchritudo, meritum atque color: forma, ut sit validum corpus et
solidum, robori conveniens altitudo, latus longum et substrictum, clunes
maximi et rotundi, pes nodosus et siccus, cornu concavo consolidatus;
pulchritudo, ut sit exiguum caput et siccum, pelle prope ossibus
adhaerente, aures breves et argutae, oculi magni, nares patulae, et
erecta cervix, coma densa et cauda, ungularum soliditas, fixa
rotunditas; meritum, ut sit animo audax, pedibus alacer, trementibus
membris (quod est fortitudinis indicium), quique ex summa quiete facile
concitetur, et excitata festinatione non difficile teneatur. Motus autem
equi in auribus intelligitur virtus in membris trementibus; color est
hic precipue exspectandus, badius, aureus, roseus, myrteus, cervinus,
gilvus, glaucus, scutulatus, canus, candidus, albus, guttatus, niger,
sequenti autem ordine varius ex nigro bagioque distinctus, reliquus
autem varius color, ut cinereus deterrimus est. Badium autem sive, ut
vulgo dicunt, bajum et bajadum antiqui quasi vadium dicebant, eo quod
ejus coloris equi inter caeterea animalia fortius vadant. Ipse est et
spadix, quem phoenicatum vocant, et est dictus spadix a colore palmae,
quam Syrii spadicem vocant. Glaucus vero est veluti pictos habens
oculos, et quodam splendore perfusos. Gilvus autem medius color est
subalbidus, guttatus est albus nigris intervenientibus punctis. Candidus
autem et albus invicem sibi differunt. Nam albus cum quodam pallore est;
candidus vero est niveus, et majore albore perfusus. Canus dictus est,
qui ex candido colore et nigro est. Scutulatus est dictus propter orbes
quos habet candidos inter purpureos, varius quod vias habet imparium
colorum. Qui autem tantum pedes albos habent, pedici appellatur, qui
frontem albam, candidi. Cervinus est quem vulgo griseum dicunt. Onosinus
autem dictus, quod sit color ejus communis cum asino, idem est et
cinereus. Sunt autem equi de agresti genere orti, quos equos feros
dicimus, et proinde ad urbanam dignitatem transire non possunt. Maurus
niger est. Mauron enim Graeci nigrum vocant. Mannus vero equus brevior
est. Verhedos vero antiqui dicebant eo quod rhedas veherent, id est
ducerent, vel pervias publicas irent, per quas et rhedas ire solitum
erat. Equorum tria sunt genera. Unum generosum, praeliis et oneribus
aptum. Alterum vulgare atque gregarium, ad vehendum, non ad equitandum
aptum. Tertium ex permistione diversi generis ortum, quod etiam bigenum
dicitur, quia ex diversis nascitur, ut mulus. Mulus a Graeco fictum
vocabulum habet, eo scilicet quod jugo pistorum subactus, tardas in
gyrum molendo ducat molas. Judaei asserunt quod Ana abnepos Esau equarum
greges ab asinis in deserto ipse prius fecerit ascendi, ut jumentorum
contra naturam nova animalia nascerentur. Onagros quoque ad hoc admissos
esse ad asinas dicunt, et ipsum istiusmodi reperisse concubitum, ut ex
his velocissimi asini nascerentur. Industria quippe humana diversum
animal in coitus coegit, sicque adulterina commistione genus aliud
reperit: sicut et Jacob contra naturam ovium colorum dissimilitudines
procuravit. Nam tales fetus oves illius procreabant, quales virgas
arietes desuper ascendentes in aquarum speculo contemplabantur. Denique
et hoc ipsum equarum gregibus fieri fertur, ut generosos objiciant equos
visibus concipientium, quo eorum similes concipere et creare possint.
Nam etiam columbarum dilectores depictas et pulcherrimas columbas ponunt
iisdem locis, quibus illae versantur, quo rapiente visu limites
generent. Inde est quod quidam gravidas mulieres jubent nullos intueri
turpissimos animalium vultus, ut cynocephalos et simias, ne visibus
occurrentes similes fetus pariant. Hanc enim feminarum naturam esse
dicunt ut qualem prospexerint, sive mente conceperint in extremo
voluptatis aestu dum concipiunt, talem sobolem procreent. Etenim anima
in usu venereo formas extrinsecas transmittit, eorumque satiata typis,
rapit species earum in propriam qualitatem. In animantibus bigena
dicuntur, quae ex diversis nascuntur, ut malus ex equa et asino, burdo
ex equo et asina. Ibridae ex apris et porcis, tityrus ex ove et hyrco:
musino ex capra et ariete, qui est dux gregis.
|
|
