CAP. LX. De hominis membris ac partibus.

Prima pars corporis caput est, datumque est illi hoc nomen, eo quod sensus omnes et nervi inde initium capiant, unde ipsius animae quae consulit corpori, quodammodo personam gerit.

Vertex est suprema pars capitis, qua capilli revertuntur, id est deorsum dependent, ut nos a vertice montis descendimus.

Calvaria ab ossibus calvis dicta per defectionem, et neutraliter pronuntiatur.

Occipitium capitis pars posterior, quasi contra capitium, vel quod sit capitis retrorsum.

Capilli quasi capitis pilli, facti ut decorem praestent, et cerebrum adversus frigus muniant atque a sole defendant. Pili autem dicti a pelle, de qua procedunt, sicut et pilum a pila dicitur, ubi pigmentum contunditur.

Caesaries a cedendo vocata, ideoque tantum virorum est. Virum enim tonsum esse decet.

Comae sunt proprie incisi capilli, et est Grecus sermo, nam comas Graeci, [k][oac][m][a][sf] a secando vocant, unde et [k][e][iac][r][e][i][n] tondere. Inde et cirri vocantur, quod etiam idem Graeci mallonem vocant.

Crines proprie mulierum sunt. Dicti autem crines, eo quod discernantur vittis; unde et discrimina dicuntur a quibus divisi religantur.

Tempora sunt, quae calvariae dextra laevaque subjacent, quae ideo sic nuncupantur, quia moventur ipsaque mobilitate quasi tempora mutantur.

Facies dicta ab effigie, ibi enim est tota figura hominis et uniuscujusque personae cognitio. Vultus vero dictus eo quod per eum voluntas animi ostenditur, secundum enim voluntatem in varios motus mutatur; unde et differunt inter se, nam facies simpliciter accipitur de uniuscujusque naturali aspectu, vultus autem animorum qualitates significat.

Frons ab oculorum foraminibus, vel a prae se ferendo nominata est. Haec enim imago quaedam animi quoque motum specie sua exprimit, dum vel laeta vel tristis est.

Oculi vocati sive quod eos ciliorum tegmina occultant ne qua incidentis injuriae offensione laedantur, vel quia occultum lumen habent, id est secretum vel intus positum; hi inter omnes sensus viciniores animae existunt. In oculis omne mentis indicium est, unde et animi perturbatio vel hilaritas in oculis apparet. Oculi et lumina idem sunt. Et dicti lumina, quod ex eis lumen manat, vel quod ab initio sui clausam teneant lucem, aut extrinsecus accepta visui proponenda refundant. Pupilla est centrum oculi, in quo vis est videndi, ubi quia imagines parvae videntur, propterea pupillae dicuntur, nam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique pupillam vocant, eo quod sit pura et impolluta ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est vitae desperatio. Circulus vero, quo albae partes oculi a pupilla separantur discreta nigredine, corona dicitur, eo quod rotunditate sui ornet ambitum pupillae. Vertices ipsos oculorum quidam valvas appellant, a similitudine valvarum. Palpebrae sunt sinus oculorum, a palpitatione dictae, quia semper moventur, et concurrunt invicem, ut assiduo motu reficiant intuitum. Munitae sunt autem vallo capillorum, ut et apertis oculis si quid inciderit, repellatur, et somno conniventibus tanquam involuti quiescant latentes. In summitate autem palpebrarum, locis quibus se utraeque clausae contingunt, exstant adnati ordine servato pili, tutelam oculis ministrantes, ne irruentes facile injurias accipiant, et ex eo noceantur, ut pulveris vel cujuscunque crassioris materiae arceant contactum, ut ipsum quoque aerem turbatum se claudendo excludant, et sic tenuem atque serenum faciant visum. Lacrymas a laceratione mentis quidam putant dictas, alii lacrymas dici existimant, ideo quod Graeci [d][aac][k][r][u][a] vocant. Cilia sunt tegmina, quibus cooperiuntur oculi, et dicta cilia quod celent oculos, quos tegunt tuta custodia. Supercilia dicta quod superposita sint ciliis, quae ideo vestita sunt pilis, ut oculis munimentum fortius quam palpebrae praetendant, et ut sudorem a capite fluentem repellant. Intercilium vero est medium illud, quod sine pilis est inter supercilia et palpebras.

Genae sunt inferiores partes oculorum unde barba inchoat, nam Graece genos barba, inde et genae, quod inde incipiant barbae gigni.

Malae sunt eminentes sub oculis partes ad protectionem eorum suppositae. Vocatae autem malae sive, quod infra oculos in rotunditatem promineant in modum malorum, quae Graeci mela appellant, sive quod sint supra maxillas.

Maxillae per diminutionem dicuntur a malis, sicut paxillus a palo, taxillus a talo.

Mandibulae sunt maxillarum partes quibus et nomen factum.

Barbam veteres vocaverunt, quod virorum sit, non mulierum. Auribus nomen inditum est a vocibus hauriendis: Unde et Virgilius:

Vocemque his auribus hausi: (VIRGIL. Aeneid. lib. IV, vers. 359.)

aut quia Graeci vocem ipsam [a][n][d][eeac][n] auden vocant ab auditu. Per immutationem enim litterae aures quasi audes nuncupatae sunt. Vox enim repercussa per anfractus aurium sonum facit, quo sensum excipiant audiendi.

Pinnula summa pars auris, ab acumine dicta. Pinnon enim antiqui acutum dicebant. Unde et bipennis et pinna.

Nares idcirco nominantur, quia per eas vel odor vel spiritus manare non desinit, sive quia odore nos admonent, ut gnari simus ac sciamus; unde econtrario nescientes et rudes ignari dicuntur. Olfecisse enim veteres scisse dicebant. Terentius:

Narium recta pars, eo quod aequaliter sit in longitudinem et rotunditatem porrecta, columna vocatur, extremitas ejus pyrula a formula pomi pyri, quae vero dextra laevaquae sunt, pinnulae alarum similitudine, medium autem interfinium.

Os dictum, quia per ipsum quasi per ostium et cibos intromittimus, et sputum foras projicimus, vel quia eo ingrediuntur cibi, et inde egrediuntur sermones.

Labia a lambendo sunt vocata, quod autem superius est. Labium dictum quidam volunt quod inferius, eo quod grossius sit, labrum. Alii virorum labra, mulierum dicunt labia, sed confunduntur.

Linguae a lingendo cibo putat Varro nomen impositum, alii quod articulatos sonos ligat in verba. Sicut enim plectrum chordis, ita lingua illiditur dentibus, et vocalem sonum emitti efficit.

Dentes Graeci oduntes [[rbo][d][o][n][t][e][sf]] dicunt, et inde latinum videntur trahere nomen: horum primi, praecisores dicuntur sive praecisivi, quia omne quod accipitur, ipsi prius incidunt. Sequentes canini vocantur, quorum duo in dextera maxilla sunt, et duo in sinistra, et dicti canini, quia ad similitudinem caninorum existunt, sicut et homines quod et possunt priores praecidere illis tradunt ut confringant. Hos vulgus pro latitudine, longitudine et rotunditate columellas vocant; ultimi sunt molares, qui concisa a prioribus atque confracta subigunt et molunt atque mandunt, unde et molares vocati sunt. Dentium autem numerum discernit qualitas sexus, nam in viris plures, in feminis pauciores existunt.

Gingivae a gignendis dentibus nominatae sunt, factae sunt autem etiam ad decorem dentium, ne nudi horrori potius quam ornamento existerent.

Palatum nostrum, sicut coelum sursum est positum, et inde palatum a polo per derivationem. Sed et Graeci similiter palatum [o][u][r][a][n][iac][s][k][o][n] uraniscon appellant, eo quod pro sui concavitate coeli similitudinem habeat. Fauces a fundendis vocibus nominatae quasi foces, vel fauces quod per eas famur.

Arteriae vocatae sunt sive quod per eas a pulmone aer, id est spiritus fertur, seu quod arctis et angustis meatibus spiritum vitalem contineant, unde sonos vocis emittant, qui soni uno modo sonarent, nisi linguae motus distantias vocis efficeret. Toles Gallica lingua dicuntur, quas vulgo per diminutionem tonsillas vocant quae in faucibus turgescere solent.

Mentum dictum quod inde mandibulae oriantur, vel quod ibi migrantur, vel quod dum mentionem alicujus loquendo facimus ipsum movemus.

Gurgulio nomen trahit a gutture, cujus meatus ad os et nares protenditur, habens viam qua vox ad linguam transmittitur, ut possit verba collidere; unde et garrire dicimus.

Rumen proximum gurgulioni, quo cibus et potus devorantur; hinc et bestiae, quae cibum revocant et remandunt, ruminare dicuntur.

Sublinguium operculum gurgulionis, quasi parva lingua, quae foramen linguae recludit operitque.

Collum dictum quod sit rigidum et teres ut columna, bajulans caput et sustentans, quasi capitolium, cujus anterior pars gula vocatur, posterior cervix.

Cervix autem vocata, quod per eam cerebrum ad medullam spinae dirigitur, quasi cerebri via. Veteres autem plurali tantum numero cervices dicebant, primus Hortensius cervicem singulariter dixit. Cervix autem nunc in singulari numero membrum ipsum significat, nam plurali numero cervices contumaciam saepe demonstrant. Cicero in Verrinis:

Humeri dicti quasi armi, ad distinctionem hominis a pecudibus mutis, ut hi humeros, illae armos habere dicantur; nam proprie armi quadrupedis sunt.

Hala summi humeri pars posterior et occultior.

Brachia a fortitudine nominata sunt, bary [[b][a][r][ugv]] enim Graece grave et forte significat. In brachiis enim thori lacertorum sunt, et insigne musculorum robur existit. In his sunt tori, id est musculi, et dicti tori, quia illic viscera torta videantur.

Cubitus dictus, quod ad cibos sumendos ipsi incumbimus.

Ulna secundum quosdam utriusque manus extensio est; secundum alios cubitus quod magis verum est, quia Graece olenos cubitus dicitur.

Alae sub brachiis sunt appellatae, eo quod ex eis in modum alarum motus brachiorum inchoet; quas quidam ascillas seu axillas vocant, quod ex eis brachia cillentur, id est moveantur. Unde et oscilla dicta ab eo quod cillentur, id est moveantur ora; nam cillere est movere: has quidam hircos dicunt, eo quod in plerisque hominibus hircinum fetorem reddant.

Manus dicta quod sit totius corporis munus; ipsa enim cibum ori ministrat, ipsa operatur omnia atque dispensat, per eam accipimus et donamus. Abusive etiam manus ars vel artifex, unde et manus pretium dicimus, et armatorum copias.

Dextra dicitur a dando, ipsa enim in pignus pacis datur, ipsa testis fidei atque salutis perhibetur, et hoc est illud apud Tullium:

Unde et Apostolus dicit: Dextras mihi dederunt et Barnabae societatis (Gal. II).

Laeva dicitur quod sit laevis, id est sine asperitate et callo, qui dextrae ex labore inducitur.

Sinistra autem vocata, quasi sine dextera, sive quod rem fieri sinat, et non faciat. A sinendo enim sinistra dicitur.

Palma est manus expansis digitis, sicut contractis pugnus. Pugnus autem a pungendo dictus, vel a pugna, aut contra sicut palma a pandendo.

Digiti nuncupati vel quod decem sunt, vel quia decenter juncti sunt; nam habent in se et numerum perfectum et ordinem decentem. Unde primus pollex vocatur, quod inter alios virtute polleat et potestate. Secundus index et salutatorius sive demonstratorius, quia fere eo salutamus, vel ostendimus, vel indicamus. Tertius impudicus, quod plerumque per eum opprobrii insectatio ostenditur et podex mundatur, et iste est medius. Quartus annularis, eo quod in ipso annulus geritur. Idem et medicinalis, quia eo collyria a medicis collinuntur, vel quod eo pulsus infirmorum sentitur. Quintus auricularis, quod aurem eo scalpimus et purgamus.

Ungues ex Graeco vocamus; illi enim hos onyches [[sboac][n][u][kh][e][sf]] dicunt. Alii dictum volunt ab unguendo, quod sit politus et lucidus quasi unctus. Estque animalium habentium digitos distinctos, ut hominum, simiarum, avium, leonum, canum, etc. Ungula non habentium digitos, ut equorum, mulorum, asinorum, boum, cervorum, et similium, quorum quaedam fissas habent ungulas.

Truncus est media pars corporis a collo usque ad inguina, de quo Nigidius: Caput collo vehitur, truncus sustinetur coxis, et genibus cruribusque.

Thorax a Graecis dicitur anterior pars trunci a collo usque ad stomachum quam nos dicimus arcam, eo quod ibi sit arcanum, id est, secretum, a quo caeteri arcentur. Unde et arca et ara dicta, quasi res secreta, cujus eminentes partes mamillae dicuntur, inter quas pars illa ossea pectus dicitur; dextra autem laevaque costae.

Pectus vocatum, eo quod sit pexum inter eminentes mamillarum partes; unde et pectus dicitur, eo quod pexos capillos facit.

Mamillae vocatae quod rotundae sint, quasi malae per diminutionem. Sed papillae capita mamillarum sunt, quas infantes sugentes comprehendunt, et dictae papillae quod eas infantes quasi palpant dum lac sugunt; perinde mamma est tota eminentia uberis, papilla vero breve illud unde lac trahitur.

Ubera dicta, vel quia lacte ubera, id est fecunda, vel quia uvida, humore scilicet lactis in modum uvarum plena. Lac vim nominis a colore trahit, quod sit albus liquor, leucos [[l][e][u][k][oac][sf]] enim Graece albus dicitur, cujus natura ex sanguine commutatur. Nam post partum si quid sanguinis nondum fuerit uteri nutrimento consumptum, naturali meatu fluit in mammas et earum virtute albescit, lactis accipiens qualitatem.

Cutis est, quae in corpore prima est, appellata quod ipsa corpori superposita, incisionem primam patiatur. Cutis enim Graece incisio Latine dicitur. Eadem et pellis, quod externas injurias corporis tegendo pellat, primosque et venti et solis ardores perferat.

Pellis autem jam detracta ac subacta corium dicitur, et est crassior cutis. Corium autem appellatur per derivationem, quod eo caro teneatur vel tegatur, sed hoc in brutis animalibus proprium est.

Pori corporis Graeco nomine appellantur qui Latine proprie spiramenta dicuntur, eo quod per eos vivificus spiritus exterius ministretur.

Arvina est pinguedo cuti adhaerens.

Pulpa est caro sine pinguedine, dicta quod palpitet; resilit enim saepe. Hanc plerique et viscum vocant, eo quod glutinosa sit.

Membra sunt corporis partes.

Artus quibus colligantur membra, ab arctando dicti. Vel artus dicti quod colligati invicem nervis arctentur, id est stringantur, quorum diminutiva sunt articuli; nam artus dicimus membra majora, ut brachia; articulos minora, ut digitos.

Nervi Graeca derivatione appellati, quos illi nevra [[n][e][uti][r][a]] vocant. Alii Latine vocatos nervos putant, eo quod artuum conjunctiones invicem his inhaereant. Maximam autem virium substantiam nervos facere certissimum est; nam quanto fuerint densiores, tanto propensius augent firmitatem.

Compagia sunt ossium capita, dicta eo quod sibi compacta nervis, velut glutino quodam adhaereant.

Ossa sunt corporis solidamenta; in his enim positio omnis et robur subsistit. Ossa autem ab usto dicta, propterea quod cremarentur ab antiquis, sive, ut alii putant, ab ore, eo quod ibi pateant; nam alibi ubique cute, visceribusque obtecta celantur.

Medullae appellatae quod sint ossium partes mediae, vel quod eis madefiant ossa; impinguant enim ea et confortant.

Vertibula sunt summae ossium partes, crassioribus nodis conglobata, dicta eo quod ad inflexionem membrorum illa vertantur.

Cartilagines ossa mollia et sine medulla, quod genus auriculae, et narium discrimen, et costarum extremitates habent, sive opercula ossium quae moventur. Et dictae cartilagines, quod levi attritu carent dolore dum flectuntur.

Costas, appellari quidam putant, quod ab eis custodiantur interiora, et tota mollities ventris vallata salvetur.

Latus, quia jacentibus nobis latet; est enim laeva pars corporis et dextra, utrinque inter anteriora et posteriora protensa. Dextro autem lateri habilior motus est, laevo fortior, et oneri ferendo accommodatior; ipsa enim gerit clypeum, ensem, pharetram, et reliqua onera, ut expedita sit dextera ad agendum.

Dorsum est a cervice usque ad renes deorsum. Dictum autem dorsum, quod sit superficies durior corporis, in modum duri ursi, fortis et ad portandum et ad perpetiendum.

Terga dicta, quia in eis supini jacemus in terra, quod solus homo potest; nam muta animalia tantum aut in ventrem, aut in latus jacent, unde abusive in animalibus terga dicuntur. Scapula a scandendo dicitur. Interscapulium est spatium quod est inter scapulas, unde est nominatum.

Palae sunt dorsi dextra levaque eminentia membra, dicta quod in luctando eas premimus et vibramus, quod Graeci palin dicunt.

Spina est junctura dorsi, dicta quod habeat radiolos ut spinas acutos, cujus juncturae spondylia appellantur propter partem cerebri quae fertur per hos longo tractu ad caeteras corporis partes. Sacra spina est ima perpetuae spinae, quam Graeci [rbiac][e][r][o][n] [n][ohti][t][o][n] hieron noton vocant, quoniam primum infante concepto nascitur, ideoque et in hostia id primum a Gentilibus diis suis dabatur, unde et sacra spina dicitur.

Renes ait Varro dictos, quod rivi ab iis obsceni humoris fluant [sba][p][o] [t][o][uti] [r][eac][e][i][n] a verbo rhein, quod significat fluere nam venae et medullae tenuem liquorem desudant in renes, qui liquor rursus a renibus calore veneris resolutus decurrit.

Lumbi a libidinis lascivia dicti, quia in viris causa corporeae voluptatis in ipsis est, sicut in umbilico feminis. Unde et ab Job in exordio sermonis dictum est: Accinge sicut vir lumbos tuos (Job. XXXVIII), ut in his esset resistendi praeparatio, in quibus est libidinis usitata dominandi occasio.

Umbilicus est medius locus corporis, dictus quod sit umbo iliorum; unde et umbo appellatur locus in medio clypei a quo dependet.

Ilia Graeco sermone appellantur, quod ibi nos obvolvamus, Graece enim [e][sbi][l][eac][oh] ileo vertere et obvolvere dicitur.

Clunes vocati, quod sint juxta colum quod est longum, suntque tumores natium.

Nates quod in ipsis innitimur dum sedemus. Unde et conglobata est in eis caro, ne prementis corporis mole ossa dolerent.

Genitalia corporis partes, ut nomen ipsum docet, gignendae sobolis acceperunt vocabulum, quod his procreatur et gignitur. Haec et pudenda pro verecundia, sive a pube. Unde et indumento operiuntur. Dicuntur autem ista et inhonesta, quia non habent eamdem speciem decoris sicut membra quae in promptu et prospectu locata sunt. Dictum et verretrum, membrum virile sive, quod viri est tantum, sive quod ex eo virus emittitur; nam virus proprie dicitur humor fluens a natura viri, sive a verrendo, sive demum a vere.

Testiculi per diminutionem a testibus dicti quorum numerus incipit a duobus; hi semen calamo ministrant, quod a spinae medulla et renibus et lumbis suscipiunt gratia procreandi.

Scrotum est pellis in qua testiculi sunt.

Posteriora vocata, quod retro sunt et a vultu aversa, ne dum alvum purgamus, inquinaremus aspectum.

Meatus inde appellatus quod per eum meant, id est egeruntur stercora.

Femora dicta, quod ea parte a femina sexus viri discrepet. Sunt ab inguinibus usque ad genua.

Femina autem per derivationem femorum partes sunt, quibus in equitando tergis equorum inhaeremus: unde et olim praeliatores sub feminibus equos amisisse dicebantur.

Coxae quasi conjuncti axes, in ipsis enim femora moventur, quorum concava vertebrae vocantur.

Suffragines sunt plicaturae crurum posteriorum ex quadrupedibus, quae retrorsum plicantur ut genua in anterioribus cruribus, antrorsum; dictaeque sunt, quod suffringuntur, id est, subtus flectuntur, non supra sicut genua.

Genua sunt commissiones femorum et crurum, et dicuntur genua eo quod in utero genis oculorum sunt opposita. Cohaerent enim sibi ibi, et cognata sunt genua oculis lacrymarum indicibus et misericordiae, nam a genis genua dicuntur. Denique complicatum in genua gigni, formarique hominem dicunt, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formantur ut cavi fiant et rotundi et etiam reconditi, ipsos enim in utero matris genua comprimunt. Ennius:

Inde est quod homines dum ad genua se prosternant, statim lacrymantur. Voluit enim natura eos uterum maternum memoria recolere et reminisci, ubi quasi in tenebris considebant antequam ad lucem venirent.

Crura dicta, quod his currimus et gressum facimus, et sunt a genibus usque ad calces.

Tibiae vocatae quasi tubae; sunt enim longitudine et specie eis similes. Et sunt ossa aut partes anteriores in crure, et surae sunt posteriores.

Talus dictus a tolo; nam tolus est eminens rotunditas, et inde fastigium templi rotundi tolus vocatur. Talus autem sub crure est, et sub talo calcaneum.

Pedes ex Graeca etymologia nomen sortiti sunt. Hos enim Graeci podas [[p][oac][d][a][sf]] dicunt. Sunt qui a petendo terram dictos putent, quia alternis motibus solo fixi incedunt.

Plantae a planitie nuncupatae, quia non rotundae, ut in quadrupedibus, ne stare non possit bipes homo, sed planae atque longiores formatae sunt, ut stabile corpus efficerent. Sunt autem plantae, anteriores partes, quae etiam de multis ossibus constant.

Calx vel calcs vel calcis prima pars plantae, a calco illi nomen impositum, quod terram calcamus, hinc et calcaneus.

Solum est inferior pars pedis, dicta quod eo vestigia terrae imprimimus. Sed et solum dicitur omne illud quod aliquid sustinet, quasi solidum, unde et terra solum dicitur, quod cuncta sustineat: aer solum avium, et solum pedis, quod totam corporis molem portet.

Viscera non solum intestina dicimus, sed quidquid sub corio est inter cutem et carnem et ossa. Item viscera vitalia, id est circumfusa loca cordis, ut sit viscus quasi vis cordis, eo quod ibi vita, id est anima continetur. Item viscera capita nervorum ex sanguine et nervis copulata.

Item lacerti a similitudine lacertorum reptilium, quia in singulis membris loca sunt per quae eis nomina dantur, ut cor quod sit in medio corporis: appellaturque a nomine similium animalium super terram viventium. Nam inde musculi a murium similitudine. Sicut a lacerta lacerti. Inde etiam tori, quod illic viscera torta videantur.

Cor a Graeca derivatum appellatione quod illi cardian [k][a][r][d][iac][a][n] dicunt, sicut a cor et uro dicitur nobis cura, in corde enim omnis sollicitudo vitae et scientiae cura est. Quod ideo pulmoni vicinum est, ut cum ira accenditur, pulmonis humore temperetur. Hujus duae arteriae sunt, quibus sinistra plus sanguinis habet, dextra plus spiritus. Unde et in dextro brachio pulsum despicimus.

Praecordia sunt loca cordi vicina, quibus sensus percipitur, et dicta sunt praecordia, eo quod ibi sit principium cordis et cogitationis, aut quod cor praecingunt, sunt enim pelliculae circum cor, in quibus affectionum sedes.

Pulsus vocatus est, quod palpitet, cujus indicio aut infirmitatem intelligimus aut sanitatem. Hujus duplex est motus, aut simplex, aut compositus. Simplex est, qui ex uno saltu constat. Compositus est, qui ex pluribus motibus inordinatis et inaequalibus existit. Qui motus certa habent spatia, dactylicum pulsum vocant quandiu sine vitio fuit.

Venae dictae eo quod viae sunt natantis sanguinis, atque rivi per omne corpus divisi, quibus universa membra irrigantur.

Sanguis ex Graeca etymologia nomen duxit, quod vegetetur, et sustentetur et vivat [s][aac][o][sf] saos enim sospes dicitur. Sanguis autem est dum in corpore est; effusus vero cruor, nam cruor vocatur, eo quod effusus currat, vel ab eo quod currendo corruat. Alii cruorem interpretantur saniem et sanguinem corruptum qui emittitur. Alii autem sanguinem vocant, quod sit suavis. Sanguis autem non est integer nisi in juvenibus. Nam dicunt physici minui sanguinem per aetates, unde in senibus tremor est. Proprie autem sanguis animae possessio et sedes est, ideo genas mulieres lacerare solent in luctu ut manibus gratificent: inde et purpureae vestes et flores purpurei mortuis praebentur.

Pulmo ex Graeco trahit vocabulum, pulmonem enim pleumon [[p][l][e][uti][m][oh][n]] vocant, eo quod cordis flabellum sit, in quo pneuma, id est spiritus est, per quod et agitatur et movetur, unde et pulmones vocati sunt. Nam Graece pneuma [[p][n][e][uti][m][a]] spiritus dicitur, qui flando et agitando aerem emittit et recipit, a quo moventur pulmones et palpitant, et aperiunt se ut flatum capiant, et stringunt ut ejiciant, est enim ut organum corporis.

Jecur nomen habet ex eo quod vicinum cordi habeat locum; inde enim attrahit sanguinem qui in cerebrum subvolat, et inde ad oculos caeterosque sensus et membra diffunditur, et calore suo succum ad se ex cibo tractum vertit in sanguinem, quem ad usum pascendi nutriendique singulis membris praebet. In jecore autem consistit voluptas et concupiscentia, irae et amores, secundum eos qui de physicis rebus disputant.

Fibrae sunt jecoris extremitates, sicut extremae partes foliorum in vitibus, sive quasi linguae venae eminentes. Dictas autem volunt fibras, quod apud gentiles in sacrificiis ad Phoebi aras ab ariolis ferebantur, quibus oblatis atque succensis responsa acciperent.

Splen dictus a supplemento, ex contraria parte jecoris, ne vacua existeret, quem quidam risus causa factum existimant; nam splene ridemus, felle irascimur, corde sapimus, jecore amamus, quibus quatuor elementis constantibus, integrum est animal.

Fel est appellatum, quod sit folliculus gestans humorem, qui vocatur bilis.

Stomachus [[s][t][oac][m][a][kh][o][sf]] Graece os vocatur, eo quod quasi ostium ventris ipse cibum accipiat, atque ad intestina transmittat.

Intestina dicuntur, eo quod corporis interiori parte cohibentur, quae idcirco longis nexibus coordinata sunt in circulorum modum, ut susceptas escas paulatim digerant, et superadditis cibis non impediantur.

Omentum est membrana quae continet intestinorum majorem partem; quod epitolin Graeci vocant.

Disseptum intestinum quod discernit ventrem et caetera intestina a pulmone, vel a corde.

Caecum intestinum, quod sit sine foramine et exitu, quod Graeci tisonenteron vocant.

Jejunium tenue intestinum, unde et jejunum dicitur.

Venter autem et alvus et uterus inter se differunt. Venter est qui acceptos cibos digerit, et apparet extrinsecus, tenditque a pectore usque ad inguem, et dicitur venter, quod per totum corpus alimenta ministrat vitae.

Alvus est quae cibum recipit, et per excrementa purgari solet. Ex ipsa enim sordes stercorum defluunt. Sallustius:

Et vocatur alvus quod abluatur.

Uterum solae mulieres habent, in quo concipiunt ad similitudinem cauliculi; tamen auctores pro utriusque sexus ventre plerumque ponunt, nec poetae tantummodo, sed et caeteri. Vocatur autem uterus, quod duplex sit, et ab utraque in duas se dividat partes, quae in diversum diffusae ac reflexae circumplicantur in modum cornu arietini, vel quod impleatur foetu interius. Hinc et uter, quod aliquid intrinsecus habet, ut membra et viscera.

Aqualiculus proprie porci est, hinc ad ventrem translatio.

Matrix dicitur quod fetus et embrio in ea generentur. Semen enim receptum confovet, confotum corporat, corporatum in membra distinguit.

Vulva vocata quasi valva, id est janua ventris, vel quod semen recipiat, vel quod ex ea fetus procedat

Vesica dicta, quod si vas aquae. Ipsa enim de renibus urina collecta completur, et humore distenditur, cujus usus in volucribus non habetur.

Urina autem dicta a Graeco, [o][sbu][r][eac][oh], id est meio seu mingo, et Graece [o][sbuti][r][o][sf], cujus indicio et salus et aegritudo monstratur. Qui humor Latine lotium dicitur, quod eo lota vestimenta munda efficiantur.

Semen est quod jactum sumitur aut in terra aut utero ad gignendum vel fructus vel fetus. Est enim liquor ex cibi et corporis decoctione factus, ac diffusus per venas atque medullas, qui inde desudatus, in modum sentinae crescit in renibus, ejectusque per coitum, et in uterum mulieris susceptus, calore quodam viscerum, et menstrualis sanguinis irrigatione formatur in corpus.

Menstruum est supervacuus mulierum sanguis, dicta autem sunt menstrua a circuitu lunaris luminis, quo solet hoc evenire profluvium. Luna enim Graece mene [m][eeac][n][ee] dicitur, haec et muliebria nuncupantur. Nam mulier solum animal menstruale est. Cujus cruoris contactu fruges non germinant, acescunt musta, moriuntur herbae, amittunt arbores fetus, ferrum rubigo corrumpit, nigrescunt aeramenta; si qui canes inde ederint, in rabiem efferantur; glutinum asphalti quod nec ferro, nec igne dissolvitur, ipso cruore pollutum sponte disjungitur; post plurimos autem dies menstruos ideo semen non est germinabile, quia jam non est menstrualis sanguis a quo perfusum irrigetur.

Tenue semen in muliebribus locis non adhaeret; labitur enim, nec habet vim adhaerendi. Similiter et crassum non habet vim gignendi, quia muliebri sanguini se miscere non potest propter nimiam sui spissitudinem; hinc et steriles mares et feminas dicunt fieri vel propter nimiam crassitudinem sanguinis vel seminis, vel propter nimiam raritatem. Primum autem aiunt cor hominis fingi, quia in eo sit et vita hominis, et sapientia. Deinde quadragesimo die totum corpus expleri, quod ex abortionibus, ut ferunt, collectum est. Alii fetus a capite exordium sumere dicunt, unde et in avium fetibus primum oculos fingi in ovis videmus. Fetus autem dictus, quod adhuc in utero foveatur. Item nasci patribus similes aiunt, si paternum semen validius sit; matribus si maternum; hac etiam ratione similes exprimi vultus. Qui autem utriusque parentis figuram reddunt, aequaliter misto paterno, maternoque sanguine vel semine concipiuntur. Dicunt etiam avorum et proavorum consimiles fieri, quia sicut in terra multa semina occultantur, sic et in hominibus semina celantur parentum figuras redditura. Ex paterno autem semine puellas nasci, ex materno pueros, quia omnis partus constat ex duplici semine, et cujus pars major est, involvit et occupat similitudinem sexus.

In corpore nostro quaedam tantum ad utilitatis causam facta sunt, ut viscera; quaedam et utilitatis et decoris, ut sensus in facie, et in corpore manus ac pedes, quorum membrorum et utilitas magna est, et species decentissima. Quaedam tantum decoris, ut mamillae in viris, et in utroque sexu umbilicus. Quaedam discretionis, ut in viris genitalia, barba prolixa, et pectus amplum. In mulieribus leves genae, et angustum pectus; ad concipiendos autem fetus et portandos renes et latera dilatata. Quoniam quae pertinent ad hominem et partes animae et corporis, ex parte dictum, est; nunc aetates ejus subjungamus.