CAP. II. De origine artium, et animae perfectione.

Omnium expetendorum prima est sapientia, in qua perfecti boni forma consistit. Sapientia illuminat hominem, ut seipsum agnoscat, qui caeteris similis fuit, cum se prae caeteris factum esse non intellexit. Immortalis quippe animus sapientia illustratus respicit principium suum, et quam sit indecorum, agnoscit, ut extra se quidquam quaerat: cui quod ipse est, satis esse poterat. Scriptum legitur in tripode Apollinis: [g][n][ohti][th][i] [s][e][a][u][t][oac][n], id est

quia nimirum homo si non originis suae immemor esset, omne quod mutabilitati obnoxium est, quam sit nihil, agnosceret. Probata apud philosophos sententia:

Et Timaeus Platonicus:

Ipsa namque et initia, consequuntur, capit: quia et invisibiles per intelligentiam rerum causas comprehendit, et visibiles actualium formas per sensuum passiones colligit; sectaque in orbes geminos motum glomerat, quia sive per sensus ad sensibilia exeat, sive per intelligentiam, ad invisibilia ascendat, ad seipsam rerum similitudines trahens regyrat: et hoc est, quod eadem mens, quae universorum capax est, ex omni substantia atque natura, quo similitudinis repraesentet figuram coaptatur. Pythagoricum namque dogma erat,

ut scilicet anima rationalis nisi ex omnibus composita foret, nullatenus omnia comprehendere posset, secundum quod dicit quidam:

Terram terreno comprendimus, aethera flammis,
Humorem liquido, nostro spirabile flatu.

Nec tamen existimare debemus viros in omni rerum natura peritissimos, hoc de simplici essentia sensisse, quod ulla se partium quantitate distenderet, sed ut apertius mirabilem ejus demonstrarent potentiam, dicebant ex omnibus naturis constare: non secundum compositionem, sed secundum compositionis rationem. Neque enim haec rerum omnium similitudo aliunde aut extrinsecus animae advenire credenda est, sed ipsa potius eam in se, et ex se nativa quadam potentia et propria virtute capit. Nam sicut Varro in Periphysion dicit:

Non omnis varietas extrinsecus rebus accidit, ut necesse sit quidquid variatur, aut amittere aliquid quod habuit, aut aliquid aliud et diversum extrinsecus quod non habuit assumere. Videmus quod paries extrinsecus, adveniente forma imaginis cujuslibet similitudinem accipit: cum vero impressor metallo figuram imprimit, ipsum quidem non intrinsecus, sed ex propria virtute et naturali habilitate aliud jam aliquid repraesentare incipit. Sic nimirum mens rerum omnium similitudine insignita, omnia esse dicitur, atque ex omnibus compositionem suscipere, non integraliter, sed virtualiter atque potentialiter continere. Et haec est illa naturae nostrae dignitas, quam omnes aeque naturaliter habent, sed non omnes aeque noverunt. Animus enim corporis passionibus consopitus, et per sensibiles formas extra semetipsum abductus, oblitus est quid fuerit, et quia nil aliud fuisse se meminit, nil praeter id quod videtur, esse credit. Reparatur autem per doctrinam, ut nostram agnoscamus naturam, et ut discamus extra non quaerere, quod in nobis possumus invenire. Summum igitur in vita solamen est studium sapientiae, quam qui invenit, felix est, et qui possidet, beatus.