CAP. V. Quae res ad philosophiam pertineant.

Sed, ut video, inextricabilem jam ipso loquendi ordine labyrinthum incidimus, ubi nobis non perplexus sermo, sed res obscura difficultatem pariat. Quia enim de studio sapientiae loqui suscepimus, idque solis hominibus quodam naturae privilegio competere attestati sumus: consequenter nunc omnium humanorum actuum moderatricem quamdam sapientiam posuisse videmur. Si enim brutorum animalium natura, quae nullo regitur rationis judicio, motus suos secundum solas sensnum passiones diffundit, et in appetendo seu fugiendo aliquid, non intelligentiae utitur discretione, sed caeco quodam carnis affectu impellitur: restat ut rationalis animae actus caeca cupiditas non capiat, sed moderatrix semper sapientia praecedat. Quod si verum esse constiterit, jam non solum ea studia, in quibus vel de rerum natura vel disciplina agitur morum, verum etiam omnium humanorum actuum seu studiorum rationes non incongrue ad philosophiam pertinere dicemus. Secundum quam acceptionem sic philosophiam definire possumus.

Nec movere debet quod supra diximus: Philosophiam esse amorem et studium sapientiae: non hujus, quae instrumentis explicatur, ut est architectura, agricultura, et caetera hujusmodi, sed ejus sapientiae, quae sola rerum primaeva ratio est. Potest namque idem actus et ad philosophiam pertinere secundum rationem suam, et ab ea excludi secundum administrationem. Verbi gratia, ut de praesenti loquamur, agriculturae ratio philosophi est, administratio rustici. Praeterea opera artificum, etsi natura non sint, imitantur tamen naturam, et sui exemplaris formam (quae natura est, qua imitantur) ratione exprimunt. Vides jam, qua ratione cogimur philosophiam in omnes actus hominum diffundere, ut jam necesse sit, tot esse philosophiae partes, quot sunt rerum diversitates, ad quas ipsam pertinere constiterit.