|
Tria sunt: sapientia, virtus, necessitas. Sapientia est comprehensio
rerum, prout sunt. Virtus est habitus animi in modum naturae rationi
consentaneus. Necessitas est, sine qua vivere non possimus, sed felicius
viveremus. Haec tria remedia sunt contra mala tria, quibus subjecta est
vita humana. Sapientia contra ignorantiam, virtus contra vitium,
necessitas contra infirmitatem; propter ista tria mala exstirpanda
quaesita sunt ista tria remedia; et propter haec tria remedia
invenienda, inventa est omnis ars, et omnis disciplina. Propter
sapientiam inventa est theorica, propter virtutem inventa est practica,
propter necessitatem inventa est mechanica. Istae tres usu primae
fuerunt, sed postea propter eloquentiam inventa est logica. Quae cum sit
inventione ultima, prima tamen esse debet in doctrina. Quatuor igitur
sunt principales scientiae, a quibus omnes aliae de scendunt: theorica,
practica, mechanica, logica.
Theorica dividitur in theologiam, physicam, mathematicam. Theologia
tractat de invisibilibus visibilium causis; mathematica de invisibilibus
visibilium formis. Et haec mathematica dividitur in quatuor scientias.
Prima est arithmetica, quae tractat de numero, id est de quantitate
discreta per se. Secunda est musica, quae tractat de proportione, id est
de quantitate discreta ad aliquid. Tertia est geometria, quae tractat de
spatio, id est quantitate continua immobili. Quarta est astronomia, quae
tractat de motu, id est de quantitate continua mobili. Elementum
arithmeticae est unitas. Elementum musicae est unisonum. Elementum
geometriae est punctum. Elementum astronomiae est instans. Practica
dividitur in solitariam, privatam, publicam. Solitaria docet, quomodo
unusquisque propriam vitam honestis moribus instituat, virtutibus
exornet. Privata docet, quomodo regendi sint familiares, et qui per
carnis affectum sunt affines. Publica docet, qualiter populus totus, et
gens a suis rectoribus gubernari debeat. Solitaria pertinet ad singulos,
privata ad patresfamilias, publica ad rectores civitatum. Mechanica
tractat de operibus humanis, et haec dividitur in septem. Prima est
lanificium, secunda armatura, tertia navigatio, quarta agricultura,
quinta venatio, sexta medicina, septima theatrica. Logica dividitur in
grammaticam et in orationem disserendi. Ratio disserendi dividitur in
probabilem, et necessariam, et sophisticam. Probabilis dividitur in
dialecticam et rhetoricam. Necessaria pertinet ad philosophos,
sophistica ad sophistas. In his quatuor partibus philosophiae talis ordo
in doctrina servari debet, ut prima ponatur logica, secunda ethica,
tertia theorica, quarta mechanica. Primum enim comparanda est
eloquentia, deinde, ut ait Socrates in Ethica, per studium virtutis
oculus cordis mundandus est, ut deinde in theorica ad investigationem
veritatis perspicax esse possit. Novissime mechanica sequitur, quae per
se omni modo inefficax est, nisi ratione praecedentium fulciatur.
|
|
