|
Haec de dispositione temporum exempli causa dicta sufficiant. Nunc illum
ordinem prosequamur, qui in unaquaque re consideratur, secundum congruam
dispositionem partium. Hic vero intrinsecus est; alii, scilicet secundum
locum et tempus, extrinseci sunt. Et hic quoque non minus miranda est
sapientiae efficacia, quae ita congrue in universitate singula
distribuit ut nusquam omnino junctura partium generet repugnantiam
qualitatum. Ecce, ut exempli causa de multis pauca ponamus, in
compositione humani corporis, quanta elucet sapientia Creatoris? Sursum
est homo uniformis, deorsum bifariam divisus; quia et uniforme est
principale mentis, id est ratio quae invisibilia respicit; et ut gemina
est animae qualitas, ita et concupiscentia quae deorsum ad terrena
descendit. Item brachiis in latum extenditur, tibiis deorsum figitur
statura humani corporis; quia et intentio operationis animum extendit,
et affectus desideriorum figit. Item secundum latitudinem hinc inde per
digitos pedum in quinque finitur humani corporis protensio; quia sive in
latum tendatur animus per intentionem operis, sive deorsum figatur per
desiderium affectionis, quinque sensus sunt per quos foris exit. Item
digiti ternis articulorum intervallis distinguuntur, qui de una palma in
manibus, in pedibus de una planta prodeunt; quia de una sensualitate
quinque sensus exeunt, in quibus prima distinctione primum sensus,
deinde sentire, postmodum sensibile invenitur. Postremo in singulis
digitis extremorum articulorum capita superpositis unguibus, quasi
galeata cernuntur, ut quocunque, sive manus extensa, seu pes promotus
offendiculum invenerit, ipsi suo munimine protecti, illae si permanere
possint. Similiter terrena illa ad similitudinem unguium foris sensibus
inhaerentia, quasi in necessitate nos muniunt; sed quantum non pertinent
ad necessitatem, quasi extra carnem sine sensu praecidi possunt. Ecce in
humana facie quam rationabili distinctione instrumenta sensuum collocata
sunt. Supremum locum obtinet visus in oculis. Deinde auditus in auribus;
post hunc in naribus olfactus, atque post hunc in ore gustus. Scimus
autem quod reliqui omnes sensus foris intro veniunt, solus visus intus
foras exit, et eminus posita mira prae caeteris agilitate percipit. Bene
ergo quasi speculator, eminentiorem cunctis locum obtinuit, ut quae
caeteris sensibus superventura sunt, ante periculum praevidere possit.
Post hunc auditus, et loco et nobilitate secundus est. Deinde olfactus.
Gustus autem qui nil sentire potest nisi id quod tangit, merito (tardior
caeteris sensibus) in imo resedit. Tactus specialem sedem non habet, qui
ideo universalis est, quia cunctis cooperatur sensibus. Unde et in
digitis pollex, qui tactum significat, coadunatis in unum digitis solus
omnibus respondet, quia sine tactu nullus sensuum esse potest. Vide
etiam quomodo in humano corpore ossa intrinsecus collocata sunt,
quatenus robur eorum corpus sustineat; deinde caro ossa vestit, ut
duritia eorum molliter tactum excipiat. Ad ultimum pellis carnem induit,
ut sua quodammodo tenacitate ab incommodis foris accidentibus corpus
muniat. Attendite quomodo illud quod molle est et infirmum, in medio
quasi in loco tutiore ponitur; ne vel intrinsecus fulcimento carens
concidat, vel extrinsecus munimentum non habens fatiscat. Quod autem in
uno exemplificatum est, in cunctis generibus rerum inveniri potest. Sic
enim cortex munit arborem, sic pennae et rostra volucres, sic squammae
pisces, rebusque singulis secundum competentiam naturae suae,
providentia Creatoris munimenta instituit. Hucusque de situ locuti sumus
nunc ad motum transeamus.
|
|
