|
Tria igitur sunt genera vanitatum, quas liber iste specialiter
prosequitur, in quibus omnem vanitatem complectitur: et omnia, quae sub
sole fiunt, his subjacere testatur. Prima est vanitas mutabilitatis,
quae omnibus rebus caducis inest per conditionem. Secunda est vanitas
curiositatis sive cupiditatis, quae mentibus hominum inest per rerum
transeuntium et vanarum inordinatam dilectionem. Tertia est vanitas
mortalitatis quae corporibus humanis inest per poenalitatem. Prima ergo
vanitas naturalis est, et apta sive congrua. Secunda vanitas culpabilis,
quia perversa. Tertia vanitas, poenalis, et misera. Propterea vero
naturalem vanitatem, id est mutabilitatem aptam dicimus, quod ex
ordinata vicissitudine rerum transeuntium, major universitatis
pulchritudo constat, majorique commodo ejus instabilitas dispensatur;
quia in eo et fastidium rerum varietate mentibus humanis tollitur, et
decor, ut dictum est, universitatis augetur. Corporea enim natura, cujus
pulchritudo secundum species, et formas diversas perficitur, ex ipsa sua
mutabilitate ampliori decore adornatur, dum per intervalla temporum, et
alterationem tempore transeuntium ac tempore succedentium capit, quod
simul capere non potuit; quia species ejus per successionem adveniunt,
quae illi pariter inesse non potuerunt. Porro illa vanitas, quae
mentibus pravis dominatur, caeteris tanto deformior existit, quantum a
spirituali substantia mutabilitas non solum per gratiam sed etiam per
naturam aliena fuit. Propterea sola haec in caeteris omnibus arguitur,
et prae caeteris omnibus sola haec iniqua atque perversa demonstratur.
Poenalis autem vanitas, quae est in corporibus humanis per mortalitatem,
idcirco misera dicitur, quoniam homo nunc ex poena peccati hoc habet, ut
conditioni rerum temporaliter transeuntium subjaceat, qui prius in
creatione sui supra omnium visibilium conditionem stare acceperat.
Conditio quippe rerum transeuntium est, ut omnia orta occidant, et aucta
senescant. Natura autem hominis de corruptibilis quidem materia sumpta,
sed per gratiam supra corruptionem elevata, et contra corruptionem
confirmata: hoc in dono acceperat, ut ortum quidem cum caeteris haberet,
occasum autem non haberet; et in nascituris, sed non morituris per
incrementa aetatis susciperet augmentum, non pateretur defectum. Hanc
dignitatem homo per peccatum praevaricationis perdidit, quando
immortalitatis stola exutus, et ad suae originis conditionem relapsus,
ex sententia Creatoris audivit: Terra es, et in terram ibis (Gen. III).
Huic ergo vanitati (quae caeteris nata est subjacere) soli homini
deputatur ad poenam; quia solus homo supra illam stare acceperat per
gratiam. Cum igitur tres vanitates distinxerimus, prima quidem, id est
vanitas mutabilitatis, causa est peccati; secunda, id est vanitas
cupiditatis, peccatum; tertia vero, id est vanitas mortalitatis, poena
peccati. Vanitas ergo cupiditatis in vanitate mutabilitatis arguitur. In
vanitate mortalitatis punitur. Quia sicut dicit Psalmista: Homo cum in
honore esset non intellexit; sed comparatus est jumentis insipientibus,
et similis factus est illis (Psal. XLVIII). Nisi enim prius ipse per
inordinatam concupiscentiam carnis ad ea quae sunt jumentorum se
inclinasset, nequaquam per mortalitatem carnis jumentis similis factus
fuisset. Nunc autem, quia per desiderium mentis mutabilibus inniti
coepit, ipse quoque in eo quod fuerat, stabilis esse non potuit.
Possumus adhuc alia divisione has vanitates distinguere, ut idipsum quo
multiplicius exponitur tanto evidentius agnoscatur. Vanitas alia est in
rebus conditis. Alia in operibus humanis, alia in corporibus, alia in
mentibus. Prima est mutabilitatis; secunda curiositatis; tertia
mortalitatis; quarta iniquitatis. Vanitas mutabilitatis duobus modis in
rebus consideratur: sive quia inanes sunt; sive quia transitoriae sunt.
In illo vanae sunt, quia ostendunt, quod non habent; in isto vanae sunt,
quia non permanent in eo quod habent. Ibi vanae sunt, quia solam formam
habent, essentiam non habent. Hic vanae sunt, quia etsi aliquam habent
essentiam, tamen substantiam nullam habent. Illic vanae sunt, quia sine
veritate speciem opponunt. Hic vanae sunt, quia statum praetendunt et
transeunt. Sic sunt omnia caduca et transitoria, falsa et fallentia: qui
vana diligunt, et in vanitate confidunt, et pro eo non solum vani, sed
vanitas ipsa ex vanitate facti deficiunt.
|
|
