|
Vanitas cupiditatis in tribus constat, in concupiscentia scilicet
oculorum, in concupiscentia carnis et in superbia vitae. In omnibus enim
istis vanitas est. Quia omnia, quae ad carnem pertinent, sive bona, sive
mala videantur; nec vera mala, nec vera bona sunt; nec possunt semper
esse, sive bona, sive mala sint, id quod sunt. Propterea tam vanum est
in iis quae bona videntur spem ponere, quam ea quae mala putantur
formidare. Quid enim facit concupiscentia oculorum? Videte quid facit,
et invenietis quanta lateat vanitas palliata sub hoc velo. Fallaces
rerum fucos, et lubricos captat aspectus. Oblita sui foras funditur, ac
totam se curiositati dedens circuit omnia, lustrat universa, si qua
forte nova, si qua insolita, si qua mira occurrant, quid sibi illa vel
illa velint, quam habeant speciem singula, vel quam praetendant
significationem. Ad omnes rerum motus semper altera, semper praeceps,
temeraria, procax, instabilis, petulans, impatiens et lubrica; saepe
vana spe exsultans, saepe inani timore trepidans, nullam interius
radicem habens, sed semper suspecta ad exteriores rerum pendens motus.
Ante periculum nutat, ante discrimen trepidat; omne quod evenire potest
in utramque partem, sive bonum sive malum, sit metuens, et cupiens
utrumque vane sola suspicione declinat. Uritur more impatientis,
exspectans videre quod futurum est; ad instantia dissolvitur, ad
consistentia hebetatur, et ad omnem rerum vicissitudinem, sive tristia
sive laeta fuerint, inconstanti mentis fluctuatione variatur. Hoc autem
quam vanum sit, considerate. Certe omnis creatura talis est homini,
qualis ipse est illi, ut ab iis, quae foris sunt, nec bona mens laedi
possit, nec mala juvari. Igitur haec omnia nec ad malum bono, nec ad
bonum malo esse possunt, nisi quantum ipse animus vel ista aspernando
proficit, vel deficit perverse amando, aut metuendo vane. Quanta ergo
vanitas est, haec quasi alicujus sint momenti, sive ad dandam, sive ad
tollendam salutem tanta sollicitudine ac curiositate prospicere, et ea
in quibus vera salus constat interiora bona aut non attendere aut
dissimulare? Quid de concupiscentia carnis dicam? Quam sit vana, cum
ipsa carnis delectatio quantacunque fuerit, nec praeterita juvare
possit, nec praesens permanere? Quid prodest carnem morituram deliciarum
luxu, et voluptatum affluentia contra corruptionem tanto adnisu
defendere, cum nemo sit qui possit eam a corruptione custodire? Nam
superbia vitae, sive de divitiis, sive dignitatibus gloriari velit, quid
vanius esse potest? Quis enim non vane glorietur amplius se caeteris
oneratum esse? Hoc profecto divitiae, hoc dignitates suis possessoribus
solum conferunt, ut quod in eis plus aliis accipere videntur, inde plus
aliis onerati inveniantur; quos certe pro eisdem acquirendis vel
conservandis plus semper vel labore atterunt vel cura affligunt. Sed in
his omnibus vanitas magna est, et cura superflua. Vanitas mortalitatis,
quae in duobus constat, in poena videlicet quae atterit, et in poena
quae dissolvit. Poena quae atterit, primum nos facit per defectum vitae
senescere. Poena quae dissolvit, postmodum compellit in putredinem ire,
et in pulverem de quo sumpti fuimus per carnem, reverti per carnis
corruptionem. Hinc ergo perpendat homo; in qua vanitate vivat omnis
homo, qui nolens, carnis corruptionem patitur, quia volens mentis
corruptionem operatur. Totus ergo vanitati subjectus est qui et carne
per mortalitatem defluit, et mente per iniquitatem. Sed alterum suum est
ex ipso, alterum suum contra ipsum, et totum in ipso. Haec tria genera
vanitatum mox in principio libri sui auctor distinguit, quae postea per
omnem operis sui seriem singillatim prosequendo copiosa disputat one
extendit, ubique in tribus quartum illud genus vanitatis, quod mentibus
pravis inesse diximus, arguens, et solum hoc culpae obnoxium, et poenae
debitum ostendens. Vanitatem, quae rebus conditis per mutabilitatem
inest, primum proponit. Vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Deinde
secundo loco vanitatem, quae est in operibus humanis, adjungit. Quid
habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Tertio
loco illam vanitatem, quae corporibus humanis per mortalitatem inest,
subdit dicens: Generatio praeterit, et generatio advenit. Et secundum
has tres distinctiones, totam quoque sequentis operis seriem in tres
partes dividit, singulis singulas tribuens portiones. In prima parte
cujus initium est: Oritur sol, et occidit, disputat de vanitate
mutabilitatis. In secunda parte, quae sic incipit: Ego Ecclesiastes fui
rex Israel in Hierusalem. Persequitur latissime vanitatem humanae
cupiditatis. In tertia parte (quae quasi clausula loco novissimo in
disputatione collocatur, cujus initium est: Memento Creatoris tui in
diebus juventutis tuae) vanitatem mortalitatis commemorat, ut quasi hoc
animus humanus in fine audiat, quod magis necesse est intenta
consideratione percipere, et saepius ad memoriam revocare. Haec nos pro
captu intelligentiae nostrae in Ecclesiasten, qui secundus est librorum
Salomonis aperiendum ingredientibus ejus lectionem praeparavimus.
Caeterum totam ejus latitudinem digne explanare supra vires nostras
fatemur esse: magis in rebus hujusmodi alta profunditate tectis,
doctorem audire quaerentes, quam doctoris vicem arripere. Magis enim
bonum est, ut ait Plato, aliena verecunde discere, quam sua ingerere
impudenter. Quod si qua super hoc convenienter valuerimus dicere,
praeter spem sit, et existimationem. Si qua utiliter, non praeter
intentionem. Primum quasi prooemium quoddam praemittit libro suo: in quo
eam quam commemoravimus sequentis operis triplicem materiam distinguit,
de qua postmodum latius ingreditur disputationem. Prooemium igitur est:
Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas, usque: Oritur
sol, et occidit. Abinde prima pars libri inchoatur, et caetera sicut
diximus. Nunc ipsa litterae verba consideremus, si quid in eis ex iis,
quae supra dicta sunt, comprehendere valeamus.
|
|
