|
Aliud est ergo tempus quod unicuique rei per dispositionem Conditoris
tribuitur; aliud quod praesumptione humana contra dispositionem
Conditoris usurpatur. In illo tempore homo cum caeteris legem patitur;
hic vero solus prae caeteris legem praevaricatur. Et idcirco illic recte
cum eo agitur, etiam in eo quod ipse non vult; hic vero saepe contra
rectum agit, non agendo nisi quod ipse vult. Tempus nascendi, et tempus
moriendi. Nemo cum vult nascitur, etiam si quando vult aliquis moriatur.
Et tamen multi cum moriuntur, voluntate non moriuntur, quando tempus
est, et multi qui necessitate nascuntur, nascuntur quando tempus est.
Etiam ii, qui ante tempus nascuntur, nascuntur quando tempus est; et qui
post tempus nascuntur, nascuntur quando tempus est: quia tempus nascendi
confert necessitas, tempus moriendi aliquando eligit prava voluntas.
Ideo nemo cum nascitur offendit in tempore; et multi offendunt in
tempore cum moriuntur. Nam etsi natura aliquando praeterit, voluntas
tamen non offendit, quia pro culpa patienti non ponitur quod non ipsius
circa se voluntas, sed dispositio desuper justa moderatur. Tunc ergo
tempus est omni rei quando justum est ut fiat quod faciendum est,
quidquid illud fuerit. Vel a Deo sine homine, vel ab homine, cum Deo.
Nam sine Deo ab homine ut aliquid fiat, ita tempus nullum est, sicut
justum nihil fieri sine Deo ab homine potest. Tempus nascendi et tempus
moriendi. Tempus plantandi et tempus evellendi. Possumus hic summam
quamdam atque universalem mutabilitatis omnium comprehensionem
attendere, ut sicut in principio de tota operis serie distinximus, ita
hic quoque primo illam cui omnia subjecta sunt mutabilitatem exprimat,
ac deinde eam in qua humanae actiones fluctuant, latius prosequendo
immaniorem cunctis plusque metuendam ostendat. Nam prima ista quatuor
quae posita sunt ad illam specialiter mutabilitatem, quae inest rebus
omnibus ortum et occasum habentibus, spectare videntur, caetera omnia ad
eam proprie quae in actionibus humanis versatur pertinere. Quod enim
omnia orta occidunt, et aucta senescunt, propter ea quae vivunt et
sentiunt dictum est: Tempus nascendi et tempus moriendi; propter ea quae
vivunt, et non sentiunt; tempus plantandi, et tempus evellendi; vel pro
iis quae naturalem habent ortum, primum tempus nascendi, et tempus
moriendi posuit; ac deinde pro iis quae studio et industria ad
vivificationem aptantur: tempus plantandi, et tempus evellendi
subjunxit. Haec est ergo illa magna vanitas, vanitas vanitatum, cui
parum est, ut mutabilia sint omnia, nisi adhuc in contraria rapiantur,
dum transeunt universa. Quantum est enim elongare et peregrinari a
proprio esse, et ire ac pergere in contrarium esse, ubi non possis
omnino esse quod esse incipias, nisi id quod es prorsus esse desieris?
Illic ergo durus transitus est, ubi nulla ratione subsistere potest quod
sequitur, nisi prius id quod praecedit totum perimatur. Et quid putas
cum de bonis ad mala itur, cum bona in mala contraria commutantur,
qualis est mutatio illa, maxime illic ubi recursus nullus est: neque
reditus ullus sperari potest? Nam et mala aliquando in bona commutantur,
et rursum bona in mala; et saepe fit hoc ut alternatim sibi succedant
utraque. Nec grave omnino illud est, quod mutuo temperantur, ut nec
magna sint mala, quibus bona succedunt, neque bona optima, quae malis
subsequentibus terminantur et totum hoc sustineri potest, et
comparationem habet quodcunque cum acciderit, ne nimium existimetur,
unum est quod cum evenerit, quis poterit sustinere.
|
|
