CAPUT 2

Et dicit:

Vidi afflictionem,
quam dedit Deus filiis hominum,
ut distendantur in ea.

Quae est enim illa afflictio?

Cuncta fecit bona in tempore suo: et mundum tradidit disputationi eorum; ut non inveniat homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Ergo mutabilitas rerum non affligit hominem, sed disputatio sua ipsa affligit eum. Et merito: quia disputatio inquietudinem semper significat et concertationem. Et ideo mutabilitas rerum, labor hominis non est; sed quod ipse inquietus factus est, hic est labor illius. Et ipsa inquietudo disputatio magna est, quam habet homo in instabilitate sua, ut non sentiat idem: quoniam divisus est, et alius factus, ut non sit unus totus. Considerate nunc magnam disputationem quam exercet homo super terram. Multa enim est, et prolixa, et involuta nimis: ut non facile finem habere possit, donec homo ipse finem accipiat. Et nunc, ut credatis, videte quam multas ab initio curiosi sapientiae de operibus Dei sententias formaverunt: et nemo fuit usque adhuc qui negotio huic tam grandi finem imponere potuisset. Et litigant adhuc quotidie, et concertationibus pugnant disputantes: et dicit alius Hoc est, et alius dicit Non est, sed est aliud; et dicuntur multa, et confinguntur quasi fabrefacta mendacia opinionum de judicio rerum. Et plurimi asserunt quod nihil est nisi ipsum quod videtur, et veniunt alii, et contestantur quod nihil vere est nisi ipsum quod non videtur. Et in his omnibus congerunt et multiplicant argumenta sua, et texunt rationes, et quasi rationes: et est cuique ratio existimatio sua. Proposuit enim Deus opus suum in oculis hominum, ut interroget corda ipsorum de eo: et ipse retrorsum absconditus latet, donec experiantur exercitationem nostram in illo. Et hauriunt sensu, et corde dijudicant, et proferunt plurima de thesauro judiciorum suorum, et de profunda abysso phantasiarum, et opinionum falsarum suarum et cogitationum inanium. Et dicunt alii quod natura sola est, et non est aliud; et Deus nihil est, sed timor vanus adinvenit omnia; et sic fuit semper quod est ab initio, et ante initium sine initio. Et volvuntur saecula, et operatur seipsam natura, et renovat, et non potest aliud esse quam semper erat. Alii contra proclamant et litigant pro injuria creatoris, et defendere se putant quem impugnant ipsi mendaciis suis. Dicunt esse opificem, qui de coaeterna sibi materia universa finxerit, ut formam daret meliorem, et non cognoscunt isti creatoris potentiam, sed abnegant de nihilo factum aliquid: negantque horum, quae sunt quippiam in nihilum posse relabi: sed tantum in alterationibus rerum operam conditoris consistere. Post hos alii succedunt litigantes, et disputantes, et promittunt errorem tollere, et manifestare veritatem et ipsi de nihilo cuncta facta confitentur, et factum non esse per quem facta sunt omnia; et fuisse aliquando quando creatum nihil fuit, et fuisse tunc ipsum qui semper fuit. Et habent isti in suis dogmatibus quasi principium bonum, sed succedit malus finis. Qui enim de rerum creatione quasi vera sentiunt, de subsistentia rerum plurima mentiuntur, et non est finis disputationum et adinventionum hominum. Fingunt essentias, et formas, et atomos, et ideas principalium constitutionum, et elementa plurima, et nascentias infinitas, et motus invisibiles et efficientias procreatrices. Et in iis omnibus multiplicantur simulacra rationum, et fiunt disputationes plurimae, et veritas non est in eis omnibus. Similiter enim qui dicit, falsum dicit, et qui contradicit, falsum dicit, quia disputando et mentiendo omnes una vanitate a veritate elongaverunt. Neque enim invenire poterit homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Ex omnibus quae facta sunt ab initio et quae facienda sunt usque ad finem, non poterit homo invenire unum aliquid ut comprehendat illud, et sciat totum quod est ipsum. Nam et si quidam videantur invenisse plurima, proposita erant omnia, et quae occulta fuerunt nullatenus inveniri potuerunt. Tradidit enim Deus mundum disputationi eorum, et proposuit eis opera sua, ut viderent ea et judicarent. Et in iis manifestavit multa quae voluit agnosci, et quae abscondita esse voluit, non potuerunt inveniri. Propterea omnia quae cognita sunt in eis manifestavit Deus; et non invenit ea homo sensu suo, donec revelarentur in eo quantum voluit Deus. Quaedam namque foris proposita fuerunt, et quaedam intus revelata sunt, et non invenit homo aliquid, ut sensu suo iret ad ea quae occulta fuerunt, donec manifestarentur in ipso. Et si contendere voluerit quod aliqua invenerit ipse, nunquid tamen omnia invenire potuit quae operatus est Deus ab initio usque in finem? Et in ipsis quae invenit, totumne invenire potuit quod fuit, et non reliquum permansit aliquid absconditum et occultum quo non admissus est sensus ejus, ut inveniret totum? Nam si totum invenisset homo, non esset disputatio ulla neque currerent opiniones in adversum de iis omnibus quae in mundo sunt. Omnes enim similiter mundum hunc videmus: et est positus ante oculos nostros, ut traderetur disputationi nostrae; et videmus totum hoc ante nos, et nescimus unde huc advenerit. Latet enim qui fecit eum, et praetendit opus suum ante se, ut abscondatur, et manifestetur in eo. Factum quippe simulacrum humanam contemplationem e vicino excipiens, facit ut creatorem suum nec manifestum videre, nec ignorare similiter totum possit. Propterea intellectus hominis exercitatus rerum specie surgit, et ex eo quod se offert manifestationi secundum aemulationem veritatis ad interiora scrutanda conatur; et habet principium in operibus Dei primae contemplationis, sed non pervenit usque ad finem operum Dei, ut capiat totum quod absconditum est. Si enim ad finem pervenire potuisset, invenisset utique Deum, quoniam a quo sunt, ibi finem habent omnia et consummationem. Non ergo pervenit ad finem, quoniam Deum invenire non potuit, donec ipse se manifestaret in nobis; et confusi sunt scrutantes scrutationes, quoniam defecerunt (Psal. LXIII), et non valuerunt, ut comprehenderent, et finem facerent disputationum suarum. Propterea stultam fecit Deus sapientiam mundi (I Cor. V), quia posuit mundum in disputatione eorum, permanens ipse occultus donec deficerent disputantes et quaerentes inania. Et non inveniet homo omne opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Posthaec revelavit se Deus et exivit ut inveniretur, cum gloriari jam non possit homo, quasi ipse sensu suo et sapientia Deum cognoverit, qui in opere Dei scrutando defecerat. Ad hoc ergo profuit quod mundus in tempore traditus est disputationi eorum, ut non invenirit homo omne opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Istae sunt disputationes hominum vana curiositate quaerentium abscondita operum Dei, quas multiplicant sibi fabricando de iis quae ignorant mendacia, et concortationibus muniunt errores suos. Et sunt adhuc aliae quaedam disputationes in desideriis hominum multiplices nimis et variae, et surgunt ex ipsis multarum studia vanitatum. Omnis enim homo praefert quod diligit ipse, et trahuntur corda omnium in infinitas scissiones, ut non consentiant in uno unquam. Alii lasciviam et luxuriam et voluptatem sequuntur: inebriari et ludere et ridere et saltare, et existimant hanc esse felicitatem hominis et jucunditatem suavissimam. Alii honores ambiunt, et dignitates, et famam magnam in populis, et commendant studia sua, et disputant gravi concertatione, quoniam melior est portio ista in vita hominis. Alii pecunias cumulant et coacervant opes, et putant securitatem comparare, et fiduciam magnam contra ingruentem egestatem in tempore angustiae. Et laudant isti providentiam et sollicitudinem dicunt meliorem, cum velint tamen securi esse ipsi. Et sic quidem feruntur omnes in appetitus suos seorsum singuli contraria approbatione; et disputant rixando, et dissentiendo desideriis importunis. Et traditur mundus disputationi eorum, ut in ejus affluentia experiantur singuli voluptates suas et probent, et videant, et consumant in argumenta alterutrum adversum de se copia, illius quisque quod ipse elegerit in approbatione desideriorum suorum. Et rapiunt pertinacia magna quisque quod sibi ipse elegerit; et laudant partem suam singuli, et fit disputatio magna et altercatio voluntatum in variis aestimationibus quas pariunt desideria multa. Et in iis omnibus non invenit homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Initium namque operum Dei est usus rerum temporalium; finis vero et consummatio, fructus aeternorum. Propterea qui in rebus mundi disputationem suam constituit, et approbationem desideriorum suorum exquirit: non potest invenire in operibus quae operatus est Deus quidquam ab initio usque ad finem; quoniam, licet experiri sinatur quanta esse possit delectatio in bonis hujus saeculi, illam tamen ineffabilem jucunditatem quae consummatam felicitatem confert, non apprehendit in contemplatione Dei. Idcirco traditus est mundus amatoribus mundi, quibus datum non est ut ab initio usque ad finem invenire mereantur opera Dei; quia quibus aeternorum bonorum dulcedo tollitur, eis carnales datae sunt delectationes, et mundi gaudia exposita in desideriorum suorum malorum dissipationem. Invenimus et alias adhuc disputationes in judiciis hominum graves et multiplices, et rigas coacitantes horrendas, ita ut in blasphemiam etiam excrescant Creatoris, et dicant quae non oportet. Arripiunt enim homines vicem Dei violenter, et judices saeculi se constituunt, et disputant de mundo et de operibus Dei, et providentia ejus, et judiciis quibus mundum universum disponit. Et dicunt alii hoc bene fecit Deus; et alii murmurant, et dicunt non bene factum est illud. Istae enim querelae sunt hominum, et praesumptiones quibus provocant iram Dei; quia subdi nolunt legibus ejus, sed disputant de operibus ipsius, et judicia ejus reprehendunt. Periit aliquis morte crudeli aut gravi damno, et casu miserabili attritus est; et venit inimicus ejus, et dicit: Bene fecit Deus; hominem impium et peccatorem secundum malitiam suam judicavit; et murmurat amicus ejus, et querelam movet adversus Deum, cur perire permiserit innocentem, et justum non custodierit. Et damnatur ille pro malitia sua; et iste pro temeritate sua judicatur. Et tamen non cessant homines disputare de operibus Dei, et judicia illius pro sua existimatione pensare; et reprehenditur Deus a cogitationibus hominum malignorum. Dicunt enim homines quod non debuit Deus creasse noxia, nec quae infesta sunt et nocent posuisse in operibus suis; et maledicunt creaturas Dei bonas, et blasphemant Creatorem earum. Ranas, et muscas, et serpentes, et venenata omnia, et omnia adversa et pestilentiosa quare fecit Deus? Melius enim fecisset, si cuncta bona fecisset. Mala quippe plurima sunt, et mala omnia bona non sunt. Et fecit quidem cuncta bona ipse in tempore suo; sed solus homo malus, non intelligens bonitatem neque retinens judicium veritatis, mala voluntate a bonitate discordat: et cum fit quod male ipse non vult, dicit male fieri; cum bene fiat, et ipse male velit. Idcirco malae voluntates et concupiscentiae nequam excaecant corda hominum, ut non intelligant quod rectum est, quia non amant nec volunt quod bonum est. Et reprehendunt Deum quod noxia fecit; et nemo tamen reprehendit cum laeditur inimicus suus, cum sint ipsi universi inimici Dei, et adversarii veritatis. Propter hoc non intelligit homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Carnalis enim homo non sapit ea quae Dei sunt (I Cor. II). Sequitur enim concupiscentiam suam, et laudat delectationem desideriorum suorum, et cum sibi datur quod diligit, putat secum bene agi. cum potius hoc fiat in malum ejus, et cum obsistitur desideriis suis, murmurat et movet querelam; et causatur, quasi male actum si quod juste ordinatur; et non intelligit opera quae operatur Deus ab initio usque ad finem. Ex quo de terra educitur, donec in terram revocetur: opera quae operatus est Deus non intelligit ab initio usque ad finem. Multa enim operatur Deus circa hominem ab initio ejusque ad finem illius, et non invenit homo quo fine fiant omnia haec, donec ipse finem accipiat. Tunc autem intelliget, et tunc inveniet quae operatus est Deus in eo ab initio suo usque ad finem suum, vel in misericordia vel in judicio, ut eum ad talem finem perduceret, quem operibus suis ab initio usque ad finem probavit ut veniret in consummationem. Interim autem donec finis adveniat ab initio usque ad finem latent omnia, ut non inveniat homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Propterea disputare potest de operibus Dei, quae operatur Deus ab initio usque ad finem; sed invenire non potest opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Si autem non potest homo invenire opus quod operatur Deus ab initio suo usque ad finem suum, ut vel hoc saltem intelligat quod ipse vidit, quomodo tunc inveniet opera quae operatus est Deus ab initio mundi, usque ad finem saeculi quae ipse videre non potuit? Cesset ergo homo disputare de judiciis Dei, quibus mundum universum gubernat et disponit ab initio usque ad finem; quia homo neque rector neque judex mundi a Deo positus fuit, sed possessor; neque ut sua virtute aut potestate mundi elementa regeret aut proventus temporum arbitrio dispensaret, sed ut fructus mundi, et temporum vices secundum Creatoris dispensationem in usum alendae infirmitatis suae acciperet. Propterea adjunxit et ait: