|
Cunctae res difficiles non valet eas homo explicare sermone: non
saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Cum res quaelibet in
superficie sua cernitur, nondum adhuc vel causa ejus occulta, vel natura
penetratur. Videtur namque quod est, sed quale sit illud quod videtur,
vel quam in occulto (quo sensus corporeus accedere non potest) retineat
qualitatem: cur etiam sic sit ut videtur, vel unde sic sit, vel ad quid
sit, quis hominum (non dicam in rebus omnibus, sed nec in una qualibet
re) ad plenum comprehendere valet? Quantis ergo tenebris homo
involvitur; quanta ignorantiae caecitate coarctatur, cujus sensus vix
etiam superficie tenus pauca rerum potest attingere? Qui etsi cuncta,
quae sunt secundum speciem exteriorem, cerneret, nondum tamen vim
latentem rerum, invisibilemque naturam penetraret. Ergo universitas
rerum utroque modo homini incomprehensibilis est; videlicet et secundum
exteriorem speciem, et secundum interiorem qualitatem. Singulae autem
rerum, aliae quidem ex parte foras specie ad sensum veniunt, aliae
prorsus absconduntur, vel quia localiter remotae sunt, vel quia etiam
loco praesentes, subtilitate sui tarditatem sensus humani excedunt. Vix
ergo aliqua sensus humanus in rebus attingere sufficit; nihil autem
universorum, perfecte ut est, comprehendit. Ergo cunctae res difficiles
sunt: et secundum universitatem videlicet, ut nec valeant attingi, et
secundum singula quaeque difficiles, quia nullo sensu possunt vel
intellectu plene comprehendi. Quae si ratione perfecte investigari non
possunt, multo minus sermone possunt explicari. Nam hoc ipsum in rebus
magis omnibus ineffabile est, quod in tanta mutabilitatis confusione
nusquam bene consideranti ratio evidens et manifesta deest: quod tam
bene disponitur id etiam quod in rebus bonum non est, ut quodammodo
singulorum corruptio, universorum sit pulchritudo. Propterea sensus
humanus in consideratione horum succumbens suaviter ex defectu suo
reficitur; quia in eo quod secundum corruptionem displicet, in
ordinatissima pulchritudine universitatis, etiam ipsa corruptio pulchra
est et placet. Sic miro et ineffabili modo, Conditor in creatura sua
simul et per corruptionem rerum punit malitiam, et per pulchritudinem
delectat naturam, ut agnoscat homo in poena sua quid per culpam meruit,
et in delectatione quid amisit. Quantam enim in Creatore rerum
dulcedinis affluentiam esse credimus, si tam miram in creaturarum
pulchritudine suavitatem invenimus? Propterea cum dixisset in tam
multiplici et perplexa variaque rerum profunditate defectum humanae
intelligentiae, subdit statim in pulchritudine earumdem jucunditatem
naturae.
|
|
