|
Judaei signa quaerunt, et Graeci sapientiam (I Cor. I). Fuit enim
quaedam sapientia, quem sapientia videbatur iis, qui veram sapientiam
non noverant. Et invenit mundus sapientiam illam, et inflari coepit, et
tumuit, magnum se existimans in ea. Et praesumpsit, et dixit ut ultra
pergeret ad sapientiam summam confidens in sapientia sua, quasi via esse
potuisset ad illam. Et ascendit, et elevatus est ut ad alta corde
perveniret. Et fecit sibi scalam, speciem creaturae, nitens ad
invisibilia Creatoris. Tunc quae manifesta erant Dei, ad illuminationem
processerunt; et nota facta sunt ut probarentur corde non puro. Nam
illa, quae videbantur, nota erant, et erant alia quae nota non erant, et
per ea quae manifesta sunt, putaverunt ire in illa, quae abscondita
fuerunt, et corruerunt mente ultra possibilem veritatem in mendacia
figmentorum suorum, ubi non est inventum amplius, quod apprehenderent.
Ideo stultam facit Deus sapientiam hujus mundi, quia in illa non potuit
inveniri sapientia Dei; et monstravit sapientiam aliam, quae stultitia
videbatur, et non erat, ut vera sapientia inverniretur per eam.
Praedicatus est Christus crucifixus, ut humilitate veritas quaereretur.
Sed mundus medicum [modicum] despexit, et non potuit verum agnoscere.
Voluit enim contemplari opera Dei quae miranda fecerat, et quae
proposuerat imitanda noluit venerari. Neque enim morbum suum attendit,
ut pia devotione medicinam quaereret; sed de falsa sanitate praesumens,
dedit se ut vana curiositate aliena investigaret. Et videbatur extra se
proficere, sed defecit in se et eum, qui erat supra se, non invenit. Et
proposuit existimationes de illo, quas corde superbo conceperat, ne
verum ignorare videretur: et secutus est in via erroris, alia et alia,
contra verum plurima, et novissime indecora Deitati, et excellenti
majestati deformia, ut error fieret manifestus. Prius enim verum erat,
et magnum videbatur et novissime successit falsitas, cum veritas
consummari debuisset. Et demonstratum est quasi lumen quoddam in parte
una, ut ibi videretur aliquid, et erant contra densae tenebrae, et
caligo profunda ignorationis, ubi erroris laqueus ponebatur in captionem
superborum. Et viderunt ubi lumen erat, et ubi tenebrae erant videre non
potuerunt; et ibi laqueo capti sunt propter audaciam praesumptionis
suae, qua se praecipitaverunt ire in illud: manifesta sunt haec. Quanto
enim illi excellentis ingenii monumenta reliquerunt: ubi tam multa
investigatione secreta naturae, et abdita rerum conditarum prosecuti
sunt, ut ipsam illorum efficaciam omni studio praeferendam existimemus.
Legimus artes, et studia, et disciplinas et rationum praecepta plurima,
quae illi sensu et ingenio suo dato in hoc ipsum scrutati sunt, et
invenerunt; et scripserunt inventa, et legenda posteris tradiderunt,
logicam, et ethicam, et mathematicam, et physicam, de forma
ratiocinationum, et vitae, et morum pro instituto naturae decentium, de
dispositione et ordine, et causis, et proventibus rerum omnium. Et
invaluerunt in parte hac, ut verum apprehenderent; quoniam et haec
veritas per eos ministranda erat, quae non erat ad vitam qui filii vitae
non erant. Ideo datum est illis propter nos, quibus consummatio
servabatur et inchoatio parabatur, ut invenirent veritatem illam, quam
oportuit suscipere filios vitae ad obsequium summae veritatis. Cujus
labor ipsis appositus est, iis fructus servatus. Et in omnibus iis lumen
intelligentiae, et acumen ingenii, sensusque virtutem ad documenta
praevia perceperunt; in quibus creaturarum vim, et modum naturae
inferioris secundum formam rationis insitae subtiliter discusserunt.
Novissime autem theologiam pro ratione divinorum, et scrutatione
invisibilium quasi consummaturi sapientiam addixerunt, ut ipsi
putaverunt, consummaturi; sed vere amissuri, et veram non inventuri.
Nam, ibi corruere coeperunt in mendacia figmentorum, et assumpserunt
species visibiles simulacra divinorum, ut invisibilia viderent per ea,
quae videbantur et erat ibi simile aliquid, sed de longe ostendens, quod
quaerebatur, neque lucem ingerens oculis caligantibus. Natura enim ad
servitutem condita Creatorem suum demonstravit; sed erat similitudo
peregrina ad excellentem, et dominantem majestatem. Neque potuit
evidentem declarationem invenire in iis omnibus illa, quae docenda
fuerat natura, quoniam, et ipsa sana non erat, ut multum claresceret in
contemplationem. Non enim habuit quae per gratiam exemplaria formabantur
ad sanitatem visionis internae; neque arcam sapientiae noverat, et
conditorum thesaurorum, carnem Verbi aeterni in Jesu humanitate; sed
naturali solo documento utens lippienti acie lumen nubilum, et ambiguum
adducens speculanti in rerum creatarum specie contemplabatur. Propterea
erraverunt, et evanuerunt, cum transire vellent mente ea quae sola nosse
acceperant et palpantes aestimationibus ad ea quae videri non poterant,
caeci inventi sunt qui se videre putaverunt. Haec sunt simulacra
errorum, quae theologia (sic enim ipsi vocaverunt studium, quo divina
scrutari crediderunt) vanitatis eorum, et deceptionis praedicat
veneranda; in quibus tam multa tam praeter verum, et rectum, et naturae
bonae consentaneum mentiuntur, ut ipsi quoque erubescere compellantur in
eis. Dignum quippe erat ut confunderentur in summis qui de infimorum
cognitione superbi erant, et qui humilitatem fidei in morte Salvatoris
despiciunt, celsitudinem ejus admirentur in agnitione Creatoris. Duo
enim simulacra erant proposita homini, in quibus invisibilia videre
potuis set: unum naturae, et unum gratiae. Simulacrum naturae erat
species hujus mundi. Simulacrum autem gratiae erat humanitas Verbi. Et
in utroque Deus monstrabatur, sed non in utroque intelligebatur; quoniam
natura quidem specie sua artificem demonstravit, sed contemplantis
oculos illuminare non potuit. Humanitas vero Salvatoris et medicina
fuit, ut caeci lumen reciperent, et doctrina pariter ut videntes
agnoscerent veritatem. Lutum fecit ex sputo: et linivit oculos caeci, et
lavit et vidit (Joan. IX). Et quid postea? Deinde videnti et nondum
cognoscenti ait: Ego sum, et qui loquitur tecum, ipse est Filius Dei
(ibid.). Prius ergo illuminavit, postea demonstravit. Natura enim
demonstrare potuit, illuminare non potuit. Et mundus Creatorem suum
specie praedicavit, sed intelligentiam veritatis cordibus hominum non
infudit. Per simulacra igitur naturae, Creator tantum significabatur; in
simulacris vero gratiae praesens Deus ostendebatur, quia illa operatus
est ut intelligeretur esse; in istis vero operatus est ut agnosceretur
praesens esse. Haec est distantia theologiae hujus mundi ab illa, quae
divina nominatur theologia. Impossibile enim est invisibilia, nisi per
visibilia demonstrari: et propterea omnis theologia necesse habet
visibilibus demonstrationibus uti in invisibilium declaratione. Sed
mundana, ut diximus, theologia opera conditionis assumpsit, et elementa
hujus mundi secundum speciem creata, ut demonstrationem suam faceret in
illis. Theologia vero divina opera restaurationis elegit secundum
humanitatem Jesu, et sacramenta ejus quae ab initio sunt, naturalibus
quoque pro modo subjunctis, ut in illis eruditionem conformaret. Major
autem, ut diximus, declaratio divinitatis in sacramentis gratiae, et
carne Verbi, et mystica operatione ipsius ostenditur, quam naturali
rerum specie praedicetur. Et idcirco mundana theologia parum evidenti
demonstratione utens, non valuit incomprehensibilem veritatem sine
contagione erroris educere, cum divina noscitur theologia simplici, ac
pura assertione praedicare.
Nunc dicendum est quid sit theologia, altius quidem incipienti ad
evidentiam rerum dicendarum. Philosophia omnis in tres principales
partes secatur: Logicam, ethicam, theoricam. Quartam enim, quam in suo
loco adjecimus, hic ex superabundanti enumerare est. Philosophia itaque
tres continet partes: Primam, id est logicam, quae vim modumque
ratiocinationum, veri ac falsi judicium assumpsit; secundam autem, id
est ethicam, quae modum vivendi rectum, et disciplinae formam secundum
virtutum instituta disponit; tertiam vero, id est theoricam, quae sola
verum in omni, quod est, et non est scrutari elegit. Hujus, id est,
theoricae tres partes sunt: Prima, mathematica; secunda, physica;
tertia, theologia, in quibus contemplatio veritatis, quasi quibusdam
contemplationum gradibus ad summum conscendit. Prima enim, id est
mathematica, speculatur visibiles rerum visibilium formas. Secunda
autem, id est physica, scrutatur invisibiles rerum visibilium causas.
Tertia vero sola, id est theologia, contemplatur invisibiles
substantias, et invisibilium substantiarum invisibiles naturas. Et est
in his quasi progressio quaedam, et profectus mentis ad cognoscendum
verum conscendentis. Per visibiles enim visibilium formas pervenitur ad
invisibiles visibilium causas; et per invisibiles visibilium causas
ascenditur ad invisibiles substantias, et earum cognoscendas naturas.
Hic autem summa philosophiae est, et veritatis perfectio, qua nihil
altius esse potest animo contemplanti. In hac sapientes hujus mundi
propterea, sicut jam diximus, stulti facti sunt; quia solo naturali
documento secundum elementa et speciem mundi incedentes, exemplaria
gratiae non habuerunt: in quibus etsi species erat humilis, sed
manifestior praestabatur demonstratio veritatis. Hic ergo stultam fecit
Deus sapientiam hujus (I Cor. I); quoniam veritatem agnoscere non
potuit; quoniam in sua eruditione formam humilitatis tenere contempsit.
Haec nunc de theologia dixisse sufficiat propter hierarchiam Dionysii,
in quam explanationis gratia aliqua dicenda suscepimus. Omnis enim
hierarchia theologiae supponitur; et necesse erat introducendis ad
lectionem hierarchiae aliqua de theologia praemittere, ad definiendam
materiam ejus, quae tota in invisibilibus consistit substantiis, et
earum naturis similiter invisibilibus visibili documento utens ad
demonstrationem sui.
|
|
