Pars 42

Sequitur:

etc. Ille, inquit, de quo superius dixi, qui mihi non inconvenientem praestitit apologiam. Ille dicens haec, quae hactenus dicta sunt de divina illuminatione per alios ad alios descendente, ait visionem supradictam, de qua quaestio orta est de purificatione labiorum prophetae

Isaia scilicet,

angelorum

hominibus,

subauditur, prima hierarchia. Hoc enim ait ille, quod visio illa, quam vidit Isaias prima hierarchia descendit, et allata est ipsi prophetae per unum angelum de novissimo ordine eorum, qui in angelis extremi sunt et nobis tantum praesunt: et ideo ait illum angelum

id est revelationem illam, qua ipse manuduxit, et erudivit prophetam, et qua ipse ante illuminatus erat a prima hierarchia:

id est, retulisse ad

hoc est, in ipsam primam hierarchiam, a qua contemplabatur se habuisse quod habuit, et fecisse quod fecit.

ipse Isaias

id est in alto et sublimi sedere,

id est, figuris et similitudinibus est

Hoc enim totum symbolicum est et figurativum, quod Deus secundum corporalem similitudinem in solio excelso sedere dicitur; et seraphim circa eum et juxta stare perhibentur. Et videt etiam ipse Isaias summitatem sublimiorem

scilicet excelsissimis spirituum beatorum essentiis;

id est, excellentissimo modo:

dico,

id est Deum, qui summus et principalis omnium est, supercollocatam

In medio enim virtutum, id est sanctorum spirituum, qui firmati sunt et stabiliti aeterna collocatione circa Deum super omnia, ipse Deus summus, et principalis sedens videtur in solio excelso et elevato.

Isaias hoc scilicet,

id est divinitas,

hoc est, quod divinitas incomparabiliter, transcendit secundum omnem excellendi modum, omnem virtutem, visibilem et invisibilem. Et non mirum, si transcendit omnia ipsum divinum:

id est certe,

per excellentiam scilicet, utpote illud, quod universale est ab iis, quae ex parte sunt omnia, et intantum remotum et excellens, ut

quae sunt,

sed longe distans et transcendens. Quod autem ait

tale est ac si diceret, essentiis eorum qui sunt primi, vel essentiis quae sunt primae, id est, supremis spiritibus angelorum. Nec solum didicit divinum ab omnibus remotum, et nulli simile esse.

sive insuper etiam hoc didicit ipsum

quia ab eo sunt omnia; et causam sanctificam, quia per eum subsistunt universa; et immutabile fundamentum eorum, quae sunt, secreta singularitate, quia in eo subsistentia perseverant universa: qui secreta et occulta divinitate sua omnia continens unitas universitatem colligit, et singularitas multiplicitatem constringit. Ex quo et esse, et bene esse est etiam ipsis summe munitis virtutibus, id est illis spiritibus, qui in summa virtute et felicitate firmati sunt et stabiliti: qui ab illo habent non solum ut sint, sed etiam ut beati sint. Hoc ergo totum didicit in visione illa de divinitatis excellentia.

etiam didicit, et

vel, ut expressius dicatur, eorumdem sanctissimorum seraphim,

vel easdem virtutes, quas in Deo esse didicerat, didicit etiam esse in seraphim ex conformitate Dei; quia, quod Deus habet per naturam, ipsi habent per gratiam, conformati Deo. Quas autem, et quales virtutes, sive etiam ex quo didicerit virtutes esse in seraphim subjungit, dicens:

id est, quae cognominatio,

Quia seraphim ardens, vel succedens interpretatur, et significat ignitum:

ignito, inquit, nos

id est, sursum ductiones

scilicet charitatis ipsorum seraphim,

hoc est, in rem tam dignam et Deo consimilem. Vel sic: Ex hac, inquam sacra cognominatione, didicit ipse propheta: anagogas, id est, sursum ductiones, sive ascensus, vel provectus ignitae virtutis, id est, charitatis ipsorum seraphim.

id est in sacra formatione expansarum alarum, didicit ipse propheta

quae est

Per cognominationem igitur, quae ignitum sonat, didicit igneam virtutem; id est, charitatem desiderio ad alta ascendentem; per expansionem vero alarum, didicit cognitionem subtilitate in longinqua se porrigentem, et usque in divina capienda se extendentem, in primis, et mediis, et ultimis intellectibus, id est, spiritibus in illo ordine primis, et mediis, et ultimis: vel primis intellectibus quibus divina capiunt supra se, mediis quibus divina capiunt in se, ultimis quibus divina capiunt sub se. Extensio vero ipsa, sive porrectio cognitionis et absoluta est, quia nulla ignorantiae caligine ad immensitatem se diffundens circumvolvitur; et altissima, quia ad summa pergens nulla infirmitate praegravatur. Et non solum ex iis, quae dicta sunt, virtutem dilectionis et cognitionis ipsorum cognovit,

Isaias,

id est, qui semper est, in mediis alis: per haec omnia

et eruditus

Per hoc enim, quod distinctionem vidit alarum, quae subtus pedes deorsum; et alarum, quae subtus facies sedentis sursum porrigebantur; et alarum, quae in medio semper movebantur: per hoc scilicet vidit ipse multiplicem virtutem illorum, quae et multificata est in opere, signata per motionem, et multiformis in cognitione et dilectione, significata per porrectionem. Et in his omnibus reductus est ille et admonitus, ut invisibiliter cognosceret, quod secundum speciem visibilium vidit:

Quae scilicet, virtus et multivia est, inquantum multipliciter movetur appetendo; et multivida, inquantum multipliciter beatificatur possidendo. Multivia in eo, qua pergit scrutando; multivida in eo, quod invenit penetrando. Multae sunt viae, quibus itur ad bonum unum: ideo recte multivia. Sed quare multivida, cum unum sit, quod videtur, nisi quia in uno cuncta videntur? Sic ergo reductus est propheta ad scientiam veritatis, monstrata, ei per sacras imagines multivia, et multivida virtute altissimorum intellectuum. Monstrata etiam

sive reverentia,

id est, impassibiliter et pure,

id est, ne superbe, et audacter, et impossibiliter scrutentur, ultra mensuram possibilitatis suae secreta Dei, quae altiora ipsis sunt per majestatem, et inferiora per profunditatem. Ideo quippe velant caput, ut altiora tecta sibi profiteantur: ideo velant pedes, ut inferiora et profundiora impenetrabilia esse testentur. Propter ea superbi, et audaces esse formidant ad id, quod impossibile est scrutandum. Superbi ad alta, audaces ad profunda; superbi ne nimis eleventur, audaces, ne praecipitentur. In hoc ergo sacram formidinem habent, quia sacrum est timere, quod praesumptum noceret, et supermundane habent, quia sine passione et afflictione formidant. Timent enim, et non afficiuntur; contremiscunt, et non concutiuntur. Pavent securi, et sine ulla molestia, vel corruptione suae quietis verentur ad incomprehensibilem majestatem mensuram transire suae possibilitatis. Ad horum omnium scientiam reductus est propheta, supradicta videns, in extensione alarum. Et videns etiam incessabile, et altivolum semper, scilicet perseverantis motionis in commotione alarum: quae commotio in commensuratione constat actionum Deum imitantium, id est in actionibus ipsorum, quibus imitantur Deum, commensurantes se possibilitati suae, ut nihil praeter rationem et mensuram agere praesumant.