CAPUT 13

D. Ergo judex reo consilium dabit? M. Deponet interim personam judicis, et assumet personam consiliatoris. D. Quando veniet? M. In temporibus novissimis. D. Quare tandiu differt adventum suum? M. Ut permittat prius homini experiri defectum suum. Venient prius patriarchae et prophetae et legislatores, venient justi et sapientes, quaerent et non invenient; laborabunt et deficient, promittent multi et nulli ostendent. Cum autem omnes defecerint et multis promissionibus, multis etiam verbis prolatis siluerint, tunc ipse proferet unum verbum et dabit consilium. D. Quod consilium dabit? M. Nunquid ego conscius sum secretorum Dei? Secretum est et absconditum hoc consilium a saeculis. D. Tamen temporibus novissimis manifestum. Praeterea si nos ad redemptionis sortem pertinere volumus, justum est ac decens ut ejus redemptionis nostrae modum non ignoremus. M. Consilium hoc in eo fuit qualiter homo juste vel a potestate diaboli eripi, vel Deo posset reconciliari. D. Desidero admodum scire qualiter hoc fieri potuerit. M. Causam hominis prius considera; et tunc facile poteris videre qua justitia sit liberatus. D. Et ipsam mihi demonstrari cupio. M. Causa hominis adversus duos consistit, id est adversus Deum et adversus diabolum; quapropter non te pigeat si hanc ipsam causam quasi sub trium personarum conformatione explanem. D. Totum me in exspectatione posuisti. M. Tres in causam veniunt, homo, Deus, et diabolus. Diabolus Deo injuriam fecisse convincitur; quia servum ejus, id est hominem, et fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo injuriam fecisse convincitur Deo; quia et praeceptum ejus contempsit, et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur; quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala inferendo laesit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret; sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod illud (etiam si verum esset) contra Creatoris voluntatem concupiscere non debuit. Juste ergo homo subjectus est diabolo quantum pertinet ad culpam suam; injuste autem quantum pertinet ab diaboli fraudulentiam. Si ergo homo talem patronum haberet cujus diabolus in causam adduci posset, juste dominio ejus homo contradiceret; quia nullam diabolus causam justam habuit quare sibi jus in homine vendicare debuerit. Patronus autem nullus talis inveniri poterat nisi Deus. Sed Deus causam hominis suscipere noluit; quia homini adhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde fiducialiter Deo patrocinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi damnum quod intulerat restitueret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro ablato damno recompensaret, quia si quid de irrationabili creatura redderet, pro rationabili sublata minus esset. Sed nec hominem pro homine reddere potuit; quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset; quia sive sua sive seipsum daret, digna recompensatio non esset. Videns ergo Deus hominem sua virtute jugum damnationis justae evadere non posse, misertus est ejus; et primo gratuito praevenit eum per solam misericordiam, ut deinde liberaret per justitiam: hoc est, quia homo ex se justitiam evadendi non habuit, Deus homini per misericordiam justitiam dedit. Neque enim ereptio hominis perfecte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret, hoc est, sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed homo hanc justitiam nunquam habere potuisset, nisi Deus ei per misericordiam eam tribuisset. Ut ergo Deus ab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit ergo homini hominem, quem homo pro homine Deo redderet; qui (ut digna recompensatio fieret) priori non solum aequalis sed et major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine, et dedit se homo homini ut se acciperet ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus homo Christus, sicut Isaias ait: Puer natus est nobis (Isa. II), etc. Quod ergo homini datus est Christus, Dei fuit misericordia; quod ab homine redditus est Christus, hominis fuit justitia. In nativitate enim Christi juste placatus est Deus homini; quia talis homo inventus est pro homine, qui non solum, ut dictum est, par, sed et major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli pacem munde nuntiant, dicentes: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis (Luc. II). Sed adhuc supererat homini ut sicut restaurando damnum placaverat iram; ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat; qui quamcunque poenam susciperet, non nisi digne et juste (propter primi contemptus reatum) sustineret. Ut ergo homo juste poenam debitam evaderet, necesse fuit ut talis homo pro homine poenam susciperet, qui nihil poenae debuisset. Sed talis nullus inveniri poterat nisi Christus. Christus igitur et nascendo debitum hominis Patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit; ut cum ipse mortem pro homine (quam non debebat) sustineret, juste homo pro ipso mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam nostram fecit. Unde Psalmista: Quoniam fecisti judicium meum et causam meam (Psal. IX). Causam nostram fecit; quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero; quia descendens ad inferos et portas mortis frangens captivitatem quae ibidem tenebatur liberavit. Judicium ergo diaboli adversus Deum factum est statim in principio saeculi; judicium hominis adversus diabolum, in passione Christi. Judicium hominis adversus Deum differtur usque in finem saeculi. Et ideo homo, si prius per Christum Deo reconciliari voluerit, potest judicium suum sine timore damnationis praestolari. D. Hic congrue debueras modos judicandi distinguere, quatenus ea quae hic de judicio dicta sunt ex aliorum collatione valeam et manifestius discernere et verius approbare. M. Quatuor sunt judicia, videlicet secundum praescientiam, secundum causam, secundum operationem, secundum retributionem. Secundum praescientiam judicati fuimus antequam essemus; secundum causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni et mali sumus; secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus; secundum retributionem judicamur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus, quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta, judicium secundum praescientiam et judicium secundum causam, et ideo in eis humanum judicium non recipitur: duo manifesta, id est judicium secundum operationem, et judicium secundum retributionem, in quorum altero, hoc est judicio secundum operationem, hominibus a Deo in praesenti judicandi potestas datur; alterum vero hoc est judicium secundum retributionem, non ab hominibus, sed a Deo coram hominibus judicabitur. Sed judicium secundum praescientiam occultum est et immutabile; judicium secundum causam occultum et mutabile; judicium secundum operationem manifestum et mutabile. Judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est sacramentum judicii secundum retributionem; quia illud manifestat causam et praescientiam innuit: hoc vero manifestabit causam et confirmabit praescientiam.